Jemal Gamakharia

Грузино-российские отношения и проблема Абхазии сквозь призму церкви - 2013 год

2022-02-16T16:41:04.926Z

Описание проблемы

Все еще не умолкают отзвуки визита в Москву Святейшего и Блаженнейшего Католикоса-Патриарха Всея Грузии, Архиепископа Мцхетско-Тбилисского, Митрополита Пицундского и Сухумо-Абхазского Илии Второго, состоявшегося 20-26 января 2013 года. Предстоятель Грузинской Православной Церкви и раньше не раз посещал столицу России, вел переговоры с главой Русской Православной Церкви, однако последний его визит резко отличается от всех предыдущих по своей форме, содержанию и предварительным итогам. Это отличие обусловлено, прежде всего, изменившейся в Грузии политической ситуацией, что открыло перспективу потепления отношений между Тбилиси и Москвой. Определенную форму торжественности придали визиту юбилейные даты – 35-летие со дня интронизации на патриарший престол и 80-летие со дня рождения Его Святейшества, а также сам повод поездки – вручение предстоятелю Грузинской Православной Церкви премии Международного общественного фонда единства православных народов. Грузинская и российская общественность ожидали от визита, как минимум, замедления эскалации безрассудного противостояния и создания предпосылок для переговоров, причем не только по вопросам экономических и культурных взаимоотношений.

Визит носил преимущественно политический характер. 21 января 2013 года, принимая высоких гостей из Тбилиси, Святейший Патриарх Московский и Всея Руси Кирилл неоднократно подчеркивал огромные заслуги Илии Второго не только перед Грузинской Православной Церковью и всем православным миром, но и на политическом поприще – в становлении Грузии в качестве независимого государства, достижении взаимопонимания и сотрудничества людей разных политических взглядов, содействии в проведении свободных выборов и мирной передаче власти, развитии двусторонних отношений между Россией и Грузией и пр. Как никогда тепло приветствовал Католикоса-Патриарха Грузии и Президент В. Путин, выразив ему особую благодарность за то, что Илия Второй в сложных условиях отсутствия межгосударственных отношений между Россией и Грузией делал и делает все возможное для поддержания гуманитарных, духовных, культурных контактов между двумя странами и народами.

В своих многочисленных выступлениях и заявлениях в ходе визита Его Святейшество Илия Второй особое внимание обратил на необходимость разрешения главной проблемы в отношениях между Грузией и Россией – проблемы конфликтных регионов. Накануне встречи с В. Путиным, 23 января, отвечая на вопрос журналиста, Католикос-Патриарх Грузии заявил, что в беседе с Президентом России главной темой «обсуждения будет Абхазия и Цхинвальский регион. Конечно, будем обсуждать и другие вопросы: визового режима, торговли. Но это предварительные разговоры, а наш премьер-министр Бидзина Иванишвили планирует серьезно обсуждать в будущем все эти вопросы».[1] Илия Второй передал Президенту В. Путину приветствие и письмо от премьер-министра Грузии, что, по-видимому, было одной из важных целей визита.

Не вызывает сомнений, что Грузинская и Русская православные церкви взяли на себя трудную миссию по расчистке площадки для будущих сложных официальных переговоров по воле ведущих политических лидеров обеих стран.

Влияние на ситуацию

В ходе визита духовного лидера Грузии в Москву ни один из рассмотренных вопросов не был окончательно разрешен. Не удалось договориться даже по такому относительно легкому вопросу, как возможность перезахоронения грузинских царей Вахтанга VI (1675-1737 гг.) и Теймураза II (1700-1762 гг.), погребенных в Успенском Соборе города Астрахани. Над этим вопросом будет работать совместная комиссия. На встрече стороны зафиксировали общий подход применительно к предстоящему Вселенскому Церковному Собору. Предстоятели Грузинской Православной Церкви и Русской Православной Церкви не разделяют позицию Всемирного Патриарха о том, что вопрос предоставления автокефалии должен решать либо лично он, либо Всемирный Церковный Собор. Вполне естественно, что у Грузинской Православной Церкви, имеющей проблему в Абхазии, и у Русской Православной Церкви с проблемами Украины, Беларуси и Молдовы, имеются общие интересы по данному вопросу, что и было зафиксировано в Москве. По мнению Русской Православной Церкви, разделяемому Грузинской, Болгарской и Сербской церковью, вопрос автокефалии должна решать сама мать-церковь. Однако не разработаны и не согласованы общие требования для принятия справедливого решения в подобных случаях. И у Константинопольского Патриархата нет таких общеприемлемых критериев, которые могли бы исключить принятие тех или иных субъективных решений. Ясно, что без упорядочения канонической базы невозможно добиться мира и согласия внутри православного мира.

Переговоры в Москве показали, что камнем преткновения как в межцерковных, так и в межгосударственных отношениях по-прежнему остаются конфликтные регионы. О принятых по данному вопросу решениях можно судить лишь по опубликованным отрывочным сведениям. Так, например, Патриарх Кирилл выразил лишь надежду на совместное преодоление проблемы Абхазии и Цхинвальского региона. Илия Второй неоднократно отмечает, что Грузия непременно восстановит территориальную целостность, что «России нужна единая Грузия, Грузии нужна единая, сильная Россия».[2] О достигнутых в Москве договоренностях создает определенное представление речь Илии Второго на встрече с Московской грузинской диаспорой от 26 января 2013 года. По словам Католикоса-Патриарха, в результате переговоров с его Святейшеством Кириллом «составили план, как помочь нашим братьям-абхазам и осетинам. Его Святейшество Патриарх Кирилл делает все, что в его силах, чтобы мы восстановили наше единство, единство Грузии».[3] В той же речи Илия Второй назвал беседу с Президентом В. Путиным «воистину особенной и вселяющей надежду», добавив: «Я думаю, что Владимир Путин – тот мудрый руководитель, который обязательно сможет помочь переломить ситуацию, и Грузия вновь станет единой».[4]

Неудивительно, что подобные обнадеживающие оценки итогов визита в Москве вызвали опасения и даже гнев в Абхазии. Русская Православная Церковь, имея большой опыт общения с духовенством и властями Абхазии, заранее приняла «превентивные меры» в целях их умиротворения . Например, несмотря на радушный прием Католикоса-Патриарха Грузии и его окружения с особо подчеркнутым уважением, никто не обращался к нему с указанием полного его титула, что неслучайно. За пять дней до начала визита Илии Второго в Москву Русская православная церковь заграницей, не без ведома и согласия Русской Православной Церкви, наградила Александра Анкваба орденом Святого Страстотерпца Царя Николая. А 24 января 2013 года, т.е. в ходе визита в Москву делегации Грузинской Православной Церкви, исполняющий обязанности управляющего неканонической Абхазской Православной Церковью Виссарион Аплия договорился с отделом внешних церковных связей Русской Православной Церкви о встрече с патриархом Кириллом. Эта встреча действительно состоялась 1 февраля 2013 года в кафедральном соборе Христа Спасителя в Москве. Отдел внешних церковных связей Русской Православной Церкви обсудил с Виссарионом и его сторонниками вопрос о возможных путях канонического решения проблемы православной церкви в Абхазии и договорился о продолжении консультаций. По возвращении в Абхазию Виссарион Аплия заявил, что Русская Православная Церковь по-прежнему будет поддерживать абхазскую православную общину. Вряд ли Виссарион здесь оговорился – Русская Православная Церковь будет поддерживать православную общину, а не церковь Абхазии.

Против предположительного решения Грузинской Православной Церкви и Русской Православной Церкви о совместном окормлении верующих Абхазии – вопреки принятым «мерам» – 25 января 2013 года выступила Общественная палата, 27 января – политическая организация «Форум народного единства Абхазии», 7 февраля – «Круглый стол» с участием представителей широкой общественности. Резко отрицательная реакция (выразившаяся, в том числе, в некорректных, несправедливых, а порой и оскорбительных выпадах против Илии Второго, что не делает чести их авторам) абхазской стороны позволяет утверждать, что московские договоренности – во всяком случае, на данном этапе – еще больше осложнили ситуацию в Абхазии, усилив внутри церковное противостояние. Резко упало доверие к Русской Православной Церкви и ее ставленнику Виссариону Аплия. Как показал «Круглый стол» от 7 февраля 2013 года, большая часть абхазского общества, включая властные структуры, итогами встреч в Москве сильно разочарована.[5]

Заключение

Визит в Москву предстоятеля Грузинской Православной Церкви Илии Второго вполне себя оправдал. Переговоры в Москве, прежде всего и больше всего, были ориентированы на нормализацию отношений с Россией. Символично, что первые шаги в этом направлении освятили духовные лидеры обоих народов. Грузинская Православная Церковь и Русская Православная Церковь имели моральное право на это, ибо в самые трудные периоды военного противостояния оказались на высоте положения, сумели сохранить между странами те нити, благодаря которым сегодня предпринимаются попытки урегулирования конфликта и установления цивилизованных взаимоотношений.

В России и Грузии, где подавляющее большинство населения составляют православные христиане, полное разграничение церковных и государственных (политических) функций невозможно – они нередко пересекаются, ибо церковь и государство выступают от имени и во имя населения. Забота об интересах своего населения есть прямая обязанность церкви, и именно поэтому эта забота зачастую принимает политическую окраску. Вот почему московские встречи представителей Грузинской и Русской Православной Церкви, усилия по урегулированию как межцерковных, так и межгосударственных отношений нельзя расценивать, как вмешательство в политику, как занятие «не своим делом».

Представители обеих церквей на московских переговорах занимались именно «своим делом». При этом Католикос-Патриарх Всея Грузии Илия Второй предстал перед россиянами не только как выдающийся духовный деятель, но и как искусный дипломат. Обильно изливаемые из уст Патриарха слова о христианской любви и добре придавали большую убедительность даже его справедливым претензиям, излагаемым в стиле высокопрофессиональной дипломатии, помогали его собеседникам спокойно выслушивать и воспринимать неудобные и весьма неприятные для них острейшие вопросы, без разрешения которых невозможно урегулирование российско-грузинских взаимоотношений. Грузинский Патриарх был настолько искренен и убедителен, что никто не отважился ему возразить. Из скудной информации о ходе московских переговоров известно лишь то, что российская сторона внимательно выслушала Патриарха Грузии и что Илия Второй полон надежд…

Ближайшее будущее покажет, насколько основательны эти надежды

Визит Католикоса-Патриарха всея Грузии в Москву, его успешные переговоры с Патриархом Кириллом и Президентом В. Путиным вызвали, как уже отмечалось, острую негативную реакцию в Абхазии, их чего следует, что проблемы, существовавшие, по нашим наблюдениям, в 2011 году, не только не исчезли или не ослабли, а, наоборот, еще более обострились. Например, по-прежнему продолжают существовать две неканонические церковные организации, противостоящие друг другу; в обществе нарастает критический настрой и открытое недовольство в отношении России и Русской Православной Церкви; церковная тема стала слишком политизированной; опять кипят страсти вокруг Новоафонского монастыря; группу молодых и образованных монахов во главе с архимандритом Дорофеем, являющуюся на сегодняшний день единственной надеждой православия среди абхазов, Русская Православная Церковь совершенно безосновательно объявила раскольниками и запретила им священнослужения на несколько лет; никто не помнил и ныне не помнит об окормлении основной части истинно православного населения Абхазии – жителей Гальского района; ничего не говорят о несколько сотнях тысяч православных беженцев из Абхазии и пр.

Вряд ли на встрече двух патриархов был выработан готовый рецепт для выхода из тупиковой ситуации. Можно предположить, что существующая ситуация и антиканоническая риторика будут искоренены не скоро. Тем не менее, невзирая на существующие реалии, можно и нужно искать новые пути и средства для исправления положения. Вполне можно согласиться с архимандритом Дорофеем в том, что нельзя рассчитывать на признание Русской Православной Церковью автокефалии несуществующей Абхазской церкви, что еще раз наглядно подтвердила московская встреча двух патриархов. Другой путь, предложенный самим архимандритом, – добиваться цели с помощью Константинопольского Патриархата – с учетом всех факторов также не внушает оптимизма. Отсюда вытекает настоятельная необходимость совместного поиска «третьего», исторически обоснованного реального пути, хотя возможны и временные, промежуточные варианты.

Переговоры Святейшего и Блаженнейшего Илии Второго в столице России послужили своеобразным стимулятором для актуализации пусть несколько «притихших», но острых тем. Они до предела обнажили существующие противоречия, те реальные проблемы, которые невозможно решать в одностороннем порядке, без диалога между равно заинтересованными сторонами.

Джемал Гамахария

[1] «Патриарх всея Грузии Илия II: Надо прощать друг друга». Православный мир, 23.01.2013 г. http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&s=7&id=50902

[2] «Илия Второй: России нужна единая Грузия и Грузии нужна единая сильная Россия», Pirweli ИО, 21.01.2013 г. http://pirweli.com.ge/rus/?menuid=8&id=4952

[3] «Речь Илии Второго на встрече с грузинской диаспорой России», Грузия online, 26.01.2013 г. http://www.apsny.ge/2013/soc/1359267799.php

[4] Там же.

[5] «Олег Дамения: По поводу ситуации вокруг Православной церкви в Абхазии: вступительное слово при открытии Круглого стола, состоявшегося 07 февраля 2013 г.», Apsny.ru, 13.02.2013 г. http://apsny.ru/news/?ID=2051

INTERNATIONAL ALERT

https://www.international-alert.org/ru/regional-peacebuilding/

Церковно-народное собрание в Абхазии: религиозно-политические последствия - 2011год

2022-02-16T16:40:41.959Z

Современное состояние проблемы

15 мая 2011 года в Ново-Афонском Симоно-Кананитском монастыре состоялось церковно-народное собрание. Как стало известно из разных источников, в собрании, помимо нескольких монахов и известных в Абхазии общественных деятелей, участвовали до 3 тыс. человек, в том числе верующие или потенциальные верующие (из участников собрания только 740 человек оказались крещенными), неверующие (некрещеные, атеисты) и даже магометане (мусульмане). В религиозном отношении неоднородное собрание приняло решение об учреждении «Священной Абхазской митрополии», поставившей перед собой задачу добиваться статуса автокефалии. Явно неканоническое решение уважаемого, но, тем не менее, неправомочного собрания сразу же вызвало острую реакцию и гнев со стороны Русской Православной Церкви (РПЦ), недовольной еще и тем, что незадолго до собрания в Новый Афон не был допущен присланный из Москвы (опять-таки неканоническим путем, без разрешения на то патриархата Грузии) настоятель монастыря Ефрем (Виноградов).

Решение собрания оказалось неприемлемым в Абхазии как для правительственных кругов, так и части православных священников, 15 сентября 2009 года объявивших о прекращении действия Сухумо-Абхазской епархии Грузинской Православной Церкви (ГПЦ) и учредивших «автокефальную Пицундско-Сухумскую епархию». Главных инициаторов церковно-народного собрания Дорофея (Дбар) и Андрея (Ампар) Майкопский епископ Тихон 26 мая 2011г. лишил права служения на один год, назвав Новоафонский сход «сборищем». В ответ на это оскорбленные молодые абхазские монахи, рукоположенные в свое время как раз в Майкопе тем же епископом Тихоном, пригрозили выходом из РПЦ, но до принятия такого крайнего решения выразили желание, чтобы их выслушали в Москве, в Синоде. Встреча в Москве уже состоялась (29 июня 2011г.), но о ее результатах стороны не сообщают. А это дает основание предположить, что соглашение по основным вопросам (за исключением желания продолжить встречи) достигнуто не было.

Спокойно отреагировала на все случившееся Грузинская Православная Церковь, призвавшая инициаторов собрания в Новом Афоне подняться выше этих, вызвавших конфликт процессов и восстановить каноническое единство. Призыв пока не услышан, и теперь нарушение канонических границ ГПЦ усугубилось и внутриабхазским расколом. На сегодняшний день в Абхазии действуют две самопровозглашенные и противостоящие друг другу «автокефальные церкви» – Пицундско-Сухумская епархия во главе с Виссарионом Аплиаа и Абхазская митрополия во главе с Дорофеем.

Интересно вспомнить, что 24-27 мая 1917 года примерно такое же церковно-народное собрание под руководством светских лиц, а так же священника-атеиста(?!) решило образовать самостоятельную (но не автокефальную) абхазскую церковь с епископом во главе, избираемым не духовенством, а абхазским народом[i] Может быть, организаторы Новоафонского собрания в какой-то мере действовали с учетом как народных традиций, так и исторического опыта.

Религиозные проблемы Абхазии стали предметом обсуждения на Киевской встрече Предстоятелей ГПЦ и РПЦ, состоявшейся 26 июля 2011 г. Конкретное решение, как и следовало ожидать, принято не было. Однако происходящие в республике процессы получили оценку «канонического беспорядка», наносящего ущерб духовной жизни людей. Патриарх Московский и Всея Руси Кирилл и Католикос-Патриарх Всея Грузии Илия II договорились продолжить беседу на эту тему с тем, чтобы выйти в будущем на конкретные решения.

Возможные последствия

Проведенное в Новом Афоне церковно-народное собрание, прежде всего, ставило целью отделение от ГПЦ и создание независимой церкви. Однако, в то же время, не исключено, что оно явилось и своеобразной формой выражения накопившегося в абхазском обществе за последнее время антирусского настроения, выражением недовольства политикой Москвы во всех сферах жизни (территория, экономика, экология, образование и т.д.), в том числе церковной. Скорее всего, реально смысл собрания состоял не столько в обсуждении чисто церковных вопросов – для этого вполне достаточно было бы участие лишь духовенства и нескольких полномочных представителей прихожан, а в проведении предупредительной массовой («народной») политической акции для демонстрации независимости Абхазии. На наш взгляд, непосредственное влияние на это событие оказало стремление к реальной независимости.

В ходе дискуссий по вопросу о церковно-народном собрании на поверхность всплыли реально существующие как церковные, так и связанные с ними некоторые политические проблемы. Совершенно ясно, что одной из главных причин возникновения в Абхазии двух «автокефальных церквей», раскола и противостояния является нарушение общепринятых церковных норм: назначение Москвой в Абхазии священников без ведома и согласия ГПЦ, собрание служителей церкви от 15 сентября 2009 года, от 15 мая 2011 года и пр. Для духовенства и заинтересованных светских кругов не секрет, что в самих же «автокефальных церквях» состоят, с точки зрения ГПЦ, в каноническом понятии, незаконно назначенные немногочисленные группы священников.

На пресс-конференции в связи с проведением Новоафонского собрания Виссарион Аплиаа заявил, что

«абхазскую церковь» признаем «мы трое – Виссарион, Петр и Павел. Они избрали меня своим начальником».

Ненамного лучше обстоят дела и в «автокефальной митрополии». И, наконец, нельзя не обратить внимания на саму форму провозглашения «Абхазской митрополии». Это произошло не на собрании духовных лиц, а на многолюдном церковно-народном сходе, не предусмотренном канонами церкви. Вряд ли Дорофея удовлетворил ответ Московской патриархии относительно того, почему применительно к группе священников во главе с Виссарионом Аплиаа, создавших «автокефальную церковь», действуют одни нормы, а в отношении провозглашенной в Новом Афоне «автокефальной митрополии» – другие.

Существует реальная возможность появления на религиозной авансцене Абхазии еще одного сильного игрока в лице Греческой Церкви, что до предела обострит ситуацию. Острая реакция со стороны РПЦ на решение церковно-народного собрания, безусловно связана с будущей судьбой Новоафонского монастыря. В Основных принципах учреждения Симоно-Кананитского монастыря, утвержденных еще императором Александром II 8 декабря 1879 года, по настоятельной просьбе афонских русских монахов в целях защиты от греческого засилья было записано (п. 5), что монашествующие лица будут назначаться исключительно из числа русских братьев.[ii] Об этом и ныне хорошо помнят как греки, так и русские (неслучайно, что назначенный Москвой настоятелем монастыря Ефрем Виноградов первым долгом ополчился против «византийнщины»). Появление в Новоафонском монастыре (ставшего паломническо-туристическим центром в регионе) Дорофея Дбар, возведенного греческим епископом в сан архимандрита, говорит о столкновении интересов двух (не считая интересов ГПЦ) церквей – греческой и русской. Дбар, по всей видимости, со своими единомышленниками постарается возродить здесь монашескую жизнь с учетом опыта греческих монастырей, в том числе святой Горы Афон. РПЦ вряд ли с этим примирится, видя бродящий в Новом Афоне греческий призрак. С другой стороны, Московская ассимиляторская государственная и церковная политика в Абхазии будет встречать все большее и большее сопротивление со стороны народа и духовенства. Формы этого сопротивления будут разными– от организации «церковно-народных» собраний, введения «византийнщины» (чего так опасается РПЦ) до широкого открытия дверей для утверждения других религий.

Вместо заключения

Вполне сознавая крайнюю сложность ситуации, необходимо искать пути и делать шаги в направлении поэтапного разрешения накопившихся проблем.

1. На первых порах необходимо приостановить эскалацию противостояния на всех уровнях и направлениях. Прежде всего, следовало бы отменить или приостановить решение епископа Тихона от 26 мая 2011 года, как противоречащее интересам распространения православия среди абхазов. Такая форма наказания авторитетных в народе священнослужителей (независимо от того, будет ли наказание приведено в исполнение) подорвет влияние православия и, соответственно, усилит влияние других религий. Конечно же, поступок Дорофея и Андрея, мягко говоря, не в ладах с церковными нормами, но при этом следует учитывать, что вся церковная жизнь Абхазии за последние восемнадцать лет, протекала и протекает вне канонических рамок, причем отнюдь не по вине этих молодых монахов. Нельзя не приветствовать усилия молодых абхазских монахов, восстанавливающих переведенные в начале XX века, но затем утерянные, богослужебные книги на абхазском языке и ведущих на нем службу.

2. Выход из этого положения видится в продолжение начатого в Киеве конструктивного диалога между Грузинскими и Русскими церквами, в соблюдении не только на словах, но и на деле принципа нерушимости канонических границ. Церкви сегодня пользуются заметным влиянием среди населения, и они могли бы сыграть серьезную роль в смягчении грузино-абхазского и внутри-абхазского церковного противостояния.

3. При наличии доброй воли у всех сторон можно и нужно было бы допустить открытие церквей для духовного окормления[iii] многонационального населения Абхазии, прежде всего – истинно православного Гальского района, что, несомненно стало бы стимулом многостороннего переговорного процесса и сыграло положительную роль в смягчении грузино-абхазского и внутри-абхазского церковного противостояния.

Таким образом, созванное 15 мая 2011г. в Новом Афоне церковно-народное собрание обнажило сложную и противоречивую реальность, содержащую в себе целый клубок довольно острых церковных, межцерковных и политических проблем, затрагивающих законные интересы абхазского общества, всех других религий Абхазии, ГПЦ и РПЦ, Грузии и России. И если эти проблемы не будут разрешены, они будут углубляться и обостряться. Прежде всего, следует всячески избегать недоразумений и противоречий между ГПЦ и РПЦ, имеющих много общих интересов, а в условиях отсутствия дипломатических отношений являющихся единственными официальными организациями, поддерживающими связь между двумя православными народами и странами.

__________________________
[i] М. Тарнава. «Краткий очерк истории абхазской церкви». Сухуми, 1917, с.19-20.

[ii] «Абхазия и в ней Симоно-Кананитский монастырь». Москва, 1899, с.216-219. (yakovkrotov.info/Opis_A/00001/00914_Abhaziya.pdf)

[iii] «Пастырское попечение о спасении, заключающееся в духовном наставничестве и молитве» (azbyka.ru/dictionary/14/okormlenie_duhovnoe-all.shtml)

INTERNATIONAL ALERT

https://www.international-alert.org/ru/regional-peacebuilding/

მონოგრაფიები, კრებულები, ბროშურები / Monographs, Collections, Broshures

2022-02-16T16:34:10.334Z

მონოგრაფიები, კრებულები, ბროშურები

Monographs, Collections, Broshures

Монографии, сборники, брошюры

1. Культурное строительство в Куйбышевской области. 1917 – 1937 гг. Сборник документов. Куйбышев, 1979 (ответственный составитель). – 312 c.

2. Культурное строительство в Куйбышевской области. 1938 – 1977 гг. Сборник документов. Куйбышев, 1982 (ответственный составитель). - 256 c.

3. ქართულ - აფხაზურ ურთიერთობათა ისტორიიდან. თბილისი, 1991. – 136 გვ.

4. სახელმწიფო გადატრიალება და ომი აფხაზეთში. სოხუმი, 1993. – 26 გვ.

5. Джемал Гамахария, Бадри Гогия. Абхазия – историческая область Грузии (историография, документы и материалы, комментарии). С древнейших времен до 30-х годов XX века. Тбилиси, 1997 . - 896 c.

http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/38375

6. საქართველოს დევნილი ხელისუფლება და აფხაზეთის ომი. თბილისი, 1998. - 168 გვ.

7. აფსილ - აბაზგთა ეთნიკური ვინაობის საკითხისათვის. თბილისი, 1998. – 56 გვ.

8. გაბრიელ ხუნდაძე. ანგარიში რუსეთში საქართველოს დიპლომატიური მისიის შესახებ 1918 – 1919 წლებში. საარქივო მასალა მოიძია, გამოსაცემად მოამზადა, წინასიტყვაობა და კომენტარები დაურთო ჯემალ გამახარიამ. თბილისი,1999. ქართულ და რუსულ ენებზე. – 128 გვ.

Габриел Хундадзе. Отчет о деятельности грузинской дипломатической миссии в России за 1918 – 1919 годы. Архивный материал выявил, для издания подготовил, предисловием и комментариями снабдил Джемал Гамахария. Тбилиси, 1999. На грузинском и русском языках. – 128 с.

9. აფხაზეთი: ისტორიისა და პოლიტიკის საკითხები. თბილისი, 2000. ქართულ და რუსულ ენებზე. – 160 გვ.

Абхазия: вопросы истории и политики. Тбилиси, 2000. На грузинском и русском языках. – 160 с.

10. ზვიად გამსახურდიას პოლიტიკა აფხაზეთში (1990 – 1993 წწ.). თბილისი, 2004. – 28 გვ.

11. Материалы по церковной и этнополитической истории Абхазии. Посольство Федота Елчина и Павла Захарьева в Мегрелию (1639 – 1640 гг.). Для издания подготовил, предисловием, комментариями и словарем снабдил Джемал Гамахария. Тбилиси, 2005. – 364 с.

12. აფხაზეთი და მართლმადიდებლობა. თბილისი, 2005. – 1104 გვ.

13. წმინდა მღვდელმთავარი ალექსანდრე (ოქროპირიძე) და აფხაზეთი. თბილისი, 2006. ქართულ და რუსულ ენებზე. - 232 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11523

Святой Архиерей Александр (Окропиридзе) и Абхазия. Тбилиси, 2006. На грузинском и русском языках. – 232 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11523

14. წმინდა მღვდელმოწამე კირიონ II (საძაგლიშვილი) და აფხაზეთი. თბილისი, 2006. ქართულ და რუსულ ენებზე. - 487 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11504

Святой Священномученик Кирион II (Садзаглишвили) и Абхазия. Тбилиси, 2006. На грузинском и русском языках. – 487 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11504

15. წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია) და აფხაზეთი. თბილისი, 2006. ქართულ და რუსულ ენებზე. – 692 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11528

Святой Исповедник Aмвросий (Хелая) и Aбхазия. Tбилиси, 2006. На грузинском и русском языках. - 692 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11528

17. წმინდა მღვდელმთავარი გაბრიელი (ქიქოძე) და აფხაზეთი. თბილისი, 2007. ქართულ და რუსულ ენებზე. – 692 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11526

Cвятой Aрхиерей Гавриил (Kикодзе) и Aбхазия.Тбилиси, 2007. На грузинском и русском языках. – 692 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11526

18. ნარკვევები საქართველოს ისტორიიდან. აფხაზეთი უძველესი დროიდან დღემდე. თბილისი, 2007 (თანავტორი და მთავარი რედაქტორი). - 378 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/292145

19. Очерки истории Грузии. Абхазия с древнейших времен до наших дней. Тбилиси, 2009 (соавтор и главный редактор). – 594 c. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/6651

20. Essays from the history of Georgia. Abkhazia from ancient till the present days. Tbilisi, 2011 (Co - autor and chief editor) . – 524 p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/10253

21. წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია) კომუნისტური მართლმსაჯულების წინაშე. მასალების კრებული. რედაქტორი. თბილისი, 2011( შემდგენელი – დინარა დარსალია). - 268 გვ. ქართულ და რუსულ ენებზე. -268 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/10233

Святой Исповедник Амвросий (Хелая) перед коммунистическим правосудием. Сборник материалов. Редактор. Тбилиси, 2011 (составитель – Динара Дарсалия). На грузинском и русском языках. - 268 c. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/10233

22. წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია). მოხსენება. თბილისი, 2011. – 32 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/10240

23. წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია). 150-ე წლისთავისთვის. თბილისი, 2012. - 552 გვ.
http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/11505

24. აფხაზეთის/საქართველო პოლიტიკური ისტორია (მოკლე სამეცნიერო ცნობა). თბილისი, 2012. ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე. -144 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/4983

Political history of Abkhazia/Georgia (brief sciense information). Tbilisi, 2012. In Georgian, Russian and English languages. -144 p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/4983

Политическая история Абхазии/Грузия (краткая научная справка).Тбилиси, 2012. На грузинском, английском и русском языках. -144 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/4983

25. გაბრიელ გეგენავას, ფედოტ ელჩინისა და პავლე ზახარიევის ელჩობათა მასალები. 1636-1640 წლები. გამოსაცემად მოამზადა, გამოკვლევა, კომენტარები, ლექსიკონი, საძიებლები და კალენდარი დაურთო ჯემალ გამახარიამ. თბილისი, 2014. ქართულ, რუსულ და ინგლისურ (გამოკვლევა) ენებზე. – 576 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/57288

Материалы посольств Гавриила Гегенава, Федота Елчина и Павла Захарьева. 1636-1640 гг. Для издания подготовил, исследованием, комментариями, словарем, указателями и календарем снабдил Джемал Гамахария. Тбилиси, 2014. На грузинском, русском и английском (исследование) языках. - 576 c. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/57288

Materials on the Legations of Gabriel Gegenava, Fedot ElChin and Pavel Zakhariev. 1636-1640. Prepublishing, reserch, comments, vocabulary and calender by Jemal Gamakharia. In Georgian, Russian and English (Research) languages. - Tbilisi, 2014.–576p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/57288

26. Džemal Gamacharia, Mariam Lordkipanidze, Lia Achaladze. Abcházie v dějinách gruzínského státu. Praha, 2014. – 76 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/73274?locale=ka

27. Jemal Gamakharia y Lia Akhaladze. Abjasia (Georgia) cuestiones de historia, politika y cultura . Albasete, 2015. – 100 p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/137260

28. International society to bring a verdict on the tragedy of Abkhazia/Georgia. Tbilisi, 2015 (Author of the project and Chief Editor). – 396 p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/117908

29. Jemal Gamakharia. Politikal History of Abkhazia/Georgia. Tbilisi, 2015. – 36 p.

30. Jemal Gamakharia, Lia Akhaladze. Abchazien/Georgien: Geschichte, Politik, Kultur. Tbilisi – Witten, 2015. – 112 s. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/137260

31. Материалы об убийстве Экзарха Грузии Никона (Софийский) и некоторые вопросы церковной истории (1908-1913). Сборник составили Джемал Гамахария и Татьяна Ерохина; исследованием, комментариями и указателем снабдил Джемал Гамахария. Тбилиси-Рязань, 2016. – 368 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/180796

32. Cemal Gamakharia, lia Akhaladze. Abkhazia/Abhazya/Gürcistan : Tarihi - Siyaset – Kültür. Tiflis-Istanbul, 2016. - 96 s. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/189770

33. Трагедия Абхазии, Грузия, на суд Российской общественности. Автор проекта и главный редактор. Тбилиси, 2016. – 528 с. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/180785

34. Jemal Gamakharia, Lia Akhaladze. Problems of History, Politics and Culture of Abkhazia, Georgia. Tbilisi, 2016. – 96 p. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/189761

35. أبخازيا، جورجيا: التأريخ والسياسة والثقافة http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/234438

36. Jemal Gamakharia, Lia Akhaladzé. Abkhazia (Géorgie). Histoire, politique, culture. Edilivre, 2017. 154 p. https://www.edilivre.com/abkhazie-georgie-jemal-gamakharia-lia-akhaladze.html/

37. აფხაზეთის, საქართველო, ტრაგედია: ისტორიული, პოლიტიკური და სამართლებრივი ასპექტები. პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი. თბილისი, 2017. – 556 გვ.

http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/250997

38. ჯემალ გამახარია, ლია ახალაძე, დაზმირ ჯოჯუა. აფხაზეთის (საქართველო) ისტორიის საკითხები (საკითხავი წიგნი). თბილისი, 2018. – 352 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/292142

39. Τζέμαλ Γκαμαχάρια, Λία Αχαλάτζε . Αμπχαζία/Γεωργία : Ιστορία, Πολιτική, Πολιτισμός. Τιφλίδα 2019. – 196 გვ. http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/314998

სამეცნიერო და პუბლიცისტური წერილები (არასრული სია)

Scientific and Publicistic letters (non – exhaustive list)

Научные и публицистические письма (неполный список)

- Формирование продовольственных отрядов в Москве и Московской губернии. 1918 - 1921 годы. – Журн. Советские Архивы. - Москва, 1980, №5.

- კარლ მარქსი და საქართველო. - გაზ./газ. აფხაზეთის უნივერსიტეტი/Абхазский Университет, 1984, 4 მაისი/мая.

- რეზო ხარებავა - ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი. - გაზ. ლენინელი, 1984, 3 ივლისი.

- Aибшьара раҧхьатәи атшкyа инадыркны. - Журн. Алашара. Сухуми, 1985, №5.

- იდეოლოგიური ფრონტის მოკრძალებური მსახური (მ. ხვარცკიას შესახებ). - გაზ. საბჭოთა აფხაზეთი, 1987, 18 ნოემბერი (თანაავტორი პროფესორი ლეონიდე ჯახაია).

- მიენიჭა პროფესორის წოდება (მ. ხვარცკიას შესახებ). - გაზ. საბჭოთა აფხაზეთი, 1989, 3 ივნისი (თანაავტორები ბ. აშუბა და გ. ბაძაღუა).

- Габриел Хундадзе. Советская власть и посольство Грузии в России. 23 июня 1918 - 8 марта 1920 годы. - Газ.Народное образование,1989, 15 и 22 октября, 5 ноября (Совместно с Германом Пацация).

- Письмо в редакцию журнала «Огонек». - გაზ./газ. ოქროს საწმისი/Золотое Руно, 1989, декабрь, №1.

- Бесспорно одно. В редакцию еженедельника «Аргументы и Факты». გაზ./газ. ოქროს საწმისი/Золотое Руно,1989, декабрь, №1.

- Кто ошибся - Сталин или Гитлер? - В кн.: А. М. Самсонов. Знать и помнить. Диалог историка с читателем. Москва, 1989.

- ფუჭი მცდელობა, ანუ უგანათლებულესი თავადის ნიკოლოზ მინგრელსკის წერილი თავად ვასილ მაჩაბელს... ჯ. ჰიუტისთვის გადასაცემად. - გაზ. საბჭოთა აფხაზეთი, 1990, 19 მაისი.

- პასუხი ბატონ ანზორ გვარამიას. - გაზ. ოქროს საწმისი, 1990, ივნისი,№4.

- ისტორიული მასალა კომენტარებით. - გაზ. ოქროს საწმისი, 1990, ივნისი, №5.

- აფხაზეთი 1917-1921 წლებში: ისტორიის ფურცლები. - გაზ. საბჭოთა აფხაზეთი, 1990, 2 და 3 აგვისტო (თანაავტორი - ზურაბ პაპასკირი).

- რატომ ითხოვს ხალხი ეკლესიების აღდგენას? - ჟურნ. რიწა, 1990, №1.

- აფხაზეთი: 1918 წლის მაისი. - გაზ. ალიონი, 1990, ოქტომბერი, №3.

- საქართველოს ტკივილიანი თარიღი. - გაზ. აფხაზეთის ხმა, 1991, 23 თებერვალი.

-Аннексия Грузии и „Абхазский вопрос». - გაზ./газ. ოქროს საწმისი/Золотое Руно, 1991, март, №2.

- «Оккупация» Абхазии: мифы и реальность. Часть I. – Газ. Свободная Грузия, 1991, 30 апреля.

- «Оккупация» Абхазии: мифы и реальность. Часть II. – Газ. Свободная Грузия, 1991, 1 мая.

- Абхазия в составе Грузинской Демократической Республики. Часть I. – Газ. Свободная Грузия, 1991, 2 мая.

- Абхазия в составе Грузинской Демократической Республики. Часть II. – Газ. Свободная Грузия, 1991, 3 мая.

- „Правда, наша Родина Иверия“… Ответ С. Лакоба. - გაზ./газ. ოქროს საწმისი/Золотое Руно, 1991, июнь, №15.

- Аннексия Грузии и розыгрыш «Абхазской карты». Часть I. - Газ. Свободная Грузия, 1991, 27 июня.

- Аннексия Грузии и розыгрыш «Абхазской карты». Часть II. – Газ. Свободная Грузия, 1991, 28 июня.

- Абхазия и союзный договор. Беседа за круглым столом представителей грузинских и абхазских общественно – политических движений. – Газ. Советская Абхазия, 1991, 9 июля.

- ინტერვიუ დეპუტატობის კანდიდატთან. - გაზ. ოქროს საწმისი, 1991, სექტემბერი, №7 – 8.

- Ответ читателю. Главному редактору газеты «Окрос Сацмиси». - გაზ./газ. ოქროს საწმისი/Золотое Руно, 1991, сентябрь, №7-8.

- Слово дается депутату. - გაზ./газ. საქართველოს ცის ქვეშ/Под Небом Грузии, 1992, 8 апреля.

- გაერთიანება აუცილებელია, მაგრამ... - გაზ. აღდგომა, 1992, 17 მაისი.

- Абхазия: наступит ли весна «после затянувшейся зимы»?- Газ. Свободная Грузия, 1992, 18 июня.

- Политико – правовой статус Абхазии в 1921 – 1931 годах. - Газ. Иберия – Спектри, 1992, 23 – 29 сентября.

- სოხუმი - ფრონტისპირა ქალაქი ... ინტერვიუ. - გაზ. ერი, 1992, 22 – 28 ოქტომბერი.

- მისიის მოლოდინში. ინტერვიუ. - გაზ. შანსი, 1992, 4 ნოემბერი.

- საქართველოს რესპუბლიკის შემადგენლობაში აფხაზეთის სახელმწიფოებრივ- სამართლებრივი წყობის შესახებ. - გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა, 1992, 1 დეკემბერი. (თანაავტორები - ნაპო მესხია, აკაკი გასვიანი და კიმ ჯაჭვლიანი).

– О государственно – правовом устройстве Абхазии в составе Республики Грузия. – Газ. Свободная Грузия, 1992, 2 декабря (соавторы: Н. Месхия, А. Гасвиани, К. Джачвлиани).

- მოძრაობა ჭყონდიდელის აფხაზეთის სამხარეო ორგანიზაციის განცხადება. - გაზ. იბერია-სპექტრი, 1993, 17 იანვარი.

- აფხაზეთის ომი: ახალი სამშვიდობო მისია. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1993, 29 მარტი - მირკანი.

- საქართველოს პოლიტიკურ ორგანიზაციათა ,,მრგვალი მაგიდის’’ მიმართვა საქართველოს მოსახლეობისადმი აფხაზეთში მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1993, 18 მაისი - ვარდობისთვე.

- არსებული რეჟიმი თუ აფხაზეთი? - გაზ. კოლხური კოშკი, 1994, 26 სექტემბერი.

- საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების საკითხი. - გაზ. თავისუფალი საქართველო, 1994, 13-20 ოქტომბერი.

- ,,მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს’’ აფხაზეთ-სამეგრელოს საკოორდინაციო საბჭოს რეზოლუცია. - გაზ. აღდგომა, 1995, თებერვალი, №1.

- „მოშლილი ეთნოფსიქოლოგიის“ შესახებ ანუ რეპლიკა ერთი ინტერვიუს გამო. - გაზ. აღდგომა, 1995, აპრილი, №4.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის III ყრილობის დადგენილება და განცხადებები. - გაზ. აღდგომა, 1995, 23-31 მაისი, №8.

- მოხსენება მოძრაობა ჭყონდიდელის III ყრილობაზე. - გაზ. აღდგომა, 1995, 2-9 ივნისი, №9.

-მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს მიერ აფხაზეთში ჩატარებული გაფართოებული სხდომის მიმართვა საქართველოს მოსახლეობისადმი. - გაზ. აღდგომა, 1995, 14 ივლისი, № 13.

- განცხადება აფხაზეთის საკითხთან დაკავშირებით. - გაზ. აღდგომა, 1996, თებერვალი, №5.

- მხოლოდ ეროვნულ ხელისუფლებას ძალუძს აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს დაბრუნება. - გაზ. თვალთაი, 1996,13-20 მარტი.

- ზვიად გამსახურდია გაცილებით მეტს ნიშნავს, ვიდრე პირველ პრეზიდენტს... - გაზ. ოქროს საწმისი, 1996, მაისი, №13.

- ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება. - გაზ. აღდგომა, 1996, მაისი, №22.

- აფხაზეთისთვის ბრძოლა უმძიმესი ბრძოლაა. - გაზ. აღდგომა, 1996, ოქტომბერი, №42.

- კანონიერების აღდგენა მოხდება დიდი ძალისხმევისა და თავგანწირვის ფასად. - გაზ. აღდგომა, 1996, დეკემბერი, № 54.

- საუბარი ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტთან ვახა არსანოვთან. - გაზ. აღდგომა, 1997, თებერვალი, №6.

-,,როგორ ფიქრობ, დავბრუნდე საქართველოში?“. - გაზ. ალია, 1997, 25-26 სექტემბერი.

- პრესკონფერენციის მასალა. - გაზ. ალია, 1997, 2-3 ოქტომბერი.

- უშიშროების გენერალს უჩივის. - გაზ. კავკასიონი, 1997, 4 ნოემბერი; გაზ. ახალი თაობა, 1997, 4 ნოემბერი.

- საუბარი ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარესთან. - გაზ. მეოთხე,1997,14-21 ნოემბერი.

- ინტერვიუ ჩეჩნეთის რესუბლიკაში ვიზიტთან დაკავშირებით. - გაზ. დრო, 1997, ნოემბერი, №44.

- პოლიტიკური მოხსენება მოძრაობა ჭყონდიდელის მეოთხე ყრილობაზე. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1997, დეკემბერი, №1.

- სანამ არსებობს შევარდნაძის უკანონო რეჟიმი, აფხაზეთს ვერ დავიბრუნებთ. - ბიულეტენი. ხობი., 1997, დეკემბერი, №3.

- პუტჩი, სახალხო აჯანყება თუ დემოკრატიული რევოლუცია? - გაზ. ალია, 1997, 30-31 დეკემბერი.

- ინტერვიუ გაეროს დამკვირვებლების ზუგდიდში მძევლებად აყვანასთან დაკავშირებით. - გაზ. ალია, 1998, 21-22 თებერვალი.

- ოპონენტებმა კარგი სამსახური გაგვიწიეს. - ჭყონდიდელი, 1998, თებერვალი, №2; მარტი, №3-4.

- ინტერვიუ 9 თებერვლის ტერაქტის შესახებ. - გაზ. ალია, 1998, 16 მარტი.

- „აფხაზეთი - საქართველოს ისტორიული მხარე“ ანუ არა სისხლით და ცხედრებით. - მაცნე, 1998, 18 -24 მარტი.

- შევარდნაძე ხალხის დახოცვაში ხედავს შემორიგებას? - გაზ. რეზონანსი, 1998, 24 აპრილი.

- შინაგან საქმეთა სამინისტრო სიტუაციას ვერ ფლობს. - გაზ. რეზონანსი, 1998, 24 აპრილი.

- ერთი შეკითხვა ბ-ნ ჯ. გამახარიას. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, აპრილი, №5.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, აპრილი, №5.

- გოჩა ესებუას დაკრძალვისადმი მიძღვნილი საერთო - სახალხო პოლიტიკური მიტინგის საორგანიზაციო კომიტეტის განცხადება. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, აპრილი, №6.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, მაისი, №8.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, თიბათვე- ივნისი, №11.

- გალის ტრაგედია რუსეთმა შევარდნაძისა და არძინბას ხელით მოაწყო. - გაზ. ალია,1998, 4-5 ივლისი.

- ვინ არის პასუხიმგებელი ? - დილის გაზეთი, სათანჯო ,1998, 6 ივლისი.

- მოხსენება მოძრაობა ჭყონდიდელის დარბაზის სხდომაზე. - გაზ. ჭყონდიდელი,1998, მკათათვე-ივლისი, №11.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს მიმართვა ზვიადისტური მიმართულების პოლიტიკური ორგანიზაციებისადმი. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, მკათათვე-ივლისი, № 11.

- პრესკონფერენციის მასალა. - ჟურნ. სარკე, 1998, 29ივლისი - 5აგვისტო.

- ინტერვიუ მოძრაობა ჭყონდიდელის ლიდერთან. - გაზ. პირისპირ, 1998, 1-7 აგვისტო.

- პრესკონფერენციის მასალა. - გაზ. ახალი თაობა,1998, 5 აგვისტო.

- ქართველი ხალხის ქონება ბანდიტებმა ჩაიგდეს ხელში. - გაზ. გაუხმაურებელი ფაქტები, 1998, 11-18 აგვისტო.

- საქართველოს მოქკავშირი არჩევნებში დამარცხდება, თავს გამარჯვებულად გამოაცხადებს და ამას სამხედრო გადატრიალებაც მოჰყვება. - გაზ. ალია, 1998, 1-2 სექტემბერი.

- ყრილობამ საფუძველი უნდა ჩაუყაროს დევნილთა ერთიან ფართო მოძრაობას. - გაზ. ზანი,1998, აგვისტო,№6.

-„მრგვალი მაგიდა - თავისუფალ საქართველოს“. - გაზ. ჭყონდიდელი,1998, აგვისტო, № 15.

- სიტყვა ეროვნული მოძრაობის წარმომადგენელთა თათბირზე კახეთის სოფელ არაშენდაში. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, აგვისტო, №15.

- ინტერვიუ მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარესთან. - გაზ. ახალი თაობა,1998,11 სექტემბერი.

- მხედრიონის აღდგენით რეჟიმი არსებობის გახანგრძლივებას ცდილობს. - გაზ. ახალი თაობა , 1998,17 სექტემბერი.

- არჩევნების ჩაშლა არსებულ ხელისუფლებას აწყობს. - გაზ. ალია,1998,17-18 სექტემბერი.

- ჯერ მათი თავკაცი უნდა გადადგეს. - გაზ. თვალთაი, 1998, 23-29 სექტემბერი.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს 27 აგვისტოს განცხადება. გაზ. ჭყონდიდელი,1998, სექტემბერი, № 16.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს 16 სექტემბრის განცხადება. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, სექტემბერი, №16.

- თბილისის დაბრუნებას მოჰყვება სოხუმის დაბრუნება. - გაზ. ზანი,1998, სექტემბერი, №7.

- პრესკონფერენციის მასალა. - გაზ. ალია,1998,1-2 ოქტომბერი.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება. - გაზ. ახალი თაობა,1998,13 ოქტომბერი.

- ათენის მოლაპარაკებით საქართველოს ხელისფლებამ სეპარატისტებს საერთაშორისო იმიჯი შეუქმნა. - გაზ. ახალი ქართული გაზეთი, 1998, 27 ოქტომბერი.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლტიკური საბჭოს განცხადება სამხედრო ამბოხების ობიექტური მიზეზების შესახებ. - გაზ. ჭყონდიდელი,1998, ნოემბერი, № 17.

- ინტერვიუ ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადებაზე კომენტარებით. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, ნოემბერი, №17.

- მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს განცხადება ადგილობრივი არჩევნების შედეგებთან დაკავშირებით. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, დეკემბერი, №18.

- პრესკონფერენციის მასალა. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1998, დეკემბერი, №18.

- პრესკონფერენციის მასალა. - გაზ. ახალი თაობა, 1998, 31 დეკემბერი.

- რედაქტორისაგან. - წიგნში: ვ. ზუხბაია. აფხაზეთო ჩემო. თბ., 1998.

- ინტერვიუ. - გაზ. ახალი თაობა, 1999, 19 იანვარი.

- დღევანდელი ხელისუფლება არა მარტო ანტიქართულია, არამედ - უწიგნურიც. - გაზ. საქართველო, 1999, 19-25 იანვარი.

- აფხაზეთის პრობლემის გადაწყვეტა მხოლოდ ეროვნულ ხელისუფლებას ძალუძს. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1999, იანვარი,№2.

- ინტერვიუ ვალერი გაბელიას დაკავებასთან დაკავშირებით. - გაზ. თბილისის სიახლენი, 1999, 9-10 თებერვალი.

- აფხაზეთს მხოლოდ რუსეთთან მძაფრი დაპირისპირების გზით დავიბრუნებთ. - დილის გაზეთი, 1999, 6 თებერვალი.

- ინტერვიუ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე. - გაზ. XXI საუკუნე, 1999, 24-30 მარტი და 31 მარტი - 6 აპრილი.

- ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარის განცხადებები. - გაზ. ჭყონდიდელი, 1999, მარტი, №4.

- ინტერვიუ პოლიტიკურ ბლოკში ,, XXI საუკუნე, დემოკრატია და აღორძინება“ მოძრაობა ჭყონდიდელის გაერთიანებასთან დაკავშირებით. - გაზ. საქართველოს ამბები, 1999, 22 ივლისი.

- ნდობის ლიმიტი ამოიწურა. - გაზ. აჭარა, 1999, 9 სექტემბერი.

- Во имя Грузии. – Газ. Аджария, 1999,15 сентября.

- ოთხი შეკითხვა, ოთხი პასუხი. - გაზ. თვალთაი, 1999, 22-29 სექტემბერი.

- ნომრის სტუმარი - „აფხაზეთს ერთიანი, აღორძინებული საქართველო დაიბრუნებს“. - გაზ. ერთობა, 1999, 14- 20 ოქტომბერი.

- ინტერვიუ ხმის მიცემის წინ. - გაზ. თვალთაი, 1999, 3-10 ნოემბერი.

- ჭყონდიდელში არავითარი განხეთქილება არ არის. - გაზ. მეოთხე, 1999, 10-17 დეკემბერი.

- უხერხული კითხვები. - გაზ. ალია, 1999, 13 დეკემბერი.

- ინტერვიუ დეპუტატთან. - გაზ. ახალი თაობა, 1999, 17 დეკემბერი.

- კომენტარი კონფერენციასთან დაკავშირებით სახელწოდებით საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობა. - გაზ. ახალი თაობა, 1999, 18 დეკემბერი.

- არსებობს საშიშროება, უკანონობა კანონიერებად იქცეს. - ჰორიზონტი, 1999, №6.

- აფხაზეთის ომი და ქართველთა გენოციდი. - კრებულში: მიჯნა. თბ., 1999.

- ღრმა სახელმწიფოებრივი კრიზისი. - გაზ. თვალთაი, 1999 წლის 28 დეკემბერი - 2000 წლის 4 იანვარი.

- გადარჩენის ყველაზე უმტკივნეულო და მოკლე გზა. - გაზ. თვალთაი, 2000, 18-25 იანვარი.

- ღია ბარათი სახელმწიფო მინისტრს ბ-ნ ვაჟა ლორთქიფანიძეს. - გაზ. თვალთაი, 2000,25 იანვარი -1 თებერვალი.

- ინტერვიუ პარლამენტის წევრთან. - გაზ. 21-ე საუკუნე, 2000, 9-15 თებერვალი.

- დიდი სახალხო ბოიკოტი. მისი მიზანი და პერსპექტივა. - გაზ. თვალთაი, 2000, 15-22 თებერვალი.

- შეკითხვები ბ-ნ ედუარდ შევარდნაძეს. - გაზ. 21-ე საუკუნე, 2000, 16-22 თებერვალი.

- ქართველები ვალდებული ვართ, აფხაზეთის დაბრუნებაზე ერთიანი აზრი გვქონდეს. - დილის გაზეთი - სათანჯო, 2000, 10 მარტი.

- პარლამენტის 10 მარტის სხდომაზე გამოსვლის ტექსტი. - გაზ. 21-ე საუკუნე, 2000, 16-22 მარტი.

- ინტერვიუ მოძრაობა ჭყონდიდელის თავმჯდომარესთან. - გაზ. ალია, 2000, 25-26 მარტი.

- 31 მარტი -ეროვნული თანხმობის დღე. - გაზ. ახალი ერა, 2000, 31 მარტი.

- ისევ სჭირდება შევარდნაძეს ჯაბა და მისი ,,ბიჭები“?! - გაზ. კვირის პალიტრა, 2000, 1-7 მაისი.

- 184 : 0 - ვის სასარგებლოდ? - გაზ. ახალი ერა, 2000, 9 მაისი.

- აფხაზეთი - რა მოხდა, რა ხდება, რა გველის?! - გაზ. საქართველო, 2000, 23- 30 მაისი.

- კომენტარი ,,აღორძინებისა“ და ,,მოქალაქეთა კავშირის შესახებ“. - გაზ. დიდოსტატის მარჯვენა, 2000, მაისი, №5.

-ნაცნობი - უცნობი. - გაზ. მეოთხე, 2000, 9-16 ივნისი.

- ხელისუფლებას აფხაზეთისთვის არ სცალია. - გაზ. აფხაზეთის ხმა, 2000, 21 ივლისი.

- ვინ ვინ არის. - გაზ. ასავალ-დასავალი, 2000, 24-30 ივლისი.

- აკაკი ელიავა სამეგრელოში სერიოზული ძალა იყო და ადგილობრივ არჩევნებამდე მოიშორეს. - გაზ. გაუხმაურებელი ფაქტები, 2000, 25-31 ივლისი.

- რა იცის კოფი ანანმა, რას ნიშნავს მეგრელი?!. - გაზ. არგო, 2000, 8-14 აგვისტო.

- შევარდნაძე - ჟვანიას დაპირისპირებას ეროვნული თანხმობა ეწირება. - ჟურნ. სარკე, 2000, 3-15 აგვისტო.

- როგორ დავიბრუნოთ აფხაზეთი? - გაზ. ახალი თაობა, 2000, 27 სექტემბერი.

- ცხელი ზაფხულის შემდეგ. - გაზ. ახალი დვრიტა, 2000, 18 ოქტომბერი - 1 სექტემბერი.

- როცა კომენტარი მართლაც ზედმეტია. - გაზ. ახალი ერა, 2000, 27 ოქტომბერი.

- ხელისუფლებამ სანახევროდ შერიგება შემოგვთავაზა. - გაზ. ახალი თაობა, 2000, 9 ნოემბერი.

- ეროვნულ ძალთა გაერთიანების შესახებ. - გაზ. ივერია ექსპრესი, 2000, 17-23 ნოემბერი.

- დეპუტატის სკანდალური განცხადება. - გაზ. ალია, 2000, 23- 24 ნოემბერი.

- პარლამენტი ახალი სკანდალისთვის ემზადება. - გაზ. საქართველოს ამბები, 2000, 16 დეკემბერი.

- ორხელისუფლიანობა კი არა, ხელისუფლებაში მოსვლა გვინდა. - ჟურნ. სარკე, 2000, 20-27 დეკემბერი.

- ბაბილაშვილი, ქუთათელაძე და თარგამაძე პრეზიდენტს ცრუ ინფორმოციას აწვდიან. - ალია, 2000, 28-29 დეკემბერი.

- საქართველოში ორხელისუფლიანობა კი არა ოთხხელისუფლიანობაა! - მართალი გაზეთი, 2000, დეკემბერი, № 22.

- Конфликт в Абхазии. - ჟურნ./Журн. ემიგრანტი//Эмигрант. Москва, 2000, №1.

-ეროვნული თანხმობა პარლამენტსა და კანცელარიას შორის. - გაზ. ახალი ეპოქა, 2000 წლის 29 დეკემბერი-2001 წლის 4 იანვარი.

- ინტერვიუ ეროვნული თანხმობის საკითხებზე. - გაზ. რეზონანსი, 2001, 5 იანვარი.

- ამ ხელისუფლებასთან თანხმობა კი არა, ხელისუფლების შეცვლა გვინდა. – გაზ. ახალი თაობა, 2001, 7იანვარი.

- საქართველოს ემუქრება არშემდგარი სახელმწიფოს სტატუსი. - გაზ. ახალი ერა, 2001, 12 იანვარი.

- ეროვნულ თანხმობას შევარდნაძემ შეუშალა ხელი. - გაზ. ახალი თაობა, 2001, 18 იანვარი.

- მეშინია სამოქალაქო ომი არ დაიწყოს. - გაზ. ალია, 2001, 23-24 იანვარი.

- ინტერვიუ აფხაზეთში შექმნილ ვითარებასთან და თანამდებობის პირების მხრიდან არასწორი ინფორმაციების გავრცელებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ალიონი, 2003, 22-29 იანვარი.

- ინტერვიუ: ეროვნული თანხმობის საკითხები. - გაზ. მეოთხე, 2001, 16-23 თებერვალი.

- ოპოზიცია ვერ გაითიშება, რადგან იგი ჯერ არც გაერთიანებულა. - გაზ. ახალი თაობა, 2001, 10 მარტი.

- ინტერვიუ ეროვნულ თანხმობასთან დაკავშირებულ საკითხებზე. - გაზ. ალია, 2001, 13-14 მარტი.

- ინტერვიუ ეროვნული თანხმობის კომისიის წევრთან. - გაზ. 6 საათზე, 2001, 21 მარტი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის პრობლემატიკაზე და ვადამდელი არჩევნების თემაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2001, 20 აპრილი.

- ინტერვიუ პარლამენტის წევრთან. - გაზ. აჭარა, 2001, 31 მაისი.

- ინტერვიუ ეროვნული თანხმობის საკითხებზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2001, 9 ივლისი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის პრობლემატიკაზე. - გაზ. ახალი ერა, 2001, 26 ივლისი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარესთან უთანხმოების თაობაზე. - გაზ. კვირის პალიტრა, 2001, 5-11 აგვისტო.

- კომენტარი აფხაზეთის თემაზე. - გაზ. ახალი ერა, 2001, 10 აგვისტო.

- მოქალაქეთა კავშირი - დამნაშავეთა სამყარო. - გაზ. ახალი თაობა, 2001, 21 აგვისტო.

- დამნაშავეთა ერთი ჯგუფი ებრძვის დამნაშავეთა მეორე ჯგუფს. - მართალი გაზეთი, 2001, სექტემბერი, №39.

- დიტერ ბოდენი სეპარატისტების ნება-სურვილზე დადის. - გაზ. ახალი თაობა, 2002, 24 იანვარი.

- რას გეგმავდნენ ზვიად გამსახურდიას წინააღმდეგ ვალერიან ადვაძე, გურამ მამულია და ვლადისლავ არძინბა სასტუმრო „როსიაში“. - გაზ. ალიონი, 2002, 3-9 ივლისი.

- მხიარული ადამიანები. - გაზ. ალია, 2002, 11-12 ივლისი.

- ძმის გადმოსვენებას ვცდილობდი მაშინ და ვის ეცეკვებოდა. - კვირის პალიტრა, 2002, 5 აგვისტო.

- ვის კისერზეა შრომა-ახალშენის დაკარგვა და ოჩამჩირის უმოქმედო ფრონტი.- გაზ. ახალი ერა, 2002, 6 აგვისტო.

- ინტერვიუ უმაღლეს საბჭოში მომხდარ თავდასხმასთან დაკავშირებით. - გაზ. ალიონი, 2002, 7-13 აგვისტო.

- ინტერვიუ უმაღლეს საბჭოს თავმჯდომარესთან არსებულ პოლიტიკურ უთანხმოებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ჯორჯიან თაიმსი, 2002, 8 – 15 აგვისტო.

- სახიფათო მიჯნა. - გაზ. მეოთხე, 2002, 9 – 16 აგვისტო.

- ინტერვიუ აფხაზეთის პრობლემატიკაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2002,15 აგვისტო.

- მარადიული ცხოვრების დასაწყისი - სიტყვა ვახტანგ ბოჭორიშვილზე. - მწერლის გაზეთი, 2002, 19 – 25 სექტემბერი.

- დეპუტატები უშიშროების სამინისტროს უჩივიან. - გაზ. ახალი თაობა, 2002, 18 ნოემბერი.

- ფედერალიზმი არ დაშლის საქართველოს. - გაზ. ახალი ერა, 2002, 20 დეკემბერი.

- ინტერვიუ სპეცდანიშნულების რაზმის უფროსის გადაყენების მოთხოვნით. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 24 იანვარი.

- მოქკავშირთან ალიანსი ნებისმიერი პარტიის დისკრედიტაციაა. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 28 იანვარი.

- ინტერვიუ სასამართლოში სამოქალაქო სარჩელის განხილვასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 7 მარტი.

- საქართველოში დღეს ყვირილის თავისუფლებაა და არა სიტყვის. - გაზ. იბერია თაიმსი, 2003, 10 – 24 მარტი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარესთან დაპირისპირების თაობაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 28 ივნისი.

- შესაძლოა, ამერიკამ რუსეთს აფხაზეთი ერაყის სანაცვლოდ ჩააბარა. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 1 ივლისი.

- შევარდნაძის „ომი და მშვიდობა“. - გაზ. ახალი ერა, 2003, 18 ივლისი.

- ინტერვიუ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე. - გაზ. ახალი ძალა, 2003, 23-30 ივლისი.

- ინტერვიუ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე. - გაზ. ჯორჯიან თაიმსი, 2003, 24-31 ივლისი.

- ინტერვიუ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 28 ივლისი.

- ბოიკოტი სავსებით რეალურია. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 29 ივლისი.

- ინტერვიუ მიმდინარე პოლიტიკურ საკითხებზე. - PR გაზეთი, 2003, ივლისი, №4.

- განცხადება ერთ ცილისწამებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ალიონი, 2003, 13-16 აგვისტო.

- ინტერვიუ აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს ხელმძღვანელობის შეცვლის აუცილებლობის შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 23 აგვისტო.

- ინტერვიუ აფხაზეთში კონფლიქტის დარეგულირების საკითხებში ხელისუფლებაში არსებული უთანხმოების შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 25 სექტემბერი.

- შევარდნაძის წასვლაზე ყოველთვის ვოცნებობდი. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 24 დეკემბერი.

- ინტერვიუ ვარდების რევოლუციასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2003, 25 დეკემბერი.

- მარადიული ცხოვრების დასაწყისი. სიტყვა ვახტანგ ბოჭორიშვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით. - წიგნში: ვახტანგ ბოჭორიშვილი. ჩვენ გვაქვს საერთო სამშობლო. თბ., 2003.

- პოლიტიკური ავტოპორტრეტი. - წიგნში: ი. ქვარცხავა. საქართველოს პარლამენტი. 1999 – 2003/2004. თბ., 2004.

- ინტერვიუ აფხაზეთის თემაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 15 იანვარი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის თემაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 18 იანვარი.

- აფხაზეთში კონფლიქტის დარეგულირების შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 25 თებერვალი.

- ახალი წინადადებები აფხაზეთში კონფლიქტის დარეგულირებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 10 მარტი.

- ინტერვიუ საპარლამენტო არჩევნებთან დაკავშირებით. - გაზ. მეოთხე, 2004, 5 – 12 მარტი.

- აფხაზეთის ლეგიტიმური ხელისუფლების გააქტიურების აუცილებლობის შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 12 მარტი.

- აჭარის აფხაზეთთან შეერთება შეუძლებელია. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 16 მარტი.

- გამახარიამ აფხაზეთის დაბრუნების საკუთარი კონცეფცია შეიმუშავა. - გაზ. ახალი თაობა, 2004, 25 მარტი.

- ზვიად გამსახურდია და ომი აფხაზეთში. - გაზ. დიოსკურია, 2004, № 3.

- ზვიად გამსახურდიას პოლიტიკა აფხაზეთში. - კრებულში: ზვიად გამსახურდია - 65. თბ., 2004.

- აფხაზეთში კონფლიქტის მოგვარების ძირითადი მიმართულებები. მოხსენება, 2004 წლის 19 აგვისტო.- გაზ. აფხაზეთის ხმა, 2004, 17 სექტემბერი.

- ზვიად გამსახურდია წმინდანად უნდა შეირაცხოს. - გაზ.ახალი თაობა, 2005, 31 მარტი.

- რუსეთი ცდილობს, აფხაზეთში ეკლესია დაგვაკარგვინოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2005, 28 აპრილი.

- ვინ არის ცხუმელი? - საპატრიარქოს უწყებანი, 2005, 7- 13 ივლისი, №26.

- ინტერვიუ აფხაზეთის საკითხთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2005, 16 ივლისი.

- აფხაზეთში რკინიგზა არ უნდა გაიხსნას. - გაზ. ახალი თაობა, 2005, 22 აგვისტო.

- რუსი სამშვიდობოები უკრაინულმა უნდა ჩაანაცვლოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2005, 22 აგვისტო; გაზ. ახალი თაობა, 2005, 28 ოქტომბერი.

- აფხაზეთში ქართველთა გენოციდი XVII საუკუნეში დაიწყო. - გაზ. ახალი თაობა, 2005, 1 ნოემბერი.

- აბაზგთა მოქცევის საკითხისათვის. - კრებულში: მართლმადიდებლობა აფხაზეთში და ეროვნული თვითიდენტიფიკაციის საკითხები. თბ. , 2005.

- მოკლე ისტორიული ცნობები აფხაზეთში XVII საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყისში დახოცილ სასულიერო პირთა, აგრეთვე 1877 წელს ნაწამები აფხაზი მღვდლის - იოანე გეგიას შესახებ. - კრებულში: მართლმადიდებლობა აფხაზეთში და ეროვნული თვითიდენტიფიკაციის საკითხები. თბ., 2005.

- От редактора. - В кн.: Бадри Гогия. Абхазия – историческая провинция Грузии. Тбилиси, 2005.

- გააფხაზებული ქართველები აფსუები არ იქნებიან. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 20 მაისი.

თბილისში ასი ქართველის მკვლელი აფხაზი ჩამოვიდა. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 22 მაისი.

- ბაღაფშმა და ანკვაბმა სეპარატისტული რეჟიმი უფრო გააძლიერეს. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 18 – 24 ივნისი.

- Грузия и Украина – исторические корни братства. - გაზ. ალიონი (საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის უნივერსიტეტის გაზეთი), 2006, ივნისი, №3.

- ინტერვიუ კოდორის ხეობაში არსებული მდგომარეობის შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 30 ივლისი - 5 აგვისტო.

- რუსეთმა აფხაზეთი მალე უნდა დატოვოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 18 აგვისტო.

- რუსეთისთვის არც საერთაშორისო სამართალი არსებობს და არც საკუთარი კანონები. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 1 ნოემბერი.

- შამბამ მაიმუნობას თავი უნდა დაანებოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 23 ნოემბერი.

- რუსეთი აფხაზეთის მიტაცებას ცდილობს. - გაზ. ახალი თაობა, 2006, 21 დეკემბერი.

- რატომ არის მიუღებელი სოჭში ოლიმპიადის ჩატარება. - გაზ. ახალი თაობა, 2007, 17 მაისი.

- აფხაზეთში მცხოვრები ქართველები არ გადაგვარდებიან. - გაზ. ახალი თაობა, 2007, 20 ივლისი.

- ზუგდიდში ოპოზიციის დარბევა გაუმართლებელი იყო. - გაზ. ახალი თაობა, 2007, 31 ოქტომბერი.

- ნეტარი ევსტათი. - ჟურნ. ივერიელნი, 2007, №6 (თანაავტორი ლია ახალაძე).

- Дранда в честь Успения Пресвятой Богородицы мужской монастырь. - Прaвославная Энциклопедия, т.XVI. Москва, 2007.- https://www.pravenc.ru/vol/xvi.html

- ევროსაბჭოში სეპარატისტებს ვერ მიიწვევენ. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 1 თებერვალი.

- ხელისუფლების მთავარი ამოცანა ბადრი პატარკაციშვილის დისკრედიტაცია იყო. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 5 თებერვალი.

- ინტერვიუ ბადრი პატარკაციშვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 15 თებერვალი.

- ნატო რუსული აგრესიისაგან დაგვიცავს. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 21 თებერვალი.

- რუსეთი აფხაზეთის აღიარების გზას დაადგა. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 24 მარტი.

- რატომ უვლიან აფხაზები ქართულ ეკლესიებს. - ჟურნ. გუმბათი, 2008, 7-13 აპრილი, #14.

- უპილოტო თვითმფრინავის ჩამოგდებისთვის შური უნდა გვეძია. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 18-24 მაისი.

- პუტინის რუსეთი ჩვენთვის ძალიან საშიშია. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 12 ივნისი.

- აფხაზეთის ყალბი ისტორიოგრაფიის შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 1 და 4 ივლისი.

- ქართველი ისტორიკოსები აფხაზეთზე ვერ თანხმდებიან. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 19 ივლისი.

- სამხედრო საქმეში სერიოზული შეცდომებია დაშვებული. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 13 სექტემბერი.

- ინტერვიუ ისტორიოგრაფიის ფაქტორის მნიშვნელობის შესახებ ოკუპირებულ რეგიონებთან მიმართებაში.- გაზ. ახალი თაობა, 2008, 29 სექტემბერი.

- კავკასიის ერთიანობის იდეა სახელმწიფო პოლიტიკის რანგში უნდა ავიყვანოთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 30 სექტემბერი.

- ევროპა ვალდებულია საქართველოს დაკარგული ტერიტორიები დაუბრუნოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 16 – 22 ნოემბერი.

- რუსეთს საქართველოს წინააღმდეგ ომი არ შეუწყვეტია. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 18 დეკემბერი.

- აჭარისა და აფხაზეთის პრობლემები სრულიად განსხვავებულია. - გაზ. ახალი თაობა, 2008, 22 დეკემბერი.

- საქართველოში “კაგებეშნიკური“ ქსელი ძალიან განვითარებულია. - გაზ. ახალი თაობა, 2009, 6 თებერვალი.

- წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია) აფხაზეთში ქართველთა გარუსების წინააღმდეგ. - ჟურნ. ახალგაზრდობა, 2009, მარტი, №3 (თანაავტორი - დინარა დარსალია).

- აგვისტოს ომი რუსეთს ჩვენი ტერიტორიების აღიარებისთვის სჭირდებოდა. - გაზ. ახალი თაობა, 2009, 8-9 აგვისტო.

- კავკასიელთა ერთიანობის იდეის შესახებ. - კრებულში: ზვიად გამსახურდია და პონტო - კავკასიის ცნობიერი რაობისთვის. თბ., 2009.

-აფხაზეთის პოლიტიკურ - სამართლებრივი სტატუსი 1917 – 1937 წწ. - წიგნში: საქართველოში არსებული კონფლიქტები და მშვიდობის პერსპექტივები. თბ., 2009.

- Political – legal status of Abkhazia in 1917 – 1937. - Causes of war prospects for peace. Tbilisi, 2009.

- Argonautica and ancient Georgian town – where is Abkhazia. - Georgian journal, 2010, 11 – 17 of February.

- Kings of united Georgia –king thi Apkahz’s. - Georgian journal, 2010, 18-24 of February.

- 200 წლის შემდეგ, ანუ როგორ იერთებდა რუსეთი აფხაზეთს. - გაზ. ახალი თაობა, 2010, 1 მარტი.

- Voice of stones in Abkhazeti (Abkhazia). - Georgian journal, 2010, 25 February – 3 March.

- Apkhazeti (Abkhazia) in the period of internal feudal strife. - Georgian journal, 2010, 4 – 10 March.

- The new Abkhazeti (Abkhazia) –the new reality (part one). - Georgian journal, 2010, 11-17 March.

- The new Abkhazeti (Abkhazia) –the new reality (Part one). - Georgian journal, 2010, 18 – 24 March.

- Treati of Georgieusk, Russan plan of Georgia’s occupaion and Apkhazeti (Abkhazia). - Georgian journal, 2010, 25-31 March.

- Muhaji in Abkhazeti (Abkhazia). - Georgian journal, 2010, 1-7 April.

- Who says Abkhazeti (Abkhazia) is not Georgia?! - Georgian journal, 2010, 8-14 April.

- ინტერვიუ: რუსეთს მუჰაჯირობის გამო პასუხი უნდა ვაგებინოთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2010, 15 თებერვალი.

- აფხაზი და ქართველი პატრიოტები საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების სათავეებთან. - გაზ. ჩემი აფხაზეთი, 2010, ივლისი, № 11.

- მოსკოვი მალე ევროპასაც მიადგება. - გაზ. ახალი თაობა, 2010, 9 აგვისტო.

- ქართული ავტოკეფალური ეკლესიის იურისდიქციის აღდგენა აფხაზეთში. -ჟურნალი ბედია, 2010, #8-9.

- აფხაზეთის ეთნიკური ისტორიიდან. მოკლე ისტორიოგრაფიული მიმოხილვა. - კრებულში: თეიმურაზ მიბჩუანი - 70. თბ., 2008-2010.

- საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ანექსია საბჭოთა რუსეთის მიერ და აფხაზეთის საკითხი. - აფხაზეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია. შრომათა კრებული. თბ., 2010.

- წმინდა აღმსარებელი ამბროსის წერილი ,,სოხუმის ეპარქიის შესახებ“. - წიგნში: რელიგიის ისტორიის საკითხები. თბ., 2010.

- წმინდა მღვდელმთავარი ალექსანდრე (ოქროპირიძე). 1824- 1907. დიდი ქველმოქმედი, მუდმივ მქნელი სიკეთისა. - წიგნში: მოწრმუნე ადამიანები: სამართლიანი ადამიანები. თბ., 2011.

- წმინდა მღვდელმოწამე კირიონ II (საძაგლიშვილი). 1855-1918. დიდი ქველმოქმედი, ეკლესია-მონასტრების განმაახლებელი, ახალგაზრდების სწავლა-განათლებისთვის მზრუნველი. - წიგნში: მორწმუნე ადამიანები: სამართლიანი ადამიანები. თბ., 2011.

- წმინდა მღვდელმოწამე კირიონ II-ის უცნობი დოკუმენტები თბილისის ოხრანკის მასალების მიხედვით. - გორის სასწავლო უნივერსიტეტის ისტორიისა და არქეოლოგიის ცენტრი. შრომათა კრებული, №2. თბ., 2011.

- რატომ გაუნაწყენდნენ აფხაზები საქართველოს ხელისუფლებას. - გაზ. ახალი თაობა, 2011, 15 მარტი.

- აფხაზთა საეკლესიო ყრილობა. 1917 წელი, 24-27 მაისი. - საპატრიარქოს უწყებანი, 2011, 12-19 მაისი, №18.

- რუსეთი ისტორიის წინაშე პასუხს აგებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2011, 23 მაისი.

- რუსეთმა ცხინვალისა და სოხუმის აღიარებით საბედისწერო შეცდომა დაუშვა. - გაზ. ახალი თაობა, 2011, 13 – 14 აგვისტო.

- აფხაზეთის პრობლემის მოსაგვარებლად ნებისმიერი გზა მისაღებია. - გაზ. ახალი თაობა, 2011, 23 ნოემბერი.

Церковно-народное собрание в Абхазии: религиозно-политические последствия. 2011год. –

INTERNATIONAL ALERT

https://www.international-alert.org/ru/regional-peacebuilding/

- ინტერვიუ აფხაზეთის საკითხთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2012, 10 იანვარი.

- ინტერვიუ აფხაზეთში ჩატარებულ ,,არჩევნებთან“ დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2012, 13 მარტი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის შესახებ. - გაზ. ახალი თაობა, 2012, 11 მაისი.

- ქართველ სასულიერო მოღვაწეთა როლი აფხაზეთში კულტურის ძეგლების განახლებისა და დაცვის საქმეში. XIX ს. –XX საუკუნის დასაწყისი. - წიგნში: საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე. აფხაზეთი. 2012 .

- The zole of Georgian religious figures in renovation and protection of the cultural monuments in Abkhazia. XIX c. –the beginning of the XX c. - Cultural heritage of Georgia in the occupied territories. Abkhazia. Tbilisi, 2012.

- სამეგრელოს სამთავროს ფარგლებში რუსი ელჩების მოგზაურობის მარშრუტის დაზუსტებისათვის. 1639-1640 წწ. - კრებულში: ზურაბ პაპასქირი-60. თბ., 2010- 2013.

- ,,როგორ სხვისდებოდა“ თუ ,, როგორ გასხვისდეს“... - გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა, 2013, 20 თებერვალი.

- ინტერვიუ: ვინ ახდენდა აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს საკანონმდებლო საქმიანობის პარალიზებას? - გაზ. ახალი თაობა, 2013, 3 ივლისი.

- ინტერვიუ უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილებების კანონიერების შესახებ. - გაზ. ქრონიკა +, 2013, 16 ივლისი.

- ინტერვიუ აფხაზეთთან დაკავშირებულ საქართველოს კანონზე პრეზიდენტის ვეტოს თაობაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2013, 23 ივლისი.

Грузино-российские отношения и проблема Абхазии сквозь призму церкви. Июль 2013 года. –

https://www.international-alert.org/ru/regional-peacebuilding/

- აფხაზეთის მთავრობაში ცვლილებები აუცილებლად მოხდება. - გაზ. ახალი თაობა, 2013, 5 აგვისტო.

- წმინდა მღვდელმოწამე კირიონ III- ცხუმის ეპისკოპოსი.- რელიგიის ისტორიის საკითხები, II. თბ., 2013.

- რუსეთი ტერორიზმში უნდა ვამხილოთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 6 იანვარი.

- კომენტარები აფხაზთა ნამდვილი ისტორიის შესახებ პროფესორ ანდრია კურაევის განცხადებასთან დაკავშირებით. - გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა, 2014, 11 თებერვალი.

- ინტერვიუ სოჭის ოლიმპიადასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 12 თებერვალი.

- რწმენის ერთგულებით. - ერთჯერადი გაზეთი „ჟიული შარტავა - 70“, 2014, 7 მარტი.

- მსოფლიომ ყირიმის პრობლემა აფხაზეთთან და ცხინვალთან ერთად უნდა მოაგვაროს. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 17 მარტი.

- ინტერვიუ საქართველოს პარლამენტიდან წასვლის შემდგომ პერიოდში საქმიანობის შესახებ. - გაზ. ქრონიკა, 2014, 17-23 მარტი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის პრობლემატიკაზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 22 სექტემბერი.

- ინტერვიუ აფხაზეთის დაცემის დღესთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 30 სექტემბერი.

- ინტერვიუ რუსეთის ფედერაციის მიერ აფხაზეთის დე-ფაქტო ხელისუფლებისთვის ახალი ,,ხელშეკრულების“ პროექტის შეთავაზებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2014, 21 ოქტომბერი.

- მასალები 1636-1640 წლების ქართულ-რუსული დიპლომატიური კავშირების შესახებ და აფხაზეთის საეკლესიო ისტორიოგრაფია. - წიგნში: გივი წულაია - 80. თბ., 2014 .

- წმინდა აღმსარებელი ამბროსის (ხელაია) მიერ გაზეთში „პეტროგრადსკიე ვედომოსტი“ გამოქვეყნებული წერილები. - გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის ისტორიისა და არქეოლოგიის ცენტრი. შრომათა კრებული, 2014, №6.

-Олимпийский «чемпион» по лжы. Кто же он?. 2014 год.
http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/536-2014-02-11-10-07-56.html

- ეს - აფხაზეთის დასასრულის დასაწყისია. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 9 თებერვალი.

- ინტერვიუ აფხაზეთში არსებულ ვითარებასთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 5 მარტი.

- გალის რაიონი საკონცენტრაციო ბანაკადაა ქცეული. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 7 მაისი.

- გალის სკოლებში ქართულად სწავლებას კრძალავენ. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 9 ივნისი.

- იმას, რასაც ცხინვალში არსებული ე. წ. მთავრობა აკეთებს, აფხაზები არასოდეს იკადრებენ. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 22 ივლისი.

- აფხაზეთში რუსეთის ბაზები რომ არ იყოს, შევრიგდებოდით. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 20 აგვისტო.

- ინტერვიუ პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას დაღუპვასთან დაკავშირებით. - გაზ. ასავალ - დასავალი, 2015, 24 – 30 აგვისტო.

- აფხაზეთის ისტორიის საკითხები გაბრიელ გეგენავას, ფედოტ ელჩინისა და პავლე ზახარიევის ელჩობათა მასალებში. 1636 – 1640 წლები. - კრებულში: ელდარ მამისთვალაშვილი - 75. 2015.

- პრფესორი რევაზ ხარებავა. - კრებულში: რევაზ ხარებავას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ეპიზოდები. თბილისი, 2015.

- სიტყვა რაისა ქარაიაზე. - კრებულში: საქართველოს სოფლის მეურნეობის თანამედროვე პრობლემები. სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია. რაისა ქარაია - 75. თბილისი, 2015.

-ჰააგის პროკურორმა კოდორიდან დევნილების საკითხიც უნდა შეისწავლოს. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 29 ოქტომბერი.

- კომენტარი მდინარე ენგურზე საზღვრის ჩაკეტვის მუქარასთან დაკავშირებით. - გაზ. რეზონანსი, 2015, 11 ნოემბერი.

- წმინდა აღმსარებელი ამბროსი (ხელაია) რიაზანის სამების მონასტერში (1909 წლის იანვარი - 1910 წლის თებერვალი). თანაავტორი ტატიანა ეროხინა. - კრებულში: საისტორიო ძიებანი. XII. წელიწდეული. თბილისი, 2013 – 2015.

- 1991 წელს არძინბამ კონსტიტუციაში ჩაწერა, რომ აფხაზეთი საქართველოს ნაწილია. - გაზ. ახალი თაობა, 2015, 2 დეკემბერი.

-Энос и террор (Марк Юнге, Даниель Мюллер и Иван Джуха). 2015 год. - http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/758-2015-10-13-09-11-20.html

-Отзыв на окончательный вариант монографии «Этноса и террора (Марк Юнге, Даниель Мюллер и Иван Джуха). 2015 год. -
http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/759-2015-10-13-09-18-55.html

- ერდოღანის შეკითხვა პუტინისადმი ჩვენს წისქვილზე ასხამს წყალს. - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 11 იანვარი.

- პუტინმა ხაჯიმბას ჩეკისტური დავალება მისცა? - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 19 თებერვალი.

- რა ცვლილებები იგეგმება აფხაზეთის კონსტიტუციაში? - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 9 მაისი.

- აფხაზეთში არეულობას რუსეთი აწყობს. - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 8 ივლისი.

- შავ ზღვაზე რუსეთის სტრატეგიულ უპირატესობას ნატო არ დაუშვებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 21 ივლისი.

- უმაღლეს საბჭოს აირჩევენ მაშინ, როცა აფხაზეთში დავბრუნდებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 19 აგვისტო.

- ჩვენი დროის ახალი ცოტნე. - წიგნში: მამულისათვის თავდადებული. ბათუმი, 2016 (ეძღვნება ჟიული შარტავას).

- ინტერვიუ წმინდა მღვდელმთავარ ალექსანდრეს (ოქროპირიძე) აფხაზეთში მოღვაწეობის შესახებ. - წიგნში: ამირან-ლაზარე სინაურიძე. მიმყვანელთ ჩვენდა ცნობად კეთილსა. თბილისი, 2016, გვ. 41-47.

- წმინდა მღვდელმოწამე კირიონ III (II) (საძაგლიშვილი) 1908-1910 წლების გადასახლების პერიოდში. - კრებულში: საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი, შრომები. შოთა მესხია - 100. თბილისი, 2016.

- თურქეთში აფხაზური გაზეთი არ უნდა გამოვაცემინოთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2016, 18 ნოემბერი.

- საქართველოს პირველი წამებული მეფე არჩილ II. - ჟურნ. იალქანი, 2016, №2.

- წმინდა მღვდელმთავარ ალექსანდრეს (ოქროპირიძე) მისიონერული და პედაგოგიური მოღვაწეობა აფხაზეთში (1851-1861 წლები). - კრებულში: გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტი. ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. შრომათა კრებული, №11, 2016.

-Вопросы безопасности Черного Моря и конвенция Монтре (к 80-летию конвенции). 2016 год. http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/824--80-.html

- აფხაზეთის საეკლესიო ისტორიის საკითხები (XVI-XVII საუკუნეები). - კრებულში: სამეცნიერო-პრაქტიკული კონფერენცია-„ქართულ-აფხაზურ ურთიერთობათა საკითხები -ისტორია და თანამედროვეობა. თბილისი, 2017.

- რუსებმა წებელდაში მე-11 საუკუნის ქართული ეკლესია დაანგრიეს. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 12 იანვარი.

- მოსკოვი აფხაზეთში ანქვაბს აბრუნებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 3 თებერვალი.

- რუსეთი აფხაზეთში გასასვლელებს კეტავს. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 2 მარტი.

- აფხაზეთში ჩატარებული ე. წ. არჩევნები უკანონოა. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 17 მარტი.

- ლავროვი აფხაზეთიდან ევროპას ემუქრება. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 19 აპრილი.

- საქართველოს კომპარტიის ცკ-ს მდივნის ა. მგელაძის მოხსენებითი ბარათი სკკპ (ბ) ცკ-ის გენერალურ მდივანს ი. ბ. სტალინს აფხაზეთის პრობლემის შესახებ. - გაზ. ასავალ-დასავალი, 2017, 1-7 მაისი, გვ. 24-25.

- ამერიკას მადლობა უნდა ვუთხრათ. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 9 მაისი.

- რუსეთმა აფხაზეთის ანექსიისკენ დიდი ნაბიჯი გადადგა. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 20-21 მაისი.

- ინტერვიუ აფხაზეთში ტოპონიმების შეცვლასთან და კულტურის ძეგლების ხელყოფასთან დაკავშირებით. - გაზ. ასავალ-დასავალი, 2017, 5-11 ივნისი.

- ძირძველი ტერიტორიების გასხვისების გზით საქართველოში ავტონომისტური და ავტოკეფალური მოძრაობების ნეიტრალიზაციის იმპერიული გეგმების შესახებ (1906-1909 წწ.).- კრებულში: ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ჩვენი სულიერების ბალავარი. თბ., 2017.

- რუსეთი აფხაზეთში დევნილთა დაბრუნებას არ აპირებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 28 ივნისი.

- სომხებმა აფხაზეთში ავტონომია მოითხოვეს. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 13 ივლისი.

- ინტერვიუ აფხაზეთში არსებული ვითარების შესახებ.- გაზ. ახალი თაობა, 2017, 1 აგვისტო.

- პუტინის სოხუმში ჩასვლამ აფხაზები დააშინა. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 17 აგვისტო.

- რუსლან ლაკერბას განცხადება მისასალმებელია. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 4 სექტემბერი.

- პუტინი აფხაზეთში პასკევიჩისა და მილიუტინის პროექტს ახორციელებს. - გაზ. ასავალ-დასავალი, 2017, 25 სექტემბერი.

- კატალონიასა და აფხაზეთს შორის საერთო არაფერია. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 4 ოქტომბერი.

- ჩვენ აფხაზეთში დავბრუნდებით და საფლავებსაც მოვუვლით. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 21-22 ოქტომბერი.

- რუსეთი სოხუმში სპეციალიზებულ საბაჟო საგუშაგოს ქმნის. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 30 ოქტომბერი.

- რატომ არ საუბრობენ ევროპელი ექსპერტები აფხაზეთში ქართველთა გენოციდზე. - გაზ. ახალი თაობა, 2017, 18 დეკემბერი.

-Кустурица – «Посол доброй воли Абхазии» или обыкновенный представитель оккупационного режима в облике защитника культурного наследия. -2017 год. http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/929-2017-11-09-07-02-54.html

-Строительство Транскавказской дороги через Абхазию: современность в свете истории. 2017 год. - http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/913-2017-09-15-12-39-16.html

- რუსეთი აფხაზეთის აღიარებას უკან წაიღებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 29 იანვარი.

- ოკუპაციის კანონი ზოგ ადგილებში შერბილდება, ზოგან გამკაცრდება. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 1 მარტი.

- გალის რაიონის ქართული მოსახლეობა გაუსაძლის მდგომარეობაშია. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 8 მაისი.

- კრემლი აღიარებს, რომ რუსეთ-საქართველოს საზღვარი აფხაზეთის მიმართულებით მდინარე ფსოუზე გადის... - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 25 მაისი.

-გაერო აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონებიდან დევნილების საკუთარ სახლებში დაბრუნებას ითხოვს. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 16-17 ივნისი.

- რუსეთი აფხაზეთის ეკლესიის აღიარებას არ აპირებს. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 28 ივნისი.

- დასავლური სანქციები რუსეთს დაშლის. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 16 ივლისი.

- რუსეთის მინიჭებული „დამოუკიდებლობა“ აფხაზეთს დაღუპავს. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 14 აგვისტო.

- ქართველებისა და აფხაზების შერიგება ახლო პერიოდში ვერ შედგება. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 29 აგვისტო.

- ინტერვიუ გაგრის დაცემის დღესთან დაკავშირებით. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 5 ოქტომბერი.

- ბესარიონ აპლიას არავინ არაფერს ეკითხება. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 16 ოქტომბერი.

--რუსული ეკლესია, ისევე როგორც სახელმწიფო, ყველა მიმართულებით გვიტევს. - გაზ. ახალი თაობა, 2018, 27 ოქტომბერი.

- საეკლესიო საკითხები ოკუპირებულ აფხაზეთში და სინდისის თავისუფლების დარღვევა. - ჟურნ. სამეფო გვირგვინი, 2018, №2.

-Тотальное нарушение прав человека в оккупированной Россией Абхазии полностью подпадают под юрисдикцию Римского Статута.-2018 год. http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/994-2018-07-17-07-28-54.html

-აფხაზეთში რუს ბიზნეზსმენებს აწიოკებენ. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 16-17 თებერვალი.

- ნატო რომ არ გვიცავდეს, საქართველოში დამატებით კიდევ რა მოხდება, არავინ იცის.- გაზ. ახალი თაობა, 2019, 29 მარტი.

- აფხაზებსა და ოსებს უნდა შევურიგდეთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 10 აპრილი.

- გალის რაიონში რაც ხდება შუასაუკუნეებშიც არ ყოფილა. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 23 მაისი.

- აფხაზეთის მთავრობაში ყველაზე მეტი საჩივარი დევნილების ბინების განაწილებაზე შემოდის. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 30 მაისი.

- დევნილებისთვის ჩამორთმეული ქონება არავინ არ უნდა შეიძინოს (გაეროს რეზოლუციის შესახებ). - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 6 ივნისი.

- რეცენზია ქ. ხუციშვილის ინგლისურენოვან სტატიაზე „ენგურის საზღვრის გადაღმა: საქართველოსა და აფხაზეთს შორის არსებული საზღვრით დაკავშირებული და განცალკევებული ცხოვრება“. - „კავკასიის ეთნოლოგიური კრებული“. XIX. თბ., 2019.

- რუსთაველზე დაიმსხვრა მითი, რომ საქართველო რუსულ ოკუპაციას შეურიგდება. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 8 ივლისი.

-გარუსება-გააფხაზება გალის რაიონში მოსალოდნელი არ არის. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 1 აგვისტო.

- რუსეთმა აფხაზური სოფელი აიბღა შეიერთა. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 22 აგვისტო.

- აფხაზეთში ანტირუსული განწყობა ძლიერდება. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 27 აგვისტო.

- სომხები აფხაზეთში რუსეთის მთავარი დასაყრდენი გახდნენ.- გაზ. ასავალ-დასავალი, 2019, 23-29 სექტემბერი.

- ოკუპირებულ აფხაზეთში ადამიანის უფლებების ფართომასშტაბიანი დარღვევის შესახებ.- წიგნში: მეისტორიე. სამეცნიერო კრებული, მიძღვნილი პროფესორ გელა (გიორგი) საითიძის დაბადების 80 წლისთავისადმი. თბილისი, 2019.

- რა იგეგმება ოკუპირებულ გალის რაიონში ქართველების წინააღმდეგ. - გაზ. ახალი თაობა, 2019, 26 ნოემბერი.

-Граница на Псоу – исторический урок. 2019 год.
http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/1048-2019-04-20-15-21-54.html

- კულტურის ძეგლების განადგურება - ქართული მოსახლეობის წინააღმდეგ განხორციელებული ეთნიკური წმენდისა და გენოციდის პოლიტიკის შემადგენელი ნაწილი.- კრებულში: კულტურული მემკვიდრეობა - საფრთხეები და გამოწვევები. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალები. თბილისი, 2019.

- Destruction of Cultural Monuments – part of the policy of ethnic cleansing and Genocide against the Georgian population. – in the Collection: Cultural Heritage – Threats and Challenges. Materials of the international Conference. Tbilisi, 2019.

-Исторические «разыскания» В. Путина – идеологическая основа политики этнической чистки, геноцида и расчленения Грузии.-2019 год. -http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/1147--lr-.html

-ოკუპანტებს ყველანაირი მშვიდობიანი ხერხით უნდა დავუპირისპირდეთ. - გაზ. ახალი თაობა, 2020, 8 იანვარი.

-აფხაზი ერის გადარჩენის ერთადერთი გზა შერიგება და საქართველოს წიაღში დაბრუნებაა. - გაზ. ასავალ - დასავალი, 2020, 13-19 იანვარი.

-აფხაზეთში ქართულად სიმღერაც აკრძალულია. - გაზ. ახალი თაობა, 2020, 2 მარტი.

-სომხები საქართველოში კრემლის კანდიდატს აძლევენ ხმას. - გაზ. ასავალ-დასავალი, 2020, 2-8 მარტი.

-გალის მოსახლეობას გადაადგილების პრობლემა შეექმნა.- გაზ. ახალი თაობა, 2020, 16 მარტი.

-რუსეთი აფხაზეთს, როგორც დამოუკიდებელ სახელმწიფოს ისე არ ექცევა. -გაზ. ახალი თაობა, 2020, 24 მარტი.

-აფხაზეთის პრობლემა და პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიას პოლიტიკა. - ჟურნ. რიწა, 2020, №1.

-აფხაზეთის თავისუფალ ტერიტორიად გამოცხადება ჩვენი დაცინვაა. - გაზ. ახალი თაობა, 2020, 12 მაისი.

-აფხაზეთში კოვიდსიტუაცია ბოლო პერიოდში გართულდა.-გაზ. ახალი თაობა, 2020, 21 მაისი.

-2008 წლის ომის თავიდან აცილება შეუძლებელი იყო.-გაზ. ახალი თაობა, 2020, 14 აგვისტო.

-აფხაზეთში ეკლესიაც მთლიანად რუსულ პოლიტიკას არის დაქვემდებარებული.-გაზ. ახალი თაობა, 2020, 4 სექტემბერი.

-რუსებს უნდათ ენგურჰესის მართვა და ელექტროგადამცემი ხაზები ხელში ჩაიგდონ.-გაზ. ახალი თაობა, 2020, 26 ნოემბერი.

-«Россия. Кремль. Путин» - угроза всеобщей безопасности!!! -2020 год. http://scara.gov.ge/ru/2011-09-08-07-44-18/1437--l-r-.html

-ქრისტიანობის გავრცელება და აფხაზეთის (დასავლეთ საქართველოს) საკათოლიკოსო VIII-XVIII საუკუნეებში. - წიგნში: აფხაზეთი საქართველოა. ისტორიული რაკურსი. თბილისი, 2021, გვ. 204-214.
https://www.academia.edu/53356622/ABKHAZIA_IS_GEORGIA_Historical_Perspective

-სარწმუნეობრივი მდგომარეობა აფხაზეთში რუსული ანექსიის პირობებში 1801-1917. - წიგნში: აფხაზეთი საქართველოა. ისტორიული რაკურსი. თბილისი, 2021, გვ. 310-330. https://www.academia.edu/53356622/ABKHAZIA_IS_GEORGIA_Historical_Perspective

-აფხაზეთი-საქართველოს დემოკრატიული რესპულიკის ავტონომიური ერთეული. -წიგნში: აფხაზეთი საქართველოა. ისტორიული რაკურსი. თბილისი, 2021, გვ. 349-390. https://www.academia.edu/53356622/ABKHAZIA_IS_GEORGIA_Historical_Perspective

-აფხაზეთის პოლიტიკურ-სახელმწიფოებრივი სტატუსი საბჭოთა საქართველოს შემადგენლობაში 1921-1937 წლებში. - წიგნში: აფხაზეთი საქართველოა. ისტორიული რაკურსი. თბილისი, 2021, გვ. 391-414. https://www.academia.edu/53356622/ABKHAZIA_IS_GEORGIA_Historical_Perspective

-საეკლესიო ცხოვრება. - წიგნში: აფხაზეთი საქართველოა. ისტორიული რაკურსი. თბილისი, 2021, გვ. 568-572. https://www.academia.edu/53356622/ABKHAZIA_IS_GEORGIA_Historical_Perspective

-Christianity in Abkhazia (Western Georgia) in the 8th -18 th Centuries . –In the Collection: Why Abkhazia is Georgia. A True History. Tbilisi, 2021, p.123-1130.

-The Religious Situacion in Abkhazia in 1810-1917. – In the Collection: Why Abkhazia is Georgia. A True History. Tbilisi, 2021, p. 195-202.

-Abkhazia-an Autonomous unit of the Demokratic Republic of Georgia. – In the Collection: Why Abkhazia is Georgia. A True History. Tbilisi, 2021, p. 211-231.

-The Political and State Status of Abkhazia in Soviet Georgia in 1921-1937. – In the Collection: Why Abkhazia is Georgia. A True History. Tbilisi, 2021, p. 232-241.

-Church life. – In the Collection: Why Abkhazia is Georgia. A True History. Tbilisi, 2021, p. 311-312.

-ჯემალ გამახარია, ნოდარ თოფურიძე. ადამიანის უფლებების დარღვევები აფხაზეთში, საქართველო - დანაშაული ადამიანურობის წინააღმდეგ. - კრებულში: გენოციდის დანაშაულისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის აქტუალური პრობლემები. საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალები. თბილისი, 2021, გვ.59-79.

https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/364681/1/GenocidisDanashaulisDaAdamianisUflebataDacvisAqtualuriProblemebi.pdf

-Jemal Gamakharia, Nodar Topuridze. Human Rights Violations in Abkhazia, Georgia – Crime Against Humanity. - In the Collection: Topikal Isues of Crime of Genocide and Human Rights Protection. Materials of the International Scientific Conference. Tbilisi, 2021, p.80-96.

https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/364681/1/GenocidisDanashaulisDaAdamianisUflebataDacvisAqtualuriProblemebi.pdf