Кσсмσс

Амир Саййид Олимхоннинг Россияга киритган олтин ҳисобидаги сармоялари

2020-04-17T17:39:09.826Z

Амир Саййид Олимхоннинг ҳаёт фаолияти ва тақдири ҳар жиҳатдан Россия билан боғлиқ бўлди. У ўн уч ёшга тўлгач, отасининг истаги ила Санкт-Петербургда уч йил (1894-1897 йилларда) ҳарбий билим юртида ўқиди. Рус тилини ўрганди. Махсус тузилган дастур асосида давлатни бошқариш ва ҳарбий билимдан таълим олди.
Буюк маърифатпарвар ва Россия қўли остидаги мусулмон дунёсида жадидчилик ҳаракати ривожига раҳнамолик қилган Исмоилбек Гаспирали Туркистонга 1908 йилда иккинчи бор келганида Бухорода бўлиб, 27 ёшли валиаҳд Саййид Олимхон билан ҳам учрашади ва мулоқотда бўлади. Шундан сўнг Қримга қайтиб, Бухоро ҳақида ёзган мақолаларида унинг рус матбуоти билан танишлиги ва рус тилида гаплашиши ҳамда дунёвий илмлардан хабардорлиги ҳақида илиқ сўзларни айтади.
Вассал Бухоро амирлиги тахтига 1910 йилда ўтирган амир Саййид Олимхоннинг давлатни бошқаруви, халқаро сиёсий ва иқтисодий аҳволи Россияга тобеликда кечди. Бу эса ўз-ўзидан амирлик хазинаси ҳамда иқтисодиёти ўз-ўзидан Россия билан боғланишига олиб келди. Амир, бир томондан, Россия ишлаб чиқаришига маълум мақсадда катта миқдорда инвестиция киритиб, унинг эвазига хазинани янада бойитишга бироз муваффақ бўлди. Иккинчи томондан эса, Россияга ҳар йили катта-катта миқдорда ўлпонлар тўлади. Маълумки, амир Саййид Олимхоннинг бобоси амир Музаффархон 1868 йилда Россия армиясидан енгилгач, 500 минг олтин товон тўлаш билан унга вассаллик ҳақидаги битимга имзо чекишга мажбур бўлган эди. Худди шундай ҳолда 1918 йил март ойида ленинчи большевик Колесов Бухорога хужум қилиб енгилган бўлса-да, ғолиб амир Саййид Олимхон келишувга биноан босқинчи коммунистик совет ҳукуматига 100 вагон буғдой товон тўлаш ва ўз армиясини 12 мингдан оширмаслик шартига мажбур бўлиш билан сиёсий мустақилликни қўлга киритади.
Амирлик хазинасига оид ҳужжатлар ва маълумотларга суянган ҳолда амир Саййид Олимхоннинг Россияга киритган сармояларини мазмунига кўра тўрт хил турга бўлиш мумкин: 1) Россиядаги қурилишлар, ишлаб чиқариш ва мануфактураларга сарфланган сармоя-инвестициялар; 2) Рус подшоси ва амалдорлари юбилейлари ҳамда бошқа муносабатлар билан уларга берилган қимматбаҳо совға-саломлар; 3) Россияга уруш олиб бориш ва бошқа шу каби фавқулодда ҳолатлар даврида олтин ҳисобида берилган ёрдам маблағлари; 4) Росси билан савдо-сотиқ ишларига сарфланган маблағлар.
Маълум бўлишича, амир Саййид Олимхон иқтисодиёт, яъни ҳозирги замон тилида айтсак, ишбилармонлик – бизнес соҳасида ҳам ўзининг муайян си ёсатига эга бўлган. У таниқли рус корчалон (ишбилармон)лари, савдо ва қурилиш ҳамда молия соҳаларининг ташкилотчилари А.А.Нератов ва Иван Стахеев каби кишилар билан шахсан яқиндан ҳамкорликда бўлган. Улар билан икки томонлама манфаатдорликка асосланган молиявий ҳамкорликни амалга ошириб, каттагина муваффақиятларни қўлга киритган. Бунга эса Россияда амирлик хазинасидан фойдаланишга катта иқтисодий эҳтиёж борлиги сабаб бўлган.
Ҳужжатларга асосланиб шуни айтиш мумкинки, Россияда ишлаб чиқариш ва саноат ҳамда савдо ривожланишида амирлик хазинасининг ҳиссаси катта бўлган. «Товар» ва Правители» номли хазинага оид ҳужжатлар тўпламидаги маълумотлар ҳамда бошқа ёзма манбалар гувоҳлик беришича, Россияда ўнлаб йирик темир йўллар қурилиши, мануфактураларнинг ишга туширилиши ҳамда банкларнинг фаолият юритишига амир Саййид Олимхон каттадан-катта инвестициялар киритган. Булар Нева ва Старо-Горькин мануфактуралари, Стахеев фирмаси, Шуя ва Шибанов корхоналари, Волга-Бугульма ва Рус-Бухоро темир йўллари, Рус-Осиё, Рус-Бухоро банклари ва бошқалардан иборат бўлган.
1928 йил 17 мартда ВКП(б) Марказий Қўмитасига берилган 0251-рақамли ҳамда унга орадан уч кундан кейин 20 мартда қўшимча қилиб юборилган 02256-маълумотномаларда қуйидагилар баён этилади: «Саййид Олимхон ўз бйлигини Россиядаги катта тадбиркорларга бериб, олтин ва бошқа қимматбаҳо тошлардан иборат махсус фонд ташкил этади, ҳатто Голландияда қимматбаҳо тошлар савдосини йўлга қўяди. Инқилобдан олдин Россияда унинг бойлигидан фойдаланувчи катта бир фонд ҳам пайдо бўлади. Бунга тахминан 1914 йилда Россия Ташқи ишлари вазири дўстининг акаси охирги йилларда Россия молия сармояси (капитал) ривожланишига катта ҳисса қўшган таниқли тадбиркор арбоб А.А.Нератов воситачилик қилади. У орқали Бухоро амири Саййид Олимхон ўзининг шахсий бойлигини ҳиссадорлик асосида Стахеевнинг фирмаси корхоналарига уч босқичда ўтказган». Яна юқоридаги ҳужжатларда кўрсатилишича, 1917 йилга келиб, Россияга Бухоро амири киритган сармоя-инвестицияларнинг умумий миқдори олтин ҳисобида 42,5 миллион сўмга етган. Стахеев эса амирдан олган пулларга Россия тўқимачилик саноатининг бир неча йирик корхоналарини сотиб олган. Буларнинг қаторида гигант Нева мануфактураси ҳам бўлган. Амир билан Стахеевнинг олди-берди муомаласи Рус-Осиё банки ҳамда Бирлашган банк орқали амалга оширилган.
Тилга олинган юқоридаги ҳужжатда яна ўқиймиз: «Стахеев корхонаси қисман ҳозирги пайтда ҳам сақланиб қолган (1928 йил назарда тутилмоқда – С.Х.) Рус-Осиё банки бойлигининг катта бир қисми, бутун ўз бошқармаси билан бирга Стахеевнинг тасарруфида бўлган».
Бу йирик рус корчалони корхоналарининг Марказий бошқармаси Париж шаҳри (Франция)да бўлган экан. Юқоридаги ҳужжатда қайд этилишича, амир Саййид Олимхон томонидан Россияга киритилган сармоялардан тушган фойда (дивиденд)нинг маълум бир катта қисми Париждаги банкка ҳам оқиб ўтиб турган. Шуни ҳам айтиш керакки, Росси я банклари амирнинг сармоясини муомалага киритиб катта фойда олганлар.

Катта тадбиркор А.А.Нератов Волга-Бугульма темир йўли қурилиши бошқармаси раиси бўлган. У бизнесмен сифатида Бухорода бир неча марта бўлиб, амир билан яқиндан алоқа боғлаган. Бевосита унинг воситачилигида амир Рус-Осиё савдо банки орқали Россиянинг Катта Рус қоғоз ишлаб чиқариш фабрикасига 33 миллион, Рус-Бухоро банки ташкил топишига 2,5 миллион, Рус-Бухоро акционерлик (ҳиссадорлик) жамиятига ҳам 2,5 миллион, Бухоро темир йўли қурилишига эса 3,5 миллион олтин ҳисобида сармоя ўтказгани ҳужжатларда қайд этилган.
Иккинчи катта корчалон Стахеев амир Саййид Олимхондан 8 фоиз ҳисобида кредитга олган 25 миллион олтин пулни Нева, Шуя, шибанов ва Старо-Горькин мануфактураларига сарфлаб, уларни оёққа турғизади. Булар эса, ўз ўрнида яхши фаолият юритиб, Россияга миллиардлаб моддий фойда келтиргани, шунинг билан бирга унинг иқтисодиёти тараққиётига катта ҳисса қўшгани ҳам аниқ кўриниб турибди. Бошқача қлиб айтсак, амирлик хазинаси Россияда «капитализм» ривожига сезиларли даражада мадад берган. Бу эса ҳозирги кундаги Ўзбекистон-Россия иқтисодий ҳамкорлигининг тарихий илдизларидан биридир.
Ф.Хўжаевнинг гувоҳлик беришича, «Амир миллион-миллион сўмлик маблағларини савдо соҳасида, темир йўл компанияларида, рус ва чет эл фирмаларининг саноат корхоналарида ишга солган». Шунингдек, у келтирган Россия подшо ҳукуматининг Бухородаги ваколатли амалдори П.Введенский томонидан 1920 йил 26 февралда амир ҳукуматининг талаби билан ёзилган амир ва рус ҳукумати иқтисодий алоқаларига оид тўла бўлмаган ҳисоботда ҳам эътиборга молик маълумотлар бор. Бу ҳисоботда кўрсатилишича, амир томонидан рус савдо ва саноатига киритилган маблағларнинг миқдори қуйидагича бўлган:
Жаноби олийларининг (амир Саййид Олимхон назарда тутилмоқда) рус корхоналаридаги иштироки
I. Нақд капитал
1. Рус-Бухоро акциядорлик жамиятида:
нақд пахтанинг қиммати — 4.608.800 сўм
2. Рус-Осиё акциядорлик жамиятида:
нақд пахтанинг қиммати — 2.500.000 сўм
3. Бухоро банкидаги:
нақд пахтанинг қиммати — 500.000 сўм
4. Ип йигириш корхоналаридаги:
нақд пахтанинг қиммати — 30.000.000 сўм
5. Бухоро темир йўлида:
нақд пахтанинг қиммати — 111.250 сўм
Жами: — 37.720.050 сўм

II. Товар ҳисобидаги капитал (сармоя)
1. Рус-Бухоро акциядорлик жамиятида:
а) Нақд пахтанинг қиммати — 46.088.000 сўм
б) Жуннинг қиммати — 361.500 сўм
в) Қоплар қиммати — 186.000 сўм
г) Қоракўл тери қиммати — 635.000 сўм
д) Сахтиён тери қиммати — 184.000 сўм
е) Ҳар хил товар ва материаллар қимати — 80.000 сўм
Жами: — 47.534.500 сўм
Жаноби олийлари иштирокининг ярим улуш — 3.003.750 сўм
2. Рус-Осиё пахтачилик жамиятидаги:
а) Нақд пахта қиммати — 31.180.900 сўм
б) Чигити олинмаган пахтанинг қиммати — 1.144.200 сўм
в) Уруғлик қиммати — 3.696.355 сўм
г) Линт қиммати — 245.400 сўм
д) Бўз (мато) қиммати — 72.190 сўм
е) Қоп-қанор қиммати — 571.450 сўм
ж) Сим қиммати — 237.600 сўм
з) Капоп ип қиммати — 106.000 сўм
и) Пахта толаси қиммати — 15.151.100 сўм
к) Уруғлик қиммати — 318.820 сўм
л) Материаллар қиммати — 200.000 сўм
Жами: — 52.924.015 сўм
Жаноби олийлари иштирокининг ярим улуши —3.147.538 сўм
III. Умумий маълумот
1. Нақд пул (капитал) — 38.612.500 сўм
2. Жаноби олийларининг икки
акциядорлик жамиятидаги иштирокининг
ярим улуши — 62.151.288 сўм
Жами: — 100.763.788 сўм
Ушбу ҳисоботнинг тагидаги «Изоҳнома»да алоҳида таъкидлаб кўрсатилишича, амирга Бухоро банкига ва Бухоро темир йўлига қўйилган сармоялардан белгиланган шартлар асосида дивиденд (фойда) тўланиши шарт бўлган. Шунингдек, Ип йигирув корхонасига қўйилган сармоядан амирга 7 фоиз кафолатланган фойда берилган. Яна шу йилларда Бухоро ҳукуматидан Россиянинг Бухородаги резидентига ҳам маблағлар тушиб турган.
Агар юқоридаги ҳисоботдаги маблағнинг ҳаммаси жамланса, амирнинг Россиядаги нақд пули ва ҳар хил товарларининг умумий қиммати 160.445.803 сўмни ташкил этади. Бу ҳолат Россияга қилинган экспортда ҳам кўзга яққол ташланади: 1850-1860 йилларда Россияга 30-40 минг дона қоракўл экспорт қилинган бўлса, 1911-1914 йилларда бу 1,5 миллионга етган.
Бухоро амирлиги энг бой мамлакат бўлиб, россияга салкам ярим асрлик васаллиги даврида беҳад кўп миқдорда маблағ сарфлади. Бу тўғрида Файзулла Хўжаев шундай деб ёзади: «Жуда катта миқдордаги миллион-миллион сўмлар амир томонидан рус саноати корхоналари, темир йўллари компаниялари ва савдосига ҳамда чет эл фирмаларига сарфланган».
Евгений Березиков ўзининг «Красная Бухара» (Тошкент, 1988) номли тарихий романида агар рост бўлса, Россия Биринчи жаҳон уришига кириши ва унга бўлган амирнинг муносабати билан боғлиқ бир қизиқ воқеликни кўрсатиб ўтади. Амир Саййид Олимхон ўз мунажжими Сўфи ибн Зайдни чақириб, бу урушда қатнашаётган рус подшоси Николай II нинг тақдири қандай бўлади, деб срайди. Шунда у «оқ подшо» тахтга ўтирган йил ва соат вақтини билиш керак дейди. Шундан сўнг амир Россия Ички ишлар вазирлиги орқали Николай II нинг 1896 йил 14 май куни эрталаб соат ўн бирда тахтга ўтириши маросими бўлганлиги ҳақидаги маълумотни олади-да, мунажжимни чақиртиради.
Мунажжим Сўфи ибн Зайд «оқ подшо» тахтга ўтирган пайтдаги юлдузларнинг жойлашишига қараб, унинг ҳукмронлиги даврида катта муҳораба бўлиши, армия унга қарши қўзғалон кўтариши, ҳарбий бошлиқлар орасида норозилик кучайиши, охир-оқибатда эса подшо ҳалок бўлишини айтади. Шундан сўнг амир рус сиёсий агенти генерал Галкинни чақириб, унга «Уруш, касал ва ярадорлар учун» бир миллионлик чек, яна икки минг нақд пулни бериб, шундай дейди: «Уруш ёмон оқибатларга олиб келади. Армия қўзғалон кўтаради, халқ бўйсунишдан бош тортади ва ҳамма ҳукмдорларни ағдариб ташлайди».
Амир Саййид Олимхоннинг Россияга муруввати Германия уруш эълон қилиши биланоқ бошланган эди. Мана бир мисол. «Туркестанские ведомости» газетасининг 1914 йил 2 август сонида«Благой почин» («Мурувватли ташабббус») деган сарлавҳа остида қуйидагича хабар босилади: «Бухоро амири Ҳазрати Олийлари сахийлик билан «Қизил хоч» («Красный крест»)га юз минг олтин ҳисобидан пул ўтказиб катта ташаббус кўрсатди. Бу ташаббус ўзидан сўнг бир неча катта миқдордаги ионаларга йўл очиб берди».
Николай II амир Саййид Олимхоннинг бу ҳимматларини юқори баҳолаб, унга 1915 йил 30 декабрда генерал-лейтенант ҳарбий унвонини беради. Амир ҳақиқатан ҳам Россиянинг урушда ғалаб қозонишига катта ёрдам берди. У 1914, 1915 ва 1916 йилларда Россияга ҳар йили бир миллиондан жами 3 миллион олтин ҳисобида сармоя беради. Булардан ташқари амир Николай II талабига кўра, 1914 йилнинг ўзида Россияга 10 дона тўп, 500 та бешотар милтиқ, 1500 та чопқир от ва бошқа уруш учун керакли нарсаларни инъом этгани ҳам маълум.

манба;http://www.e-tarix.uz/

ДВОРЕЦ В КАГАНЕ

2020-03-12T18:36:03.299Z

Завоевание территории Средней Азии Российской империей - одна из значительных вех в истории развития архитектуры данной местности. Одним из первых значимых сооружений нового вида является дворец эмира Сейид Абд-ал-Ахада в городе Кагане.

Российская империя стремилась быстрее связать новые земли с центром империи современными торговыми путями. Самыми совершенными решением этой задачи являлось строительство железных дорог Город Каган изначально планировался как поселок Новая Бухара для железнодорожников. Построенный в 1888 году в 16 километрах от Бухары для обслуживания станций и путей на Закаспийской железной дороге, поселок со временем стал также своеобразным городом-посольством. Помимо жилых домов сотрудников железной дороги в нем расположилось специальное учреждение, управляющее дипломатическими отношениями между Российской империей и Бухарским эмиратом

По приказу эмира Ахад-хана 14 августа 1895 года началось строительства нового дворца. В строительстве участвовали ведущие мастера своего дела. Спроектировал же дворец сам Бенуа. Под руководством инженера Дубровина строительство было завершено в 1898 году. Здание имело принципиально новый вид, что делало его непохожим на все значимые постройки того времени. Мавританский стиль в сочетании с барокко и ампиром, реализованный в виде большого количества колонн, башен и куполов, придавал зданию более помпезный вид, чем даже дворец эмира в Бухаре. Помимо типично европейского стиля, в оформлении использовались и арабские мотивы. Стены дворца просто изобиловали лепниной.

Существует несколько версий, с какой целью был построен дворец эмира Сейид Абд-ал-Ахада в Кагане. По одной из них, эмир приказал построить дворец для себя лично, но, прибыв по завершению строительства и осмотрев его, не оценил работы мастеров, охарактеризовав данный дворец недостаточно великолепным для эмира Ахад-хана и слишком роскошным для мусульманина Ахад-хана. По другой же версии, строительство дворца изначально планировалось для визита в Бухарский эмират российского императора. Как бы то ни было, дворец действительно стал использоваться пришедшим к власти новым правителем Бухарского ханства эмиром Алим-ханом в качестве резиденции для высокопоставленных лиц, приезжавших в Бухару. И именно этот факт делает дворец Ахад-хана в Кагане одной из уникальнейших достопримечательностей Узбекистана. Ведь это, можно сказать, была первая гостиница для VIP-персон, построенная в нетипично европейском стиле в Бухарском эмирате. Сегодня, конечно же, никому не удастся «снять номер» во дворце Ахад-хана, так как здание используется в качестве Дворца культуры железнодорожников. Но тем не менее любому человеку, знакомящемуся с архитектурными памятниками Бухары, стоит посетить Каган и осмотреть эту великолепную достопримечательность. Ведь построенный когда-то, он и сейчас олицетворяет собой точку культурного соприкосновения двух держав. Фотографии дворца в Кагане:

Золото Последнего Эмира Бухары (15 Миллионов в Золоте)

2020-03-07T19:30:37.913Z

Немного о Ханстве и Эмире.

Бухарский Эмират это небольшое вассальное ханство. Располагалось оно большей частью на территории современного Узбекистана, нынешних Бухарской, Кашкадарьинской, Сурхандарьинской областей, захватывая и земли Таджикистана. Чего только не видели Бухара и ее народ за свою более чем 2500 летнюю историю. Взлет, мировую славу, сказочные богатства - черные дни, нашествие врагов, полное разорение и смутные времена. Окружала его армия Александра Македонского, осаждал арабский завоеватель ибн Кутейба Муслим, сжег город дотла и растоптал копытами коней Чингисхан, беспрестанно терзали Бухару и междоусобицы местных ханов. Бухарой правили династии Саманидов, Сельджуков, Чагатаидов, Тимуридов, Шейбанидов, Аштраханидов а последние полтора столетия у власти стояли Мангыты.

Мангыты, эмиры Бухары, были бездушными эксплуататорами, алчными стяжателями. За полтора столетия своего правления они накопили в подвалах Арка Бухары несметные сокровища. Население Бухарского эмирата к 1920 году, ко времени революции, составляло около трех миллионов человек. И весь народ денно и нощно работал на единственного своего властелина, эмира бухарского. С помощью своих охранников и чиновников, которых у него было более тридцати тысяч, эмир собирал со своих подданных огромные средства в виде налогов. Бухарский эмир взыскивал с народа сорок различных видов податей.

После смерти эмира Абдуллахада от болезни почек, тогда его сын, на тот момент правящий Каршинским бекством, Саид Алимхан стал Эмиром Бухары.

С 1910 года по 1920 года, до революции он правил Бухарским Эмиратом и собирал в подвалах Арка золото. Золото поступало от налогов с жителей ханства. Главный налог назывался харадж - поземельный налог. Каждый житель ханства, возделывающий хотя бы клочок земли, обязывался пятую часть урожая отдавать в казну эмира. Второе место в числе поборов занимал зякят, то есть имущественный налог. Все подданные эмира Бухары должны были одну сороковую часть всего, что имели, отдавать правителю. Из сорока верблюдов нужно было отдать одного верблюда, из сорока баранов - одного барана и так далее. В случае войны эмир Бухары взимали чрезвычайные налоги, называемые джул. Несмотря на то, что подати были многообразны и многочисленны, каждый новый эмир Бухары устанавливал еще и свои налоги, изыскивая таким образом способы выкачивать из населения все без остатка.

История Золота Эмира.

С таким образом жизни, терпение жителей Бухарского Эмирата закончилось и в 1920 году началось восстание против власти. Пробил роковой час и для эмира Саида Алимхана. В августе 1920 года, когда эмир почувствовал, что народное восстание, народные гнев вот-вот сметет его, он задумался над тем, как бы ему унести не только свои ноги, но и награбленное Мангытами за столетия народное добро, огромное стостояние целого эмирата. Когда эмир Бухары собрал воедино все, что хотел увезти с собой, то получился целый караван золота и драгоценностей. Увезти такое количество сокровищ в неизвестном никому, кроме него, направлении он, конечно, не мог. И эмир Бухары попросил своего старого приспешника, генерального консула царской России в Мешхеде Никольского связаться с англичанами, чтобы правительство Британской империи взяло сокровища эмирата под свою защиту. Эмиру не удалось реализовать эту карту, спешно пришлось искать другие пути сохранения награбленного добра. Тогда Саид Алимхан отправил своего доверенного человека,предводителя дервишей Даврона в Кашгар к английскому консулу. Консулом был английский дипломат и разведчик Петтэ Эссертон. Консул получив послание и узнав что богатство эмира составляет сотню лошадей нагруженных золотом и драгоценными камнями испугался и не взял на себя ответственность за его сохранение. Сосредоточить в своих руках такое богатство, хранить его у себя в консульстве было по тем временам совсем не безопасно. Кругом шли бои - революция в Туркестане, восстание в Синьцзане, банды грабителей хозяйничали в самом Кашгаре, - и принять у себя в консульстве без специальных сейфов и достаточной охраны сокровища эмира Эссертон счел для себя затруднительным. Эссертону ничего не оставалось делать, как послать эмиру Бухары письмо с вежливым отказом. С этим письмом дервиш эмира прибыл во дворец, оставалось несколько дней до того, как власти эмира суждено было пасть.

Получив отказ от англичан, эмир начал искать другие пути сокрытия богатств. Теперь это тайное, опасное и важное дело он поручил другому своему приближенному, эмирскому телохранителю - полковнику токсабе Калапушу, командовавшему его гвардией. Токсаба Калапуш попытался разведать дороги, чтобы уйти с караваном через границу с Ираном или Афганистаном. Но за Каспием уже сложилась такая ситуация, что идти на Мешхед не представлялось возможным. Калапуш вернулся во дворец и доложил эмиру, что пути на Иран и Афганистан каравану отрезаны. Тогда эмир принял последнее отчаянное решение.

Караван, ушел в сторону Карши. Охранял караван небольшой отряд под командой Калапуша и среди сопровождающих караван с золотом эмира был дервиш Даврон. Отряд сопровождавший караван разделился на две группы. Впереди шли погонщики и несколько дервишей, среди которых был и Даврон, а сзади таксобо Калапуш с воинами охраны из числа эмирских гвардейцев.

Золото эмира везли по ночам, Калапуш не хотел, чтобы кто-то посторонний знал, куда направляется эмирский караван, хотя о его выходе из Бухары догадывались лишь очень немногие. Первоначально Калапуш намечал как место, где можно спрятать клад, сардобу возле городища Касби. Сардоба - это место сбора воды в весенние потоки и сохранения ее для путников на все лето. Та сардоба, о которой думал Калапуш, была самой крупной в Каршинской степи, недалеко от нее на большом холме (тепа) располагался когда-то средневековый город. В этих местах, видимо, были где-то тайники, куда Калапуш и хотел спрятать эмирские драгоценности. Но в тех местах люди из соседних кишлаков заметили караван и заинтересовались им. Это насторожило Калапуша, он решил здесь не останавливаться, и караван ушел дальше. Отряд направился дальше в горы.

Поднявшись выше и осмотрев местность, Калапуш увидел каньон и решил оставить там богатство эмира. Дело это он поручил погонщикам во главе с Давроном. Этот отряд отправился в горы прятать сокровище, а Калапуш остался с охраной, не разрешив никому из воинов следовать за Давроном. Около двух суток Калапуш ждал дервиша, но тот не возвращался. Заподозрив неладное Калапуш отправился в том направлении куда ушел Даврон с караваном. В пути Калапуш наткнулся на гору трупов и на следующий день все же достиг отряда дервиша. Он увидел всего трёх человек, среди которых был и сам Даврон.

Немного передохнув, Калапуш со своими людьми отправился в обратный путь. Отряд спустился с гор без приключений. Однако после ночлега ни дервишей ни самого Даврона в живых уже не было, Калапуш собственноручно прикончил их. Он не хотел чтобы никто не знал о тайне сокровищ эмира.

Проехав через столицу Каршинского бекства, отряд на четвертые сутки подъехал к Караул - базару, последнему населенному пункту перед Бухарой. Здесь на исходе дня людей Калапуша встретил командующий эмирской артиллерии топчибаши Низамеддин. На рассвете, когда отряд собирался в дорогу, выяснилось, что в живых не осталось ни одного человека стражи, сопровождавшей караван с золотом. Все, кто был с Калапушем в горах, в ту же ночь были умерщвлены и похоронены за большими холмами.

Единственный оставшийся в живых, Калапуш, тот кто знал помимо эмира о месте нахождения сокровищ...

Эмир так же не пожалел своего верного Телохранителя и после прибытия его в Бухару, Калапуш ночью был умертвлен.

Теперь кроме самого Эмира, никто не знал о месте расположения золота…

В 1921 году бывший эмир Бухары Саид Алимхан с небольшим отрядом пересек границу Афганистана и покинул пределы эмирата. С ним не было золотого каравана. Он уводил с собой всего трех тяжело груженных лошадей, среди поклажи которых было несколько хурджунов с драгоценностями и слитками золота. Вот всё, что увез эмир Бухары с собой за границу. А ноша золотого каравана, который вели дервиш Даврон и телохранитель Калапуш, осталась захороненной далеко в горах между Шахрисабзом, Яккабагом и Байсуном. Горный хребет, отроги Памира хранят эту тайну...

1917 yil fevral inqilobining Turkistonga ta’siri

2020-03-03T18:50:34.165Z

1917 yil fevral inqilobining Turkistonga ta’siri

1917 yil 27 fevralda Petrogradda demokratik inqilobi g‘alabasi Turkiston o‘lkasiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazdi. Natijada Turkistonda ham ishchi va soldat deputatlari Sovetlari va har xil toifalar vakillaridan tuzilgan ijroiya komitetlar tashkil etila boshlandi. Toshkentning hamma dahalari vakillari to‘planib «SHo‘roi Islomiya» tashkilotini tuzdilar.
1917 yilning mart oyida o‘lka muxtoriyati masalasi Turkiston ijtimoiy-siyosiy hayotidagi asosiy masala bo‘lib qoldi. Turkistonga muxtoriyat maqomini berish g‘oyasi nafaqat demokratik ziyolilar o‘rtasida, hatto oddiy fuqarolar orasida ham tarqala boshladi. 31 mart kuni rus podshosining o‘lkadagi tayanchi-Turkiston general-gubernatori hokimiyatni tark etdi. 1917 yil 7 aprelda Muvaqqat hukumat qarori bilan kadet N.N.SHchepkin raisligida Turkiston qo‘mitasi tashkil qilindi. 9 kishidan iborat bu komitet a’zolarining to‘rttasi: A. Bukeyxonov, M.Tinishboev, S. Maqsudov va A. Davletshinlar turkiy xalqlar vakillaridan edi.
Turkiston mahalliy aholisining oshib borayotgan ijtimoiy-siyosiy faolligi sharoitida Toshkentda 1917 yil 16 aprelda «SHo‘roi Islomiya» ning Toshkent tashkiloti tashabbusi bilan chaqirilgan Butunturkiston musulmonlarining 1 qurultoyi ish boshladi.
Qurultoyning so‘nggi majlisida markaziy rahbar organ-Turkiston o‘lka musulmon sho‘rosi tashkil etilishi haqida qaror qabul qilindi. SHunday qilib Turkistonning birligi va yaxlitligi tomon muhim qadam qo‘yildi.
Afsuski, birlashish jarayonlari har doim ham bir tekis rivojlanmadi. Munavvar Qori boshchiligidagi «SHo‘roi Islomiya»dan 1917 yil iyun oyida diniy ulamolardan tashkil topgan «SHo‘roi Ulamo» ajralib chiqdi. «SHo‘roi Ulamo» jamiyati tarafdorlari demokratik kayfiyatdagi milliy ziyolilar va musulmon ruhoniylarning jamiyatda islohotlar o‘tkazish yo‘lidagi har qanday urinishlariga va evropacha madaniyatning kirib kelishiga keskin qarshi chiqishdi. Ma’rifiy, siyosiy sohadagi yangilanishlar haqidagi g‘oyalarni ham rad etishdi.
Toshkentdagi ishchi va soldat deputatlari Soveti musulmonlar o‘rtasidagi ushbu bo‘linishdan ustalik bilan foydalanishga urindi. Sentyabr voqealari natijasida Toshkent Soveti hokimiyatni qo‘lga olishga harakat qildi.
1917 yil 10 sentyabrda Toshkentda Butunturkiston musulmonlarining II qurultoyi ochildi. Ushbu qurultoy hokimiyatni soldat, ishchi va dehqon deputatlari sovetlariga berishga qarshi chiqdi. Sentyabr voqealari jamiyatdagi siyosiy qarama-qarshiliklarni keskinlashtirib, o‘lkadagi ishchilar harakati bilan milliy harakatning keyingi yo‘llarini bir-biridan ajratib yubordi.
Toshkentda 1917 yil 17-20 sentyabrda turkistonlik va qozoq musulmonlarning qurultoyida «SHo‘roi Islomiya», «SHo‘roi Ulamo», «Turon» va boshqalarni birlashtirish yo‘li bilan butun Turkiston va Qozog‘iston uchun umumiy bo‘lgan «Ittifoqi muslimin» degan siyosiy partiya tuzishga qaror qilindi.
«Ulamochilar»ning ushbu qurultoyidagi asosiy masala Turkiston o‘lkasining bo‘lg‘usi siyosiy boshqaruvi to‘g‘risida bo‘lib, unda demokratik Rossiya tarkibida hududiy federatsiya-»Turkiston federativ respublikasi» tuzilishi g‘oyasi olg‘a surildi. Fevral inqilobining ta’siri bilan Turkistonda kasaba uyushmalari ommaviy ravishda tashkil etildi, mahalliy xalqlar tillarida gazetalar chiqa boshladi.

Oktyabr to‘ntarishi. Turkistonda mustabid Sovet
hokimiyatining o‘rnatilishi, uning shovinistik siyosati

1917 yil sentyabr oyida bolsheviklashgan Toshkent Soveti soldatlarni va asli rossiyalik ishchilarni o‘z tomoniga torta olgan edi. Oktyabr oyida Rossiyada to‘ntarish bo‘lib o‘tgandan co‘ng, uning ta’siri tez orada mustamlaka o‘lkaga ham yoyildi. Toshkentdagi Oktyabr to‘ntarishi qatnashchilari 1 noyabrda Bosh komissar general Korovichenko va Muvaqqat hukumatning Turkiston qo‘mitasini qamoqqa oldilar va shu kuni Turkistonda Sovet hokimiyatini o‘rnatilganligi e’lon qilindi. Qurollangan evropali ishchilar, asosan temiryo‘lchilar, Toshkent garnizonining soldatlari davlat to‘ntarishini o‘tkazdilar.
Turkiston bolsheviklari o‘lkadagi butun hokimiyatni o‘z qo‘llariga olish uchun shafqatsiz kurash olib bordilar.
1917 yil 15-22 noyabrda Toshkent shahrida bo‘lib o‘tgan ishchi, soldat va dehqon deputatlarining III o‘lka s’ezdida hokimiyat masalasi hal qilindi. Bunda 15 kishidan iborat Turkiston Xalq komissarlari soveti tuzildi (8 so‘l eser va 7 bolshevik). Hukumatga mahalliy aholidan bironta ham vakil kiritilmadi. S. Lapin boshliq «ulamochi»lar, menshevik va so‘l eserlarning o‘lka Soveti tarkibiga musulmon vakillarini ham kiritish borasidagi takliflari inobatga olinmadi. Bu esa bolsheviklarning milliy masalada yo‘l qo‘ygan katta siyosiy xatosi bo‘lib, bunda sovet rahbarlarining shovinistik kayfiyatlari ochiq namoyon bo‘ldi. Hukumatning bunday ziddiyatli tarkibi o‘lkada evropali aholi hukmronligini mustahkamladi.
Rossiya Xalq Komissarlari Soveti 2 noyabrda «Rossiya xalqlari huquqlarining deklaratsiyasi» va 20 noyabrda «Rossiya va SHarqning barcha musulmon mehnatkashlariga» murojaatnomasini e’lon qildi. Ushbu dabdabali hujjatlarda xalqlarning o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqi rasmiy ravishda tan olindi; hattoki ajralib chiqish va mustaqil davlat tuzish huquqi; hamma va har qanday milliy, diniy imtiyozlar va cheklashlar bekor qilindi.
Bu hujjatlar qanchalik balandparvoz va’dalar bermasin, amalda quruq tashviqot bo‘lib chiqdi. Ko‘p o‘tmay, Turkiston XKS «SHo‘roi Islomiya», «SHo‘roi Ulamo» tashkilotlarini tarqatib yubordi. Bu tashkilotlarning a’zolari Turkiston muxtoriyatini, keyinroq esa milliy istiqlol harakatini qo‘llab quvvatladilar.

Turkiston muxtoriyatining e’lon qilinishi
va bolsheviklar tomonidan tor-mor qilinishi

1917 yil 26-28 noyabrda Qo‘qon shahrida Turkiston o‘lka musulmonlarining favqulodda IV qurultoyi bo‘lib o‘tdi. Qurultoyda demokratik musulmon ziyolilar talabi bilan Turkiston aholisining evropali qismi vakillari ham teng huquqli bo‘lib ishtirok etdilar. Turkistonning boshqarish tuzumi to‘g‘risidagi masala uch kun davom etgan qurultoyning diqqat markazida turdi. Qurultoyda o‘lkaning barcha mintaqalari va ko‘pgina jamoat tashkilotlaridan 200 nafardan ortiq vakillar hozir bo‘ldi. Unda vakillarning siyosiy faolligi tufayli muhim masalalar yuzasidan munozaralar bo‘lib o‘tdi. Muxtoriyat e’lon qilish g‘oyasini qo‘llab-quvvatlovchilar ko‘pchilikni tashkil etdi.
Qurultoyda qabul qilingan qarorda: «Turkistonda yashab turgan turli millatga mansub aholi Rossiya inqilobi da’vat etgan xalqlarning o‘z taqdirlarini o‘zlari belgilash xususidagi irodasini namoyon etib, Turkistonni Rossiya tarkibida hududiy jihatdan muxtor deb e’lon qildi».
28 noyabrda tarkib topayotgan mazkur davlatning nomi aniqlanib, Turkiston muxtoriyati deb ataladigan bo‘ldi. Butunrossiya Ta’sis majlisi chaqirilgunga qadar hokimiyat Turkiston Muvaqqat kengashi va Turkiston xalq (millat) majlisi qo‘lida bo‘lishi kerak edi. Turkiston Muvaqqat kengashi a’zolaridan tuzilgan Muvaqqat huqumat hay’ati tarkibiga 8 kishi saylandi, yana 4 o‘rin evropa aholi vakillariga ajratildi.
Qurultoy jarayonida Turkiston Millat majlisi 54 kishidan iborat qilib saylandi, shundan 2/3 qismi, ya’ni 36 nafari mahalliy aholi vakillaridan edi.
Turkiston Muxtoriyati hukumati qisqa fursat ichida xalq o‘rtasida katta e’tibor qozondi. Abdurauf Fitrat muxtoriyat e’lon qilingan kunni «milliy laylatulqadrimiz» deb atadi. Turkiston muxtoriyatini barcha demokratik kuchlar qizg‘in quvvatladi.
Afsuski, o‘lka bolsheviklari Turkiston Muxtoriyati huqumatiga katta xavf deb qaradilar. Turkiston Sovetlarining IV s’ezdi Turkiston Muxtoriyati hukumati va uning a’zolarini qonundan tashqari deb hisobladi va hukumat a’zolarini qamoqqa olish haqida qaror qabul qildi. Turkiston XKS muxtoriyat hukumatni tugatish uchun harbiy harakatlarni boshladi. Turkiston bolsheviklari buning uchun qizil askarlardan tashqari armanlarning «Dashnoqsutyun» partiyasi a’zolaridan keng foydalandilar.
1918 yilning 19 fevralida (eski hisob bilan 6 fevral) Qo‘qon shahrida faoliyat ko‘rsatayotgan Turkiston muxtoriyati hukumati bolsheviklarning qonli hujumlari natijasida ag‘darib tashlandi. Hukumat ag‘darilgach ham Qo‘qon va uning atroflaridagi tinch aholini talash va o‘ldirish battar avjiga chiqdi. Faqat Qo‘qonning o‘zida uch kun davomida 10000 kishi o‘ldirildi.
«Ulug‘ Turkiston» gazetasi chuqur qayg‘u bilan xabar berganidek, 20 (7) fevral Ho‘qand tarixining eng dahshatli kuni bo‘ldi. Eski shahardagi hamma magazinlar, savdo firmalari, banklar va ozmi-ko‘pmi yaxshiroq ko‘ringan xususiy xonadonlarning hammasi talangan. Gazetadagi ushbu maqola «Ho‘qand hozir o‘liklar shahri» deb tugaydi. Turkiston Muxtoriyatini ag‘darilishi O‘rta Osiyoni sovetlashtirishga keng yo‘l ochib berdi.

Turkiston mintaqasidagi istiqlolchilik harakati
va uning tarixiy ahamiyati

Turkiston Muxtoriyati hukumati bolsheviklar tomonidan tor-mor qilinsa ham, u Farg‘ona vodiysida istiqlolchilik harakatini tashkiliy jihatdan rasmiylashtirdi, unga milliy bo‘yoq va tus berdi. Muxtoriyat hukumatining tugatilishi istiqlolchilik harakatining butun Farg‘ona vodiysida ommaviy ravishda boshlanishiga bir turtki vazifasini o‘tadiki, chor Rossiyasining mustamlakachilik zulmi ostida ezilib kelgan farg‘onaliklar endi bolsheviklar tuzumi va sovet Rossiyasiga qarshi qurolli kurashga otlandilar. Demak, Turkistonda sovet hokimiyati va bolshevikcha tuzumga qarshi istiqlolchilik harakatining boshlanishini xronologik jihatdan 1918 yil fevral oyining so‘nggi o‘n kunligida deb belgilashimiz mumkin.
Dastlabki istiqlolchi guruhlarining tuzilishi Qo‘qon atrofidagi Bachqir qishlog‘idan chiqqan Kichik va Katta Ergashlarning nomlari bilan uzviy bog‘liqdir. 27 fevralda bo‘lgan janglarning birida Kichik Ergash shahid bo‘lgach, uning o‘rniga Katta Ergash qo‘rboshi (uni Mulla Ergash ham deyishgan) Farg‘ona vodiysida bolsheviklarning mustamlakachilik tartibiga qarshi kurash boshladi.
Skobelev uezdida esa Marg‘ilon militsiyasining sobiq boshlig‘i Muhammad Aminbek Ahmadbek o‘g‘li – Madaminbek sovetlarga qarshi kurash e’lon qildi. «YAkkatut volosti Garbobo qishlog‘idagi Madaminbek guruhining qarorgohiga ommaviy ravishda mahalliy yoshlar kelib qo‘shilardi», deb yoziladi 1918 yilga oid arxiv hujjatlarining birida.
1918 yil mart oyiga kelib Farg‘ona vodiysida bir-biridan mustaqil ravishda 40 dan ortiq qo‘rboshi dastalari faoliyat ko‘rsatardi. Madaminbek Skobelev uezdida, aka-uka SHermuhammadbek va Nurmuhammadbek Marg‘ilon atroflarida, Omon Pahlavon, Qobul, Sotiboldi Qozi va Rahmonqul Namangan uezdida, Parpi qo‘rboshi Andijon shahri atrofida, Eshmat qo‘rboshi Qo‘qonning Buvayda qishlog‘ida, Jonibek Qozi O‘zgan tomonda, Muhiddinbek Novqatda o‘z faoliyatlarini boshladilar.
Istiqlolchilik harakatining harbiy birlikka aloqasi bo‘lmagan qurolli bezorilik yoki bosqinchilik, yoxud «bosmachilik» harakati emasligini alohida ta’kidlab o‘tish kerak. Istiqlolchilik harakatining o‘ziga xos milliy yo‘nalishi va Turkistonga mos xususiyatlari bo‘lgan. Harakatning boshdan oxirigacha ustuvor g‘oya – bu butun Turkistonning milliy istiqloli edi.
Sovet hokimiyati vakillarining butun Turkiston o‘lkasida yuritgan shovinistik va mustamlakachilik siyosati, mahalliy aholi manfaatlari bilan hisoblashmay ularning nafsoniyatiga tegishi istiqlolchilik harakatining doimiy ravishda avj olishi hamda uning uzluksiz davom etishiga olib keldi.
Turkistondagi istiqlolchilik harakatining asosiy harakatlantiruvchi kuchlari dehqonlar, chorikorlar, mardikorlar, hunarmandlar va kosiblar edi. Turkiston respublikasi rahbarlaridan birining e’tirof etishicha, istiqlolchilik harakatiga «asosan dehqonlar va hunarmandlar qatnashdi». Farg‘onadagi qurolli muxolifat kuch va son jihatdan tish-tirnog‘igacha qurollangan sovet qo‘shinlaridan ba’zan mag‘lubiyatga uchrab tursa-da, e’tiqod va ozodlik uchun kurashayotgan istiqlolchilar vodiydagi butun aholi orasidan doimo madad va yordam olib turardilar.
Turkistondagi istiqlolchilik harakatining uyushgan bir shaklda namoyon bo‘lishida qo‘rboshilar ko‘rsatgan g‘ayrat-shijoatni alohida ta’kidlab o‘tish kerak. O‘z vaqtida Farg‘ona vodiysida Kichik va Katta Ergashlar, Madaminbek, SHermuhammadbek, Islom Pahlavon, Buxoro Xalq Respublikasida Said Olimxon (sobiq amir), Ibrohimbek, Mulla Abdulqahhor, Anvar Posho, Salim Posho, Davlatmandbek, Jabborbek, Oston Qorovulbegi, O‘rmon Polvon, Hayit Amin, Fuzayl Mahdum, Doniyolbek, Xorazm Xalq Respublikasida Junaidxon, o‘ulomalixon, Qo‘shmamedxon, Temir Alixon kabi qo‘rboshilar bu harakatni yagona kuchga birlashtirish uchun rahbarlikni birin-ketin o‘z qo‘llariga olsalar-da, lekin Farg‘ona vodiysi, Xorazm va Buxorodagi istiqlolchilik harakati boshdan oxirigacha yagona markazga to‘liq uyusha olmadi. Turkiston fidoyilarining ozodlik harakatini yagona markazga birlashtirish uchun izchil kurashayotgan Madaminbek bilan Anvar Poshoning taqdirlari esa fojiali tugadi.
Farg‘ona vodiysidagi istiqlolchilik harakati 1919 yil yozining oxiri va kuzida o‘zining yuqori cho‘qqisiga chiqdi. Madaminbek boshchiligidagi islom qo‘shinlari safiga Jalolobodda turgan rus krestyanlar armiyasining qo‘shilishi vodiyda sovet hokimiyatini ag‘darish uchun real kuch edi. Sentyabrning dastlabki kunlarida Madaminbek lashkarlari Jalolobod shahrini egalladi. Qurshob qasabasi yonidagi janglarda sovet armiyasi qismlari katta mag‘lubiyatga uchrab, O‘sh shahriga chekindi. 8 sentyabrda bir yarim kecha-kunduzlik qonli janglardan keyin O‘sh shahridagi garnizon taslim bo‘ldi va qamoqhonada yotgan mahbuslar istiqlolchilar tomonidan ozod qilindi.
Madaminbek qo‘shinlari 13 sentyabrda Eski Marg‘ilon shahrini egalladilar. SHu bilan birga vodiydagi eng yirik strategik shahar-Andijonni qamal qilishga kirishdilar. Afsuski, bir oy davomida Farg‘ona vodiysini larzaga keltirgan Madaminbek boshchiligidagi musulmon qo‘shinining hujumi pirovard natijada mag‘lubiyat bilan tugadi.
1919 yil 22 oktyabrda Pomirning Ergashtom ovulida bo‘lgan anjumanda Farg‘ona muvaqqat muxtoriyat hukumati tuzildi. Hukumat tarkibiga 16 musulmon va 8 rus, hammasi bo‘lib 24 kishi kiritildi. Madaminbek hukumat boshlig‘i bo‘lishi bilan birga Bosh qo‘mondon qilib ham tayinlandi.
1919 yilning kech kuziga kelib Madaminbek qo‘l ostida 30 mingga yaqin yigit qizil armiyaga qarshi istiqlol janglarini olib bordilar. Bu paytda SHermuhammadbekda 20000 yigit, Ergash qo‘rboshida 8000 yigit bo‘lgan. Aynan ana shu uch lashkarboshi vodiydagi jangovor harakatlarni yo‘naltirib turganlar.
Madaminbek siymosida sarkardalik, davlat va siyosat arbobiga xos sifatlar o‘zaro uyg‘unlashib ketgan edi. U Farg‘ona vodiysidagi istiqlolchilarning haqiqiy ma’nodagi dohiysi, tan olingan yo‘lboshchisi edi. Madaminbek vodiydagi sovet hokimiyati organlariga muqobil ravishda o‘z siyosiy boshqaruv usulini joriy qildi. Bunday boshqaruv usulini yana Ergash va SHermuhammadbek qo‘rboshilargina joriy etgan edilar.
Turkistondagi istiqlolchilik harakati 1920 yilning yozi va kuzida o‘zining yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. Kurash yana ham shafqatsiz va murosasiz tus oldi. Farg‘ona vodiysi va Samarqand viloyatidagi vatanparvarlar bilan bir qatorda endilikda Xorazm va Buxorodagi fidoyilar ham bosqinchi qizil armiya jangchilariga qarshi muqaddas kurashga otlandilar. Kurash bayrog‘ini vodiyda Madaminbek o‘rniga endi SHermuhammadbek ko‘tardi. Farg‘ona vodiysidagi butun qo‘rboshilar va tinch aholi vakillari Oltiariq tumanida o‘zlarining nav-batdagi qurultoylariga to‘plandilar. Qurultoy 1920 yil 3 mayda Turkiston muvaqqat hukumatini tuzdi. Ushbu qurultoyda SHermuhammadbek hukumat raisi va islom qo‘shinlarining Oliy bosh qo‘mondoni qilib saylandi. Bolshevik maddohlardan birining e’tiroficha, «Madaminbek qo‘rboshilar o‘rtasida eng kuchlisi bo‘lgan bo‘lsa, SHermuhammadbek shubhasiz, eng xavflisi edi».
Turkiston MIK raisi Inog‘omjon Xidiralievning sal keyinroq yozishicha, «1920 yil sentyabrda bosmachilarning soni 70000 kishiga etdi va kuchli vahima uyg‘otdi».
Turkistondagi istiqlolchilik harakatining g‘oyaviy rahnamolari ham etarli darajada mavjud bo‘lib, ular asosan jadid munavvarlari va islom ulamolari edi. SHuni alohida ta’kidlash kerakki, istiqlolchilik harakatiga g‘oyaviy rahnamolik qilish borasida jadidlar bilan ulamolar o‘rtasida o‘zaro raqobat mavjud edi. Namanganlik Nosirxon To‘ra Said Kamolxon To‘ra o‘g‘li, toshkentlik muftiy Sadriddinxon Maxsum SHarifxo‘ja Qozi o‘g‘li, Turkiston MIKning sobiq o‘rinbosari To‘raqul Jonuzoqov, asli boshqirdistonlik Ahmad Zakiy Validiy To‘g‘on va boshqalar istiqlolchilik harakatining g‘oyaviy mafkurachilari edilar. Harakatga rahbarlik qilgan islom ulamolari orasida yassaviylik va naqshbandiylik tariqatlarining pirlari ko‘p bo‘lgan.
1920-1924 yillarda istiqlolchilik harakati Buxoro va Xorazm respublikalarida ham avj oldi. Buxoro Xalq Respublikasidagi harakatning Turkistondagi istiqlolchilik harakatidan farq qiladigan asosiy tomoni shundan iboratki, vatanparvarlar Buxoroda ikki jabhada turib kurash olib borishlariga to‘g‘ri keldi. Bir tomondan, amirlik tuzumi tarafdorlari bo‘lgan mujohidlar, jadidlardan iborat. Buxoro hukumatiga va shuningdek, qizil armiya qo‘shinlariga qarshi kurash olib bordilar (Ibrohimbek, Mulla Abdulqahhor va b.). Ikkinchi tomondan, milliy istiqlol g‘oyalariga sodiq bo‘lgan buxorolik vatanparvarlar Fayzulla Xo‘jaev boshliq Buxoro Xalq Respublikasi hukumati bilan yashirin aloqalar o‘rnatib, Buxoroning muqaddas tuprog‘idan qizil askarlarning olib ketilishi, Buxoro respublikasining mustaqilligi amalda qaror topishi uchun kurashdilar (Anvar Posho, Davlatmandbek, Jabborbek, Doniyolbek va b.).
Xorazm Xalq Respublikasida qizil armiyaga qarshi kurashning tepasida Junaidxon turdi. U Xorazmda siyosiy hokimiyat uchun kurash boshlab, katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Qisqa muddatda Junaidxon o‘z qo‘shinini 20000 kishiga etkazdi. O‘zbek hunarmandlari va dehqonlaridan tashkil topgan dastalarga Madraimboy, Sa’dulla bola, SHokir bola va boshqalar rahbarlik qilgan. Junaidxon boshchiligidagi mujohidlar hujumga o‘tib, 1920 yil yozida Qo‘hna Urganch, Xo‘jayli, Ilonli va Taxtani qayta egallashdi, ko‘plab qizil askarlarni asirga olishdi. Junaidxon sovet qo‘mondonligiga maxsus maktub yuborib, agar qo‘shinlar Xorazmdan olib chiqib ketilmasa, asirlarni otib tashlashini bildirdi. Biroq sovet qo‘mondonligi Junaidxonning haqli talablarini rad qilgach, u bosqinchilarni otib tashlashga buyurdi.
1924 yilga kelganda istiqlolchilar iqtisodiy tanazzul va qashshoqlik, dahshatli ochlik, xalqning og‘ir turmushini ko‘rmasliklari mumkin emas edi. Tinimsiz davom etgan etti yillik kurashdan Turkiston xalqlari ham, qo‘rboshi va ularning yigitlari ham juda toliqqan edilar. SHuning uchun qasoskorlarning ko‘pchiligi 1924 yil davomida qarshilikni to‘xtatdilar. Bunga ularning rahbarlari orasida jipslik va umumiy dasturning yo‘qligi ham sabab bo‘ldi.
Lekin hali oldinda kurashning to‘liq o‘n yili turar edi. Vatanparvarlar yana 1935 yilgacha bosqinchi qizil armiya qo‘shinlariga qarshi kurashini olib bordilar.

Ovropa manbalarida hunlar

2020-03-01T16:05:47.142Z

Hunlar to'g'risidagi birinchi batafsil va aniq ma'lumot yilnomada miloddan avvalgi 376 yilga to'g'ri keladi. Bu yil tarixda Goto-Hun urushi nomi bilan boshlangan urush bilan nishonlandi. Agar biz qabilalar haqida etarlicha ma'lumotga ega bo'lsak va ularning kelib chiqishi hech qanday savol tug'dirmasa, Hun qabilasi birinchi marta ushbu urush paytida aniq tasvirlangan. Shuning uchun, keling, raqiblarning kimligini tushunishga tayyor bo'lganlarga batafsil to'xtalib o'tamiz. Va juda qiziq bir haqiqat bor. Miloddan avvalgi 376 yil urushida gotlar bilan jang qildi ... Rusich va bolgarlar! Ushbu urushni Rim tarixchisi Ammianus Marcellinus batafsil tasvirlab bergan va biz undan ushbu g'oyani birinchi bo'lib - hunlar kashf etadi. Marselinni kimlar Hunlar tushungan bo'lsa, biz allaqachon tushunganmiz.

Prontus Pontiy (Vizantiya olimi-tarixchisi) tomonidan Hunlar boshlig'i Attila bilan bo'lgan paytida 448 yilda yozgan noyob va muhim narsalar. Pontich Attilaning va uning atrofidagilarning hayotini quyidagicha tasvirlaydi: “Atilla yashagan shahar ulkan qishloq bo'lib, unda Atilla etakchisi va uning sheriklari joylashgan maskanlar joylashgan edi. Bu qasrlar loglardan qilingan va ular minoralar bilan bezatilgan. Hovli ichidagi imoratlar ajoyib suratlar bilan qoplangan silliq taxtalardan yasalgan edi. Saroylar yog'och to'siq bilan o'ralgan edi ... Atilla qo'l ostidagi odamlar mehmonlar tomonidan non va tuz bilan kutib olindi. " Biz aniq bilamizki, qadimgi tarixchi Pontiy keyinchalik slavyanlarga xos bo'lgan hayotni tasvirlaydi. Va mehmonlarni non va tuz bilan kutib olish to'g'risidagi eslatma bu o'xshashlikni yanada kuchaytiradi.

Biz "Xun" atamasining X asrdagi yana bir Vizantiya tarixchisi Konstantin Bogryanorodskiyda yanada ishonchli va aniq ma'nosini ko'ramiz, u quyidagicha ta'riflagan: "Biz bu odamlarni doim Hunlar deb atardik, ular esa o'zlarini ruslar deb atashardi". Bogryanorodskiyning yolg'onlarini ayblash qiyin, chunki u milodiy 941 yilda mil. Avv. Kiev shahzodasi Kiev o'z armiyasi bilan Konstantinopolni qamal qildi.

Evropa versiyasiga ko'ra bizdan oldin ham Hunlar tarixi.

Skandinaviyadagi Hunlarning qabilalari

Skandinaviyadan kelgan qadimgi dunyo olimlari o'z asarlarida Hunlar kim ekanligi to'g'risida aniq bir ma'lumot beradi. Skandinaviyaliklar bu atamani Sharqiy slavyan qabilalari deb atashgan. Bundan tashqari, ular hech qachon slavyanlar va hunlar tushunchasini bo'lishmagan, ular uchun bu bitta odam edi. Lekin birinchi navbatda birinchi narsa. Bizdan oldin Skandinaviya versiyasi mavjud, unda Hun qabilalari o'ziga xos tarzda belgilanadi.

Shved xronikalari Sharqiy slavyanlar yashagan hududni qadimgi davrlardan boshlab nemis qabilalari "Huland" deb atashgan, Skandinaviyaliklar bu hududni Hunlar yoki Xunandlar erlari deb atashgan. Bu hududda istiqomat qilgan Sharqiy slavyanlar va skandinaviyaliklar va nemislar "hunlar" deb nomlashgan. Skandinaviyalik olimlar "Hunlar" so'zining etimologiyasini Duna va Don o'rtasidagi erlarda yashagan Amazonkalar to'g'risidagi qadimiy afsonalar bilan izohlashadi. Qadim zamonlardan beri bu Skandinaviya Amazonlarini "Xuna" (Hun) deb atashgan, bu "ayol" degan ma'noni anglatadi. Bundan kelib chiqadigan tushuncha, shuningdek, bu xalqlar yashagan erning nomi "Hunaland" va mamlakatning o'zi "Hunagard" nomi.

Taniqli shved olimi Olaf Dalin o'z asarlarida shunday yozgan: "Kunagard yoki Hunagard" huna "so'zidan kelib chiqqan. Ilgari, bu mamlakat bizga Vanland nomi bilan ma'lum bo'lgan, ya'ni. vannalarda yashaydigan mamlakat (bizningcha, Venedik). " Boshqa Skandinaviya tarixchisi Olaf Vereliy o'z hikoyasida shunday yozgan: "Hunlar tomonidan bizning ajdodlarimiz (Skandinaviyaliklarning ajdodlari) Sharqiy slavyanlarni tushunishgan, keyinchalik ularni Vends deb atashgan."

Skandinaviyaliklar uzoq vaqtdan beri Sharqiy slavyanlar hunlarini qabilalari deb atashgan. Xususan, Skandinaviya gubernatori Yaroslav donishmand Jarl Eymund rus knyazining mamlakatini Hunlar mamlakati deb atadi. Va o'sha davrdagi nemis olimi, Yaroslav donishmand zamoni, Bremen Odam nomi bilan yanada aniqroq ma'lumot yozgan: “Daniyaliklar ruslarning erlarini Ostrograd yoki Sharqiy mamlakat deb atashadi. Aks holda, bu erlarni yashagan Hun qabilasiga ko'ra, ular bu mamlakatni Hunagard deb atashadi. " 1140 yildan 1208 yilgacha Daniyada yashagan yana bir Skandinaviya tarixchisi Saxon Grammatik o'z asarlarida doimo rus erlarini Hunoxardiya deb ataydi va slavyanlarning o'zlari - ruslar yoki xunlar.

Shuning uchun biz xulosaga kelsak, Hun xalqlari Evropada bo'lmagan, chunki boshqa qabilalar ularni chaqirgan Sharqiy slavyanlar bu hududda yashagan. Eslatib o'tamiz, birinchi marotaba ushbu atamani Marselin kiritgan, u ko'p jihatdan gotlar o'zlariga noma'lum bo'lgan qabilalar bosimi ostida sharqdan g'arbga qochib ketgan gotlarning voqealariga tayangan.

Hunlar kimlar? ular qaerdan kelganlar. va ular qaysi xalqlarning ajdodlari?

Vengerlar, Ruminlar, Yugoslavlar! Qadimgi Rimni zabt etgan.
qozoqlar ular! Qozoqlar!
Dofiga la'nat vaqti allaqachon yozuvdan o'tib ketgan, ammo aytaman, javoblarning hech biri to'g'ri emas. Hunlar - Mogollarning ajdodlari
Slavlar - bu odamlarning eng past kastasi, hatto bugungi kunda ham.
Skiflar, Sarmatiyaliklar va Alanlar atrofida slavyan DNKsi bo'lgan odamlarning topilganligi, ularning o'sha xalqlarning qullari bo'lganliklarini anglatadi.
Tarixda slavyanlar hech qanday joyda mahalliylashtirilmagan, kuchli davlat sifatida ... Aksincha, bosqinchilar slavyanlar ustidan juda oson g'alaba qozonishadi.
Skiflar, sarmatlar, alanlar Shimoliy Kavkaz xalqlari.
Ular u erda yashaganlarida, slavyanlar hali ham er ostida yashab, daraxtlardan tushmaydilar.
Ammo o'sha qabilalar orasida turkiyzabon qabilalar yashaganligini inkor etib bo'lmaydi.
Albatta, ular skif avxatlari singari hukmron kastalar bilan aloqalari yo'q edi, ammo shunga qaramay ular bu xalqlarning bir qismi edilar.
Xunlar - II-IV asrlarda shakllangan xalq. turkiyzabon xunlar va Ural va Volga viloyatlaridagi ugr qabilalarini aralashtirish orqali.4-asrning 70-yillarida bostirib kelgan Altay tipidagi qabila guruhi (turkiy, mo'g'ul, tungus-manchu tillari). n e. Sharqiy Evropaga Xitoy chegaralarining g'arb tomon uzoq vaqt ilgari surilishi natijasida. Xitoy manbalarida u Hunlar yoki Hunlar odamlari deb nomlanadi. Xunlar Volgadan Reyngacha bo'lgan ulkan davlatni yaratdilar. Qo'mondon va hukmdor Attila ostida ular butun Romanesk g'arbini (5-asr o'rtalarida) zabt etishga harakat qilishdi. Hunlarning markazi Pannoniyada edi, u erda avarlar keyinchalik, keyin esa vengerlar joylashdilar. V asr o'rtalarida Hun monarxiyasining tarkibi. tegishli Hunnik (Oltoy) qabilalariga qo'shimcha ravishda, nemislar, alanlar, slavyanlar ham qo'shilgan.
tiklash mumkin narol, agar sizning sahifangizga kirish huquqini yo'qotsangiz.
Xunlar (Hunlar) - Tinch okeani va Shimoliy Xitoydan Oltoy va Semirecheygacha bo'lgan hududda yashaydigan ko'chmanchi qabilalar. Ular qozoqlarning ajdodlari))).
Hunlar haqida birinchi eslatma 3-asrda Xitoy manbalarida uchraydi. Miloddan avvalgi e. Mana
Bu nemislar yangi hikoya. 8-sinf uchun.
ooh ... juda muhim va buyuk millatdir. ha!
Dastlab sariq daryoning shimoliy va g'arbiy qismida yashagan O'rta Osiyoning ko'chmanchi xalqlari. Miloddan avvalgi 3-2vv. e. Mangoliya va janubiy Baykal hududida harbiy-qabilaviy birlashma.
Shimoliy skiflarning qadimgi turar joyi va V asrda slavyanlarning yashash joylari topilgan. Shuningdek, bu erda bronza davridagi arxeologiya yodgorliklari saqlanib qolgan. Zadonskiy tumanidagi Muxino qishlog'ida, oldinroq, Hunny qizining dafn qilinishi topilgan. Ryazantsevning ta'kidlashicha, Evropada bunday dafnlarning soni ozgina.
Ekspeditsiya avgust o'rtalariga qadar davom etadi.
Xunlar - Osiyo xalqlari, IV asrning 70-yillarida. Evropada paydo bo'ldi va xalqlarning katta ko'chib ketishiga sabab bo'ldi. V asrda Attilaning o'limidan keyin. Hunnik qirolligining nomi yo'qoladi. Hunlar finlar yoki slavyanlar degan taxmin mavjud. Biroq, Hunlar orasida Ammianus Marcellinus va Yornand tavsiflarida ularning tashqi ko'rinishi butunlay mo'g'ul edi.
Manba - NEWSru.com
oldin nemislar yashagan ...
Usuni: iqtisodiyot, madaniyat, qo'shni davlatlar bilan munosabatlar.
Usunlarning qizil sochlari va ko'k ko'zlari bor edi. Qirol Usuns "kunbag" unvonini kiygan.
(qabilalar ustidan boshqaruvchi). Kunbagning kuchi irsiy edi. Uning ichida
u oqsoqollarning maslahatiga tayanib ish tutdi. Usun fermasining asosi bo'lgan
yarim ko'chmanchi chorvachilik, asosiy boylik - otlar. Ikkinchi bo'limdan boshlab
II c. Miloddan avvalgi e. Usunlar Xon imperiyasining katta siyosati doirasiga jalb qilingan.
Usun kunbag bilan takroriy sulolaviy nikohlari
xon imperiyasining malikalari va Hunlarning kuchlari. Ikkita doimiy shakllangan
kunbag sulolasidagi raqib shoxlar: "Xan", "Hun".
1-asrning 70-yillarida Miloddan avvalgi e. - Hunlar Usunlarning paydo bo'lishidan xavotirda edilar
sharqdagi katta otliq qo'shinlarning muvaffaqiyatli reydlarini o'tkazdi
usun mulklarining chegaralari. Keyin Usunlar Xon imperiyasi bilan shartnoma tuzdilar.
hunlarga qarshi qo'shma harbiy harakatlar va mil. avv. 71 yilda. e. Usuni buzdi
ovlar juda qattiq zarba.
Dastlab, Xitoy qo'shnilari, Oltoy tillari oilasiga mansub mug'uloid xalqlari (turkiylarni, mo'g'ullarni yoki Tungus-manchuni, afsuski, aniqlash mumkin emas). Muayyan jarayonlar tufayli, ehtimol Xitoyning qo'shni Xin Shi-Xuan bilan birlashgan hududlaridan jangari ko'chmanchilarni quvib chiqarish rejasi "xalqlarning buyuk ko'chishi" deb nomlanuvchi tarixiy hodisaga turtki berdi. Keyingi, shunchaki hikoyani o'qing))) Ular to'g'ridan-to'g'ri avlodlarini qoldirmadilar, balki Oltoydan Pireneygacha bo'lgan davrda Hunlarning rivojlanishi hududiga qarab, qancha etnik guruh vakillari vakillarining tomirlarida etnik qon oqishini tasavvur qilish uchun. Albatta, Markaziy Evropa qoidalariga amal qiladi, lekin G'arb mamlakatlarida bundan ham kam narsa yo'q, reydlar nafaqat talonchilik, o'g'rilik va qullardir. Bu ham zo'rlash))))))))))))))
xo'sh, ular Osiyodan siqilishdi (buni hech kim aniq bilmaydi). Uzoq fucked Evropa. Eng katta gullash ularning shohi Attila ostida sodir bo'lgan. Asosan ko'chmanchi turmush tarzini olib borgan. Ular asta-sekin slavyanlar tomonidan quvib chiqarildi. Taxminlarga ko'ra, turklar qarindoshlar qabilasi deb hisoblanadi.
Hunlar - slavyan-ruslar, faqat chet elliklar tomonidan shunday nomlangan. Sarmatiyaliklar, skiflar, gotlar, polovtsilar (jinsi - tug'ralgan somon - polovtsilar sochlarining rangi) va boshqalar - barchasi slavyanlar-ruslar.
Rus - bu slavyanlarning ota-ona tuzilishi. Rossiya bu mamlakatning umumiy qurilmasi.
1.HUNS - II-IV asrlarda Uralsda turkiyzabon xunlar va mahalliy ugrlar va sarmatlardan tashkil topgan ko'chmanchi xalq. Hunlarning g'arbga ommaviy harakati (4-asrning 70-yillaridan boshlab) xalqlarning Buyuk ko'chib yurishi uchun turtki berdi. Bir qator nemis va boshqa qabilalarni birlashtirib, ular ko'plab mamlakatlarda vayronagarchilik kampaniyalarini olib, kuchli qabilalar ittifoqiga boshchilik qildilar va Konstantinopol va Rimga yaqinlashdilar.375 yilda Hunlar Ostrogotik qabilalar ittifoqini mag'lubiyatga uchratib, Pannoniyani egallab olishdi (377). 4-asr oxiri - 5-asr boshlarida Hunlar rimlarga jiddiy xavf tug'dirmadilar, ular o'zlarining harbiy va siyosiy maqsadlariga erishish uchun Hunnik qo'shinlarini o'z ixtiyori bilan jalb qilar edilar.
Hunlar Attilaning hukmronligi davrida (433-453 yil) o'zlarining eng katta kuchlariga etishdilar. Hunlarning g'arbga tomon yurishlari ularning Kataloniyadagi maydonlarida (451 yil iyun) rimliklar, franklar va Visigotlar, burgundiyaliklar va saksonlarning birlashgan kuchlari tomonidan to'xtatilganligi sababli to'xtatildi. Bu insoniyat tarixidagi eng yirik va eng qonli janglardan biri edi. Goth tarixchisi Iordaniya ta'kidlashicha, har ikki tomondan 165 ming kishi nobud bo'lgan. O'lganlar soni 300 ming (!) Kishiga etganligi haqida dalillar mavjud. Attilaning vafotidan keyin (453), Hunlarning keng va mo'rt davlat shakllanishi parchalanib ketdi.
loyiha ma'muriyati qarori bilan blokirovka qilingan
"Brockhauz va Efron entsiklopedik lug'ati"
Xunlar Balamir boshchiligidagi Osiyo xalqlari bo'lib, ular Alanlarni mag'lubiyatga uchratgandan so'ng, ular bilan birlashdilar, Donni kesib o'tishdi (375), Germaniya Got qirolligini mag'lub etishdi va shu bilan G'arb tarixiga kirishdi. Shaharlar ko'plab mustaqil qabilalarga bo'lingan va dastlab Volga va Dunay orasidagi ulkan tekisliklarda yashagan. Keyinchalik ularning mulklarining markazi Tissa vodiysi bo'ldi. 395 yilda Hunlar Osiyoga bostirib kirib, Kavkazdan Suriyaga yo'l olishdi. Evropada birinchi bo'lib Trakya vayron qilindi, u erda Uldin boshchiligidagi G.ning olomon Konstantinopol atroflariga etib bordi. Attila hukmronligi (433,454) Hunniklar hokimiyatining yorqin davrini ifodalaydi. Attilaning hassasi ostida nafaqat venger qabilalari, balki akatsirlar, xozarlarning ajdodlari, ko'plab slavyan va german qabilalari birlashdilar. Attilaning o'limidan so'ng uning o'g'illari o'rtasida nizo boshlandi. Bosqinga uchragan xalqlar o'zlarining ozodliklarini qo'lga kiritdilar, bu kurashda birinchi gepidlar, Attilaning o'g'li Ellax halok bo'ldi. Dunay va Tisse bo'ylab bo'lgan hudud G.dan tozalangan, yana Prut va Dneprga ko'chirilgan, u erda ular yana kichik knyazliklarga bo'lingan. Knyazlardan biri Dintsik yoki Attilaning o'g'li Dengitsich 468 yilda Ostrogotlarga qarshi kurashda vafot etdi, shundan so'ng Hun qirolligi nomi yo'qoldi. Nartses qo'shinida Ostrogotlarga qarshi harakat qilib, Hun qo'shinlari rimliklarga xizmat qilishda paydo bo'ladi. Odamlarning o'zlari hali ham Kuturgurs yoki Kutrigurs nomi bilan, 3 da - Urgurs yoki B - dan Doniyordan Utrigurs; birinchi reydlar VI asrda qo'rquvni ilhomlantirgan. sharqiy Rim imperiyasiga. Bu xalq, aftidan, bolgarlar bilan bir xil, ular Ostrogotlar ketgandan keyin Rim imperiyasida o'rnatilib, vaqt o'tishi bilan ulug'vorlikka aylanishgan. G.ning millatiga nisbatan har xil qarashlar mavjud. Ba'zilar ularni Xitoy mualliflari tomonidan Xjongnu deb hisoblashadi, ya'ni mo'g'ul kelib chiqishi xalqlari uchun; boshqalar ularni finlar, magyaralarning ajdodlari deb bilishadi. G.ni Magyarlarning bevosita vorislari deb hisoblaydigan an'analar, ehtimol, birinchi marta XII asrda nemis qahramonlari afsonalari, ayniqsa Nibelunglar ta'siri ostida paydo bo'lgan. Chor Neyman, Die Volker des sudl. Russlana (Lp. 1847); Kassel, Magyar Altertumer (B., 1848); A. Tierri, Histoire dAttila et de ses merosxo'rlari (4-nashr, P., 1874).
Nemislar
ha, xuddi o'sha mo'g'ullar ... Chingizxon ularni birlashtirmaguncha ancha oldinroq qabilalar bo'lgan ...
xalqlarning katta ko'chishi paytida paydo bo'lgan qabilalar, ular ham ushbu jarayonni boshladilar, birinchi bo'lib ular xitoy yilnomalari va ular slavyanlarning ajdodlari.

376 yil kuzida O'rta Dunay tekisligidan Qora dengiz sohillarigacha bo'lgan hududlarni o'rnatgan xalqlar harakatga kirishdi. Rim imperiyasining sharqiy viloyatlari bo'ylab, xom go'shtni iste'mol qiladigan va ularning yo'lidagi hamma narsani yo'q qiladigan ba'zi yovvoyi va shafqatsiz vahshiylar haqida tashvishli mish-mishlar tarqaldi. Ko'p o'tmay, kechagi Ostrogotlar va Visigotlarning xabarchilari Rimliklarga paydo bo'lib, imperiya hududida joylashishni so'rashdi.

Bu xavotirning asosiy sababi Evropaga kirib kelgan Hunnik qo'shinlari edi. O'sha paytda ularning kimligini va qaerdan kelganlarini hech kim bilmas edi. Rim tarixchilaridan biri Ammianus Marcellinus, ular Meotiya botqog'idan, ya'ni Azov dengizidan kelgan deb ishonishgan. Zamonaviy olimlar ularni Xitoyning shimoliy dashtlarida, miloddan avvalgi 220 yildan eramizning II asrigacha yashagan xunlar bilan bog'lashadi. Bular O'rta Osiyoda keng ko'chmanchi imperiyani yaratgan birinchi qabilalar edi. Keyinchalik, ularning bir qismi yangi Hunnik etnik guruhini tashkil etgan turkiy, sharqiy sarmatiya va ugr qabilalari bilan birlashib, Evropaga etib bordi.

Ularning istilosi katta ko'chish, aniqrog'i, uning ikkinchi to'lqini uchun asos bo'lgan omillardan biri hisoblanadi. Bunday falokatli oqibatlarga olib keladigan uzoq safarda, shubhasiz, ko'chmanchilarning doimiy muammosi va doimiy ko'chib yurishining sababi bo'lgan yaylovlar qashshoqlashgani sabab bo'ldi. Bu ularning Xitoy bilan doimiy to'qnashuvlariga sabab bo'ldi, natijada Buyuk Xitoy devori qurildi. Ammo miloddan avvalgi 1-asrda Xitoy grajdanlararo nizolar tufayli Hunnlar davlatining zaiflashuvidan foydalandi va ularga qattiq mag'lubiyatga uchradi va natijada ko'p asrlik mojarolar yakun topdi.

Hunn davlati parchalanib, uning tengsiz qismlari Osiyo va Evropaga tarqalib ketdi. Ba'zi umidsiz odamlar yoki Gumilyovning so'zlariga ko'ra, ehtiroskorlar G'arbga ko'chib o'tishgan, u erda ular eramizning II asrning 50-yillarida Qozog'iston orqali o'tib, Volga bo'ylariga etib borgan. 360-dan keyin, ehtimol yana umumiy sovutish tufayli, ular Volgadan o'tib, G'arb tomon yo'l olishdi va u erda Alanlar va Ostrogotlarni mag'lub etishdi. Ammianus Marcellinus buni quyidagicha tasvirlab bergan: “Hunlar, Greytunglar bilan chegaradosh bo'lgan va tananitlar deb atalgan Alan erlaridan o'tib, ular orasida dahshatli qirg'in va vayronagarchilikni amalga oshirgan va omon qolganlar bilan ittifoq tuzib, ularni o'zlariga qo'shib olishgan. Ularning yordami bilan ular Ostrogotlar shohi bo'lgan Ermanarichning bepoyon va serhosil erlariga to'satdan hujumni jasorat bilan boshladilar. " Ulardan keyin Gotlar, ko'chmanchilar bosimi ostida Visigotlar va Ostrogotlarga bo'linganlar. Hunlar Rim chegaralariga yaqinlashib, Shimoliy Qora dengiz hududlarida o'zlarini mustahkam o'rnashdilar.

Attila - Xunlarning etakchisi

2020-03-01T15:48:42.318Z

Albatta, Attila ajoyib qo'mondon va siyosatchi edi. Buni hatto unga qattiq nafrat bilan qaragan rimliklar ham tan olishgan. U zamondoshlari tasavvurida ham, avlodlar xotirasida ham shunday iz qoldirganligi ajablanarli emas. Qisqa bo'yli, keng ko'kragi va katta boshi g'urur bilan tikilgan, ko'zlarida tor yoriq va noyob soqoli bo'lgan Attila rimliklar uchun g'ayrioddiy ko'rinishi bilan qo'rquvni ilhomlantirgan.

Shafqatsiz, ochko'z va qahrli, hokimiyat uchun juda ko'p chanqoq bo'lgan u do'stlar orttirishga, yoniga jalb qilishni bilar, kerak bo'lganda, qanday qilib ehtirom va mehr bilan, boshqalarning maslahatlariga quloq solishni bilar edi. Son-sanoqsiz boylik egasi, u oddiy jangchi kabi kiyingan, ovqatlanish va ichkilikbozlikda bo'lgan, faqat yog'och idishlarda ovqatlangan.

Attila shunday tasvirlangan.

Sharqiy Rim imperiyasiga birinchi marta Attila zarba berdi. Dunay qal'alari birin-ketin qulab tushdi, endi esa Hunnik qo'shinlari, chigirtkalar singari, Bolqon bo'ylab tarqalib, yo'lidagi hamma narsani yo'q qildi. Rim armiyasi birinchi jangda butunlay mag'lubiyatga uchradi va tarqalib ketdi. Yunoniston vayron bo'ldi: etmishta shahar yoqib yuborildi va minglab odamlar qullikka tortildi. Attila osonlikcha Konstantinopolni olib ketishi mumkin edi, lekin oltin tuxum qo'yadigan tovuqni o'ldirishning keragi yo'q, deb hisobladi. Hujum qilishdan bosh tortgani uchun u 6 ming funt oltin oldi va har yili 2100 dollar miqdorida doimiy soliq to'lashga va'da berdi.

451 yilga kelib, Attila O'rta Osiyo cho'llaridan Reyngacha, Boltiq dengizidan Qora tomon cho'zilgan davlatning hukmdori edi. Uning qarorgohida har xil qabilalarning shohlari va yo'lboshchilari doimo gavjum edi. "U ko'zini qayerga olib bormasin, darhol ularning hammasi uning oldida jirkanch nolimasdan, ammo qo'rquv va vahima bilan zohir bo'ldilar yoki u unga buyurilgan narsani bajarishdi." 451 yil bahorida Attila Reynni kesib o'tdi. Yana bir bor yonib ketgan shaharlar yonib ketdi. Rimning taqdiri muvozanatda edi.

Rim qo'shinlari boshida Aetyus turgan edi. Yoshligida u bir necha yilni Hunlarning bosh qarorgohida garovda o'tkazdi, u erda Attila bilan uchrashdi, u vahshiyona vahshiy dunyoni bilardi. O'ttiz yil davomida u vahshiylarga qarshi vahshiylarning kuchlari tomonidan so'ngan G'arbiy Rim imperiyasini saqlab qolishga qodir edi. Bu safar uning asosiy umidi - Hunlarga umumiy nafrat edi. Visigotlar, Alanlar, Alemlar, Burgundiyaliklar, Franklar Atisiy bayrog'i ostida to'planishdi. 451 yil 15 iyunda Troya shahri yaqinidagi Katalun dalalarida hal qiluvchi jang bo'lib o'tdi. 19-asrgacha tarixda bundan-da katta va qonli jang bo'lmaydi - unda ikki tomondan bir necha yuz ming askarlar qatnashdi.

Jang kun bo'yi davom etdi va daryolardan oqib o'tadigan daryo qonga to'lib toshdi. 165 ming kishi halok bo'lgan. Och qolgan yaradorlar daryo suvini qonga aralashtirib ichdilar. "Baxtli taqdirda ular o'zlari yarador va to'kkan qonni ichganlarida yutib yuborishdi." Hatto quruq va lirik jarayonlarga moyil bo'lmagan Iordaniya ham bunga dosh berolmadi va u jangni hayajon bilan ta'kidladi: “Agar odamlar aql-idrokka zid ravishda xalqlarni qirg'in qilishsa va mag'rur podshohning xohish-irodasi bilan tabiat bir zumda yo'q qilinsa, podshohlar uchun yashashi isbotlandi. asrlar davomida ishlab chiqarilgan ”.

Katalon dalalarida, rimliklarga qarshi ovlar

Va harbiy baxt birinchi marta Attilani o'zgartirdi. Armiya bilan birga u mustahkam lagerga boshpana topishga majbur bo'ldi. Hujumni kutib turib, u, garchi Hun odati bo'yicha dushmanlar qo'liga tushib qolmaslik uchun o'zini yoqishga tayyorlagan. Ammo hujum ta'qib qilinmadi. Rim lagerida kelishmovchiliklar boshlandi, Visigotlar o'z qo'shinlarini olib ketishdi va Attila xavfsiz tarzda chekinishga muvaffaq bo'ldi. Ko'p o'tmay, zaiflashdi, lekin holdan toyib, u janubga Italiya tomon yugurdi va yana atrofiga o'lim va vayronagarchilik sepdi.

Aquileia, Verona, Mantova, Bergamo er yuzidan o'chirildi. Milan o'z ixtiyori bilan taslim bo'ldi, u darvozani ochdi va buning uchun rahm-shafqat sifatida u faqat talon-taroj qilindi. Bu Rimning navbati edi. U o'zini himoya qila olmadi - barcha qo'shinlar Aetiy bilan birga edi. Rim papasi Leo boshchiligidagi elchixona tahqirlanib, rahm-shafqat so'rab, "abadiy shahar" dan Attilaga yo'l oldi. Kutilmaganda Attila joylashtirildi: Hun qo'shinida vabo boshlandi va Ateniy uni Apennin dovonida kutib turdi. Xun qiroli Pannoniyaga bordi, ammo agar Xonya unga yuborilmasa, kelgusi yil qaytishini aytib tahdid qildi. Attila qaytmadi.

Bu ish Rimga yordam berdi. Attila o'zining garemiga Ildikoning bug'doycha go'zalligi bo'lgan yangi kanizagini olishga qaror qildi. Ertasiga, to'ydan keyin, xizmatkorlar yig'layotgan qizni va nikoh to'shagida o'lik stolni topdilar. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, u "uning zavqidan va sharobdan" vafot etgan. Ammo Evropaning hamma qismida Attila Ildiko tomonidan o'ldirildi, u qarindoshlarining o'limi va Burgundiya qirolligining halokati uchun qasos oldi.

13-asrning boshlarida Avstriyada, Tuna daryosining qirg'og'ida noma'lum ruhoniy, sayohatga chiqqan professional qo'shiqchi birinchi marta asrlar davomida turli xil nemis xalqlari tomonidan og'izdan og'izga o'tgan qahramonona ertaklarni yozib oldi. Shunga o'xshash ertaklar keyinchalik qadimgi Islandiya qo'lyozmalarida topilgan. Shunday qilib, bizning davrimizga "Nibelunglar qo'shig'i" - o'rta asrlarda nemis epikasi keldi. Unda biz yana Hunlar, Gotlar va Burgundiyaliklar bilan, go'zal Ildiko bilan uchrashamiz (uning epik nomi Gudrunoy yoki Krimhilda, ammo Ildiko nomi Hildaning mehrli pasayishi) va dahshatli Attila (u endi nemis yo'li Etzel yoki Skandinaviya - Atli deb ataladi). )

"Go'zallik malikasi Burgundiyada yashagan, bu qiz dunyodagi eng go'zal edi." Malika Hunlar qiroli Ettselga uylanib, unga ikkita o'g'il tug'di. Krimhild aka-uka Burgundiya qirollari Rin daryosining tubida yashirgan Nibelunglarning oltinlari bor. Xazina olmoqchi bo'lgan Ettsel, aka-ukalarni saroyiga jalb qiladi. Ammo ular sirlarga xiyonat qilmasdan qiynoq ostida doimiy ravishda o'lishadi. Ertasi kuni Hunlar rahbarlari ziyofat qilish uchun Ettsel saroyiga yig'ilishadi. Ularga xizmat ko'rsatgan malika eriga mazali taom - o'g'illarining qalbini olib keladi. Qasos uchun u, bir vaqtlar Medeya singari, o'z farzandlarini ham ayamagan. Qo'rqib ketgan Ettsel to'shakka yiqilib tushdi va Krimhild qilichini ko'kragiga sanchdi, so'ng saroyni yoqib yubordi va olovda o'ldi. Shunday qilib, haqiqiy tarixiy voqealar xalq xotirasida aks ettirilgan.

Biroq, "Nibelunglar" ning yana bir versiyasi mavjud. Uning qasosida Krimhild Ettsel - aka-uka uchun Attila emas, aksincha, Ettsel yordamida - birinchi eri Zigfridning o'limi uchun aka-ukalar uchun. Ettselning o'zi ushbu versiyada bizga mehribon, muloyim va olijanob qirol, knyazlar oilasining saxiy ritsarlari sifatida ko'rinadi.

Tarixning yana bir hazili? Balki shunday. Oxir oqibat, qonli istibdodlar o'z hayotlarini o'z fuqarolarining farovonligi haqida g'amxo'rlik qilishga bag'ishlagan yaxshi monarxlar sifatida keyingi avlodlarning xotirasiga aylandi. Yoki ehtimol, Attilaning ittifoqchilari bo'lgan nemis qabilalari, uning talonchiliklarida sherik bo'lganlar, "ijobiy" tomondan "Xudoning balosi" ni eslashgandir?

Ammo haqiqiy Attilaga qaytish. O'lgan shohning jasadi cho'l dashtiga olib borilib, ipak chodirga yotqizilgan. Ayollar motam belgisi sifatida sochlarini o'radilar, erkaklar esa yuzlarini yarador qildilar. Eng yaxshi chavandozlar marhumlar bilan chodir atrofidagi ro'yxatlarda ishtirok etishdi. Eng yaxshi qo'shiqchilar uning ekspluatatsiyasini maqtashdi. Keyin ular qasr qurdilar va ajoyib trizenadan so'ng, kechqurun jasadni yashirin ravishda erga qo'yib, uni uchta tobutga - oltin, kumush va temirga solib, Attilaning o'ldirilgan dushmanlarining qurollarini, qimmat ot jabduqlarini, oltin va zargarlik buyumlarini sanamay qo'yishdi. O'sha oqshom, dahshatli shohning qabrini qurganlarning barchasi o'ldirildi, toki uning joyini hech kim bilmasin va marhumning xazinalarini qidirib bezovta qilmasin.

Attilaning qabrini ko'pchilik qidirdi. Hozircha, muvaffaqiyatsiz. Ehtimol, Vengriya dashtining qaysidir joyida vaqti-vaqti bilan ishg'ol qoldiqlari bilan to'kilgan qabriston bor, uning o'limi faqat yangi qon to'kilishiga sabab bo'lgan. Uni ochish ilm-fan uchun juda ko'p narsa beradi. Ammo uni hech qachon topishadimi?

Balki tog'larni Vengriyada emas, umuman qidirish kerakdir? Ehtimol, xunlar o'z qirollarining jasadlarini uzoq Qora dengiz dashtlariga olib borishgandir, shunda qonli dafn marosimini o'tkazish uchun ko'zni qamashtiradigan joy yo'q edi? Nihoyat, qaroqchilar Attilaning qabridan bir xandaq qazishgan va uning zargarlik buyumlarini o'g'irlashgan bo'lishi mumkin, bu zargarlik buyumlari kimga tegishli ekanligini tushunishmagan. Va endi ular noma'lum bo'lgan muzeylar va shaxsiy kolleksiyalarda yotishadi. Yoki undan ham yomoni, ramkadan toshlar olib tashlandi, sotuvchilarga qulay bo'lishi uchun oltin eritildi, temir keraksiz axlat kabi tashlandi.

https://t.me/historicallife

Xun

2020-03-01T15:37:10.756Z

Hamma ular haqida eshitgan. Ammo ularning kimligini aniq hech kim bilmaydi. Shu jumladan olimlar. Ammo qadimgi tarixchilar va zamonaviy arxeologlar va antropologlar tufayli ular haqida hozir nima ma'lum.

Obogda Beloglazovo qishlog'i yaqinidagi g'isht zavodining karerida jangchining dafn etilgani topilgan. Marhumning kamari oltin va kumush plakatlar bilan bezatilgan, bo'yniga yirtqich hayvonlarning boshlari osilgan oltin grivnalar, qabrga o'rnatilgan qurollar - qilich, xanjar, pichoq, kamon va kamon - o'qlar bilan oltin zarb bilan bezatilgan, zeb-ziynatlar va qon-qizil almandin yozuvlari bilan bezatilgan. .

Minglab kilometrlar qabrni Rimdan ajratib turishdi. Ammo Sibir daryosining qirg'og'ida o'ldirilgan jangchining avlodlari Italiya daryolarida otlarini cho'milishdi. Hunlar g'arbiy tomonga yo'l olishdi.

https://t.me/historicallife