Халқаро озон қатламини ҳимоя қилиш кунига бағишланган видеомулоқот

2020 йилнинг 16 сентябрь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасида Ўзбекистон экологик партия фракцияси, Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш масалалари қўмитаси, Ўзбекистон Экологик ҳаракати билан ҳамкорликда 16-сентябрь Халқаро озон қатламини ҳимоя қилиш кунига бағишланган видеомулоқот тарзида семинар бўлиб ўтди.

Мазкур тадбирда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси депутатлари, Гидрометерология хизмати Маркази, Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси мутахассислари ва экспертлари, Ўзбекистон экологик партияси ва оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этдилар.

Тадбир иштирокчилари озон қатламини емирувчи моддалар-хлорфторуглерод тутган бирикмаларни ҳаддан ташқари кўп ишлатилиши натижасида ўтган асрнинг 80-йиллари охирига келиб, Озон қатламини емирилиши натижасида “Озон дарчалари” ҳосил бўлиб, унинг ҳимоя функциялари сусайганлигини қайд этдилар.

1985 йилда Озон қатламини ҳимоя қилиш тўғрисидаги Вена конвенцияси қабул қилинганлиги озон муаммосини ҳал этиш бўйича халқаро саъй-ҳаракатларнинг аниқ механизми бўлди. Мазкур Конвенция доирасида илмий тадқиқотларни ўтказишда халқаро ҳамкорлик, озон қатламини тизимли мониторинг қилиш, озонни емирувчи моддалар – хлорфторуглеродли бирикмаларнинг ишлаб чиқарилиши мониторинги ва ахборот алмашинуви кўзланган. Унда, шунингдек келгуси йилларга мўлжалланган протоколлар ва тузатишлар киритиш йўллари ҳам белгиланган.

Илмий тадқиқотлар давомида озонни емирувчи энг зарарли моддалар ҳамда келгусида халқ хўжалигида ишлатиш учун яроқли бўлган моддалар аниқланиб, унинг натижалари 1987 йил 16 сентябрда ривожланган ва ривожланаётган давлатлар томонидан Озон қатламини емирувчи моддалар бўйича Монреаль протоколининг қабул қилинишига осос бўлди. Монреаль протоколи озон қатламини ҳимоя қилишдек глобал муаммони ечишда муҳим ҳужжатга айланди. Унда озонни емирувчи асосий моддалар белгиланиб, уларга таркибида хлор, фтор, бром, углерод ва водород каби углеводород синфига тааллуқли кимёвий бирикмалар киритилган, уларни ишлаб чиқариш ва фойдаланишни қисқартириш ва охир оқибат умуман бартараф этиш бўйича режа-жадвал, шунингдек бу жараён устидан назорат белгиланган.

Тадбир давомида Ўзбекистон Вена конвенцияси ҳамда Монреаль протоколини 1993 йил ратификация қилганлиги ва унинг барча тузатишларни босқичма - босқич қабул қилиб, мазкур Конвенциянинг тегишли талаб ва қоидаларига риоя қилиш режимига амал қилинаётгани алоҳида таъкидланди. Дунё ҳамжамиятидаги бошқа мамлакатлар қатори Ўзбекистон ҳам озон қатламини ҳимоя қилиш борасида ўзининг муносиб ҳиссасини қўшиб келмоқда. Озон қатламини ҳимоя қилиш масалалари давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қаторидан мустаҳкам жой олди.

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, БМТТД ва ГЭЖнинг “Ўзбекистонда глобал исиш салоҳияти паст ва озонни емириш салоҳияти бўлмаган энергия самарадор технологияларни жорий этиш орқали ГХФУни бутунлай истеъмолдан чиқариш” қўшма лойиҳаси амалга оширилмоқда.

Жумладан, ўтувчи ёки гексахлорфторуглеводородлардан ташқари озонни емирувчи моддаларнинг баъзи турларини, шунингдек ўта зарарли озонни емирувчи моддалардан фойдаланилган музлатгич ва ҳаво совутиш ускуналарини Ўзбекистон Республикасига олиб кириш тақиқланган. Озонни емирувчи моддаларни 2018-2030 йилларда Ўзбекистон Республикасига олиб кириш меъёрлари жорий этилган.

Вена конвенцияси талаблари ижросини ҳамда Миллий дастур доирасида озон қатламини емирувчи моддаларни муомаладан босқичма-босқич чиқаришни таъминлаш мақсадида саноат корхоналарида ишлаб чиқаришни озонга хавфсиз маҳсулотларга ўтказишни қўллаб-қувватлаш, озон қатламини емирувчи моддалар ва таркибида улар мавжуд бўлган маҳсулотларни утилизация қилиш тизимини ишлаб чиқиш, ушбу моддаларнинг ноқонуний айланишини олдини олиш бўйича чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Республикамиз бўйича 99,5% озон қатламини емирувчи моддалар муомаладан чиқарилган ва бу Монреаль протоколи билан режалаштирилган муддатлардан илгарилашга эришилди.

Семинарда сўзга чиққанлар озон қатламини емирувчи моддалар бўйича Монреаль протоколи талабларини таъминлаш юзасидан амалга оширилган ишлар ҳолати юзасидан маълумот бериш билан бирга мазкур Протокол талабларини амалга ошириш механизмини ва атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш соҳасидаги қонунчиликни такомиллаштириш масаларини муҳокама қилдилар.

Семинар якунида муҳокама этилган масала юзасидан билдирилган фикрлар ва таклифлар асосида тегишли тавсия қабул қилинди.

Ернинг озон қатламини ҳимоя қилишга бағишланган семинарлар Ўзбекистоннинг барча ҳудудларда бўлиб ўтади. Ушбу тадбирлар Жахон банки молиявий кўмаги билан “Орол денгизи ҳавзаси учун иқлим ўзгаришига мослашиш ва юмшатиш дастури” (CAMP4ASB) лойиҳаси ҳамда Иклим ўзгариши бўйича минтақавий фуқаролик жамияти тармоғи томонидан қўллаб-қувватланади.

Ўзбекистон экологик ҳаракати матбуот хизмати