Kitobsimiruvchi

Nega bizga endi shunchaki “mazmun” yetarli emas?

2026-01-30T19:11:28.526Z

Oxirgi oylarda tanovul qiladigan barcha san'at turlarimda, xoh u kitob, kino, qo'shiq bo'lsin, men bitta narsaga qarab o'zim uchun qiymatini aniqlashtiradigan bo'lib qoldim. U ham bo'lsa: originallik.

To'g'risi, men yoshligimdan bir kitobga qattiq berildim (15-18 yoshimda), keyin esa kinolarga (19-21). Meni chaq-chaqlashadigan o'rtoqlarim, vaybim to'g'ri keladigan odamlar guruhi juda kamdan-kam topilib turgani sababli, oxiri ikkalasidan ham "kitobqurti", "kino botaniki" deyishga oz-moz arziydigan "aqlli"ga aylanib qoldim.

Natijada nima bo'ldi? Endi men uchun hayratlanish dozasi juda balandda bo'lib qolgan-u, oddiy filmlardan rohatlanmay qo'ygandekman.

Agar siz Robinzon Kruzo bo‘lib, kimsasiz orolda yillar davomida yolg‘iz yashasangiz, gapirishni bilmaydigan yovvoyi “Jumavoy” ham siz uchun eng qiziq suhbatdoshdek tuyuladi, chunki tanlov yo‘q, ochlik bor. Lekin biz orolda emasmiz. Biz axborot, kontent va vasvasalar to‘lib-toshgan davrda yashayapmiz. Bunday to‘kinlikda “Jumavoy”lar bizni qoniqtirmaydi. Bizga endi shunchaki suhbatdosh emas, bizni larzaga soladigan, oldin eshitmagan gapimizni aytadigan odam kerak.

Skorseze formulasi: “Shaxsiy” degani nima?

Yaqinda “Parazit” filmi rejissyori Bong Jun-ho Oskarni qabul qilib olayotib, hayajon ichida bir gapni aytdi. U o‘zining raqibi, zalda o‘tirgan buyuk Martin Skorsezedan iqtibos keltirdi:

"The most personal is the most creative." (Qanchalik shaxsiy ekan, bu shunchalik ijodkorona ish).

Bu jumla men uchun ko‘p narsani oydinlashtirdi. Nega biz klassiklarni asrlar osha o‘qiymiz? Nega Shekspir yoki Navoiy eskirmaydi? Chunki ular faqatgina universal voqealarni yozishmagan. Ular asar ichiga o‘zlarining shaxsiy masalliqlarini — faqat o‘zlariga xos bo‘lgan og‘riq, tajriba va xulosalarini qo‘shishgan. Universal mavzu (sevgi, o‘lim, xiyonat) hamma joyda bor, lekin unga shaxsiy imzo qo‘yilgandagina u san’atga aylanadi.

Ratatuy effekti

Menimcha, bugungi kunda syujet (mazmun), bu minimum talab. Xuddi restoranga kirganda ovqatning issiq bo‘lishi shart bo‘lganidek, asarning mazmunli bo‘lishi ham tabiiy hol. Asl sehr esa uslubda.

Yozuvchi Ulug‘bek Hamdam “Lolazor” podkastida bir fikrni aytgandi, taxminan shu mazmunda:

“Gapirishga gap, yozishga hikoyalar ko‘p. Lekin uni qay uslubda yetkazasiz — shunisi eng qiyini.”

Bu uslubni tushunish uchun “Ratatuy” multfilmidagi oshpaz kalamush Remini eslang. U akasiga ta’mni tushuntirmoqchi bo‘ladi: u pishloqni (bir tuyg‘u) va qulupnayni (boshqa tuyg‘u) alohida yeydi, yomon emas. Lekin ikkalasini birga chaynaganda, ekranda rang-barang mushaklar portlaydi.

Originallik xuddi shu atom bombasiga o‘xshaydi. Yozuvchi yoki rejissyor o‘zining shaxsiy og‘rig‘i bilan hayotiy darslarini shunday noyob tarzda aralashtiradiki, natijada kichik bir birlashuvdan ulkan portlash sodir bo‘ladi.

Balki shuning uchun ham buyuk rejissyorlar doim klassik va qadimgi tasviriy san'at namunalarini haddan ortiq ilhom bag'ishlovchi sifatida ko'rishar? Chunki ular oddiy bor elementlardan chegaralangan santimetrlarda yillab gapirib tugatolmaydigan narsalarni joy qila olishgan.

Bizni, o‘zicha “aqlli” bo‘lib qolgan tomoshabinlarni, endi qora mehnat emas, aynan shu estetik mozaika — muallifning o‘z “pishlog'i va qulupnayi”ni qanday qorishtirgani hayratga soladi.

“The Menu”dagi dars

Xullas, bugun men har bir asardan muallifning “ultimatumini”, uning betakror imzosini qidiraman. Meni faqat shu narsa qayta tiriltira oladi.

Lekin... bu yerda bir nozik chegara bor.

Biz, tomoshabinlar, ko‘pincha haddimizdan oshib ketamiz. Biz san’atkorga xuddi restorandagi ofitsiantga qaragandek qaraymiz: “Meni hayron qoldir! Menga men kutmagan narsani ber!”

2022-yilda chiqqan “The Menu” filmi aynan shu takabburligimizga tarsaki tushirdi. Filmda oshpaz (muallif) o‘zining eng noyob taomlarini taqdim etadi, lekin iste’molchilar uni shunchaki “yeyishni” va “baholashni” xohlashadi.

Haqiqat shundaki, san’atkorning bizning oldimizda hech qanday qarzi yo‘q. Uning vazifasi bizni ta’sirlantirish emas. Haqiqiy ijodkor faqat o‘z ichidagilari bilan kurashadi va o‘sha ichki to‘fonni tashqariga to‘kib sochadi. Agar o‘sha to‘fon bizning qalbimizga ham tegib o‘tsa, bu bizning omadimiz. Agar tegmasa, bu uning aybi emas.

Xullas, bizni, o'zicha "aqlli" bo'lib qolgan "individual" olomonni — endi faqat shaxsiy og'riq bilan aralashgan va his qilingan hayot darslarini birlashtiradigan asarlargina ta'sirlantira olsa kerak.

31/01/2026. Kechki soat 3.
Samandar

Men hech narsa demagan kun

2025-10-25T18:13:21.691Z

Ba’zida o‘ylab qolaman. Biz o‘zimizni qachon to‘liq “o‘zimiz” deb his qilamiz? Yutuqlarimizda, xohlagan narsamizga yetishganimizda? Yoki mag‘lubiyatlarimizdami?

Men bu savolga hammadan bir xil javob kutmayman.

Lekin men uchun bu savolning javobi bitta kun bilan bog‘liq. O‘sha kundan beri men eski Samandar emasman.

O'n yetto yoshdaman, shaharga yaqinda kelganman. Hali o'z o'rnini his qilmayotgan, qidirayotgan bir o'smir.

Bir kitob o'qiydiganlarni tanloviga uchinchi marta viloyat bosqichiga chiqqandim. Ikki yillik tajribam bor. O'zimga ishonchim bor. Uydagilarim va tumanimdagilarni kutuvi yetarlicha.

Tanlovga bir kun qolgan.

Men nima qilishni bilmayman, hech o'zimni to'liq tayyorlay olmaganman. Shartlar juda jo'n va ma'nosizdek ko'rinardi. Xuddi kitob o'qish tanlovi emas, xotira tekshiruvidek edi. Qaysidir adibni tug'ilgan yilini yodlash. "O'zbekiston tog'lari" haqida nutq tayyorlash. Tushunmagan kitoblar uchun yozib olib kelgan nutqlarni ravon aytish.

Meni bu nafratlantirardi, chunki o'zim bo'lmagan odam bo'lishga majbur qilayotgandek edi.

O'sha tuni tong sahargacha nima qilishimni o'ylab, rejamni o'ylab chiqdim. Xuddi biror muhim marosimga tayyorlanayotgandek.

Dadam birga bormoqchi edi.

Yo'q, bugun boshqa toifaniki, bizniki ertaga ekan deb yolg'on gapirdim.

Hech kim bilmaydi, shu tariqa o'zim bordim.

Birinchi toifaniki o'tyapti, men hayajonda. Yuzdan ortiq odam, katta zal — hamma sizni eshitish uchun sahnaga chiqaryapti. Siz esa uchta shartda “Men bu haqida hech narsa bilmayman” deb, to‘rtinchisida ikki daqiqalik qarshi nutq so‘zlamoqchisiz.

Qattiq tayyorlangan, uzoqdan umidli ko'zlari bilan kelgan ishtirokchilar va ularni yaqinlarini ko'raman.

Men tashqariga chiqdim. Havo biroz sovuq, lekin oftob charaqlayapti. Osmonga qaradim. Oq bulutlar jim suzib o‘tardi. Quyosh ko‘zini qisib qarayotgandek edi. Skameykada o‘tirdim. Odamlar shoshilinch yurishar, kimdir kulardi, kimdir qog‘ozni siqardi.

“Men nima qilmoqchiman o‘zi? Uydagilarim, tumanimdagilarga nima deyman?”.

Shu paytdan boshlab, osmonga tikilib, ichimni tinglash odatim paydo bo‘ldi. O‘sha osmon menga hech narsa demasdi, lekin hammasini eshitayotgandek edi.

Bir soat, ikki soat o‘tdi. Ko‘zim sovuqlashgan. O‘zimni hammaga qarshi chiqayotgandek his qilardim. Go‘yo endi hech narsadan qo‘rqmaydigandek edim.

Bizni toifa boshlandi.

Ishtirokchilar borini berib eslashyapti, nutqlari ravon.
Eslolmaganlar xafa. Ularning ko‘zlarida allaqachon mag‘lubiyatning soyasi: “Shuncha tayyorlanganim havoga uchadimi endi? Shuncha kutganlarim-chi?”

Va meni navbatim keladi.
Savolni qog‘ozdan o‘qiyman.
“Vaqt boshlandi.”
“Menda hech qanday javob yo‘q.”

Zalda jimlik. Hakamlar achinish bilan qaraydi: “Afsus, shunisiga yaxshi tayyorlanmagan ekan-da.”

Ikkinchi shart.
Uchinchi shart.
“So‘x tumanidan kelgan kitobxonimizga sahnani beramiz.”
Yana 15 soniya.
“Menda hech qanday javob yo‘q.”

Va oxirgi shart. Bu safar men gapiraman.

Ichimdan bir narsa uyg‘onadi — xuddi uzoq yillik uxlab yotgan narsa uyg‘ongandek.

Savolni o'qiyotganimda biroz hayajonlanaman, chunki bu safar men nutq qilaman. Kecha ertalabgacha tayyorlab kelgan rejam aynan shu lahza uchun edi.

"Amerikani mashhur Netflix kino ishlab chiqaradigan kompaniyasi bor, bilsangizlar kerak. Shuni 'Platforma' degan filmi bor, u filmda shunday gap bor" deymanda, kinodagi iqtibosni o'zimni haqiqatimga moslashtirib aytib beraman: "Hech qanday haqiqat yo'q."

Nutqim negadir ravon suzilib kelmoqda.

"Men oldingi shartda 'hech' so'ziga atayin urg'u berdim. Aynan shu haqiqatni hozir sizlarga aytish uchun. Men qaysidir adibni his qilmasdan, uni tug'ilgan yilini bilish bilan baho oladigan yoki 'O'zbekiston tog'lari' yoki 'O'zbekiston mashhur bokschilari' mavzusidagi nutqim uchun, yoxud tushunmagan kitobim uchun yodlab olgan nutqimni aytib berish uchun taqdirlanishni xohlamayman. Va hech qanday yozuvchi, shoir yoki jurnalist o'z sohasiga doir bo'lmagan narsalar uchun baholanadigan mamlakatni kelajaki yorqin deb o'ylamayman" mazmunidagi nutqni ikki daqiqa ichida yetkazdim.

Negadir hamma qarsak chaldi.

Hatto hakamlar ichida men taniydigan bir yozuvchi ham savol qog'ozini qaytarishga kelganimda qo'limni siqib qo'ydi.

Endi men uchun hech narsa qolmagandi, g'oliblarni kimligini bilishga qiziqishim yo'q. Kurtkamni kiydimda, hammani oldida chiqib ketdim.

Ikki daqiqa. Shunchaki ikki daqiqa, lekin ichimdagi yillar bo'yi to'plangan og‘irlikni tashlab kelgandekman.

Ko‘chada shamol yuzimga urildi. Shu shamol — xuddi yangi hayotning eshigidek tuyuldi. Yo‘lda ketarkanman, o‘zimni dunyodagi eng tirik odam deb his qildim.

O‘sha kuni men o‘zimni topdim.
Ichki va tashqi bosimga qaramay, qadriyatlarimga sodiq tura oldim.
Endi dunyodagi hamma narsani qila oladigan, hammani rad etishga tayyor odamdek edim.

Uyga qaytdim. Dadam va amakimni o'g'li bilan kechki ovqatni yeb oldik. Keyin, men eng ko'p baholashidan ranjiydigan insonimga yuzlandim. Hammasini aytib berdim.

Dadam jim eshitdi. Bir og'iz ham gapirmadi.
Men esa tinch uxladim.

Keyin o'yladim: o‘sha yili men Kamyuni, Dostoyevskiyni o‘qiganman. Balki Merso yoki Raskolnikov bo‘lishni xohlagandirman. O‘sha isyon, o‘sha jim qaror — o‘sha asarlardan o‘tgandir menga.

Endi esa men har safar osmonga qaraganda, o‘sha kunni eslayman.
O‘sha payt men mag‘lub bo‘lganman, lekin o‘zimga sodiq qolganman.
Va shuning uchun men o‘zimni tirik his qilganman.

Endi men mag‘lubiyatlardan, qabul qilinmasliklaridan, tushunmasliklaridan yoki ustimdan kulishlaridan ta’sirlanmaydigan, “qarib qolgan” va “shoshilmaydigan” odamga aylandim.

Ha, xuddi shu tariqa — men o‘zimman.
Chunki men uchun endi haqiqat — hech qanday haqiqat yo‘q.

Samandar Erkinjonov, 2025

My Letter to My Roommate

2024-09-29T09:07:10.016Z

"Drowning Fish" — that was the title of a book I saw while traveling in the library. When I read it, I thought of myself, you, and so many of my friends who are surrounded by good opportunities but have problems finding the right path and to fight for it, yet somehow remain passive, not truly trying.

Good morning. Good evening. Maybe you’ll read this in the morning, or perhaps you’ll stumble upon it in the dead of night when boredom strikes.

I’m sharing some thoughts on your behavior, which, to me, reflects parts of your personality. I hope this letter doesn’t cause you too much discomfort, but sometimes honesty stings a bit.

When I first met you, I thought, "This guy is smart." But as time went on, I noticed you weren’t serious about your future, your health, or your studies. Sure, you behaved like anyone would when they first arrive in a new place, trying to adapt. But once things settled down, I realized that despite looking smart, you weren’t living wisely. And now, I have a few questions for you:

Why don’t you respect yourself?

I often see you mindlessly scrolling through reels or Telegram, sometimes for hours—2 or 3 a day, easily. Don’t you realize that social media is designed to deceive your mind, to manipulate you into staying longer? Do you see that the real reason you keep scrolling is to escape reality, distracting yourself from what truly matters? Why let these distractions steal your most valuable resource — your time — every single day? And those friends who call you at midnight or drag you out aimlessly… do they respect your future? Tomorrow is just the result of today. Nothing will change unless you act now. You don’t receive success; you create it. So, if you believe in this, why let anyone or anything derail you from building the tomorrow you want? Sometimes saying “no” today is actually saying “yes” to tomorrow.

They say “self-discipline is a form of self-love,” because it’s doing what is right for you, not just what you want in the moment. So by that logic, an undisciplined person isn’t showing self-love, and can’t respect themselves enough to build a better future. Right?

Why don’t you care about your sleep?

I’ve lost count of how many times you’ve stayed up all night, only to sleep into the morning (and, by the way, you’ve woken me up 16 times so far!). Sleep is your most basic tool — it’s the foundation of everything you hope to accomplish. Without it, you're setting yourself up for mental and physical breakdowns, and your performance will suffer. If you don’t believe me, take 30 minutes to do a little research. Go on YouTube or Google it. I’m confident you won’t find anything that contradicts this. You’re missing something that’s so fundamental, yet within everyone's grasp.

Why don’t you strive to be different? Why not more?

I’m not perfect either. Now and then, I get lost in YouTube. But months ago, I stumbled upon a podcast clip where someone said, “Why do what everyone else is doing if you want a different outcome?” No one wants to be stuck in mediocrity. But if everyone’s wasting their time and chilling, why would you follow that same path? Being normal is fine. But accepting mediocrity and not taking life seriously? That’s what sets people apart.

Why don’t you dare to be a fool?

I’ve seen you hesitate — shy or afraid to try new things. But you’ve come so far; you have countless chances to grow. You could learn to cook, join a new sport, or surround yourself with people who are smarter than you. It’s not the day of your graduation that makes you someone, it’s your daily actions, the risks you take now, that will remove the dark shades clouding your future. Don’t fear looking foolish or failing; maybe you are a fool. But what matters is what you do today and in the days to come.

I know all this might feel too personal, maybe even unfair. Perhaps I don’t see everything. Maybe you are more than what I perceive. I’m sure there’s more to you than I realize. But I just want you to live with your own purpose, not be swept away by the currents of this vast ocean.

Your roommate Samandar, 29.09.2024

10,000 metrlik ichki kurash: Ko’rinmas manzara

2024-09-11T08:54:32.157Z

10 km marafon. Ba’zi odamlar buni poyga deyishadi, lekin bu yerda gap faqatgina yugurishda emas. 1 soat davomida to‘xtamasdan yugurish… bu qanchalik oson ko‘rinmasin, buning ortida ko‘proq narsa bor. Bugun sizlarga qanday qilib bu sinovni yengganimni aytib bermoqchiman.

Marafondan oldingi tun. Birinchi marta qatnashishim edi. Quora, Reddit — soatlab maslahatlarni o‘qib chiqdim, nimani qilish kerak-u nima qilmaslik kerak izladim. Soat 11 da uxlay boshladim, ammo tungi uyqu men uchun haligacha yetib kelmagan mehmon edi shu tuni. 12 bo‘ldi, soatga qarayman. Ko‘rganlarimni, o‘ylaganlarimni hech kim bilmasdi. Hech kim.

Marafon boshlanishiga yarim soat bor. Volontyor bo‘lib ishlayotgan xitoylik yigitga yaqinlashdim. Oddiy savollar: yo‘lni qanday topaman, telefon bilan birga yugura olamanmi. U menga sinchiklab qaradi va kimligimni anglab yetdi. Birinchi marra uchun yugurayotganimni. Ko‘p gaplashmadik.

Marafon boshlandi. Ilk kilometrlar ko‘p o‘tmasdan, 60 kishilik guruhdan 10 nafarlik guruh ajralib oldik. Ular oldinga intilgan sari, men o‘zimning rejamga sodiq qoldim — birinchi kilometrlarni o‘rtacha tezligimda yugurishim kerak edi. Mening poygam ularning poygasidan farq qilardi: bu, avvalo, o‘zim bilan kurash edi.

6-kmga yetganda, poyganing yarmiga kelib qoldim. O‘zimni 6-7-o‘rinlarda ko‘rdim va bu menga quvonch bag‘ishladi. Lekin 7-kmda noto‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishlari tufayli qimmatli 3 daqiqamni yo‘qotdim. Shu fursatda 3-4 kishi mendan o‘tib ketdi. Ko‘nglimdan o‘tdi: "Endi qanday qilib o’tib olaman yana?"

Ammo umidsizlikka tushishga vaqt yo‘q edi. Yig‘ilib qolgan energiyamni ishga solish vaqti kelganini his qildim. Qiyaliklar, har xil yuzali yo‘llar — barchasi bir lahzada orqada qolishi kerak edi. Men tezligimni oshirib, poygaga yana qaytdim.

Oxirgi kilometrlarda to‘xtamaslik, davom ettirish va tezlikni ushlab turish eng og‘ir sinov edi. Har bir qadamim og‘ir, ammo muhim edi. Ko‘z oldimdan oxirgi 150 kunimda yugurgan har bir kunim o‘tdi: oyoqlarimdagi doimiy jarohatlar, har kunlik 40-50 daqiqalik yugurishlar, yomg‘irda telefonimni buzganim, kimsasiz stadionda o‘zbekcha qo‘shiqlar ostida parvoz qilganim, shaxsiy muammolarim, mag‘lubiyatlarim — hammasi ko‘z oldimda jonlandi. O‘sha lahzada menga tanlov qolmagandi: susayish yoki to‘xtash — bular haqida o‘ylashning o‘zi mumkin emasdi.

Qolgan 3 km masofa — og’ir chiqishlar va tushishlarga to‘la edi. Lekin har bir kilometr bilan men to‘xtagan yoki sekinlashgan raqiblarimdan 5-6 daqiqalik farqni yo‘qotib, 3-o‘ringa o‘tdim. 1 va 2-o‘rin egalari esa allaqachon bir necha daqiqa oldinda edi, lekin men endi ortga chekinishni o‘ylamay qo‘ygandim.

Vanihoyat, marra ko‘rindi. Lekin ikki pushti futbolkali yigit allaqachon marraga yetib kelgan edi. Men oxirgi kuchlarimni yig‘ib, marraga yetib kelganimda, faqatgina qo‘limga varaq(bejik) va tugatganim uchun beriladigan medalni oldim. O‘sha volontyor yigit hayratlanib: “Sen menga birinchisi deb aytganding-ku?” dedi. Men esa varaqchaga qaradim va "3-o‘rin" degan yozuvni ko‘rdim. Ko‘nglim to‘lgancha medalga qaramasdan, bu hayotimdagi unutilmas xotiralardan biri ekanligini his qildim.

Bu 10 km marafon men uchun qiyin emasdi, chunki har kuni 8 km yugurishga o‘rgangan edim. Ammo birinchi marta bu kabi uzoq davom etadigan marafonda qatnashishim va kutilmaganda sovrinli o‘rinni qo‘lga kiritishim men uchun katta g‘urur edi.

Yugurish men uchun jismoniy mashqdan ko‘ra, ruhiyatimni sinovdan o‘tkazadigan har kungi kurash. Har bir yugurish — ichki ovozim bilan bo‘lgan dialog. Har kun yugurish turish — ichimdagi kurashlar, shaxsiy o‘ylar va umidsizliklar bilan yuzma-yuz turish. Har bir qadam esa kelayotgan og‘riq va qiyinchiliklarga tik qarash.

Bu 6 oylik to’xtamasdan ko’p yugurish odati menga bir narsani o‘rgatdi — yugurish, shunchaki harakat emas. Bu ichki kurash, o‘zim bilan kurash. Hech kim bilmaydigan, ko‘rmaydigan, faqat his qilinadigan.

Samandar, 11-Sentyabr, 2024

Telba Maks

2021-10-29T17:48:02.125Z

2015-yili. Mad Max: Fury road. Qayerlarda tan olinganini izlashing uchun tepadagi narsalar yetsa kerak.

Shunday qilib, distopik cho‘lda Maks yashaydi. Maqsadi omon qolish. Insoniyat bu safar suv uchun, benzin uchun urushadi. Suv va kuch bilan odamlar ustidan hukmronlik qiladigan sardorlardan birining to‘dasi Maksni qo‘lga oladi. Maks qocha oladi, qachonki u boshqalarni qutqarsa. U qutqarmaslikdan qiynaladi. Vaqtida yetib bormagan. O‘ldirishgan. Bundan doim azob chekadi. Yana qiynalolmaydi. Shu tariqa, qumdagi haqiqiy olishuvlar, xavflar ichida bu distopik olamni odamlari bamisoli bizdek ekanligini asta payqab borasan. Makslar umid va poklanish mumkin bo‘lgan joyga borsalar, bo‘ldi. Lekin bu distopik olam. Va sen haqiqatni bilganingda, yana yarim soatdan ortiqroq vaqtda nima ko‘raman deb o‘zingni yeysan. Ko‘r.

Qayerga borishimiz kerak?

Qayerga borishimiz kerak... Biz yaxshiroq o‘zimizni izlab, bu cho‘lni kezib yuramizmi?

Hukmdordan, konservator, mutaasib jamiyatdan qochib qayerga boraman deysan. Hayot manbayi ularda. Sendagi zahira esa tugaydi. Sen shuncha zahmat-la qochgan joyingda hayot bo‘larkanmi?
Muammolardan qochganing bilan ularni bir kun kelib senga "Salom" berishlarini to‘xtatolmaysan. Kurash.

Bolalik, uni o‘g‘irlashlari va uni qayta bo‘lmasligi

Furiosa(jangari ayol qahramon) qanday qilib bu olamga qo‘shilib qolganini Maks so‘raganda, bolaligida uni o‘g‘irlashganini aytadi. Bolalik deganda, faqat o‘yinchoqlar olib berishni, kasal qilmaslikni, o‘smirlik deganda gormonlarni nonormal jarayoninigina tushunadigan ota-onalar ularning "o‘z"lariga e‘tibor berisharmikin? O‘zlari istagan yo‘lni bolalariga, aniq shu chegaradan chiqmaysan deydigan jamiyat bolalari bolaliklarini kimga o‘g‘irlatishayotgan ekan-a? Anau dev va qizaloq multi bor edi-ku, yaqinda kitobini ham Nodira opa tarjima qildi, unda ham o‘sha "dev"larni o‘g‘irliklarini ko‘rmaganmidik?
Bolalikni bering!
Lekin afsus, senam ko‘p yashab qo‘yding, bolaliging o‘tib bo‘lgandir. Bolaligini yo‘qotgan qalb umidni faqat bolaligida ko‘radi. Ammo u qaytmaydi. Never.

Inson - buyum emas

Maks, Furiosalar bilan haligi sardorni yorlari ham qochayotgandi. Ta‘qib sababini bilganingdan keyin ularni aytgan bir gaplarini senga eslatay: Biz buyum emasmiz! Sardor "xazina"lari ortidan to‘xtamayotgan edi. Sen insonman-ku deysan, lekin, o‘lganim yaxshi, foydam yo‘q-ku hech kimga deysan. Sen har doim munosabat uchun yagona narsa manfaat ekanligiga ishonasan. Sen xotining, qizingni, farzandingni xohlagan ishingni qildirishga haqqim bor deb bilasan. Mana sening "buyum"parastliging.

Sen tanlangan emassan

Distopik olamlarda sardor doimgidek sardorlar kabi bo‘lmasligini yaxshi bilsanglar. Bu safargisi O‘lmas Jo(nomini endi esladim-da). Rostan o‘lmas, deb o‘ylashadi to‘dagi kallari. U "jannat"ga kim borishini, qanday borishni biladi. Bizni telba Maks shaykasiga o‘sha kallar to‘dasini bir a‘zosi ham qo‘shilib qoladi. U tanlangan bo‘lish uchun jonini berishga tayyor. Lekin u tanlangan emas ekan. "Tanlanish" - yolg‘on ekan. Ruhiyati va ishonchi so‘ngan insonlar misoli. Millionlab obunachi va katta obro‘ tanlanganlikni anglatgani singari.
Biroq, fikrlar oxirida pozitiv narsa kutishingdan ma‘no yo‘qligini tushuntirib, sen oddiy odam ekanligingni, seni tan olishlari shart emasligini eslatib o‘taman.

Bye

Ko‘rging kelsa, ko‘r.

Candace Against the Universe

2021-09-04T22:35:51.912Z

Bir multserialni moviesi olingan ekan o‘shani ko‘rdim. "Phineas and Ferb the Movie: Candace Against the Universe" degan.
Multserialini bizda ko‘pchilik ko‘rganmi bilmayman, ammo menga yoqadi. Serialini 1-mavsumidaman, moviesi o‘tgan yili olingan ekan.
Multserialida syujet har xil, faqat tuzilish farqi yaqin. Fineas va Ferb juda aqlli bolalar, doimiy qoyilmaqom ixtirolar qilib turishadi. Opajonlari Kendis esa doim shu ixtirolarni ko‘rsatib, qanchalik yomon kulfatlar olib kelishini aytib onasini chaqiradi. Lekin onagacha aka-ukalar hammasini joy-joyiga qo‘yishgan bo‘ladi. Kendis endi onasini olib kelib, shunday qaraganda: no‘joya biror narsa yo‘q. Multserialda doimiy shu strukturada yangi-yangi hikoyalar ko‘rsatiladi. Ha keyin, yana bir asosiy narsa, aka-ukani bir o‘rdakchasi(shunaqamikin o‘zi, bilmadim😅) bo‘ladi, o‘rdakcha juda chaqqon va qutqaruvchi. Biroq odamlarga buni bildirmaydi, faqat doim yovuz niyatli olim dushmaniga qarshi o‘z aslini ko‘rsatadi. Serialni ikkinchi fonida o‘rdakcha bilan olimni kurashi ko‘rsatiladi. Bu serial 4 tami, 5 ta fasl o‘zi.

Xo‘p, endi multfilmida nimalar bo‘ladi?
Har doim Kendisni ukalari undan chaqqon va uddaburon bo‘lishadi yoxud uni so‘zlarini yolg‘onga chiqarishadi. Onasi hech qachon uni so‘ziga isbot ko‘rmaydi, holbuki u biroz oldin mavjud edi. Lekin Kendis doimo yolg‘onchi va u endi qancha ishontirishga harakat qilmasin, o‘ziga ishontira olmasligini anglaydi. Ukalari o‘ziga xos. Ammo u-chi, nimani qoyillatib qo‘yipti?..
Shundan tushkunlikka tushganida uni va professor(olim)ni qizini o‘zga sayyoraliklik olib ketadi. Uyerda Kendisni "The Chosen one" ya‘ni, tanlangan deyishadi va ardoqlashadi. Undan faxrlanishadi. Lekin bu hiyla edi. Yerda nima gaplar? Fineas va Ferb opalarini xafa qilib qo‘yishganini sezishgandi va uni o‘zga sayyoraliklar kemasida ketganini ko‘rishdi. Ular va professor o‘z opa va qizlarini qutqarishga aka-ukani do‘stlari bilan professorni kemasida yo‘lga tushishdi(albatta o‘rdakchamizam yashirinib olgan kemada). Xullas, ular Kendisni yoniga borganlarida u Yerda unga ishonmasliklari va qadrlimasliklarini aytib Yerga qaytmasligini aytadi, bunda hali hiylani sezmagan edi. Davomida hali qiziq narsalar ko‘p bo‘ladi, lekin yarmidan ko‘pini sizga qoldirdim: Kendisga qanday hiyla qilishyapti? Unga hiyla qilishayotgan ekan, aka-ukalarni ahvoli ham yaxshi emas. Ular va professor nimani o‘ylab topishadi? Va hokazolarga javob topgiz kelsa, multga link pastda.

Endi men ilg‘agan ba‘zi narsalar xususida

Syujet xuddi hozirgi kunda har narsa niqobi ostida odamlarni(ko‘proq yoshlar) aldashayotganiga o‘xshash. Nimaga bizni odamlarimiz ko‘p aldanayapti? Chunki biznikilarga ishonch berishmaydi. "San man aytgandek odam bo‘lasan", "Nime 2 ming qimmatga olasan bola", "Qanaqasiga bunday bo‘lishi mumkin?! Safsatangga ishonamanmi?", "Yosh bolaga ish buyur, ortidan o‘zing yugur!". Qadrli odamjonlar, bular sog‘lom tarbiya va o‘rnak usulimas! Siz xato qilishga yo‘l bermaskansiz hech qachon u shaxsiy qarorlar qilishga noqobil. Avtoritar tarbiyani yaxshi tomoni, keyinchalik u kam xato qiladi deymiz, biroq bu shaxsiyatni parchalarkan, insonni o‘zligidan ayirarkan nimaga kerak? Bu xil tarbiyani yoqlovchilar - aql bilan ishlashni eplamaydiganlar. Arastu aytganidek, kuch bilan ish qilmoq nodonlik belgisidir.
Gapni indalosi, gar biz yoshlarimizni o‘zligini tan olib, ularni ayni o‘zlaridek ekanligidan faxrlanishimizni va bu bilan yomon hayot kechmasliklarini uqtirmagunimizcha, aldanaverishadi. Bitta terrorga emas, muvaffaqiyatga, mashhur bo‘lishga va har narsaga aldanadi. Nega? Chunki ularda ular "The Chosen one" bo‘lishadi!

Tepadagisi syujet boshiga daxldor, endi umumiy multda aytilmoqchi bo‘lgan narsa: sen noyob emasdirsan, lekin sensan. Sen kabilar mavjuddir, sendan yaxshilar tiqilib yotar, yaqinlaringga/sevgilingga sendan yaxshisi munosibdir, biroq, biroq, azizim bir gapni men aytmasligim kerak, ichingda o‘zingga aytishing kerak: Bu dunyoda sendan bo‘lak kim bor?

Egoistlik qil demayapman, ammo hozir o‘lding deylik. Sen bilan kim ketadi? Sen eng boshida kim bilan eding? O‘zingmasmi? Ha balki, boshqalarga bir tiyinsan, ko‘chadagi suvsiz baklashkasan, qo‘ldan tushgan tarvuzsan(🌚). Ammo sen yo‘qmisan? Bu javobni boshqalar emas, sen belgila. Chunki sening butun dunyongda faqat sen mavjudsan.
Xuddi Fineas va Ferbga dunyodagi eng yaxshi opa haykalchasini olgan odam emas, yagona va birga bo‘lgan Kindessan)

Okay, ezoterika' darsimiz tugadi, endi shamlarni yoqib, multni ko‘rilar;)

Haya anaqa, bu multik unchalik falsafiymas-e))

Ko‘rmoqchi bo‘lsang, manbetta ko‘rishing mumkin

Qishlog'imizning raislari va o'rinbosarlariga

2021-09-04T22:07:55.263Z

Bor emish, yo'q emish, dunyoning manipulyatsiya haqidagi eng yaxshi 10 ta kitobidan biri haqida gaplashavuzamish...

Men bugunimda va kelajagimda kimdirni boshqarish yoki lider bo'lish niyatim yo'q. Self-help kitoblarda yomon tavsiya kam, yaxshilarini foydasi esa seni bilim va anglash darajangga bog'liq. Ammo doimiy tashqaridan maslahat kutish odamni kurashishga va o'z ijodkorligini chiqarishga to'siq. Shu tavr kitobni yangi maslahatlar o'qish uchun ochdim.

Kitob nomi va mundarijaga ko'z yugurtursang, kitob dominantlikka moyil va tinmay og'zidan bol tomib "muvaffaqiyat" so'zini ishlatadiganlarga-ku deyishing mumkin. Ha, ba'zi bo'laklarini olib ko'rib chiqsang, shunday. Lekin butunlaymas. Sen aqllisan-ku broyim, kerakligini yutib, qolganini tuflay olasan, o'xshatolmasang, hamma yerni ho'l qilmay qo'yaver;)

Yashil og'a(Robert Grin)ni maslahatlari sen o'qigan kitoblardagi hech qachon ko'rmagan argumentlaring bilan emas, tarixdagi tirik insonlar bilan bo'ladi(endi ularni qancha tirikligini mendan so'rama). Aytishga arziydiganlarini gapirib beraman, yaxshilab o'tirvol.

O'zingni ko'p ko'rsatma. Bir zo'r voqea bo'ldi shu yerlarini o'qiyotganimda, meni bir jamoa bo'lib boradigan poytaxtdagi tadbirga taklif qilishdi. Jamoadagilarni ko'pi bir-biriga tanish edi, o'ylashimcha. Men ularga biroz begonaroq. Telegram guruhda o'zimizga tanishtiruv uchun kimligimiz haqida gapirib berishimiz kerak edi. Keyin men sodda mashnaqa, mashnaqa narsalarim bor, bunaqa bo'p vaqtimni sovuraman desam, kechga borib maktabda o'qiydigan bolalar sayohatda qiynalishmasin deb kattalarni oboradigan bo'lyapmiz, to'g'ri tushunarsiz deyishdi😁. Yo'q, men mutlaq nima bo'lganini bilmayman, lekin guruhdagi bir-ikki taniydigan odamlarim va a'zolarini o'zini qanday tutishini ko'rib xulosa qilyapman. Men bobni boshlaganimda bor-e, kallang ishlaydimi, haqiqat afzalmi yo hukmdor deb bir chaqalik tavsiyaga chiqardim. O'sha kunni o'zidayoq pandi yedirildi. Brodarkam, bu odamlarning ko'pi biosiga haqiqat, adolat - blabla deb yozsa-da, u bilan uni fikrlariga qarshi va u qabul qilolmaydigan narsalarni gaplashsang, senga "Irratsional" degan do'kondan bir necha yil olgan pivasini bo'lishmoqchi bo'ladi. Xullas, maqtanma, "menimcha"-penimchalaringni yig'ishtirib, chumodek harakat qilib holatni yaxshila, yoki ketingga tepishlaridan oldin tezroq sur.

Maqsad ve rejalarni aytma. Tilla gap, yaxshilab o'yla buni. Sen odamlarga rost gap(buyam individuval qarashing xolos) kerak deb bolalik qilib yurma. Shunchaki yaxshilab puxta o'yla va reja tuz, amalga oshir. O'zlari ko'rishsin. O'zingga ortiqcha bosim bo'ladi deb o'ylasangda, sen yaxshi odatlarni uyalib qilaman deb o'zingga ratsionallashtirayapsan xolos. Unutma, agar nimadir senga chindan kerak bo'lsa va qilging kelsa, sen uni me'yorni unutmasang, qila olasan. Egoistlikmas bu, shunchaki amal so'zingdan ko'ra ko'proq bosadi.

Me'yordan ham kam gapir. Tepada ma'lum ma'noda bu haqidayam to'xtaldik, aytilmagan narsalariyam bor. Har bir holatga tez va ko'p munosabat bildirish, seni o'z fikrlaring ta'siriga tushurtirishi va ratsionallikdan uzoqroq bo'lish ehtimoli bor. Eshit, o'qi, lekin gapirishda shoshilma. Bu haqida ko'p yerlarda o'qigansan, yana va'z o'qib turaveraymi.

G'amgin va omadsiz odamlardan qoch. Bu degani hech kimga hamdard bo'lma, kimdiring xafa ekanligini aytsa, manga nima deb ignoring qil deganimas. Shunchaki odamlarga hammasini bog'lab qo'ygan va o'zi haqida hech qachon o'tirib o'ylamaydiganlarga, va'z o'qishing ahamiyatsiz. Aytishim mumkinki, men ancha ta'sirchanman va tushkunlikka tushib turaman, ammo buni hammaga aytib, bo'g'zidan ushlab menga yordam ber demayman. Bamisoli Rik) = wubba lubba dub dub🕺🏻

Nimani niyat qilsang - qilaver, nimani o'ylab fikr qilsang-da qilaver, lekin hamma qatori harakat qil. Agar sen jamiyatda yashayotgan bo'lsang va ko'p boshqalarga emas, o'zingga e'tibor bermoqchi bo'lsang, ulardan ajralishga urinma. Ya'ni o'z tabiat va "men"ingdan kechish emas, balki seni eshitmaydigan, ko'rmaydigan quloq, ko'zlarga isbotlash o'zingni ishonchingga tashqaridan keladigan motivdan qochish. Sen bilasan o'z qarashlaring osmondan tushib qolmagan va qolganlargayam osmondan sen tushurtirib berolmaysan.

Kitobda ba'zi-bir manipulyatsiya usullari bor. Umuman, istasak-istamasak ta'sir har qayerda boru, faqat ularni munosabatlarda ishlatish juda yomon ish. Bilaman, bu yomonligi siyosatchilarga ahamiyatsiz va bu boshqaruv usulini esa aqllillar ko'paymaguncha, ta'sirini pasaytirish qiyin.
Insonlar munosabatlarida manipulyatsaga kelsak, bu ishni faqat o'z erkiga ega bo'lmagan va ruhan nosog'lom odamlargina qilishadi.

Xulosa qilsak, yaxshi maslahatlarni eshita olish ham fazilat, o'zingni dunyo markazi deb bilish noto'g'ri va yaqiningni/odam nomiga ega mavjudotni seva olsang sev, yo'qsa, uni o'zgartirma🙂

Kitobxonning haqiqiy huquqlari - Daniel Pennakni so‘zlariga ko‘ra

2021-03-19T16:07:09.656Z

Salom, kitobxon. Hamma o‘z huquqlaridan xabardor bu zamonda, xo‘sh, siz o‘z huquqlaringizni bilasizmi?. Bugun fransuz adibi Daniel Pennakni kitobxonning haqiqiy huquqlari haqidagi 10 ta haqingizni ko’rib chiqamiz :)

1. O'qimaslik huquqi

Bugun juda yaxshi quyoshli kun va siz sayr qilmoqchisiz? Sizning sevimli futbol jamoangizni o’yini bormi? Unda o‘qimang.

Kitob o'qish - bu majburiyat emas, tanlovdir va shuning uchun uni shu qadar o'ziga xos amalga oshirish ma’qul.

2. Sahifalarni o'tkazib yuborish huquqi

O’qish tajribasi sizga tegishli, individual. Siz bunga haqlisiz.

Xonadagi gilamni, shkafni rangi qanaqa? Usiz asarni tushuna olmaysizmi?

3. Kitobni tugatmaslik huquqi

Agar siz kitobni tugatmaslikka qaror qilsangiz, xoh u birinchi bobdan keyin bo'lsin yoki deyarli oxirida bo'lsa, bu sizga bog'liq.

O'zingizni majburan tugatishga majburlashingiz sizni undan nafratlanishingizga olib keladi. Mayli tugatmang, ammo e’tibor bering, sizga bu pand bo’ladi)

4. Qayta o'qish huquqi

Siz allaqachon, bir necha bor o’qigan kitobingizni o’qiyapsiz, bu yomonmi? Bizda suv parisi kabi chaqirishdan to’xtamaydigan bitta kitob bor:

“Meni o'qing, yana o'qing, yangi kitob boshlamang, pushaymon bo'lishingiz mumkin. Siz va men doimo yaxshi vaqt o'tkazamiz!”

Ba'zan bu sizning avvalgi didingizni shubha ostiga qo'yadi, ba'zan esa, hayotingizdagi birinchi marta qo'lga kitob olgan paytlarga qaytaradi. Menda bunday qayta o’qiladigan kitobim ancha pafosli va juda o’ziga xos emas bu adabiyotda. Ammo meni doim ta’sirlantiradi - “Sabo va Samandar”.

5. Har qanday narsani o'qish huquqi

Yaxshi kitobxon bo'lish uchun ming sahifali kitobni o’qishingiz yoki “izm”larni tadqiq etishingiz shart emas.
Yaxshi kitobxon hamma narsani o'qish imkoniyatiga ega.

Sizga romantik romanlar yoqadimi? Ularni o'qing! Siz o'spirin sirlarini yoqtirasizmi? Olg'a! Ha, hatto hozir oynaga qarab, tik-tokerlardagi mashhur bo’la olishingizni aytadigan kitoblar ham hisobga kiradi.

6. Qochish huquqi

O'qish bilan bu tashvishli dunyodan qochish, juda oson-a. Yig’latadi, titratadi. Kitoblar sizni vaqt va makon bo'ylab sayohat qilishga majbur qiladi. Ular sizni o‘spirin kibor, aqldan ozgan olim, o’t o’chiruvchi bilan tanishtirishi mumkin.

Shu yerda Umberto Ekoni so’zlari juda kerak:

Kim o'qimaydi? 70 yil ichida faqat bitta hayot yashagan bo'ladi: o'z hayoti! Kim o'qiydi? 5000 yil yashagan bo'ladi, chunki o'qish bu tarixda yashab, o’lmasligdir.

7. Istalgan joyda o'qish huquqi

Kitoblarning sehri shundaki, ularni istalgan joyga olib borishingiz mumkin.
Hojatxonada bo'lganingizda, ta'tilda, navbatda.

Kitoblar bu gavjum hayotda doimo yonimizda bo'lgan sodiq sarguzashtlar sandig’i.

8. Ko’zdan kechirish huquqi

Agar butun bobni o'qish uchun vaqtingiz bo'lmasa nima qilasiz? Ko’zdan kechiring!

Bir sahifaga sho'ng'ish va Venetsiyadaligingizni yoki yetti dengizda suzib yurgan qaroqchi ekanligingizni tasavvur qilish uchun besh daqiqa vaqt ketadi.

Javondan kitobni oling va tasodifiy sahifani oching. O'qing va joyiga qo'ying. Miqdor muhim emas. Kitoblarni tishlash mumkin emasmi?

9. Baland ovoz bilan o'qish huquqi

Agar siz o'z uyingizda yolg'iz bo'lsangiz va ikki sevgilining dialogini ovoz chiqarib aytmoqchi bo'lsangiz, yoki agar siz do'stingiz bilan u uchun yozilgandek ko'ringan parchani baham ko'rishni istasangiz, buni bajaring.

10. Jim bo'lish huquqi

O'qiganlaringiz haqida fikr almashish majburiyatini his qilmaslik huquqi, shunchaki ularni o'zingiz uchungina saqlash muhimi.

O'qishga cho'mganingizda sukut saqlash huquqi. Bu faqat siz va sizning kitobingiz bo'ladi, boshqa hech kim va boshqa hech narsa yo'q.

Hech qachon kitobxon sifatida uyalmang.
O'zingizning didingizni hech qachon boshqalardan himoya qilmang.
Yiliga 1 ta kitob yoki 100 ta kitob o'qiganingizdan qat'i nazar, hech qachon hech kimdan kam emasligingizni unutmang.

O'qishni davom eting, kitoblaringizni sevishni to‘xtamang.

Yaxshi kitob sizni hamma narsadan, shu jumladan o'zingizdan qutqaradi.
- Daniel Pennak

Siz bilan Kitobsimiruvchi bo‘lishdi)

Kitobxonlar uchrashuvi

2021-03-14T11:09:38.082Z

xo‘rlangan...

(oxirida galereya)

Uchrashuv sarhisobi

Ozib-tozib bir sarhisob yozay.

Umuman, bularning bariga atigi kitob o‘qishni o‘z a‘moli deb biladiganlar bilan bir davrda o‘tirish istagim sababdor. Kanalimdagilarga uchrashamiz dedim va qarasam ko‘pmiz. Uchrashdik. Keyin klub rasman ochildi. Noyabrda. Hozirgacha 4 bor uchrashdik. Bugun 4-si o‘tdi. Shu 4-uchrashuv haqida.

Odatan uchrashuvlarimizda, boshida tanishuv bo‘lardi. Yo‘q, bu safar boshqacharoq qildik. Har bir uchrashuvga kelgan kitobxon yana bir kitobxon bilan 5 daqiqa suhbatlashadi. Qanday? Shunchaki hammaga raqam beriladi va raqami bo‘yicha savollar. Ikkala kitobxon o‘sha savollari yuzasidan muhokama qilishadi. Kitobxonlarni bari ijtimoiy tarmoqlardan to‘planganini inobatga olib, ularni begonalashuvini yo‘qotish uchun birinchi bor sinab ko‘rdik. Natija berdi, chamamda.

Keyin 5-6 kishilik 4 ta jamoaga bo‘ldik. Va jamoa nomlari. Ana shunda tanishish. Emojilarga qarab, asar nomini tezda topish. Bu qiziqarli va o‘ziga xos.

Biz har safar belgilar orqali asar yoki qahramonni topadigan o‘yinlar qilardik, bu safar esa, yangi "Do‘stimga 2 daqiqa" loyihasini sinab ko‘rdim. Har bir jamoadan 1 tadan boshqa jamoa a‘zolaridan ko‘ra, kamroq o‘qiydigan kitobxonni hakamlar hay‘ati deb sayladik. Hamda jamoalarga nega bu do‘stlari kitob o‘qishlari kerakligini 2 daqiqada o‘z do‘stiga gapirgandek, aytishlarini so‘radik. Sal murakkabdek, ammo tizimda yaxshi ishlashsa, har bir a‘zoga ta‘siri o‘zgacha. Individuval sinab ko‘rish ham kerak, shekilli. Do‘stlar baholashdi. Va "Usta va Margarita" muhokamasi. Sifatli muhokama bo‘ldi. O‘qishim kerakligini yana bir bor angladim.

Asar muhokamasidagi og‘ir gaplardan keyin emojilarni 2-chapterini o‘tkazdik. Kayfiyat to‘g‘rilandi. Endi kitob almashish. Va "Men bilan" loyihasi e‘loni. Kitobxon o‘zi bilan yana biror yangi a‘zoni keltirsa, yangi a‘zoni yoshiga qarab, ballar beriladi unga. Eng ko‘p ball olgan katta kitob bilan taqdirlanadi.

Taqdirlanish. Xayr-xush.

Menga berishganlari;)

Shunday o‘tdi. Hammasi ajoyib. Sizam kitobxonlar bilan uchrashing. Bizni klub kitobxonlar uchun doimo ochiq. Keyingi apreldagi uchrashuvimizda boshqa viloyatlardanam do‘stlarimizni kutamiz. 17-aprel(hozircha shunday). Ko‘rishguncha.

Azob-uqubat doimiy narsadir

2021-02-22T14:28:23.438Z

Psixologlar hech qachon baxt ustida tadqiqotlar olib bormagan. Psixologiya deyarli butun tarixi davomida fan sifatida hayotning ijobiy va yaxshi jihatlarni o‘rganmagan, balki inson hayotidagi barcha bema’niliklar, ruhiy kasalliklar va emosional buzilishlarni keltirib chiqaradigan omillar, odamlarga eng yomon azob-uqubatlarga qarshi kurashda yordam berish usullarini qidirgan.
1980 yildan boshlab bir nechta jasur olimlar quyidagilar haqida bosh qotira boshlashdi: "Bir soniya to‘xtab turing, mening ishim tashvishlanish. Nega biz insonlarni baxtli qilish to‘g‘risida o‘ylamayapmiz? Keling, bu ishni boshlaymiz”. Hamma joy tantanaga to‘lib ketdi, chunki tez orada "baxt" kitoblari kitob javonlarini bosib ketdi, hayotdan zerikkan, tushkunlikka tushgan o‘rta sinf vakillariga millionlab nusxada sotila boshlandi.
Psixologlar baxt ustida tadqiqot o‘tkazishni boshlaganlarida qiladigan ilk ishlaridan biri bu oddiy so‘rov o‘tkazish edi. Bir nechta katta guruhlardagi odamlarni olardi va ularga qog‘oz tarqatardi – eslab qoling, bu 80- va 90-yillarda bo‘lib o‘tayotgan voqealar edi. Qog‘oz Signal berishni boshlashi bilanoq, har biri to‘xtashi va quyidagi 2 savolga javob berishi talab etilardi:
1. Ayni paytda o‘zingizni qanchalik baxtli his etasiz? 10 ballik shkalada javob bering.

2. Hayotingizda ayni paytda nima sodir bo‘lmoqda?

Tadqiqotchilar turli sohalarda faoliyat olib digan yuzlab odamlardan minglab natijalarni va kashf etganlari ajablanarli va juda zerikarli yedi: juda ko‘pchilik odam o‘z baxtini «7» bahoga loyiq ko‘rgan. Univermagdan sut sotib olish? Yetti. O‘g‘lining beysbol o‘yinida qatnashish? Yetti. Mijoz bilan shartnoma to‘g‘risida xo‘jayinga xabar berish?
Yanada dahshatliroq narsalar ham sodir bo‘lgan - Onam saraton kasaliga yo‘liqdi. Uy uchun ipoteka tӯlovini to‘lashga ulgurmadim, kenjamiz bouling uyini davomidagi baxtsiz hodisa oqibatida qulidan ayrildi - baxtning darajasi qisqa vaqt ichida ikki yoki beshga tushgan bo‘lsa ham, bir muncha vaqt o‘tgach yana yettiga qaytdi.
Bu o‘ta ijobiy voqealarga ham tegishli edi. Ishdan dadil mukofot puli olish, ta’tilni ko‘ngildagidek o‘tkazish, nikohlar – ushbu voqealardan so‘ng, natijalar qisqa vaqt davomida tepaga ko‘tarilib, so‘ng kutilganidek 7 ga qaytadi.
Bu narsa tadqiqotchilarni hayratlantirdi. Hech kim to‘laqonli baxtli emas, ammo shu bilan birga hech kim mutlaq baxtsiz ham emas. Ko‘rinishidan, odamlar, sharoitidan qat’iy nazar, doimiy ravishda «moʻtadil, ammo to‘la qoniqarli bo‘lmagan» baxtiyorlik holatida yashaydilar. Boshqacha aytganda, hammasi juda yaxshi, ammo yanada yaxshiroq bo‘lishi mumkin edi.
Aftidan, biz butun hayotimiz davomida bunday «yettinchi darajadagi baxt» atrofida aylanamiz. Biz doimo to‘xtalib o‘tadigan bu doimiylik miyamizni ozgina tozalaydi va biz yana va yana uning hiyla-nayrangiga ishonib qolamiz.
Ushbu hiyla miyamizga qarab: “Bilasan, menda hozir biroz ko‘proq bo‘lganida, oxir-oqibat o‘nga yetib boraman va u yerda muqim o‘rnashib qolaman”, deydi.
Ko‘pchiligimiz hayotimizning ko‘p qismini shu tarzda yashab o‘tamiz va doimo orzu qilingan o‘n baho ortidan quvamiz.
Baxtli bo‘lishim uchun ishimni o‘zgartirishim kerak, deysiz va yangi ishga o‘tasiz. Bir necha oydan so‘ng "Qaniydi, yangi uyim bo‘lganida edi, o‘zimni baxtli his etardim”, degan fikr xayolingizni egallab oladi va yangi uy sotib olasiz. Oradan yana vaqt o‘tib, endi ta’tilni sohilda o‘tkazish orzuingizga aylanadi va buni amalga oshirasiz. Sohilda toblanib yotar ekan siz, o‘ylay boshlaysiz: "To‘la baxtga erishish uchun menga yana nima kerak?" La’nati, moxito! Moxito quyish shunchalar qiyinmi? Shu sabab, o‘z moxitoingizni deb tushkunlikka tushasiz, faqatgina o‘sha moxito sizga 10 baho olib kelishiga ishonasiz. Birinchisini ichasiz, so‘ng ikkinchisini, uchinchisini... Bu nima oqibatlarga olib kelishini yaxshi bilasiz: qattiq boshog‘riq bilan uyg‘onasiz va o‘zingizning baxt darajangizni 3 ga baholaysiz.
Eynshteyn maslahatini yodga olamiz: “Hech qachon kokteyllarga shakar aralashtirmang. Mabodo, rostdan ham aralashtirishni xohlasangiz, sizga gazlangan suv tavsiya qilaman. Agar pulingiz oshib-toshib ketgan bo‘lsa, shampan vinosi sotib olgan ma’qulroq".

Har birimiz o‘zimizni so‘zsiz hayotimizning o‘zgarmas doimiysi deb bilamiz – o‘zimizni o‘zgarmas deb o‘ylaymiz, ammo tajribamiz ob-havo kabi o‘zgaradi. Ba’zi kunlarda quyosh charaqlaydi, ba’zi kunlarda esa osmonni bulut qoplaydi. Osmon o‘zgarsa ham, biz o‘zgarmaymiz.

Ammo bu to‘g‘ri emas, aslida, butunlay teskarisi. Azob-uqubat o‘zgarmas, doimiydir. Odam his-tuyg‘ulari va taxminlarini o‘z azobining muayyan mikdoriga mos keladigan tarzda o‘zgartiradi. Boshqacha aytganda, osmon qanchalik musaffo bo‘lmasin, miyamiz xafa bo‘lish uchun yetarli bulutlarni tasavvur qila oladi. Og‘riqning doimiyligi "gedonistik yugurish yo‘lakchasi" sifatida mashhur bo‘lgan hodisaga olib keladi. Ӯnni orzu qilib, surasiz, yugurasiz, yugurasiz. Har qancha yugurmang, baribir yettiga borib to‘xtaysiz. Azob har doim hozir-u nozir. Faqatgina idrok sizni o‘zgartira oladi. Hayotingiz yaxshilanishi bilanoq, kutganlaringiz o‘zgaradi va yana hayotdan norozi bo‘la boshlaysiz.

Hammasi rasvo. Mark Menson

@bookvamper