October 29, 2020

ЭКОЛОГИК МАДАНИЯТ ИЖТИМОИЙ ЖАМОАТЧИЛИК ВА ТАБИАТ ЎРТАСИДАГИ МУНОСАБАТЛАРНИ УЙҒУНЛАШТИРИШ АСОСИ

Экологик маданият - бу инсоният маданиятининг бир қисми, ижтимоий муносабатлар тизими, ижтимоий ва индивидуал ахлоқий меъёрлар, инсон ва табиат ўртасидаги муносабатларга оид қарашлар, муносабат ва қадриятлар ҳисобланади. Инсоният жамияти ва табиий муҳитнинг биргаликдаги ҳаёти уйғунлиги; инсон ва табиатнинг ажралмас механизми, инсоният жамиятининг табиий муҳитга ва умуман экологик муаммоларга муносабати орқали амалга оширилади.Илмий ва ўқув жараёни нуқтаи назаридан экологик маданиятга маданиятшунослик доирасида алоҳида фан сифатида қаралади.

Экологик маданиятни шакллантириш бўйича фаолият "экологик таълим" деб номланади. Бундай фаолият экологик билимларни тарқатишдан, шунингдек атроф-муҳитга ҳурмат ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланишни тарбиялашдан иборат.

XX асрнинг охирларида инсон ва табиатнинг ўзаро муносабатлар маданиятига эътибор сезиларли даражада ошди; бундай эътиборнинг сабаби, аввало, маданиятга ва хусусан, инсониятнинг ўтмишдаги ютуқларига бўлган муносабатни жамоатчилик томонидан қайта кўриб чиқиш эди. Анъаналарни сақлаб қолиш ёки тиклаш шаклида уларни қайта фаоллаштириш нуқтаи назаридан ушбу ютуқларнинг ички салоҳияти сезиларли даражада юқори баҳоланди ва бу ютуқларнинг ўзи жуда қадрли нарса сифатида қаралишни бошлади: бир томондан инсон ўзини англашининг аниқ натижаси сифатида, ва бошқа томондан, ҳаракатни давом эттириш сифатида инсониятнинг ижодий ривожланиш омили сифатида бошланди.

Географик муҳит, жамиятнинг амалий фаолияти таъсирида ўзгариб, шу билан бирга, унга тобора сезиларли таъсир кўрсатмоқда. Жамият ва географик муҳит ягона тизимнинг айрим қисмидаги ўзгаришларга ўзаро таъсир ўтказади ва натижада ўзаро боғлиқ ва бир-бирига боғлиқдир.

Ҳозирги вақтда бутун инсоният жамияти ҳаётидаги хилма-хил ўзгаришлар туфайли атрофимиздаги муҳитда сезиларли ўзгаришлар рўй бермоқда. Дунё глобаллашув, ахборотлаштириш ва универсал алоқа даврига кирди.

Экологик маданиятнинг шаклланишини тушуниш даражаси одамлар атроф-муҳит билан ўзаро муносабатларнинг янги форматида қатнашадиган кўплаб омиллардан бири - объектив ва субъективдир. Экологик маданиятнинг моҳияти ва аҳамиятини инсон томонидан чуқур англаш ушбу формат учун зарур шарт ва кўрсатма ҳисобланади.

Экологик маданиятни ўзлаштиришда фалсафа, психология, иқтисод, ҳуқуқ, ахлоқ каби фанлар билан яқин алоқада бўлиши керак.Эстетик таркибий қисм ҳақида хам эслаш жоиз, чунки гўзал манзараларни эстетик жиҳатдан сақлаш қадимий маданий ёдгорликларни сақлашдан кам эмас. Табиатни инсон ижодининг манбаи ва табиий эстетик завқ ва ҳиссий инсон туйғуларининг барча имкониятларидан фойдаланадиган эстетик қадрият сифатида қараш керак.

Хулоса қилиб шуни таъкидлашни истардимки, экологик маданият табиатни билиш жараёнида инсоннинг ижодий фаолиятини ўз ичига олади ва инсоннинг ўзини ўзи англаши сифатида динамик ривожланаётган табиий-ижтимоий тизимда самаралидир. Атроф-муҳитни муҳофаза қилишга тайёрлик, атроф-муҳитга йўналтирилган қадриятларни баҳолаш, эҳтиёжларнинг йўналтирилганлиги, экологик қарашлар ва эътиқодлар тизимига асосланган ижтимоий фаоллик каби фазилатлар экологик маданиятга эга замонавий инсоннинг ажралмас фазилатларига айланиши керак. Экологик маданиятни шакллантириш сиёсий тузилиши ва иқтисодий шаклланишидан қатъий назар ҳар қандай жамият ривожланишининг устувор йўналиши ҳисобланади.

С.Расулев, Ўзбекистон Экологик партияси Шайхонтохур туман партия ташкилоти раиси