@al-hanafia_al-maturidia

Мешітте хайыз әйел мен жүніп адамның болуы рұқсат емес.

2026-06-27T14:33:13.204Z

Хазіретті Айша анамыз (Аллаһ оған разы болсын) риуаят еткен хадисте

Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Мен мешітті хайыз әйел мен жүніп адамға рұқсат етпеймін».

Хадисті Әбу Дәуіт риуаят еткен. Ибн Хузайма хадисті сахих деген.

Шейх Нуруд-Дин Итр әл-Ханафи өзінің әйгілі «Иғләму әл-Әнәм шарх Булуғу әл-Мәрам» (1\282) кітабында хадистің түсіндірмесінде айтты:

Иснады:

Кейбір ғалымдар бұл хадисті әлсіз санаған. Себебі оның риуаятшыларының бірі – Әфләт ибн Халифтің жағдайы белгісіз деген.

Алайда Ибн Хаджар әл-Әсқалани былай дейді:

«Ахмад ибн Ханбал: “Одан ешқандай кемшілік көріп тұрған жоқпын”, – деген. Ал Ибн Хузайма бұл хадисті сахих деп, Ибн әл-Қаттан хасан деп бағалаған».

Пайдалы тұжырым:

Бұл хадис хайыз әйел мен жүніп адамның мешітке кіруінің немесе онда кідіріп қалуының харам екеніне дәлел болады. Өйткені хадисте оларға мешіттің «рұқсат етілмегені» айтылған. Хадисте алдымен хайыз әйелдің аталуы – оның дәретсіздік жағдайы жүніптікке қарағанда ауырлау болғандықтан. Ал нифас көрген әйелдің үкімі де хайыз әйелмен бірдей екеніне ғалымдар бірауыздан келіскен.

Хадистің сыртқы мағынасы мешітте кідіріп тұруды да, жай өтіп кетуді де қамтиды. Осы көзқарасты ханафи мен мәлики мәзһабы ұстанған. Себебі хадис мешіттің оларға жалпы түрде рұқсат еместігін білдіреді.

Ал шафиғи мен ханбали мәзһабтары мешітте кідіріп қалуды харам, ал жай ғана өтіп кетуді рұқсат деп санаған. Бұған олар Аллаһ Тағаланың мына сөзін дәлел етеді:

﴾Уа, иман келтіргендер! Мас (немесе ұйқылы-ояу) кездеріңде өздеріңнің не айтып тұрғандарыңды білетіндей естеріңді жиғанға дейін, намазға жақындамаңдар. Сондай-ақ жолаушылықты есепке алмағанда, бой дәреттерің бұзылғанда, толық жуынғанға дейін, намазға жақындамаңдар﴿ («Ниса» сүресі, 43-аят)

Олар аяттағы «жолаушылық» дегенді намаз оқылатын орындардан (мешіттен) тек өтіп кетушілер деп түсіндірген.

Ал ханафи мен мәлики ғалымдары бұл аяттағы «намаз» сөзін өз мағынасында, яғни намаздың өзі деп, ал «жолаушылық» сапарда жүрген жолаушылар деп тәпсірлеген. Бұл мәселе тәпсір кітаптарында кеңінен баяндалған.

Өкінішке қарай, қазіргі заманда көптеген адамдар бұл үкімге жеңіл қарап, заһири (Құран мен хадистің сыртқы (тура) мағынасына сүйенетін) мәзһабының ықпалымен хайыз және нифас көрген әйелдердің білім алу мақсатында мешітте отыруына болады деген пәтуалар бере бастады. Олар мұны «қазіргі заманда білім алу қажеттілігі бар» деген уәжбен ақтайды. Алайда бұл – таңғаларлық қателік. Өйткені бұрынғы мұсылмандардың білімге мұқтаждығы қазіргі адамдардан әлдеқайда күшті еді: Исламды жаңадан қабылдаушылар көп болатын, кітап табу қиын еді, оқып-жаза алатын адамдар аз еді. Ал бүгінгі күні білім жеткізудің жолдары сан алуан болып, бұрын-соңды болмаған дәрежеде жеңілдеді. Сондықтан мұндай уәжге сүйенуге негіз жоқ.

Жамандықтың белгісі әйелде, үйде және жылқыда болады.

2026-06-27T13:35:34.387Z

Пайғамбар ﷺ айтты:

«Жамандықтың белгісі әйелде, үйде және жылқыда болады».

Басқа риуаятта:

«Жамандықтың белгісі белгісі үш нәрседе: әйелде, мекенжайда және көлікте».

Имам (әл-Музһири атымен танымал) Мухаммад ибн әл-Хусәйн әз-Зәйдәни әл-Ханафи (һ. 727 ж. қайтыс болған) «әл-Мәфәтих фи шарх әл-Мәсабих» кітабында (2292-ші) хадистің түсіндірмесінде айтты:

Пайғамбарымыздың ﷺ: («Жамандықтың белгісі әйелде, үйде және жылқыда болады») деген сөзіне қатысты ғалымдар бірнеше түсіндірме берген.

Әйелдің жамандығы – мінезінің жаман болуы, ізгілігінің аз болуы және күйеуіне бағынбауы.
Үйдің жамандығы – тар болуы және көршілерінің жаман болуы. Сондай-ақ, оның адал жолмен иеленілмеген болуы, мысалы, тартып алынған (ғасып етілген) үй болуы немесе оны сатып алу кезінде шариғат талаптары сақталмаған болуы деп те түсіндірілген.
Аттың жамандығы – асау болуы. Сондай-ақ, иесі оған мініп Аллаһ жолында жорыққа шықпайтын ат болуы деп те айтылған.

Тағы бір пікір бойынша, бұл хадистің мақсаты – үмметке өзіне жайсыз болған үйді сатуға, тіл табыса алмайтын атты сатуға және араларында сүйіспеншілік пен жарасым болмаған әйелмен ажырасуға болатындығын білдіру.

Пайғамбарымыз ﷺ айтты: «Мен үмметім үшін ең қатты қорқатыным – адастырушы имамдар».

2026-06-27T10:37:15.487Z

Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Мен үмметім үшін ең қатты қорқатыным – адастырушы имамдар. Үмметімнің арасына қылыш (соғыс) түскен кезде, ол Қиямет күніне дейін олардан көтерілмейді».

Имам (әл-Музһири атымен танымал) Мухаммад ибн әл-Хусәйн әз-Зәйдәни әл-Ханафи (һ. 727 ж. қайтыс болған) «әл-Мәфәтих фи шарх әл-Мәсабих» кітабында (4155-ші) хадистің түсіндірмесінде айтты:

(«Мен үмметім үшін ең қатты қорқатыным – адастырушы имамдар). Имам – қауымның басшысы, адамдарды қандай да бір іске, сөзге немесе сенімге шақырушы адам дегенді білдіреді. Яғни: «Үмметімнің арасында бидғатшылар шығып, адамдарды бидғат пен адасушылыққа шақыра ма деп қорқамын».

(Үмметімнің арасына қылыш (соғыс) түскен кезде, ол Қиямет күніне дейін олардан көтерілмейді») дегені – үммет арасында соғыс пен өзара қақтығыстар басталса, олар Қияметке дейін толығымен тоқтамайды деген сөз. Егер бір елде соғыс болмаса, басқа бір елде болады.

Адастырушы имамдар.

2026-06-27T10:17:18.653Z

Бізге Қутайба ибн Сағид, ол Хаммад ибн Зәйдтен, ол Айюбтен, ол Әбу Қиләбадан, ол Әбу Асма ар-Рахабиден, ол Саубанның Аллаһ Елшісінің ﷺ былай деп айтқанын жеткізді:

«Мен үмметім үшін ең қатты қорқатыным – адастырушы имамдар».

Муфти Асғар Әли ар-Раббани әл-Ханафи әл-Матуриди «Джәмиғу әт-Термизи уә әл-мәзһәб әл-Ханафи» (9\688-689) кітабында хадистің түсіндірмесінде айтты:

Бұл хадистегі «адастыратын имамдар» дегеннің мағынасы: Олар – зұлым басшылар, адасушылық пен бидғатқа үндейтіндер, ұлтшылдыққа шақыратындар. Өйткені мұндай басшылардың зияны өте үлкен әрі қауіпті.

Мұндай жаман басшылар бүкіл қоғамда бейберекетсіздік пен анархияға, діннен адасушылыққа алып келеді. Сондықтан олардың зияны – жеке адамдардың қателігінен әлдеқайда ауыр.

Ашура күнінің сүннеттері.

2026-06-25T02:26:14.078Z

Имам Зәәдә әл-Ханафи өзінің «Ширғату әл-Ислам» кітапшасында (151-152 бет) айтты:

Ислам сүннеттерінің бірі – Ашура күнін ұлықтау. Өйткені Аршты көтеруші періштелер оның қасиетін біледі. Себебі бұл – пайғамбарлардың (оларға Аллаһтың сәлемі болсын) құтқарылған күні.

Сондай-ақ бұл күні Жәбірейіл, Микаил және Исрафил (оларға Аллаһтың салауаты болсын), Арш, Күрсі, Лаух, Қалам, көктер, жер және Жәннат жаратылған. Қиямет те осы күні болады деп айтылған.

Бұл күні ораза ұстау – жақсы көрілген сүннет. Өткен ізгілер бұл күні балаларға ештеңе жегізбейтін. Аллаһ Елшісі ﷺ Ашура күні сәбилерге тәхник жасап, олар күннің соңына дейін ештеңе жемейтін болған. Сондай-ақ: «Ашура күні жабайы аңдар жайылмайды» (яғни, ауыз бекітеді) деп те айтылған.

Яһудилерге ұқсамау үшін мухаррам айының тоғызыншы, оныншы (Ашура) және он бірінші күндерін оразамен өткізу құпталады.

Сондай-ақ бұл күні: өзімен ренжісіп жүрген адамдарды разы етуге; туыстық байланысты нығайтуға; шамасы келгенше кедейлерге садақа беруге; зікір мәжілістеріне қатысуға; кемінде он мұсылманға сәлем беруге; адамдарға су беріп, ас ішуіне себеп болуға; жалаңашты киіндіруге; жетімнің басынан сипауға; мұсылмандардың жолындағы зиянды нәрсені алып тастауға; мұсылмандардың арасын жарастыруға; жаназаға қатысуға; науқастың көңілін сұрауға; мұсылман бауырларымен Аллаһ разылығы үшін сүйіспеншілікпен қол алысып амандасуға ынталану керек.

Имам Зәәдә әл-Ханафи رحمه الله تعالى

2026-06-25T02:25:54.726Z

Есімі мен тегі:

Ол – Мухаммад ибн Әбу Бәкр ибн әл-Фадл ибн Ибраһим, Әбу әл-Мәхасин әш-Шарғи. Лақабы – Рукнул-Ислам («Исламның тірегі»), ал халық арасында Имам Зәәдә әл-Ханафи деген атпен танылған. Ол – мурабби, уағызшы, пәтуа беруші әрі Бұхара қаласының муфтиі болған.

Ол һижраның 491 жылы өзінің туған жері Шарғ ауылында дүниеге келген. Бұл ауыл Бұхараның маңында, Самарқанд жолының бойында орналасқан. Кейбір деректерде оның атауы Жарғ деп те айтылады.

Ұстаздары:

Ілімді мына ұлы ғұлама имамдардан алған:

Имам Әбу Бәкр Мухаммад ибн Абдуллаһ ибн Фаил әс-Сарахкати;
Имам Әбу әл-Фадл Бәкр ибн Мухаммад ибн Әли әр-Ранжари;
Имам Әбу Ахмад Мухаммад ибн Әбу Сәһл ибн Әбу Исхақ әл-Ғаттаби;
Имам Әбу әл-Қасым Әли ибн Ахмад ибн Исмаил әл-Кәлабәзи.

Сондай-ақ, пікірталас (хиләф) ілімін Рида әд-Дин ән-Нәйсабуриден меңгерген.

Ал тасаууф жолын Хожа Юсуф әл-Хамаданиден үйренген.

Шәкірттері:

Одан фиқһ ілімін үйренгендердің қатарында:

Ғұлама Имам Бурһанул-Ислам әз-Зарнужи – «Тағлим әл-Мутағаллим» кітабының авторы;
Өз заманындағы ханафилердің шейхы Имам Абдуллаһ ибн Ибраһим әл-Махбуби әл-Бухари;

Ғұлама фақиһ, «Имамдардың күні» деген лақаппен танылған Имам Мухаммад ибн Абдус-Саттар әл-Курдари әл-Ханафи;
және басқа да көптеген ғалымдар бар.

Одан риуаят еткендер:

Имам Әбу Сағд әс-Самғани өзінің «Әл-Әнсәб» атты еңбегінде:

«Мен одан Бұхарада аз ғана мөлшерде (хадис пен ілім) жазып алдым», – деген.

Ғалымдардың ол туралы пікірлері:

Имам Әбу Сағд әс-Самғани:

«Ол – ардақты имам, көрнекті фақиһ, насихатшы, әдебиетші әрі ақын, тақуа, көркем мінезді, діндар және ізгі адамдардың бірі еді», – деген.

Имам Абдул-Хай әл-Ләкнауи:

«Ол Бұхарада пәтуа берген, әдебиетке жетік, кемел имам болатын. Сөзі анық әрі шешен, ойын кеңінен жеткізе білетін, жазуы өте мұқият еді. Халыққа уағыз айтып, сопылық ілімдерден де сөз қозғайтын», – деген.

Сондай-ақ Қажы Халифа «Фаслу әл-Хитаб» кітабынан мына сөзді жеткізеді:

«Ол – «әл-Һидая» кітабының авторының замандастарының бірі болған».

Еңбектері:

Имам Әбу Сағд әс-Самғани – Имам Зәдәнің өмірбаянына кейінгі ғалымдардың көпшілігі сүйенген негізгі дереккөз. Алайда ол Имам Зәдәнің ешбір еңбегін атамаған.

Ал имам Абдулқадир әл-Қураши «әл-Жәуәһир әл-Мудия» еңбегінде:

«Мен оның көптеген пайдалы мәліметтерге толы, өте құнды «Ширғату әл-Ислам» атты бір томдық кітабын көрдім», – дейді.

Қажы Халифа «Сулләм әл-Уусул илә Табақат әл-Фухул» атты еңбегінде «Фаслу әл-Хитаб» кітабынан мына сөзді жеткізеді:

«Оның «Уқуд әл-Ақаид» атты кітабы бар. Кітаптың соңында: “Сынаққа ұшыраған үмметтің (һижрадан кейін) бес жүз алпыс жылы өтті”, – деп жазылған».

Сондай-ақ ол «Һәдиятул-Ғарифин» еңбегінде:

««Уқуд әл-Ақаид фи Фунун әл-Фәуәид». Мысырдағы қолжазба нұсқасында бұл шығарма «Жәуәһир Уқуд әл-Ақаид» деп аталған әрі өлең түрінде жазылған», – дейді.

Қолжазбалардың бірінде бұл еңбек:

«Уқуд манзума мин сунан Сәййид әл-Мурсалин» («Елшілердің мырзасының ﷺ сүннеттерінен құралған өлең жолдары»)

деп аталған. Бұл атау «Ширғату әл-Ислам» кітабының кіріспесінде келген мәліметке де сәйкес келеді.

Тағы бір қолжазбада:

«Мирқат әл-Мубтадиин шарх Уқуд әл-Жәуәһир»

деп аталған. Оның авторы – Хамид ибн Әйюб әл-Қураши.

Ал басқа бір нұсқада:

«Мирқат әл-Мубтадиин уә Ниһаят әл-Мунтаһин шарх әл-Жәуәһир фи Усул әд-Дин»

деп аталады. Бұл еңбектің де Имам Зәдәнің шығармасына жазылған түсіндірме екені айтылған.

Қажы Халифа «Кәшф әз-Зунун» еңбегінде:

«Бұл – “Ширғату әл-Ислам” кітабының авторы, Имам Зәдәһ деген атпен танылған Мухаммад ибн Әбу Бәкр әл-Бухаридің еңбегі. Ол оны һижраның 560 жылы аяқтаған», – дейді.

Автордың өзі бұл жерде мынадай ескерту жасайды:

«Имам Зәдәнің лақабы – Рукнул-Ислам («Исламның тірегі»), “Садидуд-Дин” емес».

Сондай-ақ Имам Зәдәнің:

«Ғараиб әл-Құран» атты қолжазба еңбегі де бар. Оның бір нұсқасы Рампур кітапханасы сақтаулы.

Қайтыс болуы:

Қажы Халифаның айтуынша, Имам Зәдә (Аллаһ оны рақымына бөлесін) һижраның 573 жылы қайтыс болған.

Ашура күні айтуға кеңес етілген зікір мен дұға.

2026-06-24T17:37:44.966Z

Имам Усман әл-Футухи әл-Ханбали (Аллаһ оны рақымына бөлесін) өзінің «Дұғалар мен зікірлер туралы рисаласында» айтты:

Кімде-кім Ашура күні мына дұғаны ықыласпен оқыса, сол жылы қайтыс болмайды әрі оған қандай да бір бәле-жала келмейді.
Ал дұға мынадай:

سُبْحَانَ اللَّهِ مِلْءَ الْمِيزَانِ، وَمُنْتَهَى الْعِلْمِ، وَمَبْلَغَ الرِّضَا، وَزِنَةَ الْعَرْشِ، لَا مَنْجَا وَلَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ، عَدَدَ الشَّفْعِ وَالْوَتْرِ، وَعَدَدَ كَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ، وَهُوَ حَسْبِي وَنِعْمَ الْوَكِيلُ، نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ

Мағынасы:
«Аллаһ барлық таразыны толтыратындай мөлшерде Пәк! Барлық білімнің шегіне жететін мөлшерде Пәк! Толық разылыққа жеткізетін мөлшерде Пәк! Аршты теңестіретіндей мөлшерде Пәк!
Аллаһтан қашып құтылатын да, паналайтын да орын жоқ, тек Өзінен басқа. Мұны жұп пен тақтың саны қанша болса, сонша рет және Аллаһтың кемшіліксіз сөздерінің саны қанша болса, сонша рет айтамын.
Ұлы әрі Биік Аллаһтан басқа ешбір күш те, қуат та жоқ.
Ол маған жеткілікті, әрі қандай көркем Қамқоршы! Қандай көркем Ие! Қандай көркем Жәрдемші!
Аллаһ біздің мырзамыз Мухаммедқа ﷺ, оның әулетіне және сахабаларына игілік пен сәлем жолдасын!»

Мұны 12 рет оқиды. Содан кейін былай дейді:

يَا مُفَرِّجَ كَرْبِ ذِي النُّونِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، يَا جَامِعَ شَمْلِ يَعْقُوبَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، يَا كَاشِفَ ضُرِّ أَيُّوبَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، يَا غَافِرَ ذَنْبِ دَاوُدَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، يَا سَامِعَ دَعْوَةِ مُوسَى وَهَارُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَرَحِيمَهُمَا، اقْضِ حَوَائِجَنَا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ، وَطَوِّلْ أَعْمَارَنَا فِي طَاعَتِكَ، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ

Мағынасы:
«Уа, Ашура күні Зун-Нунның (Юнус пайғамбардың) қайғысын сейілткен Ие!
Уа, Ашура күні Яғқубтың отбасының басын қайта қосқан Ие!
Уа, Ашура күні Әйюбтің азабын кетірген Ие!
Уа, Ашура күні Дәуіттің күнәсін кешірген Ие!
Уа, Ашура күні Мұса мен Һарунның дұғасын қабыл еткен Ие!
Уа, бұл дүниенің де, ақыреттің де Рахманы, екі дүниенің де Рахимы!
Біздің дүниедегі әрі ақыреттегі мұқтаждықтарымызды өтей гөр! Өмірімізді Өзіңе бойсұнумен ұзақ ете гөр!
Расында, Сенің әр нәрсеге құдіретің толық жетеді.
Аллаһ біздің мырзамыз Мухаммедқа ﷺ, оның әулетіне және сахабаларына игілік пен сәлем жолдасын!

Ескертпе: Бұл дұғаны сүннет ретінде емес, ғалымдардың насихаты әрі ізгі адамдардың тәжірибесінде немесе кәшф арқылы келген дұғалардың бірі ретінде қарастырған жөн.

Әрбір балиғатқа жеткен, шариғат үкімдеріне жауапты мұсылманға білім алу парыз.

2026-06-22T11:37:44.835Z

Имам Ибн Кәмәл Баша әл-Ханафи әл-Матуриди өзінің «әл-Мунира» кітабында (142-143 бетте) айтты:

Білгін: Құран мен Сүннеттің дәлелімен білім алу әрбір мұсылман ер мен әйелге парыз екенін біз анық білдік.

Құрандағы дәлелдерге келсек, Аллаһ Тағала:

﴾«Білетіндер мен білмейтіндердің терезесі тең бе?» – деп, айт﴿ («әз-Зумәр» сүресі, 9-аят),

сондай-ақ:

﴾(Ей, кәпірлер һәм басқа да адамдар,) егер өздерің білмесеңдер, шынайы ілім иелерінен сұраңдар!﴿ («Нәхл» сүресі, 43-аят), — деп бұйырған.

Ал Сүннеттен дәлел ретінде Пайғамбарымыз ﷺ:

«Білімді бесіктен қабірге дейін іздеңдер»,

сондай-ақ:

«Білім – дүние мен ондағы барлық нәрседен артық», — деген.

Кімде-кім өзіне парыз болған білімді үйренуді тастаса, ол күнәһар болады. Ал күнәһар адам күнәсінен тәубе етпейінше салиқалы адам саналмайды. Күнәсін жалғастыра беру – өз алдына тағы бір күнә. Ендеше, мұндай адам нәпіл ғибадаттарды орындау арқылы қалайша сауапқа лайық болмақ?! Өйткені нәпіл амал қабыл болуы үшін адамның ең төменгі дәрежеде болса да салиқалы болуы шарт. Бұл жөнінде бұған дейін бірнеше рет айтылған еді.

Намаз үкімдерін үйрету – уағыз айтудан және зікірлер мен ізгі амалдардың артықшылықтарын баяндаудан маңызды.

2026-06-22T11:23:43.190Z

Имам Ибн Кәмәл Баша әл-Ханафи әл-Матуриди өзінің «әл-Мунира» кітабында (139-142 бетте) айтты:

Уағыз айтушы ең алдымен адамдарға намаздың рүкіндерін, оны дұрыс орындау жолдарын, намаздың дұрыс және бұрыс болуына себеп болатын нәрселерді, уәжіптерін, мустахабтарын және сүннеттерін үйретуі қажет. Өйткені жастардың көбі осы мәселелерден бейхабар.

Алайда қазіргі замандағы кейбір ғалымдар мен шейхтар мінберге отырып алып, адамдарға осы парыздар мен уәжіптерді үйретпейді. Керісінше, өздерінің білімді екенін көрсету үшін Құранды шариғат қағидалары мен усул-фиқһ негіздеріне сүйеніп тәпсірлейді. Ал адамдардың ықыласын аударып, дүниелік пайда табу мақсатында осындай хадистерді жаттап алып, былай дейді:

Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Кім таңертең: “Аллаһтан басқа құлшылыққа лайық ешбір тәңір жоқ. Ол – жалғыз, Оның серігі жоқ. Бүкіл билік Оған тән, барлық мадақ Оған тән. Ол тірілтеді әрі өлтіреді. Оның әр нәрсеге толық күші жетеді”, – деп айтса, оған Ысмайылдың ұрпағынан бір құл азат еткеннің сауабындай сауап жазылады. Оған он сауап жазылып, он күнәсі кешіріледі, дәрежесі он сатыға көтеріледі әрі кешке дейін шайтаннан қорғалады. Егер осыны кешке айтса, таң атқанға дейін дәл сондай сауапқа ие болады».

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Қай мұсылман таңертең немесе кешке үш рет: “Аллаһты Раббым, Исламды дінім, Мухаммадты ﷺ пайғамбарым деп разы болдым”, – десе, Аллаһ Тағалаға оны Қиямет күні разы етуі міндет болады».

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Кім таңертең: “Уа, Аллаһ! Маған немесе жаратылыстарыңның біріне жеткен қандай да бір нығмет болса, оның бәрі Сенен ғана. Сенің серігің жоқ. Барлық мақтау да, барлық шүкір де Саған тән”, – деп айтса, сол күнгі шүкірін өтеген болады. Ал мұны кешке айтқан адам сол түнгі шүкірін өтеген болады».

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Кім төсегіне жатқанда үш рет: “Ұлы Аллаһтан кешірім сұраймын. Одан басқа құлшылыққа лайық тәңір жоқ. Ол – Мәңгі Тірі, барлық нәрсені Өз қалауымен басқарып Тұрушы. Оған тәубе етемін”, – десе, Аллаһ Тағала оның күнәларын, теңіздің көбігіндей, “Аалиж” атты жердің құмындай, ағаштардың жапырағындай немесе дүниенің күндерінің санындай көп болса да, кешіреді».

Алайда осы хадистердің біріншісіндегі Пайғамбарымыз ﷺ айтқан:

«Оның дәрежесі он сатыға көтеріледі әрі шайтаннан қорғалады», – деген сөздің мағынасы ізгі мүмінге қатысты. Өйткені шариғат үкімі бойынша пасық адам – шайтанның тобынан. Ал шайтанның тобынан болған адам Аллаһ Тағаланың құзырында шайтаннан қорғалған болып саналмайды.

Сол сияқты Пайғамбарымыз ﷺ айтқан:

«Аллаһты Раббым, Исламды дінім, Мухаммадты ﷺ пайғамбарым деп разы болдым», – деген сөздің мағынасы Аллаһ Тағаланың мына аятына сай келетін адамға қатысты: ﴾Аллаһ оларға разы, олар да Аллаһқа дән риза. Міне, осынау «разылық» мәртебесі Раббысына тиісінше тағзым етіп, Одан шын именетін ізгі жандарға нәсіп болады﴿ («әл-Бәйинә» сүресі, 8-аят).

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтты:

«Аллаһты Раббы, Исламды дін, Мухаммадты ﷺ пайғамбар әрі елші деп разы болған адам иманның дәмін татты».

Аллаһ Тағала пасық адамға разы болмайды, пасық адам да Аллаһқа разы болмайды. Сол сияқты Аллаһтың Елшісі ﷺ де оған разы болмайды. Сондықтан кім пасық болса, ол иманның дәмін татпаған болады.

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтқан:

«Маған немесе жаратылыстарыңның біріне жеткен қандай да бір нығмет болса, оның бәрі Сенен», – деген сөздің мағынасы Аллаһ Тағалаға шүкір етуші адамға қатысты. Ал шүкір етушінің ең төменгі дәрежесі – ізгі адам болуы. Өйткені шариғат үкімі бойынша пасық адамға «шүкір етуші» деп айтылмайды.

Пайғамбарымыз ﷺ сондай-ақ былай деді:

«Кімде-кімде мына екі қасиет болса, Аллаһ Тағала оны шүкір етуші әрі сабыр етуші деп жазады: дінінде өзінен жоғары тұрған адамға қарап, одан үлгі алса; дүниелік істерінде өзінен төмен тұрған адамға қарап, Аллаһтың өзіне берген артықшылығына шүкір етсе, Аллаһ оны шүкір етуші әрі сабыр етуші деп жазады. Ал кім дінінде өзінен төмен тұрғанға қарап, дүниелік істерінде өзінен жоғары тұрғанға қарап, қолы жетпеген нәрсеге өкінсе, Аллаһ оны шүкір етуші де, сабыр етуші де деп жазбайды».

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ айтқан:

«Ұлы Аллаһтан кешірім сұраймын. Одан басқа құлшылыққа лайық тәңір жоқ. Ол – Мәңгі Тірі, барлық нәрсені Өз қалауымен басқарып Тұрушы. Оған тәубе етемін», – деген сөздің мағынасы жүрегі осы сөзіне шынайы сай келетін адамға қатысты. Ал егер жүрегі бұл сөзге сай болмаса, онда оның тәубесі – өтірікшілердің тәубесі болады. Мұндай жағдайда оған тағы да шынайы тәубе ету қажет.

Әйелдердің қабірлерге баруы мәкруһ, ал қазіргі заманда оларға қабірлерді зиярат етуге тыйым салынады.

2026-06-21T15:16:26.289Z

Фақиһ, муфассир Абдуш-Шакур әт-Термизи әл-Ханафи әл-Матуриди «Тәкмилату әхкаму әл-Қуран әлә дау мә ифада» (13/305) кітабында айтты:

Ибн Абдул-Барр былай дейді:

«Ғалымдардың көпшілігі әйелдердің намазға шығуын мәкруһ санаған. Ендеше олардың қабірлерге баруы бұдан да артық мәкруһ болады».

Бұл сөзді әл-Ғайни келтіріп, кеңінен түсіндірген. Соңында ол:

«Қорытындылай келгенде, әйелдердің қабірлерді зиярат етуі мәкруһ. Тіпті қазіргі заманда, әсіресе Мысыр әйелдері үшін харам», – деген.
(«Хашияту әл-Бухари», Мәуләнә Ахмад Әли әс-Саһаранфури)

Әлсіз құл (яғни автор) былай дейді:

«Егер фитнадан толық қауіпсіздік болса, онда әйелдердің қабірлерді зиярат етуі мәкруһ болмайды. Өйткені Пайғамбарымыздың ﷺ: «Мен сендерге тыйым салған едім...» деген сөзіндегі үндеу ерлер мен әйелдердің барлығына қатысты болғаны сияқты, «Енді зиярат етіңдер» деген бұйрық та екеуіне бірдей қатысты.

Алайда қазіргі заманда фитналар көбейіп, бұзақылық кең таралғандықтан, әйелдерге қабірлерді зиярат етуге рұқсат беруге болмайды. Керісінше, егер шариғат белгілеген әдептер толық сақталмайтын болса, онда оларды бұдан тыю міндет болады.

Ал шариғат талаптарын толық сақтау қазіргі уақытта өте сирек кездеседі. Сирек кездесетін жағдай шариғатта жоқпен тең саналады және үкімдер соған құрылмайды. Керісінше, үкімдер көпшілік жағдайда орын алатын жағдайға негізделеді. Сондықтан бұл жерде тыйым салу дұрыс болады.

Сол себепті қабірлерді зиярат етуге берілген рұқсат әйелдердің мешіттерге және айт намаздарына шығуына рұқсат етілген заманға ғана қатысты деп түсінген жөн. Бұл «Шарху әл-Мунияда» айтылған.

Егер қазіргі кезде әйелдерге мешіттер мен айт намаздарына баруға тыйым салынса, онда оларды қабірлерді зиярат етуден де тыю қажет. Өйткені қабірлерге барудағы фитна мешітке барудан да күштірек. Себебі мешіттер қаланың ішінде орналасқан, ал қабірлер оның сыртында болады. Әйелдің қала сыртына шығуы фитна тұрғысынан әлдеқайда қауіпті екені белгілі» («Иғлә әс-Сунан»).