Investorlar uchun......Bobomurodhttps://teletype.in/atom/financialmarketuz2026-09-22T09:46:05.244Zfinancialmarketuz:BJa2gOvoV2019-05-01T19:17:08.776Z2019-05-01T19:17:08.776Z

<img src="https://teletype.in/files/df/df5e9d0b-bb5d-4e99-b9d5-962a324d09ec.jpeg">Birjada savdolashayotganda hech bo‘lmaganda risk menejmentning eng oddiy qoidalarini bilishingiz zarur, lekin bu borada puxta bilimga ega bo‘lsangiz bundan ham yaxshi, chunki moliya bozorida tuziladigan har qanday bitimning asosiy belgisi – bu riskdir. Savodsizlarcha yoki bilimsizlarcha boshqaruv bilan, shuningdek, risk menejmentsiz bunday bozorlarda uzoq vaqt pozitsiyada turishning imkoni mavjud emas. Omadi chopgan treyder (savdogar) bo‘lish uchun ehtimoliy xatarni baholashni, muvozanatga keltirishni hamda uni kamaytirishni o‘rganishingiz lozim. Faqat shundagina sarmoyangiz saqlanibgina qolmay, ko‘payadi ham.

<figure class="m_custom"> <img src="https://teletype.in/files/df/df5e9d0b-bb5d-4e99-b9d5-962a324d09ec.jpeg" width="2121" /> </figure> <p>Birjada savdolashayotganda hech bo‘lmaganda risk menejmentning eng oddiy qoidalarini bilishingiz zarur, lekin bu borada puxta bilimga ega bo‘lsangiz bundan ham yaxshi, chunki moliya bozorida tuziladigan har qanday bitimning asosiy belgisi – bu riskdir. Savodsizlarcha yoki bilimsizlarcha boshqaruv bilan, shuningdek, risk menejmentsiz bunday bozorlarda uzoq vaqt pozitsiyada turishning imkoni mavjud emas. Omadi chopgan treyder (savdogar) bo‘lish uchun ehtimoliy xatarni baholashni, muvozanatga keltirishni hamda uni kamaytirishni o‘rganishingiz lozim. Faqat shundagina sarmoyangiz saqlanibgina qolmay, ko‘payadi ham.</p> <p>Risk Menejment – bu bozor kritik nuqtasiga chiqqan paytda ishga tushuvchi va Sizni egallagan pozitsiyangizdan chiqarib turuvchi Sizning SOS tugmachangizdir. Bu – bitimlarda Sizning chiqimingizni kamaytirishga xizmat qiluvchi strategiyadir. Risk Menejment «Bitimda men qancha mablag‘ni boy berishim mumkin?» degan savolga javob beradi. Bu savol yonib-o‘chib turuvchi qizil chirog‘dek har doim xayolingizda turishi lozim. Agar avval boy bermaslikni o‘rganib olsangiz, shundagina Siz birjada daromad topa olasiz.</p> <p>Qanday qilib xatarni chetlab o‘tish mumkin?</p> <p>* Bor vaqtingizni faqat savdogagina sarflamang. Kun bo‘yi qancha ko‘p bitim tuzgan bo‘lsangiz, xatoga yo‘l qo‘yish xataringiz ham shuncha yuqori bo‘ladi. Bozorga bunday imkoniyat berish esa yaxshi emas. O‘zingiz uchun «Bir kunda – 3 ta bitim»ni qoida qilib oling. Agar bitimlar salbiy natija bersa, u holda Siz, albatta, ishtirok etishdan bosh tortasiz – shunda ruhiyatingizni ham, depozitingizni ham saqlab qolasiz. Agar ijobiy natijaga erishayotgan bo‘lsangiz, xohlasangiz bas qilishingiz yoki birinchi chiqimga qadar davom ettirishingiz mumkin. Axir ertaga ham kun bor, bozor esa o‘sha Siz bilgan bozor!</p> <p>* «Kundalik yuritish» – barcha tuzgan bitimlaringizni «bitimlar daftari»ga qayd etib boring. «Bitimlar daftari» va statistikani yuritish Siz qaysi aksiyalarda daromadga ega bo‘lganingizni, qaysinisida esa boy berganingizni, yuritgan savdoingizning kun-hafta-oylar bo‘yicha harakatini, qaysi instrument yordamida savdoingiz baroridan kelganini kuzatib borish imkonini beradi. Bundan tashqari, tanlagan aksiyalaringiz bo‘yicha bitimlarni kuzatar ekansiz, ular qanday natija berganini eslab qolasiz va buning yordamida bozorni ishonch bilan avvaldan taxmin qilishni o‘rganasiz.</p> financialmarketuz:rJB5xgUsV2019-04-30T15:58:05.161Z2019-04-30T15:58:05.161Z

<img src="https://teletype.in/files/3d/3dd3651b-43db-4b11-9108-a11722f63f18.jpeg">Oldi-sottilarni hisobotini olib borish yoki treyderlar tili bilan aytganda har kunlik pozitsiyalarni kundaligni tuzish bu tijoratning ajralmas qismi.

<figure class="m_custom"> <img src="https://teletype.in/files/3d/3dd3651b-43db-4b11-9108-a11722f63f18.jpeg" width="400" /> </figure> <p>Oldi-sottilarni hisobotini olib borish yoki treyderlar tili bilan aytganda har kunlik pozitsiyalarni kundaligni tuzish bu tijoratning ajralmas qismi.</p> <p><strong>Pozitsiyalar kundaligi – bu nima</strong></p> <p>Har qaysi treyder tanlagan strategiyasi va valyuta juftligidan qat’iy nazar bir oy ichida bir dona bo’lsa ham order ochadi. Har bir orderning kirish, zarar va foyda olish joylari bo’ladi. Bularning hammasi ish jarayonidagina ko’rinadi va avtomatik tarzda hech qayerda yozib qolinmaydi. Shuning uchun statistikani olib borishga treyderni o’zi majbur.</p> <p><strong>Kundalik nima uchun kerak</strong></p> <p>Ko’pchilik malakali treyderlarni maslahatlariga qaramay yangi treyderlar kundalik yozishga har xil bahonalar – erinchoqlik, vaqtning yo’qligi yoki shunday ham bo’laveradi degan o’ylar bilan cheklanishadi.</p> <p><strong>Kundalik bo’lmasa rivojlanish ham bo’lmaydi</strong></p> <p>Statistika qilib borishdan asosiy maqsad – treyderning o’z malakasini oshirishida. Kundalik orqali u o’zining xatolarini vaqtida aniqlab, to’g’rilash imkoniga ega bo&#x27;ladi.</p> <p><strong>Statistika strategiyani samaradorligini ko’rsatadi</strong></p> <p>Statistika faqatgina foydadagi pozitsiyalar foizini emas, balkim, tanlangan strategiyaning qanchalik samaradorligini ko’rsatadi.</p> <p>Biz insonlarga vaqt o’tgan sari ma’lumotlarni unutish xos hislatdir. Kundalik treyderga o’zining yillar davomida yig’gan malakasini saqlab qolish imkonini beradi. Bular orqali u har xil qonuniyatlarni aniqlab o’zining foydasiga ishlatishi mumkin. Kundalik tutishning yana bir foydali tarafi bu treyderni intizomga o’rgatadi. Intizom esa treyder uchun juda muhim hislat hisoblanadi.</p> <p>Hozirgi texnika rivojlangan zamonda avvalgidek daftar tutish shart emas. Uning o’rnini Excel programmasi bosa oladi. Bu programmada hisob kitoblar, foizlar bir qancha bo’limlar bo’yicha avtomatik tarzda chiqariladi. Ayniqsa vaqtni ham tejaydi.</p> <p>Ba&#x27;zi malakali treyderlar o’zlarining ish faoliyatini video ko’rinishida saqlashga harakat qiladilar. Bu ularga faqatgina statistik ma’lumaotlarni berish bilan cheklanib qolmasdan, hissiy va ruhiy o’zgarishlarni ham ko’rsatib bera oladi.</p> <p>Xulosa qilib aytganda kundalik tutishdan faqatgina naf olish mumkin.</p> financialmarketuz:BJHpa1UiV2019-04-30T15:46:05.368Z2019-04-30T15:46:05.368Z

<img src="https://teletype.in/files/8a/8a135aeb-cbb0-4dc1-9e9e-457a5068cabe.jpeg">Stimul va motivatsiya treyder uchun juda kerakli ish quroli desak ham bo’ladi. Ularsiz treyder birja bozoridagi qiyinchiliklarni yengib o’tishi qiyin kechadi. Agar odamni qalbi treyder bo’laman deb yonib tursa-yu o’sib rivojlanish uchun qanday qilib o’zida kuch topishi mumkin?

<figure class="m_custom"> <img src="https://teletype.in/files/8a/8a135aeb-cbb0-4dc1-9e9e-457a5068cabe.jpeg" width="1280" /> </figure> <p>Stimul va motivatsiya treyder uchun juda kerakli ish quroli desak ham bo’ladi. Ularsiz treyder birja bozoridagi qiyinchiliklarni yengib o’tishi qiyin kechadi. Agar odamni qalbi treyder bo’laman deb yonib tursa-yu o’sib rivojlanish uchun qanday qilib o’zida kuch topishi mumkin?</p> <p>Birja sohasiga kopchilik treyder yuragi motivatsiyaga to’lib, ko’zlaridan olov chaqnab, Million jamoasi aytganidek hamma Makrolarni sotib olaman degan hayol bilan kirib keladi.</p> <p>Biroq ilk yoqotishlar treyderni motivatsiyasini tushishiga, hatto depressiya holatlariga olib kelishi mumkin.Shuning uchun treyder o’z oldiga maqsad qo’yishi, stimul izlashi va har doim o’zini motivatsiya qilib, bu yoqotishlar vaqtinchalikligiga ishontirib o’zida olg’a intilish uchun kuch topishi kerak.</p> <p>Treydingda stimul haqida gapirish bir tomondan oson, lekin, har bir treyderni alohida olib qaralsa bir tomondan juda qiyin.</p> <p>Treydinga kirib kelishdagi maqsadlarni bir qancha guruhga bo’lish mumkin:</p> <p>- ko’p mablag’ topish va moliyaviy erkinlikka erishish</p> <p>Odamlarning treyderlik kasbini tanlashiga eng asosiy sabablaridan biri bo’lsa kerak.</p> <p>- doimiy adrenalin va his-hayajon olish istagi</p> <p>Ba’zi tur odamlar bor ular kuchli hissiyotlar, adrenalin olib yashashni yoqtiradilar.</p> <p>- erkinlikka erishish va uyda ishlashga o’tish</p> <p>Bu soha vakillari o’zlarini doim erkin his qiladilar</p> <p>- har xil tajribalar qilib ko’rish istagi</p> <p>Narxlar xaotik harakatlangani uchun turli tajribalar o’tkazish imkonini beradi</p> <p>- orzularni amalga oshiruvchi resurs</p> <p>Agar treyder o’z ustida ishlab, moliyaviy qaramlikdan qutila olsa, unga orzularini amalga oshirish uchun juda ko’p imkoniyatlarga eshiklar ochiq bo’ladi.</p> <p>Eng asosiysi treyder o’ziga bo’lgan ishonchni yoqotmasligi, doimo ko’z oldida orzulari motivatsiya berib turishi kerak.</p> <p><strong>Qanday qilib doimiy motivatsiya olish mumkin</strong></p> <p>Faqat bir muammo bor – motivatsiya tez tugaydi va o’z ta’sir kuchini yoqotadi. Motivatsiyani huddi narkotikka o’xshatish mumkin. Eyforiya olish uchun yana va yana, iloji boricha yangicha motivatsiya bo’lishi kerak.</p> <p>Avvaliga treyderman deb his qilishni o’ziyoq katta lazzat beradi, keyin foyda ketidan olinayotgan foyda dengiz bo’yidagi dam olishlar-u qimmatbaho mashinaga ulanib ketadi.</p> <p>Lekin afsus ketma – ket olingan zararlar hisobiga dengiz ham mashina ham oldingidek motivatsiya bera olmaydi. Albatta bunday holat kimda bo’lmaydi deysiz. Shuning uchun treyder ish jarayonidan lazzat olishni, treyding huddi sizga berilgan vazifa, shuni ado qilishingiz zarurligiga o’rganishingiz kerak.</p> <p>Treydingni eng katta shartlaridan biri – siz pulni maqsad va orzu qilib olmasligingiz talab etiladi. Albatta hammamiz bu sohaga moliyaviy erkinlik uchun kirib kelamiz. Lekin bu hohish unchalik ham yordam beravermaydi. Taniqli treyderlar haqida o’qishingiz mumkin, ular dunyoni o’zgartirishga, odamlarga yordam berishga va yaxshi ishlarda bosh bo’lishga harakat qiladilar.</p> <p><strong>Xullas motivatsiya uchun:</strong></p> <p>- oldingizga aniq maqsad qo’yishingiz</p> <p>- maqsadingizni iloji bo’lsa yozib qo’yishingiz va ketma ketlik bilan unga erishishga harakat qilishingiz</p> <p>- tijoratga faqatgina omad kulib boqavermaydigan yuqoriintellektual o’yindek qarashingiz</p> <p>- doim olg’a intilish uchun o’zingizda kuch topishingiz talab etiladi.</p> financialmarketuz:rJwGik8jE2019-04-30T15:34:38.641Z2019-04-30T15:34:38.641Z

<img src="https://teletype.in/files/91/91cd0c16-b74a-4a69-9928-e4c3fc46812f.png">Ochilgan bitimingiz zararga kirishi ehtimoli bu fakt, buni to’g’ri qabul qiling. Moliyaviy bozorlarda yo’qotishlardan hechkim kafolatlanmagan, buni barcha treyderlar bilishi lozim. Moliyaviy bozorlarda savdo qiluvchi treyderlar uchun muhim qoidalardan biri bu – olinayotgan daromad doimo avvalgi zararlarni qoplaydigan darajada bo’lishi lozim, buning uchun maxsus, mablag’ni boshqarish qoidalari mavjud.

<figure class="m_custom"> <img src="https://teletype.in/files/91/91cd0c16-b74a-4a69-9928-e4c3fc46812f.png" width="870" /> </figure> <h2><strong>1.Ehtimolni qabul qiling</strong></h2> <p>Ochilgan bitimingiz zararga kirishi ehtimoli bu fakt, buni to’g’ri qabul qiling. Moliyaviy bozorlarda yo’qotishlardan hechkim kafolatlanmagan, buni barcha treyderlar bilishi lozim. Moliyaviy bozorlarda savdo qiluvchi treyderlar uchun muhim qoidalardan biri bu – olinayotgan daromad doimo avvalgi zararlarni qoplaydigan darajada bo’lishi lozim, buning uchun maxsus, mablag’ni boshqarish qoidalari mavjud.</p> <h2><strong>2.Aniq rejaga asoslanib savdo qiling           </strong></h2> <p>Savdo jarayonida treyderlar turli noqulay vaziyatlarga uchrashi mumkin, buning oqibatida esa treyder vahimaga tushib, o’ylanmagan hatti-harakatlar qilishi natijasida yanada chuqur zararga kirishi mumkin. Bunday noxushliklarni oldini olish uchun, avvaldan tuzilib, yozilgan rejaga asoslanib ish tutish lozim. Rejada, bitim ochish uchun turli shartlardan tortib, ehtimoliy zarar va daromad miqdorigacha barcha narsa hisobga olingan bo’lishi kerak. Muvaffaqiyatli treyderlar, hech qachon oldindan tuzilgan rejasiz savdolarga kirishmaydilar. Reja asosida savdo qiluvchi treyder, turli vaziyatlarda nima qilishni aniq biladi va turli vaziyatlardan, vahima qilmagan holda oson chiqib keta oladi.</p> <h2><strong>3.Xavotir va qo’rquvga yo&#x27;l qo&#x27;ymang</strong></h2> <p>Yangi treyderlar avvaldan o’ylangan reja asosida ishlashga qaror qilganida ham, reja bo’yicha bitim ochish shartlari amalga oshganida ham ko’pincha bitim ochmaydilar, oqibatda ko’pgina daromadli xarakatlarni boy berib, afsuslanib o’tiradi. Bunga sabab – qo’rquv, xato qilib zarar ko’rishdan xavotir olishdir.</p> <h2><strong>4.Barcha</strong> <strong>qarorlar</strong> <strong>uchun</strong> <strong>javobgarlikni</strong> <strong>qabul</strong> <strong>qiling</strong></h2> <p>Ayrim yangi kelganlar, zararga kirganidan so’ng, brokerdan tortib bozor ishtirokchilarigacha turli ayblo’vlarni oldinga sura boshlaydi, go’yoki uning mablag’ini kimdur olibqo’ygan. Bunday fikrlash xato! Muvaffaqiyatli treyderlar javobgarlikdan qochmaydilar. Savdoga kirish qarorlarini faqatgina siz qabul qilasiz, ochgan bitimingiz zararga kirsa ham bunga faqatgina siz javobgar bo’lasiz, bozor sizni zararga kirishingiz uchun atayin sizga qarshi xarakatlanmaydi.</p> <h2><strong>5.Ochko’zlik</strong> <strong>qilmang</strong></h2> <p>Moliyaviy bozorlarga odatda ko’pchilik tez boyibketish ilinjida keladi. Deyarli barcha yangi kelganlar (xattoki ayrim tajribali) treyderlar, ko’proq daromad olish maqsadida, oldindan rejada belgilangan meyyorlardan chiqa boshlaydilar, bitimlar hajmini asossiz ravishda oshiradilar, bu esa ehtimoliy riskni keskin oshirib yuboradi, bunday savdo qilish odati mablag’ingiz uchun zararli va tez orada mablag’ning to’liq yoqotilishiga ham sabab bo’ladi. Shuning uchun, tezroq va ko’proq daromad olish maqsadida kotta risk bilan savdo qilish o’rniga, kam-kam lekin uzoq muddatli, mo’tadil daromad olishga intiling.</p> <h2><strong>6.Hissiyotlarni</strong> <strong>o’chiring</strong></h2> <p>Intizomsizlik natijasida kutilmagan zararlar kelibchiqadi, intizomning buzulishiga esa insonning hissiyotlari sabab bo’ladi. Savdo qarorlarini qabul qilayotgan payitda, bitimlar zararga yoki daromadga kirayotgan payitlarda treyder doim so’vuq aql bilan ish tutishi lozim. Daromad ko&#x27;rsangiz ham zararga kirsangiz ham hissiyotga berilmang! Doimo esingizda tuting, <strong>shoshqaloqlik</strong>, <strong>ochko’zlik</strong>, <strong>qo’rquv</strong> va <strong>azart </strong>treyderning asosiy dushmanlari!</p> <h2><strong>7.Juda</strong> <strong>ko’p</strong> <strong>bitimlar</strong> <strong>ochmang</strong></h2> <p>Bozorga ko’p kirishning aslida yomon joyi yo’q, tajribali treyderlar birvarakayiga 50-100 tagacha bitimlarni nazorat qilaoladilar, lekin endigina boshlagan, tajribasiz treyderlar uchun birvarakayiga uzog’I bilan 5 ta bitim ochish tafsiya etiladi, aks holda ko’plab bitimlar ustidan nazoratni yo’qotib qo’yishingiz aniq.</p> <h2><strong>8.Qasoskorlikni</strong> <strong>unuting</strong></h2> <p>Ayniqsa yangi kelganlarda ko’p kuzatiladigan holat: biror bir bitimi zararda yopilganidan so’ng treyderda darhol zararni qoplash, yo’qotilgan mablag’ni qaytarish istagi – azart paydo bo’ladi, buning natijasida treyder bozordan qasos olishga xarakat qila boshlaydi va oxir oqibat yanada ko’proq yo’qotishlar botqog’iga botibqoladi. Shuning uchun, zararga kirgan payitlarda buni tinch qabul qiling, bozordan qasos olishga intilmang, buning oqibati yoqimsiz bo’lishi mumkin.</p> <h2><strong>9.Vaqti</strong> <strong>vaqti</strong> <strong>bilan</strong> <strong>daromadni</strong> <strong>yeching</strong></h2> <p>Inson biror ishbilan shug’ullansada lekin o’z mehnatining mevasini olmasa o’z ishidan zerika boshlaydi, ishdan zavqlanish hissi kamayadi. Shuning uchun xar oy qilgan daromadingizni, qisman bo’lsa ham yechib yurishni o’zingizga maqsad qiling. Qachonki o’z mehnatigniz natijasini qo’lingiz bilan ushlab his qilsangiz kayfiyatingiz ko’tariladi, bu esa ish unumdorligiga ta’sir ko’rsatmay qolmaydi.</p> <h2><strong>10.Yoqotishlarni</strong> <strong>cheklang, daromadga</strong> <strong>yo’l</strong></h2> <h2><strong>oching</strong></h2> <p>Eng tarqalgan xatolardan yana biri – zararga kirayotgan bitmlarni cheklamasdan, qachon daromadga kirishini kutib, bitimlar daromadga kirganidan so’ng esa tezda bitimlarni yopish, yan’i, daromadni ko’payishiga yo’l qo’ymaslik. Aksincha bitimlarning zararining oshibketishiga to’sqinlik qilish lozim, daromadli bitimlarga esa o’sishiga yo’l qo’yish kerak.</p> financialmarketuz:SytLY1T5E2019-04-23T19:36:49.465Z2019-04-23T19:36:49.465Z

<img src="https://teletype.in/files/37/37363682-5b3c-4ec5-89c9-55408158edeb.jpeg">Bobomurod RustamovichApril 24, 2019

<figure class="m_column"> <img src="https://teletype.in/files/37/37363682-5b3c-4ec5-89c9-55408158edeb.jpeg" width="664" /> </figure> <p>Bobomurod RustamovichApril 24, 2019</p> <blockquote>Qo‘lni qovushtirib o‘tirib, muvaffaqiyatga erishib bo‘lmaydi. Buning uchun qulay fursat kutib o‘tirmang. Hozirning o‘zidanoq ishga kirishing - harakat natija beradi. Natija esa harakatga sabab bo‘ladi. Siz biror narsani o‘ylab olguningizcha atrofingizdagi olam to‘xtab turmaydi. Hamma narsani qayta-qayta mushohada qilavermay, shunchaki harakat qiling.</blockquote> <p><strong>&quot;O‘rganishimiz kerak bo‘lgan ishni uni bajaribgina o‘rgana olamiz!&quot;</strong></p> <p>Taniqli bloger Jeyms Klir buni quyidagicha izohlaydi:</p> <p>&quot;Passiv o‘rganish jarayonida yangi bilimlarga ega bo‘lsak-da, biz ularni amalda qanday qo‘llashni bilmaymiz. Tajriba esa o‘rganishning eng yaxshi shakli. Xatolarga yo‘l qo‘yibgina u yoki bu sohaning qanday tuzilganligini haqiqatdan tushuna boshlaymiz&quot;.</p> <p>Hamma narsaga tayyor bo‘lishning iloji yo‘q. Agar sizning maqsadingiz - bilim olish emas, muayyan bir natijaga erishish bo‘lsa, u holda yangi ma’lumotni o‘rganishga sarflangan vaqt shunchaki zoe ketgan bo‘lishi mumkin.</p> <p>Hech kim biror bir ishni birinchi urinishdayoq a’lo darajada uddalamaydi. Malaka tajriba davomida orttiriladi - faqat mana shu yo‘l orqali o‘z ishingizning ustasi bo‘lishingiz mumkin. Tomas Sterner o‘zining &quot;Fikr kuchi bilan orzuga erishish&quot; kitobida shu mavzuga qo‘l urgan.</p> <p>Tomas Sterner</p> <p>Tajriba — komillikka yetishish yo‘lida mashaqqatli mehnat yoki vaqt yo‘qotish emas, balki qoniqish hissini beruvchi jarayondir. O‘zingizga xato qilishga imkon bering. Vaqt o‘tgan sari hamma narsani yaxshiroq uddalay boshlaysiz, shunda siz maqsadga erishish yo‘lidagi jarayondan bahramand bo‘lishni o‘rganasiz.</p> <p>Tomas Oppong - taniqli bloger va ishbilarmon, Alltopstartups.com servisi asoschisi.</p> <blockquote>24.04.2019 O&#x27;z kapitalini (qo&#x27;shimcha mablag&#x27;lar<strong>SIZ</strong>) oshirishni xohlovchilar va Ishni nimadan boshlashni bilmayotganlar, <strong>DIQQATIGA</strong> nihoyat sen kutgan kun keldi. Birja va unda savdo qilish. <strong>MUTLAQO BEPUL</strong> seminar shunchaki kel va o&#x27;zing guvohi bo&#x27;lasan.</blockquote> <p><em>Toshkent moliya instituti Menejment fakulteti 417- xona. 14:00</em></p> <p><em>Ma&#x27;lumot uchun telefon raqamlar: </em> +99890 174 80 77 (Bobomurod)</p> <p>+99897 773 24 77 (Muhammadali)</p> <p><a href="https://t.me/financialmarketuz" target="_blank">https://t.me/financialmarketuz</a></p> financialmarketuz:H1zCpyxtN2019-04-01T20:00:10.478Z2019-04-01T20:00:10.478Z

<img src="https://teletype.in/files/ce/ceaf0ff8-e122-44bc-a18f-990d6c9407ce.jpeg">Тўртинчи фарзандим дунёга келганда ҳар бир ота-она каби Оллоҳга шукроналар айтиб ўзимизни бахтиёр ҳис этдик. Ўғлимнинг келажаги ҳақида орзуларга берилар эканман, дунёда мендан-да бахтлироқ инсон йўқ эди, чамамда. Болалар шифокорининг “болангиз касалманд туғилди, гапиролмаслиги, юролмаслигиям мумкин”, деган гапи мени турган жойимда михлаб қўйди. Хаёлимда “нега айнан менинг болам?”, “наҳотки шунчалар гуноҳларим кўп бўлса”, деган аянчли савол чарх урарди.

<figure class="m_custom"> <img src="https://teletype.in/files/ce/ceaf0ff8-e122-44bc-a18f-990d6c9407ce.jpeg" width="650" /> </figure> <p>Тўртинчи фарзандим дунёга келганда ҳар бир ота-она каби Оллоҳга шукроналар айтиб ўзимизни бахтиёр ҳис этдик. Ўғлимнинг келажаги ҳақида орзуларга берилар эканман, дунёда мендан-да бахтлироқ инсон йўқ эди, чамамда. Болалар шифокорининг “болангиз касалманд туғилди, гапиролмаслиги, юролмаслигиям мумкин”, деган гапи мени турган жойимда михлаб қўйди. Хаёлимда “нега айнан менинг болам?”, “наҳотки шунчалар гуноҳларим кўп бўлса”, деган аянчли савол чарх урарди.</p> <p>Ўтирсам ҳам, турсам ҳам ўзимни айбдордек ҳис этишдан воз кечолмасдим. Туну кун Оллоҳга илтижо қилиб, болам учун дуолар қилардим.</p> <p>Уйга рухсат беришган кунда турмуш ўртоғимни болаларим билан хурсанд, қўлида гул билан кўриб, кўнглим анча хотиржам бўлди. Кейинроқ билсам, докторлар турмуш ўртоғимга боладан воз кечишни таклиф қилишган, турмуш ўртоғим эса Оллоҳнинг неъматини рад этадиган ғофил эмаслигини айтган экан.</p> <p>Болам 2 ойлик бўлганида юрагида туғма нуқсон борлигини ҳам билдик. Яна ичак фаолиятида ҳам бузилиш бўлиб, ичидан қон келиши юрак-бағримни эзарди. Аммо эр-хотин тушкунликка тушмай, Оллоҳнинг марҳаматидан умидвор бўлаверар эдик.</p> <p>Болам ўсган сари соғлиги ёмонлашиб борар, юраги жарроҳлик амалиётисиз тузалмаслиги аён бўла бошлади. Турмуш ўртоғим тижорат билан шуғуллансалар-да, рўзғордан пул орттириб, амалиёт учун пул тўплаш осон эмас эди. Ҳеч ким ўзидан ортмай қолган бу замонда бировдан қарз кўтариш ҳам осон иш эмасди. Эр-хотин кеча-ю кундуз Оллоҳга таваккал қилиб, яхши кунларга умид қилдик. Турмуш ўртоғим шу фарзандимиз туғилганидан бери ишларига қут-барака кирганини айтганларида Меҳрибон Зотнинг марҳаматини ҳис этдим.</p> <p>Тез-тез касалликка чалинаётган мурғаккина гўдагим жонлантириш бўлимида ўзига келарди. Нимжонгина вужуди билан яшаш учун курашаётган болам бир ярим ёшида ҳам икки-уч ойлик гўдакка ўхшарди.</p> <p>Докторлар ўғлимнинг юрак амалиёти мураккаблигини, имконият бўлса, чет элда қилдиришимиз лозимлигини айтишди. Ягона нажоткоримиз Оллоҳга илтижоларимиз, дуоларимиз сабаб секин-аста имкониятларимиз эшиги очила бошлади.</p> <p>Ҳужжатларни тўғрилаш ишлари билан югуриб юрганимизда турмуш ўртоғимнинг жарроҳ танишларига дуч келиб қолдик. Бизнинг мақсадимизни эшитган бу жарроҳ гап бошлади: “Ака, очиғини айтаман сизга, яхшилаб ўйлаб кўринг… бу бола шунча харажат қилишга арзирмикан?.. Ҳам ичаги, ҳам юрагида муаммо бўлса… Дейлик, ҳаммаси тузалди, лекин бу боланинг яшаб кетишидан сизга нима фойда?..”</p> <p>Э, воҳ, Оллоҳим, кўнгил кўзи сўқир бу бандаларингни ўзинг кечир! Бизни ҳам шунақалар сафида қилмаганинг учун ўзингга ҳамд-у санолар бўлсин! Кўнглимда шу кечинмалар билан турмуш ўртоғимга қарадим. У киши танишига лом-мим демай сукут сақлади-да, секин мени йўлакка бошлади…</p> <p>Ва ниҳоят, Ҳиндистоннинг нуфузли клиникаларидан бирида ўғлимнинг жарроҳлик амалиёти ўтадиган бўлди.</p> <p>Бир ойлик муддатга мўлжалланган сафар олдидан турмуш ўртоғим тижоратни тўхтатиб туришга мажбур эдилар. Аммо, дўконнинг ижара пули, бироз олинган қарзларни узиш мажбуриятидан турмуш ўртоғим сиқилаётганини, аммо менга ўзини хотиржам кўрсатаётганини ҳис қилардим. Бир томондан мусофир юрт, нотаниш одамлар орасига бориш ҳадик берса, иккинчи томондан беозоргина кулиб турувчи мушфиқ гўдагимнинг барча қийинчиликлардан қутулишини ўйлаб таскин топардим. Яна ҳамма-ҳаммасини Ҳасиб зотга таваккал қилиб, эр-хотин ўғлимизни олиб йўлга тушдик.</p> <p>Аэропортдан хушмуомала таржимон йигит бизни кутиб олиб, меҳмонхонага олиб кетди. Шифо умидида келган юртдошларимиз билан бир жойга жойлашдик. Кейинги куни дарҳол мен ва ўғлимни клиникага ётқизишди. Икки кунлик текширувдан сўнг, ўғлимни жарроҳлик амалиётига тайёрлай бошлашди. Доктор мени чақириб амалиёт оғир ўтишидан, ўғлим ойлаб жонлантириш бўлимида ётиши мумкинлигидан огоҳлантирди. Боламнинг тепасида туриб, Яратганга дуо қилишдан бошқа нарса ҳаёлимга келмасди. Амалиёт кунида эр-хотин фақат яхши кунларга умидвор бўлиб, илтижолар қилдик. Боламизнинг келажаги докторлар айтгани каби бўлмаслигига, ҳаммаси Қодир Зотнинг қўлида эканлигига умидвор эдик. Шунинг учун тинмай дуо қилар эдик. Зеро, ота-онанинг фарзанди ҳаққига қилган дуоси, қолаверса, мусофирнинг дуоси ижобат бўлишини яхши билардик.</p> <p>Алҳамдулиллоҳ, ўғлимнинг юрак жарроҳлиги амалиёти жуда омадли ўтди. Докторлар ўғлимнинг кутилганидан тез тузалаётганидан ҳайратда эдилар. Бир ҳафта деганда бизни жонлантириш бўлимидан оддий палатага ўтқазишди. Доим беҳолгина бўлиб ётволадиган, камҳаракат ўғлимнинг анча тетиклашгани, кўзларида порлаб турган яшаш умидини кўриб, бўғзимга йиғи тиқиларди. Ҳамшираларнинг ўғлим тепасида парвоналигини кўриб кўнглим тоғдек кўтарилади.</p> <p>Амалиётнинг 14-кунида бизга рухсат беришди. Яна бир ҳафта шу ерда қолиб, ҳар куни докторлар назоратига келиб туришимиз керак эди. Қиш Дехлида ҳам қишлигини қилар экан. Кунлар анча-мунча совуқ эди. Шу боис ўғлим шамолламасин дея турмуш ўртоғим касалхона биносигача такси чақиртирган эканлар. Уччовлон яна меҳмонхонага қайтдик. Келгач, турмуш ўртоғим касалхона харажатларидан ташқари кам маблағ қолганини, ҳали олдинда меҳмонхона тўлови, бир ҳафталик еб-ичиш, боламиз учун харажатлар борлигини айтиб қолдилар. Касалхона ва меҳмонхона орасидаги масофа анча олис бўлгани боис ҳар куни таксида муолажа учун қатнашимиз кам пул эмас эди. Боламиз тузалганидан хурсандчилигимиз билан мусофир юртда пулсиз қолиб кетиш ҳадиги баробар қалбимизга кириб келганди. Меҳмонхонада бирга турган юртдошларимиздан ёрдам сўраш жуда ноқулай эди.</p> <p>Эр-хотин ўйлаб-ўйлаб, охири, қўлимиздаги бор пулни ишлатиб турайлик-чи, жуда бўлмаса, банк орқали қариндошларимиздан пул олиб турамиз деган қарорга келдик. Буёғи яна ўзига таваккал…</p> <p>Кейинги куни эрталаб меҳмонхона ёнига такси чақиртирдик. Ҳаво анча изғирин, совуқ кучли бўлгани боис ўғлимни иссиқ кийинтириб тезда мошинага чиқволдик. Доктор ўғлимнинг аҳволи анча яхшилигини кўриб, ҳар куни келмасангиз ҳам бўлади. Яна уч кундан кейин соат саккизда келсангиз жарроҳлик ипини олиб ташлаймиз, деди. Айтган соатида бормасак, доктор жарроҳлик амалиётига кириб кетади ва биз тўрт-беш соатлаб кутишга мажбур бўламиз. Шунинг учун вақтида боришимиз шарт эди. Айтилган кунда соат 06:30 да такси чақиртирдик. Аммо соат 7 га яқинлашса ҳам таксидан дарак йўқ эди. Қайта-қайта қўнғироқ қилишлар ҳам ёрдам бермади. Ортиқ кутишга вақт йўқ эди. Шунда ўғлимни кўтариб совуқ кўчага чиқишга мажбур бўлдик. Жароҳати битмаган боламни бу аҳволда совуқда олиб юриш жуда оғир эди. Эр-хотин иккаламиз ҳадикда, боламни яна касал бўлиб қолишидан қўрқсак-да, бир-биримизга билдирмасликка ҳаракат қилардик. Турмуш ўртоғим тинимсиз такси тўхтатар, аммо масофа олислиги боис ҳамма ҳайдовчилар ҳам у йўналишда юргиси йўқ эди. Ҳам кечикиш ташвиши, ҳам боламни шамоллатиб қўйиш хавотири ич-этимизни тирнарди. Ичимдан мусофирчилик қурсин, дея ҳўрлигим келарди-ю, турмуш ўртоғимга билдирмасдим.</p> <p>Шу пайт ёнимизга оддий таксилардан фарқ қиладиган салобатли мошина келиб тўхтади. Ҳайдовчи машинадан тезда тушиб машинасини эшигини очди-д��, бизни ичкарига таклиф қилди. Ҳеч нарсани ўйламай ўзимизни машинага урдик. Совуқ, хавотир гангитиб қўйган эканми, машинанинг иссиқлигидан ўзимга кела бошладим. Бу орада турмуш ўртоғим юра бошлаган машинага қаерга боришимизни тушунтирдилар. Йўлда сукут ичида кетар эканмиз, хаёлимдан “бу ҳайдовчи оддий таксилардан анча-мунча баландроқ нарх талаб қилади–ёв, бу ёғи нима бўларкин” дея бот-бот хўжайнимга қараб қўярдим. Йўл ярмидан ошганда ҳайдовчи қайси меҳмонхонада туришимизни сўради. Кейин ёнгинамиздаги кўчада ўзининг меҳмонхонаси борлигини, агар турган жойимизнинг шароити ёқмаса, ўша жойга кўчиб ўтишимиз мумкинлигини айтди. “Ҳа, демак, меҳмонхонасини реклама қилиб юрганлардан экан-да, мусофирлигимизни билиб мўмайгина пул ишламоқчи бўлибди-да…” дея ўйлай бошладим. Клиникага келганимизда бизни кўчада қолдирмасдан стоянкага пул тўлаб ичкарига кирди. “Ҳм, шу тўловини 10 баробар қилиб ундириб олади-да, ҳозир бу ёғига хўжайиним нима қиларкинлар” дея баттар эзила бошладим. Хайдовчи касалхона эшиги тагида тўхтаб машинадан тушди. Хўжайиним ҳам бу ёғи қанчага тушдийкин дегандек чўнтакларини ушлаб турибдилар. Иккаламиз ҳам ҳайдовчининг оғзига термулиб турибмиз. У тўғри келиб қўлимдан ўғлимни олди-ю, қўлига кўтарди. Меҳр билан ўғлимга термулиб исмини сўради. Аҳмад, дедик секингина. Хўжайним безовталаниб қанча беришимиз лозимлигини сўраганларида секингина жилмайди-да, Аҳмад учун сизлардан пул олмайман. Ҳаммасини шу гўдак учун қилдим. Менинг исмим Абдураҳмон деди.</p> <p>Ё Раб, мусофир юртда ҳам дўстларингни рўбарў қилиб ўз ҳолига ташлаб қўймаганинг биз ғофил бандаларингни кечир! Ҳаммаси учун кечир, Оллоҳим! Ҳам тазарру, ҳам шукроналикка тўлган кўз ёшларим юзларимни ювиб кетди!</p> <p>Ва, ниҳоят, ўғлим соғайиб бизга Ватанимизга қайтишга рухсат беришди. Меҳмонхона хўжайини яшаган кунларимизни ҳисоб-китоб қилиб олиши керак бўлган пулнинг бир қисмини ўғлинг учун деб қайтариб берди. Меҳрибон Зотнинг марҳамати билан Ватанимизга эсон-омон, яна қўлимизда пулимиз ортиб қайтдик.</p> <p>Энди бу ёғи дўконнинг ижара пули, қарзларни тўлаш учун ҳам ишлаш кераклиги ҳақида эр-хотин суҳбатлашиб турганимизда телефон жиринглади. Олсам дўкон эгаси Дилбар опа. Биздан ҳол-аҳвол сўраб, ўғлимни суриштирдилар. Яхши гапларни айтиб кўнглимни кўтардилар. Суҳбат охирлаб хайрлашаётганимизда “Ҳа, дарвоқе, менга ўтган ой учун ижара пулини тўлашларингиз шарт эмас. Мендан сизларга ёрдам шу бўлақолсин” дедилар.</p> <p>Ё Раб, бир бандангга шунча яхшиликми?.. Наҳот, шунча марҳаматингга лойиқ кўрган бўлсанг….. Алҳамдулиллоҳ! Гўшакни қўйиб тинимсиз йиғларканман, бу ҳолимни ўзимдан бошқа ҳеч ким тушунмасди!</p> <p>Шу воқеаларга ҳам бир ярим йил бўлди. Бу вақт мобайнида ўғлим чопқиллаб юриб ҳам кетди. Ҳозир боғчага боради, уч ярим ёш ўғлим яхши гапиролмаса-да, зеҳни ўткирлиги, ҳаммага меҳрибонлиги кўзимни қувонтиради. Адасига қўшилиб азон айтишга, намоз ўқишга ҳаракат қилаётганини кўриб, ўғлим туғилганида докторларнинг айтган ваҳимали гаплари учун беҳудага азоб чекканимни тушунаман.</p> <p>Ўғлим менга жазо эмас, мукофот сифатида берилганини тушуниб етдим. Оллоҳ ўғлим туфайли фақат яхши одамларни рўбарў қилди. Ўзимни ҳам қўлимдан келганча яхшилик қилишга ўргатди. Қолаверса, ҳар бир нарсадан иллат эмас, ҳикмат излашга ўргатди! Ноумид бўлманг! Карами кенг Зотнинг марҳаматидан умидвор бўлиб яшанг!</p> <p><em>Дилдора Шарипова</em></p> financialmarketuz:Hyyf3kgFN2019-04-01T19:52:39.036Z2019-04-01T19:52:39.036Z

Альберт Мальц

<p><em>Альберт Мальц</em></p> <p>Жесси йиғлаб юборишга ҳам тайёр эди. У Томни телефондан бўшашини кутавериб хуноб бўлганди. Том унинг поччаси эди. Жесси ҳоли ҳароблигидан ўзининг ҳам юраги эзилиб ўтирарди.</p> <p>Тўғри, улар беш йилдан буён бир-бирларини кўришмаганди, аммо Том ҳозир беш ёшга улғайган кўринади, бор фарқ шунда, холос. У ҳалиям Томлигича турибди-ку. Худойим-ей! Ё у шунчалар ўзгариб кетганмикан?</p> <p>Ниҳоят, Том Бракет телефон гўшагини жойига қўйди. У ўриндиғига ястанганча ўтираркан, гумондор ва совуқ боқувчи кичкинагина тиниқ мовий кўзлари билан Жессига бир қур кўз югуртириб чиқди. У қирқ беш ёшлардаги басавлат эркак бўлиб етилганди. Бракет айнан ўткир бизнесменлардай бўлиб кўринар – унинг асли касби ҳам шундай эди. У Жессига вақтини кеткизишга норозидай совуқ беписандлик билан кўз ташлади.</p> <p>- Хўш?- деб қолди Бракет тўсатдан. - Хизмат?</p> <p>- Мени танимадинг чоғи, Том, - деб ўнғайсизланди Жесси. - Мен Жесси Фултонман. Элла сенга салом айтиб юборганди.</p> <p>Бракет ўрнидан турди-да, чақирилмаган меҳмони билан юзма-юз бўлиш учун у томонга бир-бир босиб келди. У эсига тушган қайинукасига ўхшаш қиёфани унда топишга ҳаракат қилгудай бўлиб Фултонни бошдан-оёқ кўздан кечирди.</p> <p>- Ҳа, ростданам Жесси экансан, - деди Бракет охири. - Лекин росаям ўзгариб кетибсан.</p> <p>- Ё, раббим, ахир орадан беш йил ўтиб кетади-ю, ўзгармай бўларканми?- деди Жесси. - Бунинг устига сен мени фақат бир-икки бор кўрган бўлсанг керак. Ўзгармай қолармидим? Ҳаммаям ўзгаради-ку, тўғрими?</p> <p>- Сенинг қарашларинг жиддий эди, - дея сўзида давом этди Бракет майин, ажабсинаган оҳангда. - Сезишимча, бироз озгандайсан?</p> <p>Жесси миқ этмади. У Бракет унинг жиғига тегиш учун ўзини ҳар кўйга солаётганини фаҳмлаб турарди. Бироқ бургага аччиқ қилиб кўрпани куйдиришдан фойда йўқлиги сабабли ўзини оғирликка оларди. Сукунат чўзилган сайин Жессининг ичини ит таталади. Бракетнинг виждони уйғонди чоғи, туйқусдан мулозамат йўлига ўтиб олди:</p> <p>- Қани, ўтир-чи. Яхши келибсан-да, куёв, - у Жессининг қўлидан тутиб, уни қисиб қўйди. – Сени кўрганимдан хурсанд бўлдим; ҳеч нарсани ўйлама! Негадир кўзимга сиқилганроқ бўлиб кўриняпсан.</p> <p>- Ҳаммаси жойида, - деб минғиллади Жесси. У стулга ўтираркан, бармоқлари билан жингалак, чигал сочларини тароқлаган бўлди.</p> <p>- Нимага оқсоқланяпсан?</p> <p>- Битта тошни босиб олгандим; қирраси билан туфлигимнинг тагини тешиб қўйибди.</p> <p>Жесси оёқларини стулнинг тагига тортди. У туфлиларидан уялаётганди.</p> <p>Бракет бўлса Жессининг оёқларидан кўзларини узмай ўтирарди. У куёвининг кўнглидан нималар кечаётганини англаб турар, унга қараб юрагини ачиниш ҳисси қоплаб борарди.</p> <p>- Ҳа, майли, қулоғим сенда, - дея сўз бошлади Бракет, - ҳаётингдан гапир. Элла қалай?</p> <p>- О, у ўйнаб-кулиб юрибди, - деб жавоб берди Жесси паришонхотирлик билан. Унинг майин боқувчи кулранг кўзлари билан уйғунлашиб кетган юмшоқ, итоаткорона, анчагина тортинчоқ оҳангли овози бор эди.</p> <p>- Болалар-чи?</p> <p>- О, улар ҳам зўр...Биласанми -, - энди бироз қатъият билан илова қилди Жесси, - кенжатойимиз тасма (икки елкасидан ўтказилиб шимга тақилади) тақадиган бўлиб қолибди. Биласан, у ўзи пул тополмайди. Аммо росаям уддабуррон. Расмлар солади, у-бу иш қўлидан келади, бундан ўзингнинг ҳам хабаринг бор.</p> <p>- Ҳа, - деб маъқуллаб қўйди Бракет. - Бу ишлари яхши. У иккиланиб қолди. Орага бир нафаслик жимлик чўкди. “Элла менга ишларинг ёмонлиги борасида лом-мим демаганди, Жесси. Сенга ёрдам берган бўлармидим.</p> <p>- Худо сендан рози бўлсин, - деб миннатдорчилик билдирди Жесси майин оҳангда. - Ўзингнинг ҳам ишларинг бошингдан ошиб ётибди-ку, тўғрими?</p> <p>- Тўғри. - Бракет ўриндиғининг орқасига суянди. Унинг қизғиш юзлари ғамгин ва ачинарли тус олди.</p> <p>- Том, қулоқ сол, - дея муддаога ўтди Жесси. - Мен бир мақсад билан бу ерга келгандим. У яна бармоғи билан сочини тараб қўйди. - Менга ёрдам беришингни истайман.</p> <p>Бракет шу гапни кутаётганди. - Мен кўп пул беролмайман. Ҳафтасига ўттиз беш доллар топаман, холос, бунгаям ўлганимнинг кунидан шукр қилиб, бир амаллаб яшаб келаяпман.</p> <p>- Албатта, биламан, - ҳаяжонланиб таъкидлади Жесси. Уни тағин тонг саҳардан бери юрагини эгаллаб ётган ёввойи ғулғула чулғаб олди.</p> <p>- Биламан, сен бизга пул томонлама кўмак беролмайсан. Лекин биз сенинг қўлингда ишлайдиган бир киши билан кўришиб қолдик! У бизнинг шаҳримизга келган экан. Ўша киши сени менга биронта иш топиб беришингни айтганди!</p> <p>- Ким айтганди?</p> <p>- О, нима учун шуни менга сен - ўзинг айтмагандинг?- Жесси мана энди гинахонлик билан ёрилди. - Нимага айтмадинг, ахир мен бу гапни эшитганим заҳоти йўлга чиққандим. Мана, икки ҳафтадирки, худди девонага ўхшаб йўл юриб келдим.</p> <p>Бракет баланд овозда инграб юборди. - Сен мени иш бера олади, деган умид билан Канзас Ситидан икки ҳафта ичида етиб келдингми?</p> <p>- Бўлмасам-чи, Том, албатта-да. Қўлимдан бошқа нимаям келарди?</p> <p>- Жесси! Ҳозир ўлик мавсум. Устига-устак, сен бизнинг ишимизни нефть билан боғлиқ эканлигини тушунмайсан ҳам. Бу эса жуда муҳим. Менинг бу ердаям дўстларим бор, бироқ улар айни дамда ҳеч нарса қилиб беришолмайди. Мен сенга имконият туғилиши биланоқ иш айтган бўлардим, шу ўй ўзингнинг ҳам каллангга келмадими?</p> <p>Жесси дод деб юборди. - Лекин сен қулоқ солсанг-чи, ўша одам сени одам ёллайди, деб айтди! У менга гапириб берди! У сенинг қўлингда юк машинаси ҳайдар экан! Унинг айтишича, сенга ҳар доим эркаклар керак бўлар экан!</p> <p>- Оҳ!..Сен идорамни назарда тутяпсанми?- деб сўради Бракет паст овозда.</p> <p>- Ҳа, Том. Шуни айтяпман!</p> <p>- Оҳ, йўқ, сен менинг идорамда ишлашга чидай олмайсан, - Бракет унга ўша паст овозда ман қилди. - Сен унинг нима эканлигини билмайсан ҳам.</p> <p>- Йўқ, биламан, - Жесси ўз фикрида қатъий туриб олганди. - Ўша эркак менга барини тушунтириб берди, Том. Сен юк жўнатувчисисан, шундайми? Сен четга динамит ортилган юк машиналарини чиқарасанми?</p> <p>- Сен айтаёган ўша одам ким эди, Жесси?</p> <p>- Эверет, Эверет эди, янглишмасам.</p> <p>- Эгбертдир балки? Менинг гавдамдаги эркакми?- деб сўради Бракет оҳиста.</p> <p>- Ҳа, Эгберт экан.</p> <p>- Албатта, иш бор. Агар истасанг, ҳатто ўша Эгбертнинг ҳам жойи бўш турибди.</p> <p>- У ишдан кетдими?</p> <p>- Ўлди!</p> <p>- Оҳ!</p> <p>- Иш пайтида ўлди, Жесси. Жудаям билгинг келаётган бўлса, бу иш ўтган тунда содир бўлди.</p> <p>- Оҳ!..Нима бўлса бўлавермайдими, лекин менга барибир!</p> <p>- Ундай бўлса, мени эшит!- деди Бракет. - Мен сенга келишингдан аввал сўрашинг лозим бўлган бир-иккита нарсаларни айтиб қўяй. Сен ҳайдайдиган юк машинасидаги динамит эмас. У нитроглицерин!</p> <p>- Лекин бундан менинг хабарим бор эди, - деди Жесси уни тинчлантириб. - Ўша Эгберт менга маслаҳат берганди, Том. Мени ҳеч нарсадан хабари йўқ экан, деб ўйлашингнинг сираям ҳожати йўқ.</p> <p>- Бир дақиқага овозингни ўчириб турсанг-чи, - деб буюрди Бракет ғазаб билан. - Эшит! Сен шунчаки бу нитроглицерин шўрвасига бир назар солиб кўрдинг, тушундингми? Сен шунчаки қаттиқ йўталгандинг, шундан кейин бу шўрва қайнаб, мана энди тошиб кетяпти.</p> <p>- Мени эшитсанг-чи, Том -</p> <p>- Ҳозир, бир лаҳзага шошмай тур, Жесси. Биламан, ишга ўлгудай муҳтожсан, бироқ сен тушуниб олишинг керак. Бу маҳсулот фақатгина махсус машиналардагина кетади. Қоқ тунда! Улар махсус йўналиш бўйича қатнайди! Биронтаям шаҳар ичидан ўтишолмайди! Бунинг қандай иш эканлигига ақлинг етиб турибдими?</p> <p>- Мен эҳтиёткорлик билан ҳайдайман, - деди Жесси. - Мен юк машинасини қандай қилиб бошқаришни биламан. Секин ҳайдайман.</p> <p>Бракет оҳ тортди. - Сен Эгбертни ҳам эҳтиёткорлик билан ҳайдамаган ёхуд юк машинасини қандай бошқаришни билмаган деб ўйлаяпсанми?</p> <p>- Том, - деди Жесси шиддат билан. - Сен мени қўрқитолмайсан. Мен миямга фақат битта гапни михлаб олдим! Эгберт айтдики, у бир миль масофа йўл учун бир доллардан ишларди экан. У ярим ойлик хизмати учун бир ойда 500-600 доллардан топардим, деб айтди. Мен ҳам айнан шундай ҳақ оламанми?</p> <p>- Албатта, шундай оласан,- деди Бракет унга ваҳшийлик билан. - Бир мил учун бир доллар. Жуда осон-а. Бироқ нима сабабдан сен компанияни бунча кўп тўлаши керак деб ўйлаяпсан? Осонлигини қара – худди Эгбертга ўхшаб олд чироқларни ёққунингча қандайдир тошни босиб кетасан. Ёки бўлмасам, кўзингга нимадир кириб кетади-да, ғилдирак айланиб кетиб, машинага шикаст етказасан! Худо билади, тағин ким билмаган бошқа қандай кўргулик юз беради! Биз Эгбертга қандай кор-ҳол юз берганини аниқлай олмадик. Бирор-бир далил берувчи ҳеч қандай машина йўқ эди. Ҳеч қандай мурда ҳам топилмади. Ҳеч вақо йўқ! Эҳтимол, эрта бир кун кимдир маккажўхори даласидан бир парчагина мажақланган пўлатни топиб олар. Лекин барибир биз ҳеч қачон ҳайдовчини тополмаймиз. Бор билганимиз, у жадвал бўйича етиб келмади. Кейин полиция бизни чақиришини кутиб турдик. Ўтган тунда қандай воқеа юз берганини тушундингми? Кўприк устида қандайдир бир ишкаллик чиқибди. Балки Эгберт тажанг бўлиб тургандир. Балки у бир томонга машина ғилдирагининг қаноти билан бориб солгандир. Энди бўлса ҳеч қанақа кўприк ҳам йўқ. Машина ҳам йўқ. Эгберт ҳам. Энди тушунгандирсан? Бир мил йўл учун ўша Худо урган бир долларни қандай қилиб топиш йўли шу бўлади!</p> <p>Ўртага бир лаҳзалик сукут чўмди. Жесси узун, ингичка бармоқларини букиб-эгганча ўтирарди. Унинг оғзи очилиб қолган, юзи эса алам билан буришиб кетганди. Бир маҳал у кўзларини юмди-да, оҳиста сўзлай бошлади. - Мени нима бало бўлгани билан ишим йўқ, Том. Сен ҳаммасини тушунтириб бердинг. Энди эса менга бир саховат кўрсатиб, иш берсанг.</p> <p>Бракет столи устига қўлининг кафти билан тарсаки туширди.</p> <p>- Йўқ.</p> <p>- Қулоқ сол, Том, - деди Жесси ғарибона ҳолда, - Сен шунчаки тушунишни истамаяпсан-да. У кўзларини очди. Унинг кўзлари ёш билан тўлиб қолганди. Бу нигоҳ Бракетни ундан юзини ўгиришга мажбур қилди. - Менга бир қарагин-а, Том. Сенга илтижоларим камлик қилдими? Том, мен ортиқ бу аҳволда яшай олмайман, тушунсанг-чи ахир!</p> <p>- Сен ақлдан озибсан, - деб минғиллади Бракет. - Ҳар йили бешта ҳайдовчидан биттаси ўлдирилади. Бу ўртача кўрсаткич. Шуни ҳавас қилгудек жойи борми?</p> <p>- Айни дамдаги менинг ҳаётим ҳавас қилгуликмиди? Биз уйда шундоққина очликдан қурбон бўлаяпмиз, Том!</p> <p>- Буни менга илгарироқ айтишинг керак эди, - дея хитоб қилди Бракет чўрт кесиб. - Бу ўзингнинг айбинг. Одам оиласи оч турганида сохта дабдаба билан юришга асло ҳақи йўқ. Мен биронтасидан озроқ пул қарз олиб тураман-да, уни Эммага телеграф қилиб жўнатиб юборамиз.</p> <p>- Хўш, кейин нима бўлади?</p> <p>- Кейин кутиб турасан. Сен қариб қолганинг йўқ. Бу ҳаётингдан юз буриб кетишга ҳақинг ҳам йўқ. Бирор кун иш ҳам топиб оларсан.</p> <p>- Йўқ! Жесси ўрнидан сапчиб туриб кетди. - Йўқ, олдинлари бунга ишонардим. Аммо энди ишонолмайман, - бақирди у куйиб-ёниб. - Сен менинг юрагимдаги бирдан-бир умидимсан.</p> <p>- Ақлдан озяпсан, - минғиллади Бракет яна. - Мен бундай иш қилолмайман ахир. Худо ҳақи, бир лаҳзага бўлсин, Эллани ҳам ўйласанг-чи ахир.</p> <p>- Уни деб қайғураётганимни билмаяпсанми?- сўради Жесси маъюс. У Бракетнинг енгидан тортди.</p> <p>Бракет оёққа қалқди. - Сен Элла тўғрисида ўйлаяпман, деяпсан. Ўлиб кетсанг, уни қай ҳолга тушишини ҳам ўйлаяпсанми?</p> <p>- Балки, ўлиб кетмасман, - илтижо қилди Жесси. - Баъзан омадим ҳам кулиб туради.</p> <p>- Ҳаммасиям шунақа деб ўйлашади,- жавоб қилди Бракет эътиборсизлик билан. - Бу ишни бошлашинг билан сенинг омадинг ҳам савол белгиси бўлиб қолади. Бир нарса аниқки, эртами-кечми, барибир сени ўлдириб кетишади.</p> <p>- Унақа бўлса ҳам майли, розиман, - деб бақирди Жесси унга жавобан. - Лекин бу орада бирор нимали бўлиб оларман, тўғрими? Жилла қурса, бир жуфт оёқ кийим сотиб оларман. Менга қара! Битта костюм сотиб оларман. Сигара чека оларман. Болаларим учун бироз ширинлик сотиб оларман. Ўзимнинг оғзимга ҳам бирон нима тегиб қолар. Ҳа, Худо ҳақи, бироз ширинлик егим келяпти. Кунда бир маҳал бир стакан пиво ичишни хоҳлайман. Эллани ясантириб қўйишни ҳам. Унга ҳафтада уч марта, эҳтимол тўрт марта гўшт едиришни хоҳлайман.</p> <p>Бракет жойига ўтирди. - Оҳ, бўлди қилсанг-чи, - деди у.</p> <p>- Йўқ, - деди Жесси унга маҳзун, аммо жўшқин оҳангда, - сен мени тўхтатиб қололмайсан. Эшит, Том, - у ўтиниб сўрай бошлади, - мен ҳаммасини ўйлаб чиқдим. Ойига олти юз доллардан топсам, қара, қанча пул жамғарар эканман! Атига уч ойгина ишлаб қўйсам, қара, қанча пул бўлади – минг доллар-а – унданам кўпроқ! Балким яна-да узоқроқ ишларман. Балким икки йил ичида Эллага ҳақиқий ҳаёт лаззатини инъом этарман!</p> <p>- Бу сенинг гапинг, - дея унинг гапини бўлиб қўйди Бракет. - Тахминимча, сен бунақа ишда экансан, уни маза қилиб яшайди, деб ўйлайсан-да?</p> <p>- Мен ҳаммасини ўйлаб бўлганман, - жавоб берди Жесси ҳаяжонга тўлиб. - У бу ҳақида сира билмайди, тушуняпсанми? Мен унга фақат қирқ доллар ишлаб топаётганимни айтаман. Сен қолган пулни унинг банкдаги ҳисобига ўтказиб турасан, Том.</p> <p>- Эҳ, бас қил, - уришиб берди Бракет. - Бахтли бўламан, деб ўйлайсанми? Ҳар дақиқада, уйғонганингда ҳам, ухлаётганингда ҳам, эҳтимол эртага ўлиб кетарман, деган талваса ичида азобланиб яшайсан.</p> <p>Жесси кулиб юборди. - Мен бахтли бўламан! Ташвиш қилма, мен шу қадар бахтли бўламанки, ҳатто куйлаб юбораман. Худо гувоҳ, Том, етти йил мобайнида биринчи марта ўзимдан-ўзим фахрланиб кетяпман!</p> <p>- Эҳ, бас қил, бас қил!- деб қичқирди Бракет.</p> <p>Орага тағин жимлик чўкди. Бракет иккала қўлини ҳам боши узра кўтариб, кафтларини чаккаларига босди.</p> <p>- Том, Том – деди Жесси.</p> <p>Бракет уҳ тортди. - Оҳ,- деди у ниҳоят, - яхши, сени ишга оламан, Худо менинг мушкулимни осон қилсин. Агар шу кеча йўлга тайёр бўлсанг, бугун тунда машинани ҳайдайсан. Жесси жавоб бермади. У жавоб бера олмасди. Бракет унга қаради. Жессининг юзидан кўз-ёшлари думалаб тушарди.</p> <p>- Соат 6:00да бу ерга қайтиб кел, - деди Бракет. - Мана сенга озроқ пул. Тузукроқ овқат олиб, еб олгин.</p> <p>- Раҳмат,- деди Жесси. - Раҳмат, Том.</p> <p>- Том.</p> <p>- Нима дейсан?</p> <p>- Мен шунчаки – Жесси гапиришдан тўхтаб қолди. Бракет унинг юзига боқди. Жессининг кўзлари ҳамон ёш билан ялтираб турар, бироқ юзи энди яшнаб кетганди.</p> <p>Бракет ундан юзини ўгирди. - Мен бандман,- деди у.</p> <p>Жесси кўчага чиқди. Кўзларидаги нам унга кўришга халал берар, бироқ бутун дунё ҳозир унга тиллага айланиб кетгандай бўлиб ярқираб кўринарди.</p> <p>- Мен дунёдаги энг бахтли одамман, - деб шивирлади у ўзига-ўзи. - Мен бутун ер юзидаги энг-энг бахтли одамман.</p> <p>1938 йил.</p> <p><em>Инглиз тилидан Қандилат Юсупова таржимаси</em></p> <p>Манба: ziyouz.uz</p> financialmarketuz:SJUceYcd42019-03-28T17:12:45.844Z2019-03-28T17:12:45.844Z

Аёз исмли бир қул тақдир бўлиб, Султон Маҳмуднинг хизматкори бўлибди. Султон қулининг одоб-ахлоқини кўриб, уни яхши кўриб қолибди. Шунчалик ишончини қозонибдики, бутун салтанатнинг хазинабони этиб тайинланиб, саройнинг барча хазина-бойликлари унга топшириладиган бўлибди. Бу ҳолатни кўрган саройдагиларнинг баъзилари бунга ҳасад қилишибди. Ҳасад ва кибрлари туфайли “шундай оддий бир қулга бунчалик катта мавқеъ берилиши”ни ва ўзларининг шу даражада ҳам обрўлари йўқлигини ўзларига сингдира олмабдилар. Ҳолат шундай давом этгач, Султонга ҳар куни, ҳар хил баҳона билан Аёздан шикоят қила бошлашибди. Унинг обрўйини тушириш учун қўлларидан келган ҳамма йўлни синаб кўришибди.

<p>Аёз исмли бир қул тақдир бўлиб, Султон Маҳмуднинг хизматкори бўлибди. Султон қулининг одоб-ахлоқини кўриб, уни яхши кўриб қолибди. Шунчалик ишончини қозонибдики, бутун салтанатнинг хазинабони этиб тайинланиб, саройнинг барча хазина-бойликлари унга топшириладиган бўлибди. Бу ҳолатни кўрган саройдагиларнинг баъзилари бунга ҳасад қилишибди. Ҳасад ва кибрлари туфайли “шундай оддий бир қулга бунчалик катта мавқеъ берилиши”ни ва ўзларининг шу даражада ҳам обрўлари йўқлигини ўзларига сингдира олмабдилар. Ҳолат шундай давом этгач, Султонга ҳар куни, ҳар хил баҳона билан Аёздан шикоят қила бошлашибди. Унинг обрўйини тушириш учун қўлларидан келган ҳамма йўлни синаб кўришибди.</p> <p>Кунларнинг бирида Султоннинг ҳузурида бир сарой аъёни иккинчисига: “Қул Аёз хазинага тез-тез қатнайдиган бўлиб қолди, биласанми? Менимча у гавҳарларимизни ўғирлаб юрибди. Бунга аминман”, дебди.</p> <p>Буни эшитган Султон қулоқларига ишонмай “Ҳақиқатдан ҳам шундаймикин, шундай бўлса ўз кўзим билан кўрайин” деб, хазина хонаси деворига кичкинагина тешикча тешдирибди. Шундай қилиб, ичкарида бўлаётган нарсаларни томоша қилишни бошлабди.</p> <p>Кеч тушибди, қул секин сарой хазинасига бориб, эшикни ҳам билдирмасдан ёпиб ичкарига кирибди. Султон қулнинг сандиқ олдига яқинлашганини кўрибди. У ерда яшириб қўйгани кичкинагина бир тугун экан. Тугунни ўпиб, пешонасига суртиб уни очибди. Ичидан қуллик пайти кийган эски-туски кийими чиқибди. Уни кийиб ойнанинг олдига ўтибди. Ўзига ўзи: “Авваллари шу кийимни кийиб юрганингда ким эканлигингни эслайсанми?” – деб сўрабди. – Ҳеч ким… Бор йўғи сотиладиган қул эдинг, холос. Аллоҳ сенга Султоннинг қўли билан, лойиқ бўлмасанг ҳам Ўз раҳматидан шундай неъматларини лутф қилди. Асло қаердан келганингни унутма! Чунки мол-мулк инсоннинг ақлини олади, унутишга мажбурлайди. Шундай экан, сен ҳам сендан камроқ неъматга эга бўлганларга паст назар билан қараб, кибрланма! Буни асло унутма, эй Аёз! – деб сандиқни ёпиб, қулфлабди ва секингина эшикдан чиқибди. Хазинадан чиқар-чиқмас, Султон билан юзма-юз келибди. Шунда Султон Аёзга қараб туриб, кўзидан дона-дона ёш оқа бошлабди. Султон гапиришга ҳам қийналиб, томоғи ҳам тиқилиб қолибди ва ўзини мажбурлаб бўлса ҳам қулига шундай дебди:</p> <p>— Бугунга қадар бойликларимнинг хазинабони эдинг. Энди… Қалбимизнинг ҳам хазинабонига айландинг. Менга, ҳақиқий Султоним олдида ҳеч ким эканлигимни ва унга қандай муносабатда бўлишим кераклигини ўргатдинг…</p> <p><em>Манба: Жалолиддин Румий. “Маснавий”</em></p> <p><em>Турк тилидан Абдуллоҳ Раҳимбоев таржимаси.</em></p> financialmarketuz:BJUryFq_V2019-03-28T17:07:09.798Z2019-03-28T17:07:09.798Z

“Ўз тақдирим” – тушунчаси!

<p>“Ўз тақдирим” – тушунчаси!</p> <p>“Ўз тақдирим” – нима ўзи бу?</p> <p>Бу-ҳаётимизнинг олий моҳияти-рўйи заминдаги умргузаронлигимиз учун Тангримиз тайёрлаб кўйган ЙЎЛ, Бироқ энг муқаддас орзулар истиқболига ана шу ЙЎЛдан боришга журъат топиш ҳаммага ҳам насиб қилавермайди.</p> <p>Нега ҳамманинг ҳам орзу-умидлари рўёбга чиқавермайди?</p> <p><strong>Бунга йўлдаги ТЎРТТА ғов халақит беради.</strong></p> <p><strong>Биринчиси шуки – одамзотга гудаглигидаёқ ҳаётдаги энг катта орзулари-амалга ошмайдиган орзулар, деб сингдирилади.</strong> У ана шу тушунча билан улғаяди, йиллар ўта борган сайин унинг қалби беҳисоб истиҳолалар ва қўрқувдан қурум боғлаб боради, гуноҳкорлик ҳиссига тўлиб қолади. Бир куни шундай лаҳза келадики, “Ўз тақдири йўли” дан бориш истаги ана шу чиркин юк туфайли унга ўлимдан ҳам кучлироқ бўлиб туюлади ва ўшанда инсон ўзини бу дунёга нима учун келганлигини англаш туйғусидан маҳрум бўлиб қолгандай ҳис қилади. Аслида ўшанда ҳам ўзининг олий моҳияти борасидаги тушунча ҳали қалбида жон сақлаб турган бўлади.</p> <p>Мабодо инсонга ўз қалбининг туб-тубига чўккан орзуларини қутқариб олишга журъат этса ва уни рўёбга чиқармоқ учун курашдан воз кечмасликка аҳд қилса, у одамни янги бир синов кутиб туради: <strong>Мухаббат! У ҳаётнинг қандай неъматига рўбарў келганини, қандай ҳиссиётларни бошдан кечириши мумкинлигини билади, аммо ҳамма нарсадан воз кечиб, орзуларимга эришиб кетсам, яқинларимни азоб ва изтиробга қўяман, дея қўрқади.</strong></p> <p>Қачонки инсон муҳаббат тўсиқ эмаслигини, йўлдаги йўлдош, кўмакчи эканлигини англаб етган чоғ уни <strong>тўртинчи ғов қарши олади: Омадсизлик ва мағлубият қўрқуви!</strong>Ўз орзуси учун курашаётган инсон бошқаларга нисбатан кўпроқ азоб чекади, қайсидир амали айтганидай чиқмай қолса: “Садқаи сар, ўзим ҳам ўлиб турганим йўқ эди”, қабилида қўл силташга ҳам ҳаққи йўқ. Чунки бу фақат ўзининг хохиши эканлигини ва бу йўлда борини тикканлигини ҳам яхши билади. У яна ўз Тақдири белгилаган йўл бошқа йўллар сингари машаққатли эканлигини, бу йўлда “Қалби ўзи билан бирга” эканлигини ҳам яхши англайди. Шунинг учун ҳам Олам Жангчиси ҳаётнинг энг мушкул дамларида асқотадиган сабр-бардошга эга бўлмоғи ва унинг орзуси ақл бовар қилмас тарзда бўлса ҳам ушалмоғига бутун Олам ёрдам беришига ишониши лозим.</p> <p>Шунинг учун, омадсизлик ва мағлубиятлар ортда қолган кун-бир кун албатта ортда қолади-биз ўзимизни бутунлай бахтли ҳис қиламиз ва ўзимизга кўпроқ ишона бошлаймиз.</p> <p>Шундай қилиб, инсон ўз қалбининг тубига чўкиб бораётган олий орзусини қутқариб олиб, беқиёс меҳр ва муҳаббат билан парвариш қилади, уни рўёбга чиқариш йўлида орттирган юрагидаги жароҳатлар ва чандиқларга ҳам парво қилмайди, даъфатан у шунча узоқ интилган орзуси ушалаётганини, ҳатто эрта-индин рўёбга чиқиши мумкинлигини сезиб қолади. Айни шу дамда уни сўнгги ғов, сўнгги синов кутиб туради: <strong>ҳаётининг энг олий орзуси ушалиши олдидаги қўрқув.</strong></p> <p>Ана шу тўртта ғовдан энг доғулиси, номаълум бир муқаддаслик, илоҳийлик либосига буркангандек туюладигани – <strong>музаффарлик нашидаси ва қувончидан воз кечиш туйғусидир! </strong>Агар қачонки инсон, ўзи жидд-у жаҳд билан курашган орзусига ўзини муносиб ҳисобласа, у гуёки Худонинг қўлидаги қуролга айланади, мана шу оламга, Курраи Заминга ташрифининг АСЛ моҳияти унга аён бўлади.</p> <p><strong>Пауло Коэльо, “Алкимёгар”</strong></p> financialmarketuz:SkgN3dqdE2019-03-28T16:53:59.611Z2019-03-28T16:53:59.611Z

Рей Бредбери

<p><strong>Рей Бредбери</strong></p> <p>1</p> <p>Анчадан бери Фиорелло Бодони зим-зиё самога парвоз қилган ракеталар овозидан кечаларини бедор ўтказади. Ширин тушлар оғушида ётган севимли рафиқасини уйғотмай, секин ташқарига чиқади-ю бир неча сонияга бўлса ҳам, дарё бўйидаги кичик уйдан таралаётган овқат ҳидидан озод бўлгиси келади. Шу бир лаҳзалик сукутда у ўзини эркин қўйиб, фазога кўтарилишни, ракеталарга эргашишни жуда-жуда хоҳлайди.</p> <p>Ҳозир ҳам бир муддат ҳаводаги учқунларни томоша қилганча серрайиб туриб қолди. Ана, ракеталарнинг бири Марсга, бири Венерага, яна бири эса Сатурн томонга қараб йўл олмоқда.</p> <p>– Ҳа, Бодони, нима гап?</p> <p>Бу овоздан унинг хаёллари бўлинди. Сутдек оппоқ кечада сокин дарё бўйида бир чол ҳам ракеталарни томоша қилиб ўтирарди.</p> <p>– Браманте, сизмисиз?</p> <p>– Ҳар тунда ташқарига чиқасан-а, Бодони, – чол бошини қимирлатиб сўради.</p> <p>– Ҳа, фақат тоза ҳаво учун.</p> <p>– Шунақами? Мен эса ракеталарни ўзимдан ҳам ортиқ кўраман, – дея сўзлай кетди Браманте. – Бу иш­тиёқ болалигимда бошланган, саксон йил олдин. У пайтда ҳали бир ёшга ҳам тўлмагандим.</p> <p>– Мен барибир коинотга учаман, – Бодони хаёлидагини дангал айтди-қўйди.</p> <p>– Йўқ, – кескин инкор қилди чол. – Сен ҳеч қачон учолмайсан. Бу – бойларнинг дунёси. – У ўйчан қиё­фа­да давом этди: – Болалигимда оловли шиорларни кўрганман: «Келажак дунёси! Фан, қулайлик ва ҳаммаси учун янги имкониятлар!» Ҳа, саксон йил-а! Келажак эса энди бошланяпти. Биз ракетада учамизми? Йўқ, биз ҳам ота-боболаримизга ўхшаб, кулбаларда яшаб ўтиб кетамиз.</p> <p>– Балки ўғилларим учар, – деди Бодони шаштидан тушгиси келмай.</p> <p>– Бунинг ҳам иложи йўқ! Бу фақат пулдорларнинг орзуси.</p> <p>Бодони ўйга чўмди:</p> <p>– Олти йил ичида учишга асқотар деб, 3000 доллар йиғиб қўйгандим. Бир ойдан бери тинчим йўқ. Бугун эса қарорим қатъий. Биз, албатта, Марсга учамиз!</p> <p>– Тентак! – кинояли кулди Браманте. – Ким учади? Сенми? Агар кетсанг, хотининг сени ёмон кўриб қолади. Оилангдан ажраб қоласан. Хотининг бу ёқда ич-этини еб ўтишини хоҳлайсанми?</p> <p>– Йўқ, йўқ!</p> <p>– Болаларинг-чи? Уларнинг хотирасида Марс­га учиб кетган ота муҳрланиб қолмайдими? Қандай бемаъни орзу. Фарзандларинг бутун умр ракетани ўйлаб юришади, тунлари ухлашолмайди. Уларни ҳам ўзингга ўхшаб нотинч қилмоқчимисан? Огоҳлантириб қўяй, бу мақсадингдан қайт. Уларга камбағаллигингни билдириб қўйма. Осмондаги юлдузларга қараб орзу қилишдан кўра, ҳаётга реал боқишни ўрган.</p> <p>– Лекин…</p> <p>– Фараз қил, ўрнингга хотининг учди. Ўзингни қандай ҳис қиласан? Гўёки у ҳамма нарсани кўрдию сен эса йўқ. Бу сенга ёқадими? Йўқ, Бодони. Яхшиси, ўзингга керакли бўлган машинани сотиб ол ва орзуларингни касбинг билан боғлаб, тирикчилигингни қилавер.</p> <p>Чол жимиб қолди. Чамаси, у ракетани ўйлаб, сокин дарёга орзулари билан ғарқ бўлди.</p> <p>– Хайрли тун, – жимликни Бодонининг овози бузди.</p> <p>– Яхши ётиб тур, – деди иккинчи овоз.</p> <p>2</p> <p>Кумуш рангли тостер (нон қотирадиган механизм)да чийиллаётган икки бўлак нон Бодонини ухлашга қўймасди. Ўзи шундоғам кечаси билан мижжа қоқ­қани йўқ. Бу ҳам етмагандек, болалари уйни бошига кўтараёзди. Ҳаммаёқ қий-чув. Ота нигоҳини бир нуқтага қадаганча чолнинг гапларини эслади. У тўғри айтганди: самога учиб нима ҳам қиларди? Унда тер тўкиб, шунча пулни нима учун йиғди?</p> <p>– Фиорелло, нонушта тайёр, – рафиқаси Мария унинг хаёлини бўлди.</p> <p>– Иштаҳам йўқ, – деди Бодони.</p> <p>Болалар яна шовқин кўтаришди. Уч ўғил ўйинчоқ ракетани талашишяпти. Икки қиз зса Марс, Венера ва Нептунда яшовчи ўзга сайёраликлар – 12 бармоқли ҳамда уч кўзли сариқ манекенларни ташиш билан овора.</p> <p>– Венера ракетасини кўрдим, – дея ҳайқирди Паоло.</p> <p>– У учиб кетди, ву-у-ушш! – вишиллади Антонелло.</p> <p>– Болалар! – қичқирди Бодони қулоқларини қўл­лари билан беркитиб. Ҳамма жим бўлиб қолди. Чунки уларга отаси камдан-кам бақирарди. – Ҳамма эшитсин! – деди у диққатини жамлаб. – Менда Марсга учиш учун фақат бир кишига етадиган пул бор.</p> <p>Ҳамма қийқириб юборди.</p> <p>– Эшитдингларми? Фақат бир киши учун. Лекин ким?</p> <p>– Мен, мен, мен! – шовқин солишди болалар.</p> <p>– Сен, – деди Мария эрига қараб.</p> <p>– Йўқ, сен, – жавоб қайтарди Бодони.</p> <p>Орага сукунат чўкди. Болалар ҳам жимиб қолишди.</p> <p>– Лорензо борсин, у тўнғичимиз.</p> <p>– Балки Мириамна учар, чунки қиз бола.</p> <p>– Нималар кўришингни тасаввур қиляпсанми? – Мариянинг эрига қадалган кўзлари қандайдир бегонадек туюлди ва овози ҳам титраб чиқди: – Балиқсимон метеоритлар, коинот, ой. У томонга қайтиб кела оладиган одамгина бориши керак. Шунинг учун сен бор.</p> <p>– Бемаънилик! Сен ҳам учишинг мумкин, – Бодонининг овози кескин эшитилди. Яна ўша жимжитлик. – Топдим! – дея бақириб юборди у ва супургини олиб, ҳар хил ўлчамда чўплар синдирди.</p> <p>– Энг кичкина чўп кимники бўлса, ўша боради, – у мушти орасига чўпларни қўйди: – Танланглар!</p> <p>Галма-галдан ҳамма чўп торта бошлади:</p> <p>– Узун чўп!</p> <p>– Узун…</p> <p>– Менгаям узун.</p> <p>Болаларнинг навбати тугади. Иккита чўп қолди. Бодони юрагида яна оғриқ сезди.</p> <p>– Энди Мариянинг навбати.</p> <p>Мария ҳам тортди – кичкина чўп.</p> <p>– Эҳ! – хўрсинди Лорензо. – Ойим Марсга боради.</p> <p>Бодони кулишга ҳаракат қилди:</p> <p>– Табриклаймиз! Бугун сенга чипта сотиб оламан.</p> <p>– Шошма, Фиорелло…</p> <p>– Кейинги ҳафта парвоз қиласан.</p> <p>Мария зўрма-зўраки кулаётган, аммо жуда ҳам ғамгин қора кўзларга ачиниб кетди. Чўпни эрига қай­тариб берди:</p> <p>– Мен Марсга боролмайман.</p> <p>– Нимага?</p> <p>– Фарзанд кутяпман.</p> <p>– Нима?!</p> <p>Хотини нигоҳини четга олди:</p> <p>– Шу ҳолимда саёҳатга боролмайман.</p> <p>Бодони ҳайрон қолди:</p> <p>– Ростданми?!</p> <p>– Қуръани қайтадан ташла.</p> <p>– Нега олдинроқ айтмадинг?</p> <p>– Ёдимдан кўтарилибди.</p> <p>– Мария, Мария, – дея пичирлади у суюклисининг юзини силаб. Кейин болаларга қаради: – Қани, бошидан бошлаймиз.</p> <p>Паоло дарров кичкина чўпни тортиб олди:</p> <p>– Мен Марсга бораман! – хурсандлигидан гир айланди. – Раҳмат, дада!</p> <p>Бошқаларнинг унга ҳасади келди:</p> <p>– У ер сассиқ бўлади, Паоло.</p> <p>Паоло рақсдан тўхтаб, ҳаммага бир-бир қараб чиқди:</p> <p>– Энди борсам бўладими?</p> <p>– Ҳа.</p> <p>– Қайтиб келганимда ҳам мени яхши кўра­сиз­лар­ми?</p> <p>– Албатта.</p> <p>Паоло қўлидаги чўпга ачиниш билан тикилди. Ке­йин бошини сарак-сарак қилиб, чўпни улоқтирди:</p> <p>– Йўқ, боролмайман. Мактаб бошланяпти. Қайта тортинглар.</p> <p>Бироқ ҳеч ким тортмади. Яна сукунат ўз ҳукмини ўтказа бошлади.</p> <p>– Демак, ҳеч ким бормайди, – деди Лорензо.</p> <p>– Қандай яхши! – жилмайди Мария.</p> <p>Бодони эса ўйга толди:</p> <p>– Браманте тўғри айтибди.</p> <p>3</p> <p>Нонушта совиб қолибди. Фиорелло Бодони ўз ус­тахонасида иш билан машғул: метални кесиб, эритар ва махсус идишларга қуярди. Асбобу ускуналар анчадан бери ишлатилмагани учун эскирган. Устага янгилари даркор эди.</p> <p>Тушга яқин бир киши устахонага кириб келди:</p> <p>– Ҳой, Бодони! Сенга бир металл обкелдим.</p> <p>– Нима экан, жаноб Метьюс?</p> <p>– Ракета кемаси. Нима, сенга керакмасмиди?</p> <p>– Йўқ, керак. – Бодони у билан қўл бериб сўрашди.</p> <p>– Албатта, бу бир кўчирма холос, – деди Метьюс. – Ракета режаси тузилаётганда уни олдин альюминийдан ясаб олишади-ку. Уни эритсанг, анча-мунча фойда қилишинг мумкин. Нархига 2000 доллар берсанг бўлади.</p> <p>Бодони қўл силтади:</p> <p>– Менда пул йўқ.</p> <p>– Кечирасан, пулинг бор деб ўйлагандим. Адашмасам, бу ҳақда сен билан гаплашгандик.</p> <p>– Менга янги жиҳоз керак. Шунинг учун пул йиғиб қўйганман.</p> <p>– Хўш, хўш…</p> <p>– Агар ракетангизни сотиб олсам, уни эритиш учун пул етмай қолади. Чунки альюминий эритувчи дастгоҳим ўтган ҳафта бузилиб қолди.</p> <p>– Ростданми?..</p> <p>– Шундай экан, уни сотиб олишдан ҳам фойда йўқ.</p> <p>– Тушунарли.</p> <p>Бодони кўзларини юмди-ю, яна ўша орзуларига рўбарў келди. Кўзини очиб, жаноб Метьюсга муғом­би­ро­на қаради:</p> <p>– Ҳазиллашдим. Банкдан пулимни олиб, сизга бераман.</p> <p>– Лекин ракетани эритолмасанг…</p> <p>– Олиб келинг, – гапни қисқа қилди Бодони.</p> <p>– Майли. Сен нима десанг, шу. Бугун кечқурун бўладими?</p> <p>– Бугунми? Ҳа, майли. Ракетали бўлишни жуда-жуда хоҳлайман.</p> <p>4</p> <p>Оймома ёруғида кумуш рангли ракета виқор билан тик турибди. Бодони анча вақтгача ундан кўзини узмади. Термулгани сари шу матоҳга меҳри ортаверди. Ниҳоят, уни эркаламоқчи бўлиб, маҳкам қучиб олди. Ичидаги бор дардини айтмоқчидек мунгли нигоҳ ташлади.</p> <p>– Сен энди меникисан, – деди ғамгин оҳангда. – Гарчи ўт олиб, учолмасанг-да, 50 йил ўтиб, занглаб кет­санг ҳам, сен меникисан.</p> <p>У жонсиз ракетадан садо чиқмаса-да, эшикни очиб, ичкарига кираркан, юзига ним табассум югурди:</p> <p>– Бугун сен билан тунайман.</p> <p>Шундай деб, учувчилар ўриндиғига ўтирди. Тут­қични ушлаб, кўзларини юмдию оғзини очмай ғўн­ғиллай бошлади. Ғўнғиллаш кучайиб боргани сари барча аламлари ичидан чиқиб кетаётгандай бўлди. Охири титраб кетди. Кема бир силкинди. Бодони олдинга отилиб тушди. Ҳамма ёқ жим-житмиди ё қулоқлари эшитмай қолдими, буни ўзи ҳам англолмади. Кўзлари чақнаб, нафас олиши қийинлашди. У яна ғўнғиллашда давом этди. Бу сафар товуши жуда асабий эшитилди.</p> <p>– Қани, уч! – ниҳоят у чинқириб юборди.</p> <p>Қаердадир чақмоқ чаққандай бўлди, ерми ёки кемами, қаттиқ силкинди.</p> <p>– Ана, Ой! Метеорит! – унинг кўз олди қорон­ғи­лашди. Яна сукунат, тағин ўша аламли ҳайқириқ келди: – Марс! Ҳа, бу Марс!..</p> <p>У ўлардек чарчади, калласи оғирлашди. Бемажолгина ўриндиққа ўтирди. Қимирлашга ҳоли йўқ. Шу тахлитда пича ўтиргач, аста кўзини очди. Не кўз билан кўрсинки, ўзи ҳали ҳам ракета қаршисида қоққан қозиқдек тик турибди. Ёнидаги майда металларга бир қур разм солди. Шу пайт ўзини ўзи ёмон кўриб кетди. Қони қайнаб, дуч келган нарсани тепа бошлади:</p> <p>– Уч дедим, ҳароми!</p> <p>Кема эса жим.</p> <p>– Сенга кўрсатиб қўяман ҳали, – бақириб юборди Бодони…</p> <p>Осмонда юлдузлар милтирарди, атроф сокин. Оймома тарқатаётган шуъла эса бутун заминни ойдинликка буркаётгандек эди гўё.</p> <p>Ҳолсизланган Бодони устахонасидаги машина мо­торининг чийилдоқ товушидан ўзига келди. Ҳовли ҳам кундузгидай ёп-ёруғ, ракета кумуш рангда товланарди. Уйидан таралиб турган чироқ нури Бодонинииг жиғига тегди. Яна аламидан бақирди:</p> <p>– Учишни ўргатаман сенга!</p> <p>У нур тушиб турган уйи томон асабийлашиб қадам ташлади. Юргани сари негадир кулгиси қистарди. Уйнинг орқа эшиги олдига етганда ўзини босиб, чуқур хўрсинди ва хотинини чақирди:</p> <p>– Мария, нарсаларингни йиғиштир, Марсга кетамиз!</p> <p>Ичкаридан ҳайрат тўла овозлар кела бошлади:</p> <p>– Нима?!</p> <p>– Йўғ-э?!</p> <p>– Ростданми?!</p> <p>Ҳамма узун-қисқа бўлиб, ҳовлига йиғилди. Улар қаршисида турган ракетага маҳлиё бўлиб қолишганди. Секин-аста ракетанинг макетлиги аён бўлди. Мария Бодонига юзланди:</p> <p>– Нима қилиб қўйдинг? Пулларимизни шунга совурдингми? У ахир учмайди-ку!</p> <p>– Учади, – деди Бодони қатъий туриб.</p> <p>– Кема фалон пул туради. Сенда шунча пул борми?</p> <p>– Биз мана шу ракетада учамиз. Энди ҳамма уй­га. Бир-икки жойга қўнғироқ қилишим керак. Эртага жўнаймиз. Фақат ҳеч кимга айтманглар, бу сир. Тушунарлими?</p> <p>Болалар ракетадан узоқлашишни истамагандек уйга кириб кетишди. Отаси деразадан мўралаб турган умидвор чеҳраларни кўриб, кўнгли бўшаб кетди. Мария эса жойидан қимирламай:</p> <p>– Сен оиламизни барбод қилмоқчисан, – деди. – Пулларимиз шу арзимаган темир-терсак учун йиғил­ганмиди?!</p> <p>– Менга ишон.</p> <p>Мария индамай терс бурилиб кетди.</p> <p>– Эй Худо, ўзинг қўлла! – Бодони шундай деб ишга киришди.</p> <p>5</p> <p>Ярим тун деганда юк машиналари етиб келди, юклар туширилди. Ҳисоб-китоблардан чарчаган Бодони бир жилмайиб, яна ишга бел боғлади. Нималарнидир қирқди, ёпиштирди, иложи борича шовқин кўтармасликка уринди. Ниҳоят ракетага тўққизта эски автомобиль моторини қўйди ва яширин меҳнати билиниб қолмаслиги учун у ерни ёпиб ташлади.</p> <p>Тонгга яқин ошхонага хурсанд кайфиятда кириб келди:</p> <p>– Мария, нонушта тайёрми?</p> <p>Хотини индамади…</p> <p>Кеч киргач, эндигина уйқудан турган Бодони болаларини чақирди:</p> <p>– Болалар, вақт бўлди, кетамиз!</p> <p>Ҳеч қандай садо чиқмади.</p> <p>– Уларни шкафга қамаб қўйдим, – деди Мария.</p> <p>– Нималар деяпсан?!</p> <p>– Сен бу ракетангда уларни ўлдирмоқчисан. Арзимаган 2000 доллар учун қандай ракета сотиб олиш мумкин?! Фақат энг ёмонини.</p> <p>– Менга қара, Мария, – Бодони вазиятни тушун­тирмоқчи бўлди.</p> <p>– Бунинг портлаб кетади! Қолаверса, сен учувчи ҳам эмассан.</p> <p>– Бунинг аҳамияти йўқ, – эрнинг жаҳли чиқди. – Мен бу кемада уча оламан. Чунки уни тузатдим.</p> <p>– Ақлдан озибсан, – Мария бошқа қаршилик қилолмади.</p> <p>– Шкафнинг калити қаерда?</p> <p>– Мана, – дея хотини қўлидаги калитни кўрсатди.</p> <p>Бодони калитни олди.</p> <p>– Уларни ўлдирасан! – ожиз овоз келди унинг ортидан.</p> <p>– Йўқ!</p> <p>– Ҳа, буни сезиб турибман!</p> <p>Бодони рафиқасининг қаршисига келди:</p> <p>– Сен ҳам биз билан кетасан.</p> <p>– Йўқ, мен шу ерда қоламан.</p> <p>– Майли, кейин ҳаммасини тушуниб оласан.</p> <p>У севгилисига қараб, бир жилмайди-да, бориб шкафни очди.</p> <p>– Қани, болалар! Дадангиз билан боринглар!</p> <p>– Хайр, ойи. Кўришгунча! – дея жавоб қай­та­риш­­ди болалар.</p> <p>Мария эса уларни ошхона деразасидан туриб, кузатиб қолди.</p> <p>Ракета эшиги олдига етишгач, ота фарзандларига юзланди:</p> <p>– Болаларим, бу тезкор ракета, фақат қисқа вақт­гагина уча олади. У ёқдан қайтгач, сизлар мактабга, мен эса ўз ишимга кетаман, – аста эшикни очдию бир нима эсдан чиққандай яна мўлтираган кўзларга қаради: – Яна бир марталик сафарга ярайди, холос. Бошқа учолмайди. Бу ҳаётингиздаги биринчи ва сўнгги саёҳат бўлади. Шунинг учун кўзларингизни каттароқ очинглар.</p> <p>– Хўп, дада!</p> <p>– Вужудингиз қулоққа айлансин. Ракета исини ҳид­ланглар. Ҳис қилинг ва эслаб қолинг. Кейин нималар бўлганини айтиб берасизлар.</p> <p>– Хўп бўлади! – ҳамма бирваракайига жавоб берди.</p> <p>Кема ичи тўхтаб қолган соатдек жим-жит эди. “Жажжи учувчилар” хавфсизлик камарларини та­қиш­гач, ҳаво пробкасининг пишиллаган овози эшитилди.</p> <p>– Ҳамма тайёрми?</p> <p>– Тайёр!!!</p> <p>– Унда кетдик!</p> <p>Бодони барча тугмаларни ҳаракатга келтирди. Ра­кета ўт олиб, қаттиқ силкинди. Болалар ўзларида йўқ хурсанд. Белидан чарм халтага солинган кичкина “учувчилар” ўтирган жойида рақсга туша кетишди. Бироздан сўнг эса қий-чув қилишга тушишди:</p> <p>– Биз учяпмиз! Қара, учяпмиз!</p> <p>– Ана, оймома кўринди! Ҳақиқатан, ой кўринди, учиб юрган метеоритлар пайдо бўлди.</p> <p>Болалар тоқат қилолмай, ракета дарчасидан фазога боқишди:</p> <p>– Ана, Ер! Ана, Марс!</p> <p>Бодони циферблат ёрдамида ташқарида олов ҳосил қилди. Шу пайт «митти фазогирлар» худди пилла ичидаги капалакка ўхшаб, ҳавода муаллақ қолишди.</p> <p>– Яхши, – пичирлади Бодони.</p> <p>У кузатув хонасида туриб, узоқ вақт болакайларни томоша қилди. Кейин ҳаво пробкасининг эшиги ёнига келди. Эшикни очиб, ҳовлига чиқиб кетмоқчи бўлди. Лекин ўйлаб қолди: ширин орзуларини йўққа чиқарсинми? Хурсандчиликнинг белига тепсинми? Йўқ. Бодонининг юзига табассум югурди. Буларнинг бари устахона ўртасидаги уйдирма-ку! Ҳеч нарсаси ўзгармаган – ўша устахона, ўша дарвоза, дарё бўйидаги ўша кичкина уй, чироғи ёниқ ошхона. Дарё ҳам одатдаги денгизига қуйилиб турибди. Ҳаммаси ўша-ўша.</p> <p>Бирдан унинг кўзи Марияга тушди. Ошхона деразасидан уларни кузатиб турарди. У суюкли рафиқасига қараб, қўл силкиди. Мария буни ё кўрди, ё кўрмади. Балки у ҳам қўлини кўтаргандир, жилмайиб ҳам қўй­гандир.</p> <p>Қуёш жилмайиб чиққан пайтда Бодони кема марказига қайтди. Жимжитлик – ҳамма ухлаб қолибди. У оғир тин олди. Ўриндиққа ўтириб, белидан камар ўтказди ва секин кўзларини юмди. Ичида чин дилдан дуо қилди: «Илойим, шу олти кун ичида кашфиётимга путур етмасин. Фазо ҳаракатда бўлсин, Марс ва унинг йўлдошлари ҳам айланаверсин. Бу рангин дунёнинг айби очилиб қолмасин. Учала томон ҳам омон бўлсин. Яширин кўзгу ва экранлар сири фош бўлмасин. Фазо вақти билан шу олти кун тезроқ ўтсин»…</p> <p>У кўзини очди. Қизил Марс кемага яқинлашиб қолибди. Болалар шовқин кўтаришди. Ота Марсга яқинроқдан назар солди. Ҳеч қандай нуқсон сезмагач, кўнгли таскин топди.</p> <p>“Еттинчи куни” кечга яқин ракета силкинишдан тўхтади.</p> <p>– Уйга келдик! – деди Бодони.</p> <p>Болалар эшикдан отилиб чиқиб, ошхона томон югуриб кетишди. Дунёда улардан бахтли инсон йўқ эди. Балки улар ҳақиқатни билишгандир. Эҳтимол дадасининг «сеҳрли саёҳат»ини пайқашгандир. Агар шундай бўлса ҳам, энди ҳеч нарса дейишмайди. Уларнинг боши осмонда.</p> <p>– Сизларга овқат тайёрлаб турибман, – дея Мария уларга пешвоз чиқди.</p> <p>– Ойи, ойи, сиз ҳам боришингиз керак! Марсни, метеоритни, ҳамма нарсани кўрардингиз.</p> <p>– Хўп, хўп.</p> <p>Ётар пайтда уч ўғил ва икки қиз меҳрибон отасининг қошига тўпланишди.</p> <p>– Дада, биз сизга раҳмат айтмоқчимиз.</p> <p>– Ҳечқиси йўқ. Арзимайди.</p> <p>– Биз буни ҳеч қачон унутмаймиз. Ҳеч қачон!</p> <p>6</p> <p>Тун ярмидан оғганда Бодони аста кўзларини очди. Ўзига анчадан бери тикилиб турган нигоҳни сезганди. Узоқ вақт бир-бирига термулиб ётишгач, охири Мария унинг юзи ва пешонасидан ўпди.</p> <p>– Бу нима учун? – сўради Бодони шивирлаб.</p> <p>– Сен дунёдаги энг яхши отасан.</p> <p>– Нима учун?</p> <p>– Буни ўзим кўрдим.</p> <p>– Тушунарли.</p> <p>Мария ёнбошлаб ётди ва эрининг қўлларини ушлаганча кўзларини юмди:</p> <p>– Бу саёҳат сенга ёқдими?</p> <p>– Ҳа.</p> <p>– Балки мени ҳам бирор кун олиб чиқарсан. Нима дединг?</p> <p>– Ўйлаб кўрамиз.</p> <p>– Раҳмат. Яхши тушлар кўр.</p> <p>– Сен ҳам яхши дам ол, – деди Фиорелло Бодони сокин тин олиб.</p> <p><em>Инглиз тилидан Бобур НАБИ таржимаси</em></p> <p><em>“Ёшлик” журнали, 2014 йил, 6-сон</em></p> <p>Манба: <a href="https://ziyouz.uz/jahon-nasri/rey-bredberi/re-bredberi-raketa-hikoya/" target="_blank">ziyouz.uz</a></p>