@kazpetrogliph

Строительство каскада ГЭС на реке Коксу угрожает природе, туризму и памятникам истории

2025-02-18T10:10:11.154Z

Пресс-релиз

Алматы, 18.02.2025.

В области Жетісу в Кербулакском районе на реке Коксу запланировано строительство каскада из семи ГЭС общей мощностью 150 МВт. Уже начато строительство Рудненских ГЭС-1 и ГЭС-2 общей установленной мощностью 42 МВт. Близится к завершению строительство Верхне-Талаптинской ГЭС мощностью 7 МВт.

Данная ситуация вызывает обеспокоенность у ученых, спортсменов и представителей общественности. Об этом они сегодня рассказали в ходе пресс-конференции в Казахстанском пресс-клубе. Спикеры отметили, что строительные работы были начаты без должного информирования общественности, как того требуют статьи 4 и 6 Орхусской конвенции и статьи 13, 14, и 17 Экологического кодекса РК.

Строительство, по мнению ученых и общественников, несет риски техногенной и экологической катастрофы. Оно может привести к безвозвратной утрате культурно-исторического наследия мирового значения. Также область может лишиться проведения спортивных соревнований международного уровня, что в итоге скажется на ее туристической привлекательности.

Исполнительный директор Общественного фонда «Охотники за петроглифами» Ольга Гумирова отметила, что в результате затопления из-за строительства ГЭС на реке Коксу может полностью измениться исторический ландшафт, исчезнуть часть археологических объектов: поселения, могильники, наскальные рисунки, начиная с эпохи бронзы (2-е тысячелетие до нашей эры и до середины XIX века). «Часть из них еще не исследована учеными. Это сделает невозможным создание в долине реки гео- или нацпарка под эгидой ЮНЕСКО, то есть, этот уникальный с точки зрения археологии и истории регион потеряет свою туристическую привлекательность», - рассказала она.

Председатель Экологического общества “Зеленое спасение” Сергей Куратов считает, что проводимое строительство неминуемо окажет влияние на экологическую ситуацию в регионе. Экологов беспокоит и тот факт, что данная местность является селе- и сейсмоопасной. Необходимо провести тщательное обследование территории. Осуществление работ без должной подготовки может привести к серьезной техногенной катастрофе.

Сергей Куратов отметил: “Отсутствует информация о том, рассматривался ли альтернативный проект, то есть строительство в другом месте или сооружение электростанций других типов. В предоставленных нам подрядчиками документах нет информации о том, каковы размеры санитарно-защитной зоны для строящихся сооружений. Не указан класс санитарной опасности в соответствии с новыми Санитарными правилами. Не указано, как будет передаваться электроэнергия. Линии электропередачи тоже окажут влияние на экологическую ситуацию в регионе. Все это вызывает большие сомнения в качестве проектно-сметной документации”.

По словам ведущего научного сотрудника института археологии им. А.Х. Маргулана Александра Горячева, строительство может нанести непоправимый урон природному археологическому ландшафту памятника международного значения Ешкиолмес.

Александр Горячев подчеркнул: “Ешкиолмес - это одно из самых крупных скоплений не только Казахстана, но и Центральной Азии. Комплекс насчитывает более 25 000 петроглифов и множество памятников древности. Он еще до конца не изучен, и любое изменение на его территории может привести к нарушению целостности всего объекта”. Кроме того, на территории долины Коксу зафиксированы десятки других, еще неизученных археологических объектов - петроглифов, могильников, поселений. Затопление территорий и хозяйственное освоение в ходе строительства ГЭС могут затруднить доступ к ним со стороны ученых, часть объектов может быть уничтожена.

По словам президента Федерации рафтинга Казахстана Константина О,река Коксу обладает уникальными характеристиками, которые привлекают спортсменов со всего Казахстана и других стран. «После строительства ГЭС чемпионаты республиканского и тем более международного уровня сразу отпадают. Становятся либо полностью невозможными, либо утрачивают свой потенциал. Строительство ГЭС нанесет ущерб туристической отрасли, ограничив доступ к реке и уничтожив ее спортивный потенциал», - отметил Константин О.

По его словам, Федерация призывает к открытому обсуждению проекта с участием спортивного сообщества, экологов и специалистов по туризму. «Важно найти баланс между развитием энергетики и сохранением природного и спортивного наследия региона», - подчеркнул спикер.

Известный общественный деятель Мухтар Тайжан подытожил выступления спикеров: “Никто не спорит, что электроэнергия и строительство ГЭС необходимы. Но при условии, что это не нарушает и не обрезает наши корни, не ведет к разрушению памятников в виде курганов и петроглифов. Энергию необходимо вырабатывать без ущерба для исторических корней. Надеюсь, что все сказанное сегодня будет услышано в самых высоких кабинетах. Надеюсь, будут приняты незамедлительные меры, чтобы строительство ГЭС в Жетісу и любое другое строительство на территории Казахстана было реализовано без ущерба для наших исторических памятников”.

Общественные деятели и ученые подготовили открытые письма на имя акима Кербулакского района области Жетісу с просьбой предоставить полную и достоверную проектную документацию строительства.

Справки:

Археологический комплекс Ешкиолмес насчитывает более 250 памятников разных видов - поселений, могильников, жертвенников и более 10 000 петроглифов. Комплекс датируется от середины II тыс. до н.э. до середины XIX в. Высокая концентрация памятников на данной территории свидетельствует о большой хозяйственной и культурной значимости этого района области Жетісу.

Комплекс начал активно изучаться в 1982 году экспедицией под руководством Алексея Марьяшева. В 2021 году Ешкиолмес был внесен в предварительный перечень от Республики Казахстан для номинации в Список всемирного наследия ЮНЕСКО.

Туристический и спортивный потенциал Коксу:

По данным Федерации рафтинга, в сезон сюда приезжают 3000 спортсменов и туристов-любителей рафтинга. С учетом всех сопровождающих туристов, поток, который обеспечивают водные вида спорта, составляет 5000 человек в год. Также здесь проходят соревнования международного уровня, включая Кубок Азии.

Справки:

+7 707 677 2878, Юрий Дорохов

Фотографии с пресс-конференции, фотограф – Сергей Алексеенок. Фотографии со стройки, фотограф – Елена Ударцева.

Көксу өзенінде ГЭС каскадын салу табиғатқа, туризмге және тарихи ескерткіштерге қауіп төндіреді

2025-02-18T10:06:38.410Z

Баспасөз хабарламасы

Алматы, 18.02.2025.

Жетісу өңіріндегі Кербұлақ ауданындағы Көксу өзенінде жалпы қуаты 150 МВт жеті су электр станциясының каскадын салу жоспарлануда. Жалпы белгіленген қуаты 42 МВт Рудненский ГЭС-1 және ГЭС-2 құрылысы басталып кетті. Қуаттылығы 7 МВт Жоғарғы-Талапты су электр станциясының құрылысы аяқталуға жақын.

Бұл жағдай ғалымдарды, спортшыларды, қоғам өкілдерін алаңдатып отыр. Осы тақырып аясында олар бүгін Қазақстан баспасөз клубында өткен баспасөз мәслихатында сөз қозғады. Баяндамашылар құрылыс жұмыстарының Орхус конвенциясының 4 және 6-баптары және ҚР Экологиялық кодексінің 13, 14, 17-баптары талап еткендей, жұртшылыққа тиісті ақпарат берілмей басталғанын атап өтті.

Ғалымдар мен белсенділердің пікірінше, құрылыс техногендік және экологиялық апат қаупін тудырады. Бұл жаһандық маңызы бар мәдени және тарихи мұраның орны толмас жоғалуына әкелуі мүмкін. Аймақ халықаралық спорт жарыстарын өткізу мүмкіндігінен де айырылуы мүмкін, бұл сайып келгенде оның туристік тартымдылығына әсер етеді.

«Охотники за петроглифами» Қоғамдық қорының атқарушы директоры Ольга Гумирова Көксу өзенінде су электр станциясының құрылысына байланысты су тасқыны нәтижесінде тарихи ландшафттың мүлде өзгеріп, кейбір археологиялық нысандар: қола дәуірінен бастап (б.з.б. 2-мыңжылдықтан 19 ғасырдың ортасына дейін) қоныстар, қорымдар, жартастағы суреттер жойылып кетуі мүмкін екенін атап өтті. «Олардың кейбірін ғалымдар әлі зерттеген жоқ. Бұл ЮНЕСКО қамқорлығымен өзен аңғарында гео немесе ұлттық саябақ құру мүмкін емес, яғни археология мен тарих тұрғысынан бірегей бұл аймақ өзінің туристік тартымдылығын жоғалтады», - деді ол.

«Жасыл құтқару» экологиялық қоғамының төрағасы Сергей Куратов жүргізіліп жатқан құрылыс аймақтағы экологиялық жағдайға сөзсіз әсер етеді деп есептейді. Табиғат қорғаушыларды да бұл аймақтың сел және сейсмикалық қауіптілігі алаңдатады. Ауданды мұқият зерттеу қажет. Жұмысты тиісті дайындықсыз жүргізу ауыр техногендік апатқа әкелуі мүмкін.

Сергей Куратов былай деп атап өтті: «Баламалы жоба қарастырылды ма, яғни басқа жерде құрылыс салу немесе электр станцияларының басқа түрлерін салу туралы ақпарат жоқ. Мердігерлердің бізге берген құжаттарында салынып жатқан құрылыстардың санитарлық-қорғау аймағының көлемі туралы мәліметтер жоқ. Жаңа Санитариялық ережеге сәйкес санитарлық қауіптілік класы көрсетілмеген. Электр энергиясы қалай берілетіні айтылмаған. Өңірдегі экологиялық жағдайға электр желілері де әсер етпек. Мұның бәрі жобалық-сметалық құжаттаманың сапасына үлкен күмән тудырады».

Ә. Х. Марғұлан атындағы Археология институтының жетекші ғылыми қызметкері Александр Горячевтің айтуынша, құрылыс халықаралық маңызы бар Ешкіөлмес ескерткішінің табиғи археологиялық ландшафтына орны толмас зиян келтіруі мүмкін.

Александр Горячев: «Ешкіөлмес – Қазақстандағы ғана емес, Орталық Азиядағы ең ірі шоғырлардың бірі. Кешенде 25 мыңнан астам петроглифтер мен көптеген көне ескерткіштер бар. Ол әлі толық зерттелмеген, оның аумағындағы кез келген өзгеріс бүкіл нысанның тұтастығын бұзуға әкелуі мүмкін». Сонымен қатар, Көксу алқабында әлі зерттелмеген ондаған басқа археологиялық нысандар – петроглифтер, қорымдар, қоныстар тіркелді. Су электр станцияларын салу кезінде аумақтарды су басып, шаруашылықтың дамуы ғалымдардың оларға қол жеткізуін қиындатып, кейбір нысандар бұзылуы мүмкін.

Қазақстан Рафтинг федерациясының президенті Константин О-ның айтуынша, Көксу өзені Қазақстанның түкпір-түкпірінен және басқа да елдерден спортшыларды тартатын бірегей сипаттамаларға ие. «ГЭС салынғаннан кейін республикалық, әсіресе халықаралық деңгейдегі чемпионаттар өткізу мүмкін емес. Шараларды өткізу не мүлдем мүмкін емес болады, не өз маңызын жоғалтады. ГЭС құрылысы туризм саласына да зиянын тигізеді, өзенге кіруді шектейді және оның спорттық әлеуетін жояды», - деп атап өтті Константин О.

Оның айтуынша, Федерация жобаны спорт қоғамдастығы, экологтар мен туризм мамандарының қатысуымен ашық талқылауға шақырады. «Энергетиканы дамыту мен аймақтың табиғи және спорттық мұрасын сақтау арасындағы теңгерімді таба білу маңызды», - деді спикер.

Баяндамашылардың сөзін белгілі қоғам қайраткері Мұхтар Тайжан түйіндеді: «Электр энергиясы мен ГЭС салу қажет деп ешкім дауламайды. Бірақ біздің тамырымызды үзбеу немесе бұзбау, қорғандар мен петроглифтер түріндегі ескерткіштердің жойылуына әкелмеуі шартымен ғана. Энергия тарихи тамырларға нұқсан келтірмей өндірілуі керек. Бүгін айтылғандардың бәрі жоғары лауазымдағыларға да естіледі деп сенемін. Жетісудағы ГЭС-тің құрылысы мен Қазақстан аумағындағы кез келген құрылыстың тарихи ескерткіштерімізге нұқсан келтірмей жүргізілуі үшін шұғыл шаралар қабылданады деп сенемін».

Қоғам қайраткерлері мен ғалымдар Жетісу облысы Кербұлақ ауданы әкімінің атына құрылыстың толық әрі сенімді жобалық құжаттамасын беруді сұрап, ашық хаттар дайындады.

Анықтамалар:

Ешкіөлмес археологиялық шоғырында әртүрлі үлгідегі 250-ден астам ескерткіштер – қоныстар, қорымдар, құрбандық орындары және 10 мыңнан астам петроглифтер бар. Кешен біздің дәуірімізге дейінгі 2-мыңжылдықтың ортасына жатады. 19 ғасырдың ортасына дейін бұл аймақта ескерткіштердің көптеп шоғырлануы Жетісу өңірінің бұл аймағының экономикалық және мәдени маңызының зор екенін көрсетеді.

Кешенді 1982 жылы Алексей Марьяшев басқарған экспедиция белсенді түрде зерттей бастады. 2021 жылы Ешкіөлмес Қазақстан Республикасынан ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне ұсыну үшін алдын ала тізімге енгізілді.

Көксудың туристік және спорттық әлеуеті:

Рафтинг федерациясының мәліметінше, маусымда мұнда рафтингті әуесқойларынан 3 мың спортшы мен турист келеді. Барлық ілеспе туристерді ескере отырып, су спортымен қамтамасыз етілген ағын жылына 5000 адамды құрайды. Сондай-ақ мұнда халықаралық жарыстар, оның ішінде Азия кубогы да өтеді.

Анықтама үшін:

+7 707 677 2878, Юрий Дорохов

Баспасөз мәслихатынан суреттер, фотограф – Сергей Алексеенок. Құрылыс алаңынан суреттер, фотограф – Елена Ударцева.

ПРИГЛАШЕНИЕ НА ПРЕСС-КОНФЕРЕНЦИЮ

2025-02-14T08:50:38.579Z

Уважаемые коллеги!

Приглашаем вас 18 февраля в 12:00 в Казахстанский пресс-клуб на пресс-конференцию, посвященную возможным негативным последствиям строительства каскада ГЭС на реке Коксу.

На реке Коксу планируется построить каскад ГЭС. На территории Кербулакского района (область Жетісу) ведется строительство Рудненской ГЭС-1 и Рудненской ГЭС-2 общей установленной мощности 42 МВт. Также завершается строительство Верхне-Талаптинской ГЭС мощностью 7 МВт.

Строительные работы были начаты без должного информирования общественности, как того требуют статьи 4 и 6 Орхусской конвенции и статьи 13, 14, и 17 Экологического кодекса РК.

В результате строительства:

● Под угрозой техногенной катастрофы могут оказаться населенные пункты, расположенные в долине реки Коксу ниже строящихся объектов, так как данная местность относится к селеопасным и сейсмоопасным зонам.

● Могут быть безвозвратно утеряны многочисленные археологические объекты: поселения, могильники, наскальные рисунки, начиная с эпохи бронзы, находящиеся в долине реки Коксу.

● Под угрозой находится природный археологический ландшафт памятника международного значения Ешкиолмес, внесенного в 2021 году в Предварительный перечень от Республики Казахстан для номинации в Список всемирного наследия ЮНЕСКО.

● Прекратятся регулярные спортивные соревнования (в том числе международные) по водным видам спорта. В результате чего регион лишится объектов событийного туризма, что замедлит развитие туристической отрасли области и всей страны.

Спикерами на пресс-конференции выступят:

● Ольга Гумирова, исполнительный директор ОФ «Охотники за петроглифами»;

● Мұхтар Тайжан, общественный деятель;

● Константин О, президент Федерации рафтинга Казахстана;

● Сергей Куратов, председатель Экологического общества «Зеленое спасение»;

● Александр Горячев, ведущий научный сотрудник института археологии им. А.Х. Маргулана.

Просьба: подтвердить участие в мероприятии, количество мест ограничено.

Дата: 18 февраля 2025 г.

Начало: 12:00.

Место: Казахстанский пресс-клуб. ЖК Сатти, микрорайон Самал-2, 58, 7 этаж.

https://2gis.kz/almaty/firm/9429940000873240

Контакты для связи: +7 707 677 2878 - Юрий Дорохов.

Фото: Юрий Дорохов

БАСПАСӨЗ МӘСЛИХАТЫНА ШАҚЫРУ

2025-02-14T08:43:37.679Z

Құрметті әріптестер!

Сіздерді 18 ақпан күні сағат 12:00-де Қазақстан баспасөз клубына Көксу өзенінде ГЭС каскады құрылысының ықтимал зардаптарына арналған баспасөз мәслихатына шақырамыз.

Көксу өзенінде су электр станцияларының каскадын салу жоспарлануда. Кербұлақ ауданының (Жетісу облысы) аумағында жалпы орнатылған қуаты 42 МВт Рудничный ГЭС-1 және Рудничный ГЭС-2 құрылысы жүргізілуде. Қуаттылығы 7 МВт Жоғарғы-Талапты су электр станциясының құрылысы да аяқталуға жақын.

Құрылыс жұмыстары Орхус конвенциясының 4 және 6-баптары және Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 13, 14 және 17-баптары талап еткендей, қоғамды тиісті түрде хабардар етпестен басталған.

Құрылыс нәтижесінде:

● Құрылыс алаңдарынан төмен орналасқан Көксу өзенінің алқабында орналасқан елді мекендер техногендік апат қаупіне ұшырауы мүмкін, себебі бұл аумақ сел және сейсмикалық қауіпті аймақ болып саналады.

● Көксу өзенінің аңғарында орналасқан көптеген археологиялық ескерткіштер, қоныстар, қорымдар, қола дәуіріне жататын жартастағы суреттер қайтарымсыз жоғалуы мүмкін.

● 2021 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне ұсыну үшін Қазақстан Республикасынан Болжалды тізімге енгізілген халықаралық маңызы бар Ешкіөлмес ескерткішінің табиғи археологиялық ландшафтына қауіп төніп тұр.

● Су спорты түрлері бойынша тұрақты спорттық жарыстар (соның ішінде халықаралық жарыстар) тоқтатылады. Осының салдарынан аймақ іс-шаралық туризм нысандарынан айырылады, бұл өңірдегі және бүкіл елдегі туризм индустриясының дамуын бәсеңдетеді.

Баспасөз мәслихатының спикерлері:

● Ольга Гумирова, «Охотники за петроглифами» ҚҚ атқарушы директоры;

● Мұхтар Тайжан, қоғам қайраткері;

● Константин О, Қазақстан рафтинг федерациясының президенті;

● Сергей Куратов, «Жасыл құтқару» экологиялық қоғамының төрағасы;

● Александр Горячев, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының жетекші ғылыми қызметкері.

Өтініш: іс-шараға қатысуыңызды растаңыз, орындар саны шектеулі.

Уақыты: 18 ақпан 2025 ж.

Басталуы: 12:00.

Өткізілетін орны: Қазақстан баспасөз клубы. Сатти ТК, Самал-2 шағын ауданы, 58, 7 қабат.

https://2gis.kz/almaty/firm/9429940000873240

Байланыс телефоны: +7 707 677 2878 - Юрий Дорохов.

Фотосурет: Юрий Дорохов

В Жетысу найден уникальный наскальный рисунок - эпическое сражение времен раннего Тюркского каганата

2025-01-24T13:03:14.779Z

Его чудом спасли от уничтожения в ходе хозяйственных работ.🤔
Казахстанские ученые предполагают, что на одной из плит скопления петроглифов в горах Архарлы (около г. Талдыкорган) запечатлена сцена эпического сражения времен раннего Тюркского каганата. На изображении показан бой группы конных всадников, держащих знамена. «Рядом была обнаружена синхронная по времени тамга рода Ашина – первых правителей Тюркского каганата. Значит, сцена может быть датирована VII в н.э.», - рассказал на лекции в Алматы Александр Горячев, ведущий научный сотрудник института археологии им. А.Х. Маргулана. Возможно, это битва тюрков с жужанями – одно из первых сражений, которые привели к рождению государства Тюркский каганат – либо другое, но крайне важное для тюркской истории сражение самого начала тюркской государственности. Это уникальный памятник истории, не имеющий аналогов в мире. Изображение сильно пострадало из-за хозяйственной деятельности щебеночного завода, но специалисты надеются в будущем реконструировать панно битвы, занимающее несколько квадратных метров, целиком.☝️

Сцена битвы – лишь один памятник из более чем 4 тыс. петроглифов, обнаруженных в виде 38 скоплений в горах Архарлы. Рисунки относятся к широкому периоду - от ранней бронзы (около 4 тыс. лет назад) до XIX века. Чаще всего они расположены на склонах кратера доисторического вулкана, который когда-то существовал в этом районе. Здесь же обнаружены более 40 древних и средневековых поселений, а также более тысячи могил – в основном, воинских. По словам Александра Горячева, количество воинских захоронений свидетельствует, что в древности и в эпоху ранних тюрков Архарлы были важным военным пунктом и, затем, сакральным местом.🫶

Рисунки Архарлы отличает большое жанровое и стилистическое разнообразие. Тут обнаружены битреугольные изображения козлов и быков эпохи бронзы, выполненные с большим мастерством рисунки в скифо-сакском зверином стиле, сцены терзания травоядных животных хищниками. Но основная группа сюжетов наскального искусства связана с почитанием матери-прародительницы, олицетворенном в образах животных. Много изображений охоты, всадников. Тюркский период характерен многочисленными рисунками вооруженных воинов и всадников на конях со знаменами. Широко представлены тамги различных древнетюркских (карлуки, кыпчаки) и казахских родов (албан, жалайыр), в том числе очень редкие – например, социальной группы толенгут. Они проливают свет на историю миграции тюркских племен и казахских родов , позволяют уточнить хронологию их перемещений и границы средневековых политических образований на территории Юго-Восточного Казахстана.👍

Памятники Архарлы были обнаружены в 2017 году благодаря помощи местных жителей Муратхана Сыдыкбекова и Усена Куранбекова. Первыми исследователями комплекса стали знаменитый казахстанский историк Алексей Николаевич Марьяшев (1933-2018) и научные волонтеры из сообщества «Охотники за петроглифами». На протяжении 2017-2021 годов они неоднократно за свой счет организовывали народные экспедиции в Архарлы.

Научным изучением комплекса занимались специалисты Института археологии им. А.Х. Маргулана. Особый вклад внесли Ерлан Казизов, Александр Горячев, Татьяна Егорова, Саид Галимжанов и другие. Эти исследователи стали авторами монографии «Петроглифы гор Архарлы», выпущенной Институтом археологии. В подготовку исследования большой вклад внесли научные волонтеры из общества «Охотники за петроглифами» – Анель Айбасова, Сергей Алексеенок, Дмитрий Ананьев, Ерлан Жагипаров (Степняк), Владимир Тимошевский и другие, а руководитель волонтеров Ольга Гумирова стала одним из соавторов монографии. Вчера в Алматы один из авторов, Александр Горячев, провел презентацию этой книги для широкого круга любителей истории. Мероприятие было организовано коммуникативным агентством DDA.

Уникальный памятник истории чуть было не погиб. Как рассказала Ольга Гумирова, еще восемь лет назад район Архарлы был совершенно не изучен, не находился под охраной. Известный талдыкорганский журналист Серик Абикенулы обнаружил, что скалы с петроглифами перерабатывают на щебень. В частности, погибло несколько древних алтарей. Ученые предполагают, что их петроглифы могли рассказать о духовных представлениях наших далеких предков – но рисунки были утрачены навсегда.😔

На протяжении 2018-2021 годов ученые и волонтеры неоднократно привлекали внимание к этому вопросу: встречались с прессой, работали с местными жителями и органами власти. К спасению Архарлы подключились депутат Мажилиса Жанарбек Әшімжан и общественный деятель Мұхтар Тайжан. В итоге в 2021 году археологический комплекс был взят государством под охрану.👌

Как отметил директор «Центра по охране историко-культурного наследия области Жетiсу» Ғалымжан Оспанов, у комплекса Архарлы – огромный туристический и образовательный потенциал, он может стать новой яркой точкой на культурном и туристическом пространстве Казахстана.

Скачать монографию можно по ссылке:
https://drive.google.com/file/d/1lL9obBT2m26dEr12GstycTk_9y2g7tOY/view

Фото Анель Айбасова

Справки:
+77076772878 (Юрий)

Жетісуда ерекше тастағы сурет – ерте Түркі қағанаты кезіндегі эпикалық шайқас көрінісі табылды

2025-01-24T12:50:51.785Z

Ол шаруашылық жұмыстары кезінде ғажап түрде жойылудан құтқарылды.🤔

Қазақстандық ғалымдар Арқарлы тауларында (Талдықорған қ. маңында) петроглиф шоғырларының бірінде ерте түркі қағанаты кезіндегі эпикалық шайқас сахнасы бейнеленген деп болжайды. Суретте жалауларымен ат үстіндегі шабандоздар тобының жекпе-жегі көрсетілген. "Жақын жерде Түркі қағанатының алғашқы билеушілері – Ашина руының синхронды таңбасы табылды. Демек, сахна Б.З. VII ғасырға жатқызылуы мүмкін", - деді А. Х. Марғұлан ат. археология институтының жетекші ғылыми қызметкері Александр Горячев Алматыдағы дәрісінде. Мүмкін, бұл түркілердің жужандармен шайқасы – Түркі қағанаты мемлекетінің тууына әкелген алғашқы шайқастардың бірі немесе түркі тарихы үшін түркі мемлекеттілігінің басындағы тағы бір, бірақ өте маңызды шайқас. Бұл әлемде теңдесі жоқ бірегей тарихи ескерткіш. Кескін қиыршық тас зауытының жұмысы салдарынан қатты бүлінген, бірақ мамандар болашақта бірнеше шаршы метрді алып жатқан шайқас панносын толығымен қалпына келтіреді деп үміттенеді.☝️

Шайқас сахнасы – Арқарлы тауларында 38 шоғыр түрінде табылған 4 мыңнан астам петроглифтердің бүтін бір ескерткіші. Суреттер ерте қоладан (шамамен 4 мың жыл бұрын) XIX ғасырға дейінгі кең кезеңге жатады. Олар көбінесе осы аймақта болған жазба тарихқа дейінгі жанартау кратерінің беткейлерінде орналасқан. Мұнда 40-тан астам ежелгі және ортағасырлық қоныстар, мыңнан астам қабірлер (негізінен жауынгерлер) табылған. Александр Горячевтің айтуынша, жауынгерлік жерлеу орындарының көптігі ежелгі дәуірде және Арқарлы ерте түркі дәуірінде маңызды әскери орын, сонымен қатар киелі орын болғандығын көрсетеді.

Арқарлының суреттері үлкен жанрлық және стилистикалық әртүрлілікпен ерекшеленеді. Мұнда қола дәуіріндегі ешкілер мен бұқалардың үшбұрышты бейнелері, скиф-сақ аң стиліндегі үлкен шеберлікпен жасалған суреттер, жыртқыштардың шөпқоректі жануарларды талау көріністері табылды. Бірақ тастағы сурет өнері сюжеттерінің негізгі тобы жануарлар бейнелерінде бейнеленген, дүниеге әкелуші ананы қастерлеумен байланысты. Аңшылық, шабандоздардың көптеген суреттері бар. Түркі кезеңі қарулы жауынгерлер мен жалаулы шабандоздардың суреттерімен сипатталады. Ежелгі түркі (қарлұқтар, қыпшақтар) және қазақ руларының (албан, жалайыр), оның ішінде өте сирек кездесетін – мысалы, төленгіт әлеуметтік тобының тамғалары кеңінен ұсынылған. Олар түркі тайпалары мен қазақ руларының көші-қон тарихына сәуле түсіреді, орын ауыстыру хронологиясын және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан аумағындағы ортағасырлық саяси құрылымдардың шекараларын нақтылауға мүмкіндік береді.👍

Арқарлы ескерткіштері 2017 жылы жергілікті тұрғындар Мұратхан Сыдықбеков пен Үсен Құранбековтің көмектерінің арқасында табылды. Кешеннің алғашқы зерттеушілері атақты қазақстандық тарихшы Алексей Николаевич Марьяшев (1933-2018) және "Охотники за петроглифами" қауымдастығының ғылыми еріктілері болды. 2017-2021 жылдар бойы олар өз есебінен Арқарлыға бірнеше рет халық экспедицияларын ұйымдастырды.

Кешенді ғылыми зерттеумен А. Х. Марғұлан ат. археология институтының мамандары айналысты. Ерлан Газизов, Александр Горячев, Татьяна Егорова, Саид Галимжанов және басқалар ерекше үлес қосты. Бұл зерттеушілер археология институты шығарған "Петроглифы гор Архарлы" монографиясының авторлары болды. Зерттеуді дайындауға «Охотники за петроглифами» қоғамының ғылыми еріктілері – Анель Айбасова, Сергей Алексеенок, Дмитрий Ананьев, Ерлан Жагипаров (Степняк), Владимир Тимошевский және басқалар үлкен үлес қосты, ал еріктілердің жетекшісі монографияның бірлескен авторларының бірі Ольга Гумирова болды. Кеше Алматыда авторлардың бірі Александр Горячев тарих әуесқойларының кең ауқымы үшін атаулы кітаптың тұсаукесерін өткізді. Іс-шараны DDA коммуникативтік агенттігі ұйымдастырды.

Бірегей тарихи ескерткіш жойыла жаздады. Ольга Гумирова айтқандай, сегіз жыл бұрын Арқарлы ауданы мүлдем зерттелмеген, қорғалмаған еді. Белгілі Талдықорған журналисі Серік Әбікенұлы петроглифтері бар тастарды қиыршық тасқа өңдейтінін анықтады. Атап айтқанда, бірнеше ежелгі құрбандық тастары жойылды. Ғалымдар олардың петроглифтері біздің алыстағы ата-бабаларымыздың рухани танымдары туралы ақпарат берген болуы мүмкін деп болжайды, бірақ суреттер мәңгілікке жоғалып кетті.😔

2018-2021 жылдар бойы ғалымдар мен еріктілер бұл мәселеге бірнеше рет назар аударды: баспасөзбен кездесті, жергілікті тұрғындармен және билік органдарымен жұмыс істеді. Арқарланы құтқаруға Мәжіліс депутаты Жанарбек Әшімжан мен қоғам қайраткері Мұхтар Тайжан қосылды. Нәтижесінде 2021 жылы археологиялық кешенді мемлекет қорғауға алды.👌
"Жетісу облысының тарихи-мәдени мұрасын қорғау орталығының" директоры Ғалымжан Оспанов атап өткендей, Арқарлы кешенінің үлкен туристік және білімдік әлеуеті бар, ол Қазақстанның мәдени және туристік кеңістігінде жаңа жарқын нүкте бола алады.

Монографияны мына сілтеме арқылы жүктеуге болады:
https://drive.google.com/file/d/1lL9obBT2m26dEr12GstycTk_9y2g7tOY/view

Фотосурет: Анель Айбасова

Анықтама үшін:
+77076772878 (Юрий)

Исчезающий всадник

2024-11-07T09:07:21.018Z

В минувшую субботу небольшая группа волонтеров из «Охотников за петроглифами» ранним утром выехала из Алматы в направлении Талдыкоргана. Пять лет назад волонтер Рафаэль Хисматуллин и чабан Жанат Туралбай неподалеку от этого города нашли ущелье с огромным количеством петроглифов. 👍
Место получило название Ордакуль. Галереи петроглифов там тянутся на километры. Сейчас Институт археологии им. Маргулана по заказу Центра охраны историко-культурного наследия завершает подготовку документов для паспортизации Ордакуля. Затем его возьмут под охрану.🫶
На одном из склонов неоднократно был замечен тюркский всадник со знаменем. Каждый раз обстоятельства мешали подойти к нему по крутому склону – и рисунок терялся. Наконец, в минувшую субботу рисунок удалось зафиксировать. Что характерно, обнаружили его снова в последний момент на закате, когда волонтеры уже спешили до темноты вернуться к машине.😮 Судя по всему, на рисунке – тяжеловооруженный воин в доспехе, наклонивший вперед древко со знаменем. Стремян не видно, но вытянутые ноги предполагают их наличие. Точную датировку еще предстоит установить, возможно, это период тюркских каганатов (середина-конец I тыс. н.э.).
Отметим, что неподалеку наш друг @Анель Айбасова ранее обнаружила другого тюркского воина. Для современного человека древний доспех выглядит необычно. Его очертания напоминают, скорее, женщину в платье и с бантом. Но на самом деле это тяжеловооруженный воин, шлем которого украшен перьями. 👌

На фото – тюркский всадник (фото Юрий Дорохов), доспешный воин (фото Анель Айбасовой), реконструкции тюркских воинов V-VI вв, Ю. Филиппович❤️

Ғайып шабандоз

2024-11-07T09:05:05.777Z

Өткен сенбіде "Охотники за петроглифами" еріктілерінің шағын тобы таңертең ерте Алматыдан Талдықорған бағытына аттанды. Осыдан бес жыл бұрын еріктілер Рафаэль Хисматуллин мен Жанат Тұралбай осы қаланың маңынан көптеген петроглифтері бар шатқалды тапқан еді.👍
Орын Ордақұл деп аталды. Ол жерде петроглиф галереясы бірнеше шақырымға созылады. Қазір Ә.Марғұлан атындағы Археология институты тарихи-мәдени мұраны қорғау орталығының тапсырысы бойынша Ордақұлды паспорттау үшін құжаттарды дайындауды аяқтауда. Содан кейін аймақ қорғауға алынады.🫶
Беткейлердің бірінде туы бар түркі шабандозы бірнеше рет көрініс табады. Әр жолы оған тік беткей жақындауға кедергі болып сурет жоғалған еді. Соңында, өткен сенбіде суретке түсіру мүмкіндігі туды. Еріктілер қараңғыға дейін көлікке оралуға асыққан кезде, күн батарда, соңғы сәтте қайтадан тапты.😮 Шамасы, суретте қару-жарақ киген ауыр қаруланған жауынгер тудың сабын алға еңкейткен түрде бейнеленген. Баспалдақтар көрінбейді, бірақ ұзартылған аяқтардан олардың бар екенін болжауға болады. Нақты уақытын әлі анықтау керек, мүмкін бұл түркі қағанаттарының кезеңі болар (б.з. І мыңжылдықтың ортасы мен аяғы).
Айта кетейік, біздің досымыз Анель Айбасова осыған жақын жерде басқа түркі жауынгерін тапқан болатын. Қазіргі адам үшін ежелгі сауыты ерекше көрінеді. Оның сұлбасы көйлек киіп пен садақ ұстаған әйелге ұқсайды. Бірақ бұл шын мәнінде дулығасы қауырсындармен безендірілген ауыр қаруланған жауынгер. 👌

Суретте – түркі шабандозы (Юрий Дорохов фотосуреті), сауытты жауынгер (Анель Айбасова фотосуреті), V-VI ғасырлардағы түркі жауынгерлерінің реконструкциясы, Ю. Филиппович.❤️

Финальные работы в Парке петроглифов “Аркалан”

2024-09-06T13:04:43.129Z

В Парке петроглифов “Аркалан” начались финальные работы. Сейчас полным ходом идет установка камней с копиями тюркских петроглифов. Это копии реальных петроглифов с различных святилищ Казахстана, выполненные в авторской интерпретации известного казахстанского художника-петроглфиста Санжара Жубанова. Его работы находятся как в знаковых природных местах, так и в галереях, в Казахстане и за рубежом.👌

Позже начнется установка стел, в оформлении которых использованы мотивы тюркской мифологии. Стелы изготовлены скульптором Саидом Айнековым.
Парк располагается в юго-восточной части Главного Ботанического сада Алматы, на территории экспозиции «Казахстан». Площадь парка - около 2660 квадратных метров. В Парке будет воссоздана экосистема Великой степи и представлена коллекция степной растительности Казахстана.
Открытие Парка состоится уже этой осенью.😉

Парк петроглифов “Аркалан” - уникальный арт-объект, не имеющий аналогов в Центральной Азии. Цель проекта - сохранить и популяризировать историю Казахстана”.

Парк создается по инициативе общественного фонда “Охотники за петроглифами” и РГП «Института ботаники и фитоинтродукции" КЛХиЖМ МЭПР РК.

Идея создания Парка петроглифов “Аркалан” вынашивалась давно. Ее авторы - культуролог Зира Наурызбай, историк-любитель, исполнительный директор ОФ “Охотники за петроглифами” Ольга Гумирова и архитектор Светлана Лизунова.

Возможность воплотить ее в жизнь появилась благодаря финансовой поддержке компании DNA Payments и ее учредителя Нурлана Жагипарова, а также АО «Евразийский банк».

Научными консультантами проекта стали - создатель и руководитель Научно-реставрационной лаборатории "Остров Крым", реставратор Крым Алтынбеков и старший научный сотрудник Института археологии им. А.Х. Маргулана, археолог Александр Горячев.😊

Свой вклад в создание Парка также внесли все желающие с помощью краудфандинговой платформы (отчет мы предоставим позже).

После открытия Парк петроглифов «Аркалан» будет безвозмездно передан на баланс Главному Ботаническому саду Алматы.❤️

Фото - Анель Айбасова.

«Арқалан» Петроглифтер саябағындағы қорытынды жұмыстар

2024-09-06T12:58:26.982Z

«Арқалан» Петроглифтер саябағында соңғы жұмыстар басталды. Қазір түркі петроглифтерінің көшірмелері бар тастарды орнату жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Бұл қазақтың белгілі суретші-петроглифшісі Санжар Жұбановтың авторлық интерпретациясымен жасалған Қазақстанның түкпір-түкпіріндегі петроглифтердің көшірмелері. Оның туындылары табиғаттың көрікті жерлері мен Қазақстандық, шетелдік галереяларда да кездеседі. 👌
Кейінірек түркі мифологиясындағы мотивтерге негізделген стелаларды орнату басталады. Стеллаларды мүсінші Саид Айнеков жасаған.
Саябақ Алматы қаласының Бас ботаникалық бағының оңтүстік-шығыс бөлігінде, «Қазақстан» экспозициясының аумағында орналасқан. Ауданы шамамен 2660 шаршы метрді құрайды. Ол Ұлы даланың экожүйесін жаңғыртып, Қазақстанның дала өсімдіктерінің топтамасын ұсынады.
Саябақ биыл күзде ашылады. 😉
«Арқалан» Петроглифтер саябағы – Орталық Азияда теңдесі жоқ бірегей өнер нысаны. Жобаның мақсаты – Қазақстан тарихын сақтау және танымал ету.
Саябақ «Петроглифтер ізшілері» қоғамдық қоры мен «Ботаника және фитоинтродукция институты» ШЖҚ РМК-ның бастамасымен құрылуда.
«Арқалан» Петроглифтер саябағын құру идеясы ұзақ уақыт бойы айтылып келген. Оның авторлары – мәдениеттанушы Зира Наурызбай, әуесқой тарихшы, «Петроглиф ізшілері» қорының атқарушы директоры Ольга Гумирова және сәулетші Светлана Лизунова.
Саябақ DNA Payments компаниясы мен оның негізін қалаушы Нұрлан Жағыпаровтың, сондай-ақ «Еуразиялық банк» АҚ қаржылық қолдауының арқасында пайда болды.
Жобаның ғылыми кеңесшілері «Қырым аралы» ғылыми реставрация зертханасының құрушысы және меңгерушісі, реставратор Қырым Алтынбеков және Ә.Марғұлан атындағы Археология институтының аға ғылыми қызметкері, археолог Александр Горячев болды.😊

Краудфандинг платформасын пайдалана отырып, саябақты құруға көптеген адамдар үлес қосты (есепті кейінірек береміз).
Ашылғаннан кейін «Арқалан» Петроглифтер саябағы Алматының Бас ботаникалық бағына тегін беріледі.❤️

Суретті түсірген: Анель Айбасова.