@liderlar

ҲЕЧ ҚАНДАЙ ДИПЛОМГА ЭГА БЎЛМАГАН 28 ЁШЛИ МУТАХАССИС МУВАФФАҚИЯТИ ҲАҚИДА (Петер Кору)

2020-07-10T06:34:00.312Z

28 ёшли Натан Танкус Нью Йорк шаҳридаги Жоҳн Жай Жиноий Суди Коллежидаги бакалавр ўқишини тугатмаган. Аммо у Марказий Банкга (the Federal Reserve) оид фикрлари энг кўп қўллаб қувватланадиган шарҳловчига айланиши учун етарлича иқтисодий ва молиявий кўникмаларга эгадир. У шу йилда нашрдан чиқаришни бошлаган газетаси АҚШ Марказий банки, АҚШ Қимматли Қоғозлар ва Биржа комиссияси, АҚШ Валюта Назорати бўлими ҳамда АҚШ Ғазначилик Бошқармасида ва яна Твиттерда молиячи, журналист, иқтисодчи ва Wall Street брокерлари орасидан ҳам кўплаб обуначиларига эга.

Танкус 2015 йилдан бери аста секин ижтимоий тармоқларда ўз обуначилари сонини ошириб борди аммо ўтган йилдагина у пул механизмига оид ўзининг чуқур қарашлари билан аудиториясини ақл бовар қилмас даражда кенгайтира олди. Сентябр ойида у Марказий Банкни катта миқдордаги кредит сотиб олишига мажбур қилган Кафолатланган Кредит тизимидаги нуқсонларни чуқур таҳлил қилди. Жорий йилда у Марказий Банкнинг COVID – 19 инқирозига барҳам бериш учун кўрган чора-тадбирларини батафсил изоҳлаган бир нечта “Инқирозга оид шарҳлар” номли постлар ёзди. Бунда у Т-ҳисоблар номли капитални чап томонга ва солиқ мажбуриятларини ўнг томонга қўядиган услубдан кенг фойдаланди.

“Бу йигит пул олди-бердилари ҳақида жуда яхши билимга эга”, - дейди Давид Бекворт, Георге Масон Университети Мерcатус Маркази юқори илмий ҳодими.

Танкуснинг дипломсиз бу даражада кўтарилиб кетиши жуда ҳам қизиқ, қисман Интернетда бўлиб ўтаётган иқтисодий ва молиявий мунозаралар учун ҳам. Аммо у ерда шахснинг тажрибаси ва маълумотлари ҳар доимгиданда камроқ рол ўйнайди. Танкус интернетдаги назоратчиларнинг камлигидан унумли фойдаланди ва Америка Иқтисоди Журнали ва Чораклик Иқтисод каби журналларда тақриздан ўтиб кейин нашр қилинадиган фикрларданда ўткирроқ ҳамда самаралироқ фикрларини оммага намойиш қилди.

Танкуснинг бу дараждаги машҳур бўлиб кетишидан унинг ўзидан кўра кўпроқ ажабланадиган одам бўлмаса керак, албатта. Ва ниҳоят у Манҳеттандаги ўз болалик уйидан кўчиб кетишга етадиган пул ишлаб топди. “Бу мутлақо янги ва ажойиб тажриба бўлди”,- дейди Танкус. 450 обуначисига эга газета унга йилига $45000 фойда келтиряпти ва у ўйлашича нутқлари ва ёзишмалари орқали у яна қўшимча $20000 топа олади. “Ва ниҳоят бу мен учун тўлиқ маошли ишга айланди, - дейди у ,- ва ҳали ўз устимда ишлашим керак бўлган жойлари жуда кўп”.

2008 ва 2009 – йиларда у Манҳеттандаги Шаҳар Академик Лабораторияси мактабида таҳсил оларди. Ўша пайтда устозлари молиявий инқироз ҳақида тушунча беришни бошлашган. 2009 – йилнинг ёзги таътилида у консерватив иқтисодчи Милтон Фридман ва Анна Счвартзлар томонидан ёзилган “Қўшма Штатлар молиявий тарихи” номли илмий ишни ўзи мустақил ўрганиб чиқди. Ва тез орада у либерал Майнард Кейнеснинг “Ишга ёллаш, солиқлар ва пул” номли илмий ишини ўрганди. “Туб маъносига етмагунимча бу ишларни қайта-қайта ўқидим”, - дейди у. У ўшанда ҳаракат сифатида авж олаётган “Замонавий пул муносабатлари тушунчаси” ҳамда Ҳейман Минскийнинг “Молиявий беқарорлик фаразлари” каби ишларни ўрганганида эндигина мактаб ўқувчиси эди.

Олий маълумотга эга бўлиш у учун осон кечмади. Ўзининг биринчи йилини Нью Йорк шаҳри Вэллс Коллежида ўтказди ва кейин Кейнес Иқтисоди иқтисодчилари Марк Лавоие ва Марко Секкаресиа билан ўқиш учун Оттава Университетига кетади. Ўзининг айтиши бўйича, “молиявий ёрдам билан боғлиқ муаммолар учун мен у ерда омадим юришмади” ва у кейин Нью Йорка қайтади ва Нью Йорк шаҳар университети бўлими ҳисобланган Жоҳн Жай Коллежида чап иқтисодчи Ж.W.Масон билан таҳсил олади.

Аммо ҳалигача у ўзига керакли бўлган нарсаси, яъни Британиядаги Манчестер Университетида ҳуқуқшунослик бўйича докторликни ёқлаш учун дипломини олмаган эди. Нега айна ҳуқуқ? “Мен шуни англаб етдимки пул тарихи билан боғлиқ бу баҳсларни иқтисод орқали ҳеч қачон ҳал қилиб бўлмайди. Бу ерда ҳуқуқий ва тарихий саволлар ётибди” , - дейди у.

Танкус иқтисод соҳасидаги ўз ўрнини ва мақсадини аниқ билади - худди журналистикага ўхшаб, бу тарихнинг биринчи қораланмасини ёзиш. “Мен тинмай ёзяпман бошқалар ҳеч бир ишни ўз ўрнига қўя олмаётган бир пайтда, - дейди у , - Сен энг зўр академик бўлишинг мумкин аммо агар мунтазам ёзмасанг сен ҳеч қанақасига одамларга керак нарсани берадиган инсон эмассан. Мен шунчалик ёзаманки, мақсадим одамлар ўзига керакли нарсани олишсин”.

Марказий Банк АҚШ иқтисодини қутқариш усчун ноодатий усулларини эълон қилгандан кейин Танкус 31 кунда 21 та узун илмий мақолалар ёзди. “Баъзида эрталаб 5, 6 гача уйғоқ ўтириб ишлашга тўғри келар эди,- дейди у , - бу жуда ҳам ақл бовар қилмас тезликда ёзиш эди”

Унинг постлари фақатгина унинг фикрларини ёқлайдиган тарафдорларинигина эмас, балки Марказий Банк қилаётган ишларининг барча икир-чикирларини тушуниш ниятида бўлган оддий инсонларнинг ҳам эътиборини тортди. Унинг Твиттер обуначилари орасида Bloomberg News, the Wall Street жоурнал ва The New York Times мухбирлари; Лазард инвестиция банки бош ижрочи директори, собиқ Обама аппарати расмийси Петер Орсзаг; Конгресс Бирлашган Иқтисодий Коммиттети катта иқтисодчиси Алан Cоле ҳам бор.

“Биз бир умумий тилда гаплашамиз, ва балки турли хулосаларга келармиз”, - дейди Beckworth, ўз сиёсатини марказий деб ҳисоблайдиган Георге Масон университети иқтисодчиси. “Бу йигит сизга ҳар доим ақлли ва доно жавоблар беради”,- - дейди у.

Ижтимоий Тармоқда одамлар ўз қарашларига мос инсонлардангина эшитаётган бу замонда ҳалигача келишмовчиликларни ҳал қилиш керак бўлган жойларнинг борлиги янада ишлашга ундайди. Танкус айтадики “Биз коинотни гўёки иқтисоддагилар назорат қилиши учун ёйиб ташлаганга ўхшаймиз”

муаллиф Петер Кору

таржимон Латипова Нигора

Элон Маскнинг ҳаётидаги бир кун

2020-07-06T04:48:03.334Z

28 июнь дунёдаги энг эксантрик миллиардерлардан бири Элон Маскнинг туғилган куни. У бешта ўғилни тарбиялаш билан бирга Марсни забт этишни ва бутун инсониятни электр автомобилларга ўтказишни орзу қилади. Биз Тесла ва СпаcеХ компаниясининг эгаси ва бош директорининг одатий кунларини қандай ўтказиши ҳақида гаплашамиз.

Кофеинсиз эрталаб. Одатда Элон Маск эрталаб соат 7 да уйғонади. У куннинг кўп қисмини иш билан машғул бўлиш билан ўтказади ва бу унга ҳар доим ҳам осон бўлавермаслигини тан олади. Узоқ вақт давомида тадбиркор ўз оҳанги ва тетиклигини сақлаб қолиш мақсадида кофеинли (асосан жуда кўп кофе ва кола) ичимликларни ичганини, аммо кейинчалик ушбу ичимликлар унинг соғлиғига салбий таьсир қилганини айтади. Бир неча йил олдин периферик кўриш қобилиятини йўқотаётганини ҳис қилади ва бунинг асосий сабаби кофеин маҳсулотлари эканлиги, энди кофеинсиз ҳаётда яшаш лозимлигини тушуниб етади. Ҳозирги кунда Маск фақат Кокс диетадалигини ва кўпроқ ухлашга ҳаракат қилишини айтади.

Қўлингиздаги томир уришига бармоғингизни қўйинг. Маск кунига ўртача 12 соат ишлайди ва бу вақтини бешта компанияни бошқаришга ажратади: Тесла, СпаcеХ, Неуралинк (мия импулсларини ўқиш технологиясини ишлаб чиқиш билан шуғулланади), Опен АИ (суньий интеллектга ихтисослашган компания) ва Лос-Анжелесда жойлашган Боринг Компаний (бурғулаш ва туннеллаш)га алоқадор ишлардир. Яқинда Маск "Боринг" компанияси ҳақида твитер саҳифасида шундай маьлумот қолдирди: унинг сўзларига кўра, аслида бу компанияни бошқариш жуда қизиқарли иш аммо Тесла ва СпаcеХ-ни бошқаришга 95% вақтини сарфлаётганини билдирди. 2017 йил июнь ойи бошида Тесла акциядорлари йиғилишида эса Маск Тесла компанияси унинг кўп вақтини олиб қўяётгани чунки дуч келадиган муаммолар уни ўзига магнит майдондек тортаётганини айтиб ўтди.

Тесла ва СпаcеХ ўртасидаги иш жараёни. Смартфондаги электрон почта - бу икки компания ўртасидаги вақтни бошқаришга ёрдам берадиган ажойиб хизмат, дейди Маск. Бу электрон почта орқали исталган вақтда, исталган жойда яьни сайрда, машинада ёки бошқа ҳар қандай жойда бўлишидан қатьий назар ишлаши мумкинлигини таькидлайди. Шунингдек, миллиардер интервюсида кун давомида Тесла ва СпаcеХга бир хил вақт ажратишини иштиёқ билан сўзлайди. СпаcеХ-да иш вақти асосан душанба ва сешанба кунларига тўғри келади, сешанба куни кечқурун эса Лос-Анжелесдан Пало-Алто шаҳридаги Тесла офисига парвоз қилишини , чоршанба ва пайшанба яна Тесла куни эканлигини, жума кунида эса Лос-Анжелесга қайтиш кераклигини айтади. Маск ҳатто дам олиш кунида ҳам ишлар билан банд бўлишини ва бундан ачинмаслигини қўшимча қилади. Агар ортиқча вақти бўлганида уни ҳам Тесла ва Спаcе Хга бағшида қилган бўлар эдим дейди у.

Хобби ва бўш вақт. "Бу сизни ҳайратга солиши мумкин, лекин спорт мен учун жуда кўп машаққат талаб этмайди" дейди Маск ўз севимли машғулотлари ҳақидаги гапирар экан. У мусиқа тинглашни яхши кўради, айниқса у машинада саёҳат қилаётганда севган қўшиқларини эшитади, қўшимча ўрнида машинада мусиқа қўшилган плейлистларни тузиш жуда қийин бўлса-да, лекин келажакда буни амалга ошириш режасида борлигини ва бундай плайлист қўшиш имконини берадиган алгоритмлар яратишини айтади. Миллиардер кинони жуда яхши кўради, лекин у иш туфайли одатдагидан кам кино кўраётганлигидан афсусда. Маск болалар ва дўстлар билан кўпроқ вақт ўтказишга ҳаракат қилади, бундай ажойиб дақиқаларда кўнглимга хуш келган ҳар қандай иш билан шуғулланишдан баҳра олишини сўзлайди.

Уйқу. "Кам ухласам, жаҳлим чиқади", - дейди у асабийлашиб. Олдинга қўйилган мақсадларга эришишим, машаққатли турмуш тарзимни бошқариш ва янги режаларни бошлаш учун янгиланган куч бўлиши лозим ва бунинг учун ўртача 6-6,5 соат ухлаш талаб этишини айтади.

Мақола Элон Маск нутқидан тайёрланди

Таржимон: Н. Латипова

Liderlar kanali

Элон Маскнинг ҳаётидаги бир кун

2020-06-10T09:17:15.776Z

Мақола Элон Маск нутқидан тайёрланди

Таржимон: Н. Латипова

Liderlar kanali

Энг яхши инвестиция бу ......?

2019-12-23T13:55:30.472Z

ҲАММА ЎҚИШИ ШАРТ!!! 16

Ассалому алейкум ҳурматли Лидерлар. Охирги 10 йилликнинг энг топ сўзлари бу инвестиция, инновация, креативлик, лидер ва 4-саноат инқилоби. Кўпчилик менга шахсан савол беради, келажакка тайёр бўлиш учун ёки нимага бугун кўпроқ инвестиция киритиш керак деб? Кўпчилик ўйлайди, инвестиция бу фақат бизнес, дўкон очиб маҳсулот сотиб ол ва устига қўйиб сот. Тўғри бу балки қайсидир маънода озгина фойда келтириши мумкин. Лекин менинг фикримча, бу дунёдаги энг яхши инвестиция бу ақлга, яъни ўзини қайсидир соҳада ривожланишига тикилган инвестициядир. Яқинда бир танишим келиб озгина тўплаган маблағим бор нима қилсам бўлар экан деди, яъни фойда келтириши учун.
Мен ундан сўрадим хорижий тилни биласанми?
- Йўқ.
- Охирги марта ўз мутахассислигинг бўйича ёки биронта бадиий китоб сотиб олиб ўқидингми?
- Йўқ.
- Фарзандларинг борми?
- Бор.
- Хорижий тилни биладими?
- Йўқ.
- Биронта спорт турига ёки санъатга қатнашадими?
- Йўқ.
Демак сени масаланг оғир. Агар менга ишонсанг сенга бизнес режа қилиб бераман дедим. Қанча маблағинг бор?
- 15 млн. сўм бор.
Яхши, бугунги кунда қанча ойлик олаяпсан?
- 2 млн. сўм. (соҳасини яхши билмаган, хорижий тилни билмаса, ундан ишхонада янгилик чиқмаса, албатта бундан кўп олишни ўзи мушкул).
Биз у билан ўтириб қоғозга 15 млн. сўмни тўғри инвестиция қилиш бўйича бизнес режа туздик.
Биринчи қилган ишимиз. Китоб оламига бориб соҳаси ва дунёқараши ривожланишига ёрдам берадиган 10 та китоб сотиб олдик. Ҳар бирини ичига уни ўқиб чиқиш муддатини белгиладик.
Иккинчи қилган ишимиз инглиз тили курсларига бориб унинг ишдан чиқиш вақтига мослаб аъзо бўлдик. Ҳафтада 3 марта соат 19.00 дан 21.00 гача ва ҳар якшанба “Conversation club”, яъни инглиз тилида бирон мавзу бўйича суҳбатга.
Учинчи қилган ишимиз фарзандини инглиз тили тўгарагига, спортдан шахматга ва санъатдан фортепианога ёздирдик.
Тўртинчи муҳим қилган ишимиз ҳар шанба бизнес режамиз қанчалик амалга ошаётгани бўйича мониторинг қилиш, хатоларимизни таҳлил қилдик ва уларни тўғирлаб бордик.

НАЗАРИЯ: Менежментда Деминг цикли бор унга кўра ҳар қандай ислоҳот ёки бизнес режа 4 та циклдан иборат. Булар:
1. режалаштириш ¬– 2. бажар – 3. текшириш, таҳлил қилиш, корректировка (тўғирлаш) – 4. амалга ошириш (ҳаракат).

Режаларимиз 7 ойдан сўнг ўз натижасини берди. Инглиз тилидан IELTS топширди ва 6 олди, ушбу вақт давомида 16 та Bestseller бўлган китобларни ўқиб чиқди. Ўзбекистондаги топ компанияларга СV сини топширди ва суҳбатдан ўтди. Ҳозирда катта бир компанияда лойиҳа бошлиғи бўлиб ишламоқда ойлиги қанча дейсизми? Сир, лекин 10 млн сўмдан аниқ кам эмас. Мана сизга оддий бўлган воқеа.

Мисол: Охирги уч Олимпия ўйинларида Усэйн Болт 9 та олтин медални қўлга киритди. Шу уч Олимпия ўйинларида, у жами бўлиб 115 сониягина югурган. Ва 119 млн. доллар пул ишлади. Югурган ҳа бир сонияси учун 1 млн. доллардан ортиқроқ тўғри келар экан. Лекин шу 115 сония учун, Усэйн Болт 20 йилдан қўпроқ тайёргарлик кўрди.

Мана шу – ИНВЕСТИЦИЯ дейилади.

Ҳурматли Лидерлар бир нарсани билинг, энг яхши инвестиция бу ўзингизга тикилган маблағ ва ажратилган вақтдир. Уни сиздан ҳеч ким олиб қўя олмайди ва банкрот ҳам бўлмайсиз.

Отабек Хасанов

Liderlar телеграм канали

СИЗ ЎЗИНГИЗГА ИШОНАСИЗМИ?

2019-10-06T14:20:31.595Z

Ўткир Абдукаримов

Муваффақиятли инсонлар нима учун ўзига бўлган ишончини кучайтиришга ҳаракат қиладилар? Ўзига бўлган ишонч инсонга нима беради? Ишонч шунчалик зарурми?

Бундай инсонлар бошқаларга қараганда кучлироқ кўринишади. Одамларнинг диққат эътиборида бўлишади. Ишонч инсонга куч ва қудрат бериб, қўрқувни йўқотади ҳамда одамнинг заиф томонларини енгишга ёрдам беради.

Ўзига бўлган ишонч инсоннинг фикри ва ҳаракатлари тўғри ҳамда оқилона эканлигини тасдиқлайди.

Ўзига бўлган ишончи йўқ одамнинг эса тўғри қарори ҳам ўзи учун шубҳа туғдиради. Шубҳаларига берилиб буни бошқаларга ҳам ишонтиришга уринади.

Ишонч мақсад сари қатъият билан курашишга ундаб, инсон йўлидаги тўсиқлар ва қийинчиликлар олдида ўзи эришишни орзу қилганига қўл силтамасликка ундайди.

Ўзингизга бўлган ишончни қандай шакллантиришингиз мумкин: ўз мақсад ва принципларингизни англаб олиш, мақсадни фақат хаёл қилиш билан чекланмай балки уни амалга оширишга харакат қилиш, ўз соғлиғингиз ва ташқи кўринишингизга эътибор бериш, шахсий ривожланиш, спорт билан шуғулланиш, салбий фикрлашни йўқотиш, яхши одатларни шакллантириш, дўст ортириш, яхшиликлар қилиш орқали кучайтириш мумкин.

Ҳаётда қайси соҳада ишлашингиз ва кимлигингиздан қатъий назар муваффақият ва ғалаба қозониш учун ўзингизга бўлган ишонч жуда муҳим саналади.

Спортчи рингга чиқишидан олдин фикран ва рухан ғалабага тайёр бўлса, ўзида ғолиб инсон юрагини ёқса албатта ғалаба қозонади. Нега омадсизлар ғалаба қозона олишмайди, сабаб улар кураш бошидаёқ рухан ўзларини мағлуб этишади.

Спортчи ғалабасининг 90%и бу унинг рухан тайёрлигига, атига 10% қисми жисмоний ҳолатига боғлиқ экан.

Омадга тайёрланиш - бу аффирмация деб аталади ва уни такрорлаш ёрдамида онгни, ҳаёллар ва кайфиятни ўзгартириш мумкин. Бошқа сўз билан айтганда — бу ўз-ўзини ишонтириш демакдир.

Қуйида бокс қироли, XX асрнинг буюк шахсларидан бири Муҳаммад Алининг чемпион бўлишидан олдин ўзини чемпионликка руҳан тайёрлаш жараёни кўрсатилган. Бундай инсонлар ҳаётда миллионлаб инсонларнинг лидер бўлишлари ёки муваффақият қозонишларига турки беришганликлари аниқ.

Liderlar

Раҳбарлик - бу катта масъулят

2019-09-25T09:07:43.148Z

Бугун мамлакатимизда олиб борилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, аввало, ҳар бир раҳбардан юксак масъулият, ғайрат-шижоат, ҳалоллик ва садоқат билан ишлашни талаб этмоқда.

Чунки мазкур янгиланишлар суръати ва кўлами, белгиланган вазифаларнинг самарали амалга оширилиши кўп жиҳатдан барча бўғиндаги раҳбарларнинг салоҳияти ҳамда маънавиятига боғлиқдир.

«Ўзбек тилининг изоҳли луғати»да раҳбар – йўл бошловчи, олдинда борувчи, бошлиқ деб изоҳланган. Бундай ишончга сазовор бўлиш учун эса, инсон ўз олдига улкан мақсадлар қўйиши, одамларни шу мақсадларга ишонтириши ва уни амалга ошириш учун барча кучларни йўналтира олиши зарур.

Ҳозирги замон раҳбари, авваламбор, муваффақият сари интилувчи, жавобгарликни ўз зиммасига олишга қодир, ташкилотчи ва иродаси мустаҳкам шахс бўлмоғи керак. Шунингдек, раҳбардан ўз зиммасидаги вазифаларни самарали бажариши, қўл остидагиларни ҳам шунга сафарбар этиши, жамоани қийнаётган жиддий муаммоларни чуқур ўрганиб, мақбул ечимини топиши, муаммоли вазиятларни донолик билан бартараф этиши, ўз ишига танқидий қараш қобилиятига эга бўлиши талаб этилади.

Энг муҳими, ватанпарварлик ва одиллик раҳбарнинг асосий сифатидир. Раҳбарнинг ватанпарварлиги ўзининг бор билим ва маҳоратини Ватан тараққиёти йўлида сарфлашида, бошқаларни ҳам шунга ундашида ўз ифодасини топади. У она Ватанни, муқаддас заминни, улуғ аждодларнинг меросини қадрлаши, узоқ ва яқин тарихимизни билиши, буюк мутафаккирларнинг асарларини ўқиб-ўрганиши ва мунтазам равишда касбий маҳоратини ошириб бориши лозим.

Раҳбарлик фақатгина ваколат, мансаб ёки лавозим бўлиб қолмай, балки улкан масъулиятдир. Етакчилик, ҳалоллик, самимийлик, ҳурмат-эътибор, қатъият, ишонч, камтарлик, меҳнатсеварлик ва қўл остидагиларга ғамхўрлик кабилар ҳам раҳбарнинг зарур хусусиятларидандир.

Бунинг учун раҳбарлик вазифасига тайинланган ҳар қандай шахс нафақат ўз ишини яхши билиши, балки етарли билимларга эга бўлиб, жамоасига, жамиятга ва давлатга садоқат билан хизмат қилиши, доимо халқ билан ҳамнафас яшаши керак. Ватанга ва бурчга садоқат эса, сўз ва иш бирлигида кўринади. «Давлат – раҳбарлару фуқароларнинг садоқати ва фидойилиги-ла қудратлидир», деган эди улуғ бобомиз Амир Темур.

Таҳлиллар ва кузатишлар шуни тасдиқлайдики, раҳбар атрофида соғлом фикрловчи, изланувчан ва ташаббускор ходимлар кўп бўлса, бундай жамоада муҳит ҳам соғлом, ходимларнинг ишчанлик кайфияти ҳам юқори бўлади. Раҳбар маънавияти фаолият самарадорлиги ва жамоанинг маънавий-ахлоқий жиҳатларини мустаҳкамлашда муҳим омил бўлиб, етакчининг иқтидори жамоа муваффақиятини таъминлайди.

Олимларнинг тадқиқотларига кўра, жамоа ютуқларининг саксон фоизи раҳбар ташкилотчилигига, қолган йигирма фоизигина ходимларнинг салоҳиятига боғлиқ эканлиги исботланган.

Раҳбарларга қўйиладиган қуйидаги маънавий мезонлар эса, етук шахсни шакллантиришда муҳим аҳамият касб этади:

Биринчидан, ҳар бир раҳбар, аввало, кўнгли очиқ, қалби тоза, ақл-заковат соҳиби, юксак салоҳиятли бўлиши керак. Бошқаларга етакчилик қилишга, биринчи галда, ҳалол ва диёнатли, халқпарвар инсонлар танланмаса, кўзланган мақсадларга эришиб бўлмайди.

Иккинчидан, раҳбар ўзини тарбиялаб вояга етказган, ишонч билдириб юқори лавозимга муносиб кўрган халқига ҳалол хизмат қилиши, зиммасидаги улкан масъулиятни доимо чуқур ҳис этиши лозим. У халқ олдида, юрт олдида жавобгар эканлигини унутмаслиги керак. Муҳтарам Президентимизнинг «Халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халққа хизмат қилиши керак» деган тамойили барча бўғиндаги раҳбарлар фаолиятида асосий қоидага айланиши зарур.

Учинчидан, раҳбар қўл остидаги тажрибали, ўз ишининг билимдони бўлган мутахассисларга таяниши, жамоанинг фикрига асосланиб хулоса чиқариши керак. Бугунги раҳбардан барча соҳаларни яхши билиш, иқтисод, ахборот технологиялари, ҳуқуқ, сиёсат ва маънавият илмларидан хабардор бўлиш, янги инновацион технологияларни ўзлаштириш талаб этилмоқда. Шу боис ҳам у доимо изланиб, ўз билим ва малакасини юксалтириб, янгича тафаккур тарзига эга бўлиши лозим.

Тўртинчидан, раҳбарнинг иш услуби ва у қабул қилган қарорлар фаолият самарадорлигига хизмат қилиши керак. Раҳбар бошқарувнинг маъмурий буйруқбозлик усулларидан воз кечиши, расмиятчиликка берилмаслиги муҳим. Кимларгадир яхши кўриниш, мақтаниш учун қилинган иш кўзбўямачилик бўлиб, фақат салбий оқибатларга олиб келади.

Бешинчидан, ҳар қандай раҳбарда ташаббускорлик, қатъият ва талабчанлик бўлмоғи шарт. Талабчанликни зўравонликка, қатъиятни манманликка айлантириш ўта калтабинликдир. Бундай иллатлар раҳбарни яхши мутахассис кадрлар ва самимий инсонлардан узоқлаштиради.

Олтинчидан, раҳбар қўл остидагиларни таниш-билиш ва маҳаллийчилик ҳамда шахсий садоқатига қараб танламаслиги лозим.

У жамоадаги яхши мутахассисларни қадрлаши, уларнинг хизмат фаолияти давомида орттирган бой амалий тажрибаларидан унумли фойдаланишга интилиши керак.

Еттинчидан, раҳбар турли мақтовлардан боши айланиб, «доҳий»лик касалига чалиниб қолмаслиги муҳимдир. Акс ҳолда, бундай раҳбарлар атрофида фақат ўз манфаатини ўйловчи «маслаҳатгўйлар», амалпараст, лаганбардор, оддий одамларга зулм ўтказувчилар тўпланиб қолади. Иғво, туҳмат ва ҳасадгўйлик эса, жамоада маънавий муҳитнинг бузилишига сабаб бўлиб, парокандаликни юзага келтиради.

Саккизинчидан, раҳбар адолатсизликка асло йўл қўймаслиги лозим. Ҳар бир ишда одиллик билан қарорлар қабул қилиши, қўл остидагиларга нисбатан ҳурмат билан қараб холисона муносабатда бўлиши керак. Адолат – раҳбарликнинг энг буюк мезонларидан бири. Шу ўринда буюк Соҳибқирон бобомизнинг «Куч – адолатда» деган ҳикматли сўзларини таъкидлаб ўтиш ўринлидир.

Тўққизинчидан, раҳбар ўз шахсий ҳаётида ҳам бошқаларга намуна ва ибрат бўлиши, соғлом турмуш тарзига риоя қилиб, турли зарарли одатлардан холи бўлиши зарур. У нафс балосидан сақланиши, қўл остидагиларни ҳам тамагирлик ва лоқайдлик каби турли иллатлардан асрашга интилиши керак. Ўзини бошқара олмаган инсон ҳеч қачон бошқаларни идора қила олмайди.

Ўнинчидан, раҳбарнинг барча ишлари очиқ ва ошкора бўлиши лозим. Унинг вақти-вақти билан жамоа олдида ҳисобот бериб туриши раҳбарлик фаолиятига фақат обрў келтириб, атрофдагиларда унга нисбатан ишончни оширади.

Бундан ташқари, раҳбар ўз ғояси ва ҳаракат дастурига эга бўлиб, бошқаларни ҳам шу йўлдан бошлаши, ягона мақсад атрофида бирлаштириши муҳим аҳамиятга эга.

Ходимлар билан ўзаро муносабатларда етакчи инсон дунёқараши, маданияти ва муомаласи билан бошқаларда ўзига нисбатан ҳавас уйғотиши, раҳбарлик ва маънавият омилларининг ўзаро боғлиқлигини эътиборда тутиши лозим.

Раҳбар ўзига бўйсунувчи ходимлар томонидан меъёрий ҳужжатлар талабларига амал қилинишига талабчан бўлиши, уларга юксак касбий маҳорат, қонунийлик ҳамда қасамёдга содиқ қолиш борасида намуна кўрсатиши, ташаббус ва интилишларини рағбатлантириши, шунингдек, хизмат интизомини бузувчи ҳамда бошқа салбий ҳолатлар содир этишга мо��ил ходимларга нисбатан муросасиз бўлиши зарур.

Хулоса ўрнида шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, жамиятимизда муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев раҳбарлигида барча соҳаларда олиб борилаётган туб ислоҳотларнинг нечоғли муваффақиятли амалга оширилиши, бугун ҳар бир бўғиндаги раҳбарнинг масъулияти ва кундалик фаолиятига бевосита боғлиқ. Шундай экан, раҳбарнинг фаолияти Ватан тараққиёти, мамлакат келажаги, юрт тинчлиги ва халқ фаровонлигига йўналтирилган бўлиб, чинакам раҳбар одамларнинг кўнглига йўл топиб, атрофдагиларни эзгуликка, яхшиликка, янгилик яратишга даъват қилади.

Энг муҳими, ўзи ҳам бу йўлда бутун борлиғини, бор билим ва салоҳияти, куч-ғайратини ишга солиб, жамият истиқболи учун фидойилик ва садоқат билан, виждонан хизмат қилмоғи лозим. Зеро, давлатимиз раҳбари таъкидлаганларидек, «Ҳақиқий раҳбар, ҳақиқий етакчи одамларнинг бардошини синаш учун эмас, балки уларга муносиб шарт-шароит яратиб бериш, оғирини енгил қилиш учун раҳбар этиб тайинланади. Барча бўғиндаги раҳбарлар ўзининг одоб-ахлоқи ва маданияти билан ҳаммага ўрнак ва намуна бўлиши зарур».

Р.Хатамов

@liderlar

Сиз Раҳбар ёки Лидер?

2019-08-01T07:17:12.293Z

ХАММА ЎҚИШИ ШАРТ № 13

Ассалому алейкум ҳурматли каналимиз аъзолари ва юртимиз лидерлари. Узоқ танаффусдан сўнг бугун сизларга навбатдаги “Ҳамма ўқиши шарт” рубрикамизни навбатдаги сонини тақдим этмоқдамиз. Бугунги мавзуимиз “Раҳбар ва Лидер” деб номланади. Бу жуда ҳам қизиқарли ҳикоядир. Барча Раҳбар ва Лидерларга ўқишни тавсия этаман. Ҳикоямиз сўнггида сизга савол билан мурожаат қиламиз. Савол: Сиз Раҳбармисиз ёки Лидер? Жавобини ўзингиз столингиз устида турган қоғозчага ёзинг.

Демак бошладик. Ушбу воқеа бундан VI аср аввал, яъни XV асрда бўлиб ўтган. Иккита катта кема Европадан Осиёга қараб йўлга чиқади. Икки кемада ҳам ўз капитанлари яъни раҳбарлари бор эди. Аввал биринчи кема воқеаси билан ҳикоямизни бошласак.

Биринчи кема капитани Джон жуда қаттиққўл капитан бўлади. У ҳар доим барча кема аъзоларини назорат қилар экан. Бир сония ҳам ҳеч кимни ишсиз қолдирмасликка ҳаракат қиларди. Унинг бошқарув фалсафаси агар ходимлар ҳар доим ҳаракатда бўлса, ҳеч кимни бир сония ҳам бўш вақти бўлмаса, кема аъзоларида доимий қўрқув бўлиши, яъни қаттиқўллик бу натижа беради деган фикрда эди. Бу ўз натижасини берар эди. Кема ҳар доим тоза, ҳар ким ўз ишини билиб қилар, ҳамма ҳар доим банд бўлар эди. 24 соат ҳамма ҳаракатда эди. Бироқ ҳар доим ҳаммада қўнглининг ички тубида қўрқув яшарди. Ушбу кемада аънаналар устунлик қилар эди, ҳеч ким ҳеч қачон ўз ташаббуси билан янгилик қилишга ҳаракат ҳам қилмас эди. Сабаби ташаббус жазоланарди.

Кема 11-куни қаттиқ тўфонга дуч келади. Кечаси билан кема бортидаги барча матрослар туни билан тўфон билан курашди. Табият инсон кучидан устунлик қилди ва кема сув тубига ғарқ бўлди. Кема аъзолари барчаси тирик қолди, сабаби тўфон шундоққина кичик бир оролча ёнида содир бўлганди. Шу оролча кема аъзоларининг жонига оро кирди ва уларни тирик қолишига хизмат қилди. Тонгда кема капитани оролни айланиб чиқди ва барча кема аъзоларини йиғиб мажлис ўтказди. Унда кечаги тўфондан бор йўғи 5 кунлик овқат захира қолгани ва бу ердан тез кетиш тараддудини кўриш лозимлигини айтди. Барчага топшириқ берди унга кўра энг яқин инсонлар яшайдиган катта оролга етиб бориши учун вақтинчалик кема қуриш лозимлигини ва бу ишни 3 кунда амалга ошириш лозимлигини таъкидлади. Барчага иш бўлиб берди ўзи уларни қаттиқ назоратга олишни бошлади. Барча тинимсиз меҳнат қилар ��ди икки кун кетма кет ишлагандан сўнг барча чарчади ва капитандан бироз дам олиш кераклигини, одамларга хордиқ лозимлигини тушинтиришга уринишлар зоя кетди. Капитан фақат олға деб бақирар, бир сония ҳам ҳеч кимга тиним бермас эди. Учинчи кун кечаси ҳамма чарчаган, ҳолдан тойган холда ишлар эди. Бир чол кемани энг нозик жойи бўлган пастки қисмини рандалаётганда кўзи кетиб қолди ва ёғочни қалинлигини керагидан ортиқ юпқа қилиб қўйди. Учинчи кун капитан таъкидлаганидек кема ҳам тайёр бўлди. Уни текширишга ҳам вақти бўлмади ва барчани тез кемага чиқишга топшириқ берди. Капитан хурсанд эди ўзини қаттиққўлигидан чунки у ўз натижасини берган эди, яъни 5 кунда тайёр бўлиши керак бўлган кемани 3 кунда тайёрлатган эди...

Ҳикоямизни навбатдаги қахрамони бўлган иккинчи кема саргузаштлари билан давом эттирсак.

Демак, иккинчи кема ҳам денгизга савдо сотиқ учун йўлга чиққан эди. Кема капитани шотландиялик Аллан эди. У хақиқий лидер эди, яъни ҳар доим жамоаси учун қайғурадиган, унинг учун шахсий ютуқдан кўра жамоавий ютуқлар муҳим эди. Ҳар доим жамоасини қийин вазиятлардан ақл заковати билан олиб чиқар ва жамоаси у билан ҳар қандай қийинчиликлардан асло қўрқмасди, сабаби уларни капитани ҳақиқий етакчи эди. Кема аъзолари бир бирлари билан муносабати ва кемадаги маданият ҳамда муҳит юқори савияда худди бир зиёлилар оиласидек эди. Ҳар доим кемада юқори кайфият, хурсандчилик, ҳамма ўз ишини билиб қилган, тозалик ва ҳурмат бу ерда ҳар доим мажуд эди.

9-куни қаттиқ шамол ва тўфон бошланди. Кема аъзоларини кечаси билан ҳаракати фойда бермади ва кема кичик бир оролчага бориб урилди ҳамда денгиз садхига ғарқ бўлди. Тонгда барча кема аъзолари оролчада ётар эди. Барчани кўнглида бир гап нима энди шу оролчада ўлиб кетамизми. Ҳамманинг диққати Алланда эди. Капитан оролни кўздан кечириб чиқиб бу ерда яшаш учун ҳеч қандай имконият йўқлигини тушунган эди. У ҳаммани ўз олдига йиғди ва баланд овозда жамоасига мурожаат билан чиқди.

“Ҳурматли кемамиз аъзолари. Биз биримизни кўп йиллардан бери таниймиз. Биз бир жамоа, яъни бир тану бир жон бўлиб кетганмиз. Ҳаётимиз давомида жуда кўп қийинчиликларни кўрганмиз ва уларни енгиб ўтганмиз. Бугун Худо бизни яна бир синовга дуч қилди. Бизнинг олдимизда иккита йўл мавжуд. Биринчиси захирамизда 5 кунлик озиқ овқат бор, тақдирга тан берамиз ва 5 кун бор захирамиз билан озиқланамиз. Олтинчи куни оч қоламиз. 8-кун очлик бизни ҳайвонга айлантиради. 9-кун кучлилар кучсизларни ейишни бошлайди. 11-кун кучлилар бир бирини ейишни бошлайди. 14-кун энг кучлимиз ёлғизликда азобда қийналиб ўлади. Келажакда фарзандларимиз бизларни қидириб келишади ва бизни тақдиримизни кўриб ҳайратланади ва бизнинг фарзандимиз бўлганидан минг марта афсусланади ҳамд биз тарихда вахшийлар деган ном оламиз”.

Иккинчи йўлимиз. Биз бор ақлимиз, салоҳиятимиз ва кучимизни бирлаштирамиз ва янги кема ясаймиз бу ерда катта дарахтлар мажуд. Шундай кема ясаймизки биздан сўнг у фарзандларимизга, авлодларимизга мерос бўлиб қолсин. Ушбу кема келажак авлод учун бизнинг жамоамизнинг нақадар мустаҳкам бўлганини эслатиб турсин. Тасаввур қилинг биз яна океанга қайтамиз, сув шовқини, юзингизга уриб турган шабадани хис қилинг. Мархамат келинглар келишиб икки йўлдан бирини танлайлик. Барча ўз фикрини айтишга хақли”.

Барча бир овоздан иккинчи йўлни яъни янги кема ясашни танлашди ва барча ўзи билиб ўз ишини бошлашди. Кема Лидери Аллан ҳам енг шимариб барча қатори меҳнат қилар, керакли жойда жамоа билан маслахатлашар эди. Тўртинчи кун кема тайёр бўлди, уни сувга тушириб текширишди. Ушбу кема аввалги кемадан анча ишончли эди. Кема ўз манзили сари йўлга отланди.

Демак, биринчи капитан яъни қаттиққўл раҳбар Джон ҳикоясига қайтамиз. Денгизга чиққанинг иккинчи куни кемани пастги қисмидан сув ўтишни бошлапти. Барча тушиниптики, дамсиз туну кун ясалган кема сифатсиз эди. 3-кун кема денгиз сатхига барча кема аъзолари билан ғарқ бўлипти...

Иккинчи Аллан кемаси манзилга шамол тезлигида етиб борипти. Ушбу мустаҳкам кема йиллар давомида унга хизмат қилипти. Энг қизиғи ушбу кема бугунги кунгача Шотландияда мавжуд. Ҳар йили ушбу мустаҳкам жамоа ва Аллан каби Лидернинг шарофати билан яратилган кемани кўришга миллионлаб туристлар ташриф буюришади. Лидер Аллан айтганидек бу кема нечи аср фарзандларига хизмат қилмоқда.

Сўнгги сўз ўрнида...

Ҳар бир раҳбар ўйлайдики қаттиқўллик, доимо назоратда ушлаш бу ўз натижасини беради. Тўғри беради, бироқ у ташкилотда янгилик, креативлик ва инновация бўлмайди.

Лидер бор ташкилотда ҳар бир жамоа мақсадни билади. Унга етишиш учун бор кучи билан хизмат қилади. Унинг устидан 10 нафар назоратчи керакмас, у кутиб ўтирмайди қачон раҳбар хонасини чироғи ўчади ва орқасидан кетадиган. Балки унинг учун назоратчи бу унинг виждони бўлади. Агар сиз ташкилотингизда янгилик ва инновация бўлишини хохласангиз унда қўл остидагиларингиз билан шундай муносабатда бўлингки, улар хис қилсин ташкилотнинг бир қисми эканлигини, ўз келажагини ташкилот келажаги билан боғлай олсин.

Савол:

Сиз Раҳбармисиз ёки Лидерми?

Муаллиф: Отабек Хасанов. Лидерлар канали аъзолари учун махсус ҳикоя.

Сиз Раҳбармисиз ёки Лидер?

2019-07-20T10:06:49.216Z

ХАММА ЎҚИШИ ШАРТ № 13

Биринчи кема капитани Джон жуда қаттиққўл капитан бўлади. У ҳар доим барча кема аъзоларини назорат қилар экан. Бир сония ҳам ҳеч кимни ишсиз қолдирмасликка ҳаракат қиларди. Унинг бошқарув фалсафаси агар ходимлар ҳар доим ҳаракатда бўлса, ҳеч кимни бир сония ҳам бўш вақти бўлмаса, кема аъзоларида доимий қўрқув бўлиши яъни қаттиқўллик бу натижа беради деган фикрда эди. Бу ўз натижасини берар эди. Кема ҳар доим тоза, ҳар ким ўз ишини билиб қилар, ҳамма ҳар доим банд бўлар эди. 24 соат ҳамма ҳаракатда эди. Бироқ ҳар доим ҳаммада қўнглининг ички тубида қўрқув яшарди. Ушбу кемада аънаналар устунлик қилар эди, ҳеч ким ҳеч қачон ўз ташаббуси билан янгилик қилишга ҳаракат ҳам қилмас эди. Сабаби ташаббус жазоланарди.

Кема ўз йўлининг 11- куни қаттиқ тўфонга дуч келади. Кечаси билан кема бортидаги барча матрослар туни билан тўфон билан курашди. Табиат инсон кучидан устунлик қилди ва кема сув тубига ғарқ бўлди. Кема аъзолари барчаси тирик қолди, сабаби тўфон шундоққина кичик бир оролча ёнида содир бўлганди. Шу оролча кема аъзоларининг жонига оро кирди ва уларни тирик қолишига хизмат қилди. Тонгда кема капитани оролни айланиб чиқди ва барча кема аъзоларини йиғиб мажлис ўтказди. Унда кечаги тўфондан бор йўғи 5 кунлик овқат захира қолгани ва бу ердан тез кетиш тараддудини кўриш лозимлигини айтди. Барчага топшириқ берди унга кўра энг яқин инсонлар яшайдиган катта оролга етиб бориши учун вақтинчалик кема қуриш лозимлигини ва бу ишни 3 кунда амалга ошириш лозимлигини таъкидлади. Барчага иш бўлиб берди ўзи уларни қаттиқ назоратга олишни бошлади. Барча тинимсиз меҳнат қилар эди икки кун кетма кет ишлагандан сўнг барча чарчади ва капитандан бироз дам олиш кераклигини, одамларга хордиқ лозимлигини тушинтиришга уринишлар зоя кетди. Капитан фақат олға деб бақирар, бир сония ҳам ҳеч кимга тиним бермас эди. Учинчи кун кечаси ҳамма чарчаган, ҳолдан тойган холда ишлар эди. Бир чол кемани энг нозик жойи бўлган пастки қисмини рандалаётганда кўзи кетиб қолди ва ёғочни қалинлигини керагидан ортиқ юпқа қилиб қўйди. Учинчи кун капитан таъкидлаганидек кема ҳам тайёр бўлди. Уни текширишга ҳам вақти бўлмади ва барчани тез кемага чиқишга топшириқ берди. Капитан ўзини қаттиққўлигидан хурсанд эди чунки бу ўз натижасини берган эди, яъни 5 кунда тайёр бўлиши керак бўлган кемани 3 кунда тайёрлатган эдида...

Ҳикоямизни иккинчи қахрамони бўлган иккинчи кема саргузаштлари ҳақида давом эттирсак.

Демак, иккинчи кема ҳам денгизга савдо сотиқ учун йўлга чиққан экан. Кема капитани шотландиялик Аллан эди. У хақиқий лидер эди, яъни ҳар доим жамоаси учун қайғурадиган, унинг учун шахсий ютуқдан кўра жамоавий ютуқлар муҳим эди. Ҳар доим жамоасини қийин вазиятлардан ақл заковати билан олиб чиқар ва жамоаси у билан ҳар қандай қийинчиликлардан асло қўрқмасди сабаби уларнинг капитани ҳақиқий етакчи эди. Кема аъзолари бир бирлари билан муносабати ва кемадаги маданият ҳамда муҳит юқори савияда худди бир зиёлилар оиласидек эди. Ҳар доим кемада юқори кайфият, хурсандчилик, ҳамма ўз ишини билиб қилган, тозалик ва ҳурмат бу ерда ҳар доим мажуд эди.

9-куни қаттиқ шамол ва тўфон бошланди. Кема аъзоларини кечаси билан ҳаракати фойда бермади ва кема кичик бир оролчага бориб урилди ҳамда денгиз садхига ғарқ бўлди. Тонгда барча кема аъзолари оролчада ётар эди. Барчани кўнглида бир гап: нима энди шу оролчада ўлиб кетамизми. Ҳамманинг диққати Алланда эди. Капитан оролни кўздан кечириб чиқиб бу ерда яшаш учун ҳеч қандай имконият йўқлигини тушунган эди. У ҳаммани ўз олдига йиғди ва баланд овозда жамоасига мурожаат билан чиқди.

“Ҳурматли кемамиз аъзолари. Биз бир-биримизни кўп йиллардан бери таниймиз. Биз бир жамоа, яъни бир тану бир жон бўлиб кетганмиз. Ҳаётимиз давомида жуда кўп қийинчиликларни кўрганмиз ва уларни енгиб ўтганмиз. Бугун Худо бизни яна бир синовга дуч қилди. Бизнинг олдимизда иккита йўл мавжуд. Биринчиси заҳирамизда 5 кунлик озиқ овқат бор, тақдирга тан берамиз ва 5 кун бор захирамизни озиқланамиз. Олтинчи куни оч қоламиз. 8 кун очлик бизни ҳайвонга айлантиради. 9-кун кучлилар кучсизларни ейишни бошлайди. 11-кун кучлилар бир бирини ейишни бошлайди. 14-кун энг кучлимиз ёлғизликда азобда қийналиб ўлади. Келажакда фарзандларимиз бизларни қидириб келишади ва бизни тақдиримизни кўриб ҳайратланади ва бизнинг фарзандимиз бўлганидан минг марта афсусланади ва биз тарихда вахшийлар деган ном оламиз.

Иккинчи йўлимиз. Биз бор ақлимиз, салоҳиятимиз ва кучимизни бирлаштирамиз ва янги кема ясаймиз бу ерда катта дарахтлар мажуд. Шундай кема ясаймизки биздан сўнг у фарзандларимизга, авлодларимизга мерос бўлиб қолсин. Ушбу кема келажак авлод учун бизнинг жамоамизнинг нақадар мустаҳкам бўлганини эслатиб турсин. Тасаввур қилинг биз яна океанга қайтамиз, сув шовқини, юзингизга уриб турган шабадани хис қилинг. Марҳамат келинглар келишиб икки йўлдан бирини танлайлик. Барча ўз фикрини айтишга хақли”.

Барча бир овоздан иккинчи йўлни яъни янги кема ясашни танлашди ва барча ўзи билиб ўз ишини бошлашди. Кема Лидери Аллан ҳам енг шимариб барча қатори меҳнат қилар, керакли жойда жамоа билан маслаҳатлашар эди. Тўртинчи кун кема тайёр бўлди, уни сувга тушириб текширишди. Ушбу кема аввалги кемадан анча ишончли эди. Кема ўз манзили сари йўлга отланди.

Демак, биринчи кема капитани яъни қаттиққўл раҳбар Джон ҳикоясига қайтамиз. Денгизга чиққанининг иккинчи куни кемани пастги қисмидан сув ўтишни бошлабди. Барча тушинишдики, тиним билмай, чарчоғ билан туну кун ясалган кема сифатсиз эди. 3-кун кема денгиз сатхига барча кема аъзолари билан ғарқ бўлибди...

Иккинчи Аллан кемаси манзилга шамол тезлигида етиб борибди. Ушбу мустаҳкам кема йиллар давомида унга хизмат қилибди. Энг қизиғи ушбу кема бугунги кунгача Шотландияда мавжуд. Ҳар йили ушбу мустаҳкам жамоа ва Аллан каби Лидернинг шарофати билан яратилган кемани кўришга миллионлаб туристлар ташриф буюришади. Лидер Аллан айтганидек бу кема нечи асрлардан бери фарзандларига хизмат қилмоқда.

Сўнгги сўз ўрнида...

Лидер бор ташкилотда ҳар бир жамоа мақсадни билади. Унга етишиш учун бор кучи билан хизмат қилади. Унинг устидан 10 нафар назоратчи керакмас, у кутиб ўтирмайди қачон раҳбар хонасини чироғи ўчади ва орқасидан кетадиган. Балки унинг учун назоратчи бу унинг виждони бўлади. Агар сиз ташкилотингизда янгилик ва инновация бўлишини хохласангиз унда қўл остидагиларингиз билан шундай муносабатда бўлингку улар ҳис қилсин ташкилотнинг бир қисми эканлигини, ўз келажагини ташкилот келажаги билан боғлай олсин.

Савол:

Сиз Раҳбармисиз ёки Лидер?

Муаллиф: Отабек Хасанов

Лидерлар канали аъзолари учун махсус ҳикоя.

ФАОЛ ИНВЕСТИЦИЯ + БАРҚАРОР ИҚТИСОДИЁТ = ИНСОН КАПИТАЛИ

2019-06-11T02:51:32.599Z

(ҲАММА ЎҚИШИ ШАРТ № 11)

Дунё тажрибаси ва амалиёти шуни кўрсатмоқдаки, инсон капиталига йўналтирилган маблағлар бошқа омилларга нисбатан бир неча баробар кўпроқ фойда келтиради. Бугунги кунда шиддат билан ўзгариб бораётган даврда инсон капиталига инвестиция йўналтиришни устувор вазифа сифатида танлаган мамлакатлар юксак тараққиётга эришмоқда.

Дарҳақиқат, Президентимиз Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, “Ривожланган мамлакатларда таълимнинг тўлиқ циклига инвестиция киритишга, яъни, бола 3 ёшдан 22 ёшгача бўлган даврда унинг тарбиясига сармоя сарфлашга катта эътибор берилади. Чунки ана шу сармоя жамиятга 15-17 баробар миқдорда фойда келтиради. Бизда эса бу кўрсаткич атиги 4 баробарни ташкил этади. Бинобарин, инсон капиталига эътиборни кучайтиришимиз, бунинг учун барча имкониятларни сафарбар этишимиз шарт.”1

Хорижий тажрибани кўрадиган бўлсак, Кореяда 130 887 АҚШ доллари миқдоридаги инвестиция билан 2 169 152 АҚШ доллари ёки ҳаражатга нисбатан 17 баробарни, АҚШда 231 263 АҚШ доллари миқдоридаги инвестиция билан 3 105 898 АҚШ доллари ёки ҳаражатга нисбатан 13 баробарни ташкил этган. Ўзбекистонда бу кўрсатгич бугун бор йўғи 4 баробарни ташкил этади.

Мазкур йўналишда Президентимиз жорий йил 24 ва 28 май кунлари илм-фан ва олий таълим соҳасини ривожлантириш бўйича олий таълим ва илмий тадқиқот муассасалари раҳбарлари, академиклар, олимлар, ёш тадқиқотчилар билан бўлган учрашувда тўртта йўналиш бўйича доимий комиссиялар тузилиб, мазкур комиссияларнинг вазифалари, комиссия аъзоларининг иш тартиби ва масъулиятини белгилаб берди. Кун тартибидаги асосий масала инсон капиталини ривожлантириш, унга сармоя киритиш тизимини қайта кўриб чиқиш лозимлигини айтиб ўтди.

“Бу ишлардан асосий мақсад мамлакатимизда инсон капиталини ривожлантириш. Хом ашё ва уни қайта ишлаш билан узоққа бориб бўлмайди. Қолаверса, ишлаб чиқаришда қўшимча қиймат олиш учун ҳам инновациялар керак. Шу боис илм-фан тараққиётимизнинг муҳим йўналиши, таянчи бўлади”, – деди Президентимиз йиғилишда.

Бугунги кунда хорижий тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб этган мамлакатлар рейтингига қарайдиган бўлсак, АҚШ 275,4 млрд. долл. билан
1 ўринни, Хитой 136,3 млрд. долл. билан 2, Гонгконг 104,3 млрд. долл. билан 3, Бразилия 62,7 млрд. долл. билан 4, Сингапур 62,0 млрд. долл. билан
5 ўринни банд этган.

Ушбу давлатларнинг интеллектуал салоҳияти ҳам жуда юқори, хусусан, Сингапур 107,1 IQ коэффицент билан биринчи, Хитой 105,8 коэффицент билан иккинчи, Гонгконг 105,7 коэффицент билан учинчи, Корея 104,6 коэффицент билан тўртинчи ўринларни банд этган.

2018 йил якунлари бўйича инсон капитали индекси бўйича эса, Сингапур 0,88 коэффицент билан биринчи, Япония 0,84 коэффицент билан иккинчи, Корея 0,84 коэффицент билан учинчи, Гонгконг 0,82 коэффицент билан тўртинчи, Финляндия 0,81 коэффицент билан бешинчи ўринларни банд этган.

Бундан 20 йил аввал тўғридан-тўғри инвестициялар ишчи кучи арзон мамлакатларга киритилган, арзон ишчи кучи ҳисобига маҳсулот тан нархини арзонлаштирар эди. Бироқ бугунги кунда тўғридан-тўғри инвестициялар хорижий арзон ишчи кучи бўлган мамлакатларга эмас, балки интеллектуал салоҳияти ҳамда инсон капитали юқори салоҳиятга эга бўлган мамлакатларга киритилмоқда. Сабаби бугунги кунда инвесторлар томонидан олиб кирилаётган технологиялар ишлатиш учун ҳам юқори салоҳият, инноваторлик, профессионализм талаб қилинади.

Мазкур масалалар 2019 йил Швейцариянинг Давос шаҳрида ўтказилган бутун жаҳон иқтисод форумида ҳам кўтарилган бўлиб, унга кўра, “тўртинчи саноат инқилоби” деб таъриф этилган бугунги кундаги жараён ҳар доимгидек одатий ўзгаришлар билан эмас, балки фундаментал ўзгаришларни келтириб чиқаради. Форум қатнашчиларининг фикрига кўра, бизнес моделлари бўйича бошланган "идеал бўрон" натижасида барча соҳаларда тубдан ўзгаришлар яратилади.

Эскиларнинг ўрнини босадиган янги касблар тоифалари пайдо бўлади. Форум экспертларининг фикрига кўра, 2030 йилга бориб, Ер юзида 800 миллионга яқин иш ўринлари йўқолиб кетиши мумкин, уларнинг ўринларини роботлар эгаллайди. Бу бугунги кундаги ишчи кучининг бешдан бир қисми, демакдир. Аммо йўқолиб кетган касблар ўрнини замонавий, янги касблар эгаллайди. Бунинг учун келажак авлоднинг замонавий билим ва кўникмаларга эга бўлишига алоҳида эътибор қаратиш лозим. Ушбу хулосага McKinsey & Co. экспертлари 46 та давлатда 800 та касбни таҳлил қилиш натижасида эришганлар.

Бунинг асосий сабаби, иқтисодиёт соҳаларидаги анъанавий касблар эмас, балки кўникмалар эканлиги билан изоҳланади. Гарвард университети олимларининг тадқиқотига кўра, 85 % муваффақиятнинг сири раҳбарларда SOFT SKILLS мавжудлигидадир.

Бу борада рақобат муҳитида қуйидаги SOFT SKILLS кўникмалар пайдо бўлади, хусусан:

1. Муаммоларни тизимли ҳал этиш;

2. Танқидий таҳлил;

3. Креативлик;

4. Лидерлик;

5. Ҳаракатларни мувофиқлаштириш;

6. Ҳиссий ақл;

7. Ўз фикрларини шакллантириб, уларга асосланган қарорларни қабул қилиш;

8. Натижага йўналтирилганлик;

9. Музокаралар асосида ўзаро алоқалар;

10. Когнитив мослашувчанлик.

“Форбс” журналига кўра, келажакда қуйидаги 10 та топ
СОФТ-СКИЛСлар бошқарувни ҳал этади:

1. Муаммони бошқариш;

2. Тайм-менежмент;

3. Стрессни бошқариш;

4. Мулоқот қобилияти;

5. Компания маданияти;

6. Истеъмолчига йуналганлик;

7. Ҳиссиётни жиловлаш;

8. Шахсий натижадорлик;

9. Фикрни етказа билиш;

10. Форсайт;

11. Ўзгаришларни бошқариш.

Дунёдаги ушбу тенденцияларга мос салоҳиятли инсон ресурсларини тайёрлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академиясида 2017 йилдан бошлаб компетенцияларга асосланган ҳолда ўқишга қабул қилиш ва ўқитиш тизими йўлга қўйилган. Замонавий кўникмаларга мос равишда замонавий рахбарларни тайёрлаш жарёни мавжуд. Ўқув жараёнини компетенцияларга асосланган усулда ташкил этиш жуда муҳим. Бунда компетенция назарий билим ва уни амалиётда жорий қилиш кўникмасининг мавжудлигидадир.

Таҳлил қиладиган бўлсак, ушбу кўникмаларни шакллантиришнинг муҳим жиҳатларидан бири китобхонлик масаласидир. Бунга мисол тариқасида Хитойда ҳар бир вояга етган аҳоли жон бошига йилига ўртача саккизта китоб ўқиш тўғри келади. Ўқилган китобларнинг 58 фоизи қоғоз шаклида, қолган 42 фоизи электрон шаклга тўғри келади.

2016 йил якуни бўйича дунёда энг кўп аҳолига эга бўлган Хитой ҳалқининг 79,9 фоизи китоб ўқиган ва бу мунтазам ўсиш тенденциясига эга. Бу кўрсаткичга эришишда мамлакатнинг 220 дан ортиқ шаҳарларида китобхонликни тарғиб қилиш ишлари ўз самарасини берган.

Ҳар йили дунё мамлакатларини китобхонлик рейтинги эълон қилинади. 2017 йил якунларига кўра, Хитой, Испания ва Россия давлатлари фуқаролари ҳафтасига 7-9 соат китоб мутолаа қилишар экан. Шунингдек, ушбу тадқиқотда аҳоли сонига нисбатан китоблар савдоси сони ҳам таққосланар экан. Алам қиладигани шуки, биз кучли 100 таликга ҳам кирмаганмиз. Кучли 20 таликдаги давлатлар билан давлат бошқарувида инновацияни аниқлайдиган рейтингни солиштирсак аксарият давлатлар мос келади. Бундан шу хулосага келиш мумкинки, китобхонлик ривожланган мамлакатларда инновацион ғоялар билан ўзаро боғлиқ.

Бугунги кунда мамлакатимизда инсон капиталини ривожлантириш бўйича бир қанча муаммолар мавжуд, хусусан:

таълим даражасининг етишмаслиги, яъни Ўзбекистонда инновацион ривожланишга тўсқинлик қилади. Таълимга йўналтирилган инвестициялар ривожланган мамлакатларга қараганда 10 баравар паст. Буларнинг барчаси ўқитувчилар иш ҳақининг пастлиги (ривожланган мамлакатлардаги ўқитувчиларникидан 30 баробар паст), моддий-техник базасининг сустлиги ва компьютер синфларининг етишмаслиги билан изоҳланади;

• халқ таълими вазирлиги тизимида ўқитувчиларнинг 60 фоиздан ортиғи академик малакага эга эмас;

• умумий таълим муассасаларида жойларнинг етишмаслиги ва инфратузилманинг паст сифати мактаб тизимининг асосий муаммоларидан бири ҳисобланади;

• асосий воситаларнинг эскириши, юқори даражада бўлган эски таълим инфратузилмаси: 3644 та мактаб (38%) капитал таъмирга муҳтож, мактабларнинг фақат 37%да замонавий компьютер техникаси мавжуд, 7% эса Интернет тармоғидан фойдаланиш имкониятига эга;

• олий маълумотга эга бўлиш даражаси паст - 2017 йилда абитуриентларнинг 10 фоиздан камроғи олий ўқув юртларига ўқишга кирган;

• олий таълим муассасалари ўртасида соғлом рақобатнинг мавжуд эмаслиги.

Мамлакатимиз ривожланишининг янги босқичида инсон капитали салоҳиятини ошириш борасида муайян ишлар ҳам амалга оширилди, жумладан:

Мактабгача таълим вазирлиги ташкил этилди;

олий маълумотлиларнинг улушини кўпайтириш бўйича квоталар кенгайтирилиб, уларни молиялаштириш салмоғи ошди. Хусусан, Ўзбекистон Республикасида олий ўқув юртларида талабалар сони:

Битирувчиларни олий таълимга қамраб олиш 2016 йилда 57 907 тани ташкил қилган бўлса 2018 йилда бу кўрсаткич 66 316 тага етди.

51 та олий ўқув юртида сиртқи таълим шакли, 22 та олий ўқув юртида махсус сиртқи таълим шакли, 9 та олий ўқув юртида кечки таълим шакли ташкил этилди;

Тўртинчидан, янги таълим йўналишлари жорий этилди, хусусан, 2016/2017 ўқув йилида 15 та янги таълим йўналиши ва 14 та мутахассислик, 2017/2018 ўқув йилида 8 та йўналиш ва 10 та мутахассислик, 2018/2019 ўқув йилида 66 та янги бакалавр йўналиши ва 48 та магистратура мутахассислиги жорий қилинди.

Ҳозирги кунда ўрта таълим муассасаларини битирган ўқувчилар бир вақтнинг ўзида 3 тагача олий ўқув юртига ҳужжатларини топширишлари мумкин.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш мумкинки, мамлакатимизга тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб этиш, иқтисодий барқарорликни таъминлашда инсон капиталининг ўрни беқиёс. Шундан келиб чиқиб, мамлакатимизда инсон капитали салоҳиятини ошириш борасида қуйидагилар таклиф этилади:

1. Ҳар бир таълим муассасаларида, хусусан, мактабгача таълим, халқ таълими, олий таълим муассасаларида ўзининг кичик инновацион лабараторияларини ташкил этиш.

2. Таълим муассасалари ўз хусусиятларидан келиб чиқиб, ўз талабалари томонидан ўқиши шарт бўлган 100 та китоблар рўйхатини тузиб, китобхонликни шакллантириб бориш.

3. Таълим муассасалари ўзининг 3, 5 ва 7 йиллик Форсайт, яъни келажакдаги истиқболли режаларини ишлаб чиқиши ва шундан келиб чиқиб, шиддат билан ўзгариб бораётган дунё талабларига мос бўлган мутахассисларни тайёрлаш.

4. Ўқиш ва амалиётни бир-бирига боғлаш мақсадида саноат ва ишлаб чиқариш компаниялари раҳбарларини олий таълим муассасалари ректорлар кенгаши аъзолигига киритиш.

5. Саноат ва ишлаб чиқариш компаниялари ўзининг 3, 5 ва 7 йиллик стратегияларини ишлаб чиққан ҳолда уларга келажакда қандай кўникмаларга эга бўлган мутахассислар кераклигини алоҳида шакллантириб бориш лозим. Бунда ҳар бир талаба олдиндан билиши лозим: у қайси ташкилотда ишламоқчи у ерда ишлаши учун қандай компетенцияларни ўзида шакллантириши керак.

Муаллиф: сиёсий фанлар бўйича PhD доктори Отабек Хасанов

Тайёрлади: Т.Хусанов, З.Ахмедов, Ш.Давлетов.

Президентнинг 2018 йил якунлари бўйича Олий Мажлисга Мурожаатномасидан

@Liderlar

“Ўз тақдирим”

2019-03-23T08:30:03.132Z

“Ўз тақдирим” – тушунчаси!

“Ўз тақдирим” – нима ўзи бу?

Бу-ҳаётимизнинг олий моҳияти-рўйи заминдаги умргузаронлигимиз учун Тангримиз тайёрлаб кўйган ЙЎЛ, Бироқ энг муқаддас орзулар истиқболига ана шу ЙЎЛдан боришга журъат топиш ҳаммага ҳам насиб қилавермайди.

Нега ҳамманинг ҳам орзу-умидлари рўёбга чиқавермайди?

Бунга йўлдаги ТЎРТТА ғов халақит беради.

Биринчиси шуки – одамзотга гудаглигидаёқ ҳаётдаги энг катта орзулари-амалга ошмайдиган орзулар, деб сингдирилади. У ана шу тушунча билан улғаяди, йиллар ўта борган сайин унинг қалби беҳисоб истиҳолалар ва қўрқувдан қурум боғлаб боради, гуноҳкорлик ҳиссига тўлиб қолади. Бир куни шундай лаҳза келадики, “Ўз тақдири йўли” дан бориш истаги ана шу чиркин юк туфайли унга ўлимдан ҳам кучлироқ бўлиб туюлади ва ўшанда инсон ўзини бу дунёга нима учун келганлигини англаш туйғусидан маҳрум бўлиб қолгандай ҳис қилади. Аслида ўшанда ҳам ўзининг олий моҳияти борасидаги тушунча ҳали қалбида жон сақлаб турган бўлади.

Мабодо инсонга ўз қалбининг туб-тубига чўккан орзуларини қутқариб олишга журъат этса ва уни рўёбга чиқармоқ учун курашдан воз кечмасликка аҳд қилса, у одамни янги бир синов кутиб туради: Мухаббат! У ҳаётнинг қандай неъматига рўбарў келганини, қандай ҳиссиётларни бошдан кечириши мумкинлигини билади, аммо ҳамма нарсадан воз кечиб, орзуларимга эришиб кетсам, яқинларимни азоб ва изтиробга қўяман, дея қўрқади.

Қачонки инсон муҳаббат тўсиқ эмаслигини, йўлдаги йўлдош, кўмакчи эканлигини англаб етган чоғ уни тўртинчи ғов қарши олади: Омадсизлик ва мағлубият қўрқуви!Ўз орзуси учун курашаётган инсон бошқаларга нисбатан кўпроқ азоб чекади, қайсидир амали айтганидай чиқмай қолса: “Садқаи сар, ўзим ҳам ўлиб турганим йўқ эди”, қабилида қўл силташга ҳам ҳаққи йўқ. Чунки бу фақат ўзининг хохиши эканлигини ва бу йўлда борини тикканлигини ҳам яхши билади. У яна ўз Тақдири белгилаган йўл бошқа йўллар сингари машаққатли эканлигини, бу йўлда “Қалби ўзи билан бирга” эканлигини ҳам яхши англайди. Шунинг учун ҳам Олам Жангчиси ҳаётнинг энг мушкул дамларида асқотадиган сабр-бардошга эга бўлмоғи ва унинг орзуси ақл бовар қилмас тарзда бўлса ҳам ушалмоғига бутун Олам ёрдам беришига ишониши лозим.

Шунинг учун, омадсизлик ва мағлубиятлар ортда қолган кун-бир кун албатта ортда қолади-биз ўзимизни бутунлай бахтли ҳис қиламиз ва ўзимизга кўпроқ ишона бошлаймиз.

Шундай қилиб, инсон ўз қалбининг тубига чўкиб бораётган олий орзусини қутқариб олиб, беқиёс меҳр ва муҳаббат билан парвариш қилади, уни рўёбга чиқариш йўлида орттирган юрагидаги жароҳатлар ва чандиқларга ҳам парво қилмайди, даъфатан у шунча узоқ интилган орзуси ушалаётганини, ҳатто эрта-индин рўёбга чиқиши мумкинлигини сезиб қолади. Айни шу дамда уни сўнгги ғов, сўнгги синов кутиб туради: ҳаётининг энг олий орзуси ушалиши олдидаги қўрқув.

Ана шу тўртта ғовдан энг доғулиси, номаълум бир муқаддаслик, илоҳийлик либосига буркангандек туюладигани – музаффарлик нашидаси ва қувончидан воз кечиш туйғусидир! Агар қачонки инсон, ўзи жидд-у жаҳд билан курашган орзусига ўзини муносиб ҳисобласа, у гуёки Худонинг қўлидаги қуролга айланади, мана шу оламга, Курраи Заминга ташрифининг АСЛ моҳияти унга аён бўлади.

Пауло Коэльо, “Алкимёгар”

2000 йил

@Liderlar