@marjommi

КӨЗІМДІ АШҚАН СПОРТЗАЛ

2019-06-07T18:51:27.119Z

Шамамен 8-сыныпта болу керек, лицейдің ауласында қыздармен волейбол ойнап жүрдік. Қарасам, орындықтарда(скамейка) Баян абла(әпке) отыр екен. Ол кісі денсаулығына байланысты тәрбиешіліктен кетті деп естіген едім. Лицейге қонақ болып келген соң, бірден қасына барып отырдым.Екеуміз отырып, әңгімелестік.

Сонда ол кісінің маған айтқаны: "Маржан, сенің потенциалың жоғары екенін білемін. Бірақ тек осы кішкентай ортамен шектеліп қалма. Біздің лицейдің сыртында да неше түрлі мықтылар бар. Солармен бәсекелес. Планкаңды жоғары қой"

Сол сөздің маңызын енді түсініп жатырмын Демеймін. Оны сол кезде есепке алып, сол ақылды қолданған болатынмын. Шынымен де көмектесті. Қазір есіме түсіп отыр сол сөздер. Тек бір ортамен шектелмеңіз. Тіпті біл істі талқылағанда біреумен ақылдасатын болсаңыз, сіздің көрмегеніңізді көріп, оқымағаныңызды оқып, естімегеніңізді естіп жүрген адамдардан да міндетті түрде сұраңыз.

Сіздер де, кім болсаңыз да, мейлі мұғалім, мейлі бизнесмен, өз ортаңыздан шығып, сізден жоғары жаққа қыдырып қайтыңыз.

Мектепте жүрсеңіз - сапалы университетке немесе сіздікінен де дамыған мектепке барыңыз, экскурсия жасаңыз, танысып келіңіз, тіптееен мүмкіндік болмай жатса, олимпиадалар, форумдарға қатысыңыз.

Көзіңіз ашылады, жаңа шабыт пен идеялар пайда болады. Тексерілген.

Менің оқушы кезімдегі идеямды ашқан, 250 адамдық аквариумнан үлкен әлемге жол көрсеткен YIPC жобасы болатын.

Ол - Қазақ-түрік лицейлері мен колледждері арасындағы Республикалық Жоба Жарысы. Халықаралық мектептің спортзалында болды.

😱Кіріп кіргендегі үлкеен спортзалдағы галереяны көру, ондағы түрлі саладағы дарынды, қабілетті оқушылар, ақылды тақырыптар.

😦 Біреулер адамның бейнесін 3Д принтерден шығарып үлкен қылып ұстап жүр, екіншісі мүгедек адамдарға қол жасаған. Тағы біреуі Қазақ тілді кітаптарды жаңаша басылыммен шығарған, тағы біреуі Қазақ тілінің ортақ платформасының телефон қосымшасын жасаған, айта берсең - көөөп. Менің күнделікті айналысып жүрген тірлігің жай кішігірім дүние екенін көрсетіп, өмірімді мың бояулы етуге тағы құштарланып қайтатынмын. 5 жылдық лицейлік өмірімде 3 рет қатыстым. Үшіншісінде ардагері мен болып, біздің топтың алып барған жобасы АЙША БИБІ FM мектеп радиосы ерекшеленіп, біздің бағыт бойынша абсолют 1-орынды жеңді.

😍 Ол атмосфера мен жобаны жақсы көретіндігім сонша - жаңа баннердің иісін сезсем, қасына барып иіскеп тұрамын😂 Оқушылар өздерінің жобасы жайлы 3 баннер дайындайтын. Соны өздеріне берілген жерге іледі. Дайындық барысынды тыыырр деп бүктелген жерінен ашылып жатқан жаңа баннерлердің дауысы мен иісі❤️😍

Көзім ашыла жүріп, ораторлық қабілетті практикада үйрендім. Практикада бірден қолданып көрмесең, оқып жатқан кітаптарыңыз бес тиын болып қалады. Жобамды ағылшын тілінде дайындап, оны қазақ, орыс, ағылшын, түрік тілдерінде қорғауды үйрендім. Жағдайдан шығуды және профессорлар мен кәсібилік деңгейлерін мен тек түсімде көретін адамдар төрешілік етті.

Сондай дәрежені көрдім - өміріме үлкен пайдасын тигізді. Сондықтан өз аквариумыңыздан мұxитқа ұмтылыңыз. Ең азында басқа судың дәмін көріп келу үшін. Ол үшін берілетін мүмкіндік өте көп - аздап еңбектенсең, мұны да көрерсің:)

#СтдуентКөзқарасымен #Постотдуши #Marjommi_күндедігінен

HUMAN ZOO IN KAZAKHSTAN

2019-06-05T20:25:14.193Z

Әлем жануарлар циркін жабайық, бұл әлгілерді қорлау деп зар салып жүрсе, Қазақстаным адамдар зоопаргіне көшті. Қызық әрі өкініштi

TEENAGER арманы

2019-05-22T12:57:36.504Z

Өмірге келген күн мен неге келгеніңді түсінген күн маңызды дейді Твен. Сен өзіңді қалай таптың?

👼🏻 Жалпы тереңінен үңілетін болсақ, мен балалық шаққа өте байыппен қараймын. Ғылымда психосоматика деген түсінік бар, яғни біз өсе келе бала кезімізде алған травмаларымызбен жұмыс жасауымыз.

Үйде тек анасы жұмыс жасайтын отбасында өстім, кемсіту мен шантажы көп орта мектепте білім алдым немесе алдыңғы айтылғандардың «құрбаны» болдым. Үздік оқығандығымнан, физика-математикалық лицейге ауысуға тырыстым. Бірақ сонда да тек екінші мүмкіндіктен ғана түстім. Соның өзінде әрең-әрең, менің тырысқанымды көріп, «Жақсы, осы қызға бір мүмкіндік берейікші. Өзін қалай көрсететінін бақылайық» деп қана.

💸 Лицейдегі сыныптастарым өте бай еді. Тіпті, бір сыныптас баланың, әкесі темекі зауыттарының желісін басқаратын. Балаларын джиппен әкеліп-әкететін. Ал мен, қарапайым отбасыдан шыққан Медина, Алматы 1 ауданында тұратынмын, қаладағы мектепке жету үшін 1 сағаттан артық жол жүретінмін, дәл осындай уақыт кешкі 19:00-ден аса қайтадан үйге қайтатынмын. Сондағы жасым – 10.

Бесінші сыныпта химия-биология сабақтарын оқытатын. Оқушылар, артық айтпаймын, вундеркинд еді. Ал менде сенім болды, егер мен түсе алсам, онда мен бұны да алып кете аламын. Байлардың вундеркинд балаларымен бірге дамып, жақсы оқуға барымды салдым.

🙊 Тіпті мектепке барар жолымда автобустан 1-2 аялдамаға ерте түсіп, ары қарай жаяу баратынмын:менде жеке жүргізуші жоқ екендігін көрсетпеу үшін, өзімнің олар секілді бай емес екенімді білдіртпеу үшін. Айтуға ұяламын, бірақ дүкендерден тәттілерді ұрлауға дейін жеткенім есімде. Жегім келгеннен емес, сыныптастарыма мұз кәмпиттерді сатып алуға ақшам бар екендігін көрсету үшін ғана. Қазір осыған ұяламын, шыны керек. Бесінші сыныпта екі сабақтан ғана төрттік бағамен бітірдім. Үнемі баға үшін талпынып жүретін бай-бағландадың ерке балалары мені жек көріп кетті: мен жаңадан келіп, бестік бағаға оқып кеткенім үшін. Физика-математикалық лицей болғандықтан, «5» деген бағаны алу өте қиын. Осылай, 6-сыныпта менен барлығы теріс айналды, кедей отбасыдан екендігімді бетіме басты.

🚬 Алтыншы сыныптың оқушысына ауыр тиіп, темекі мен ішімдікті дос еткен нашар ортаға қосылдым, мектептегі үлгерімім түсіп кетті. Иә, алтыншы сыныпта. Лицейдегі мұғалімдер бор лақтырып: «Мендибаева, вы тупая» дейтін кездері де болды. Тіпті тақырыпты біліп тұрсам да, бәрібір «тупая» болатынмын, тіпті емтихандарымды ашпай жатып «2»-лікті қойып беретін. Себеп біреу – сынып солай ойлайтын, мұғалімдер солай ойлайтын. Күнде жылап, бас ауруларына дейін жетті. Балалық шағымның травмасы – осы.

Бірақ дәл осы тәжірибенің арқасында баға жетпес сабақ алдым. Ақша – балаларды қалай құрдымға әкететінін түсіндім, қатыгездікке әкелетінін көрдім.

Физика-математика бағытындағы сол мемлекеттік лицейде бірінші сыныптан он бірінші сыныпқа дейін оқытылады. ҰБТ бойынша лидер болып табылады: 9-сыныпта мемлекеттік емтихандарының барлығы бестік болмаған және 11-сыныпта алғашқы сынақтан(пробныйдан) 90 ұпай жинай алмаған оқушы мектептен шығады. Осылай үш сыныптық 11-сыныптардан тек 15-тей оқушы бітіріп шығады. Директор колонияда математика пәнінің мұғалімі болғандықтан болар, ол дәлізге шыққанда тірі жан қалмайтын.

🇰🇿🇹🇷 Жағдай осыған дейін жеткеннен соң, анам Қазақ-түрік лицейлеріне түс деді. Емтиханға дайындалдым, Тараз қыздар қазақ-түрік лицейіне түстім. Травмадан соң стресс дегенге келдім. Қазақ отбасында дүниеге келгеніммен, еврейлермен оқыдым. Ал Тараздықтар қазақша сөйлейді, менде базалық қазақ тілі болғанымен, сөйлей алмаймын. Қиналдым, өзімді мықты етіп көрсетуге тырысқанымнан, жау тауып алдым. 20 күндік тіл үйрену курсына келмегендігімнен, ағылшын-түрік тілдерін мүлдем білмедім. Тіпті түрікшедегі “kravat” сөзінің аудармасын білмедім, ал сынып тіпті осыны білмегендігіме күлуші еді. Тілдік барьер қалыптасты, бұл тілдерге мүлдем сөйлемеймін деп шештім. Жақсылығы сол – биология олимпиадасына басыммен кеттім.

Олимпиада жолы да аса жақсы болмады. КБО-ға (Kатев Білім Олимпиадасы) бірінші жылы өтпедім, 8-сыныпта РЕЗЕРВТЕН өтіп, орын алмадым. 9-сыныпта облыстық білім олимпиадасына қатысып, тек 4-орын грамотамен ғана марапатталдым. Өмірім жеңілістерге толы болды, өзіме деген көңілім қалып бастады. 7-сыныптан басталған бұл стресс оқиғаларынан кейін айналамды жек көріп кеттім, 25-30 кг салмақ жинадым. Организмім, әрине, шок болды. Булимиямен ауырдым: тамақты тым көп жейсің, оны құсып тастайсың. 9-сыныпта мемлекеттік емтихандарды әрең-әрең тапсырдым: Ақзер апай төрттігімді қойып берген болатын. Өзімнің ойлауым басқаша екендігін түсінгеннен соң, ешқандай жетістікке жете алмағаным ауыр тигеннен соң және ақымақ екендігімді күнде қайталап айта беретіндігінен, енді тағы шыдасам, сынып түсетінімді түсіндім. Анаммен сөйлесіп, кететінімді айттым. Ол external, яғни екі сыныпта бір жылда бітіру жүйесін ұсынды.

🤷🏻‍♀️ Осылай Астана қыздар қазақ-түрік лицейіне келдім. Барлығы әдемі, өздерін жақсы күтетін (ухоженные) қыздар. Бастапқы кезде «Бұл менің ортам: орыстілді адамдар, барлығы дамып жатыр» дедім, бірақ оқи келе, бай адамдардың өз проблемалары бар екен: шоу-бизнестің, моданың өсектері – қайтадан қажетсіз информация легі. Бұл жер де мені қанағаттандырған жоқ: мен қайтадан өзімді бай отбасыдан келгендей көрсетуім керек болды, олар бір party-ге шақырғанда «Жоқ, өзімді нашар сезініп тұрмын» деп алдауым қажет болды. Ал шындығында ақшам жетпеуші еді. Орта менікі емес болғандықтан, өтірік айтуды үйрендім.

Жалпы Қазақстандағы қай мектепті алсаң да, мектеп – қажетсіз ақпарат мекені.

🤪 Қыста «Зерде» мектебінде external басталды. Жаңа сыныптастарым әртүрлі жерді көрген, жаңашыл адамдар еді: біреу Германиядан, екіншісі Кореядан келген қазақтар. Барлығының алға қойған мақсаттары бар. Бірақ ортақ тіліміз жоқ, ағылшыннан басқа. Ал менің ағылшын деңгейім дубты соққандай еді. Бір нәрсе жасау қажет болды, тырысу қажет болды. Қасыңда Лондонда IELTS 8,5 жинаған қыз немесе 4-5 туған тілді меңгерген жігіт отыруы – мен үшін «Уау» болды.

КТЛ-де оқып жүріп «Біз - генийміз» деп жүрсек, бізден де анағұрлым дамыған жастар бар екен. Олар – NON-stop машиналар.

Күндіз Астана КТЛ-ге барып 10-сынып, түстен кейін экстернал мектебіме 11-сыныпқа барып жүргенде, таңертеңгілік мектебіме барғым келмейтін. Ол жерге кіріп қалсам: «Ким Кардешьян осынша лайк жинапты» дегенді естимін, ал түстен кейін: «Квантовая физика, соңғы жаңалықтарды оқыдыңдар ма, Оксфордта....» деген әңгімені естисің. Айырмашылығын өзің бағамдай бер.

🔝 Екінші әңгімені айтып отырған оқушылардың барлығы қазір TOP университеттерде оқып жатыр: Garward, KAIST, UNIST. Ал мен қалып қалдым. Қалып қалдым, өйткені өкінішпен өмір сүрдім: мені лицейде ағылшын тіліне үйретпеді деп. Ал менің БІР ЖЫЛ уақытым болды. Бір жыл ішінде ағылшынымды көтеріп алуым қажет еді, ал менде сенімсіздік болды.

Қазақстандық мектептердің басты проблемасы сол – оқушыларды түртпектеп, төбесінен міндеттеп қояды. Содан сенімсіздік пайда болады. Бұл – КТЛ-дерде де кездеседі.

💆🏻‍♀️ Қатарластарым 11-сыныпқа көшкенде, мен ҰБТ тапсырдым. 59 балл жинадым. Өте төмен, тіпті проходной емес. Таңдау пән бойынша кемінде 15 болуы керек, менде 14-тен. Өмір өзімді дамыту қажеттігін әрдайым еске салып отырды, ал мен өзімнен басқасының бәрін кінәліп, тек өкінумен ғана өткіздім. Әрбір жеңілістен соң ешкімді күтпей, ізденіске түсіп, ағылшынымды дамытып, олимпиадама жақсылап дайындалуым қажет еді. Олай жасамадым, бұл жолы өмір 59 баллмен шапалақпен берді. Осыдан кейін 1 жыл моральды тұрғыдан демалыс қажет еді. Университетке ақылы түрде оқығанымның өзінен ол жақта да стресске толы уақыт күтіп тұрар еді.

Мектепті бітіріп, қаламаған немесе өзі білмейтін мамандыққа түсіп, өзін-өзі құрдымға кетіретін студенттер бар. Міне, солар GAP year алу қажет.

Ата-анаңа барып: «Анашым, Назарбаев Зиятркелік Мектептерінде 12 жыл оқиды. Мен НЗМ-де оқығанымда да мені 11-сыныптан соң шығарып алмайтын едіңіздер ғой. Олай болса осы жылды маған берші, бір жыл жұмыс жасап, өмірді көрейін. Жемқорлықтың не екенін, өз ақшаңа өмір сүрудің не екенін, өмірдің соқпақтарын Өзім көретін едім. Өмірді сезінуім қажет, Назарбаев Университетіне түскенімнің өзінде алғашқы жылды foundation оқитын едім ғой. Маған бір жылды жеке дамуыма берші» деп айт.

🤦🏻‍♀️ Қазіргі 11-сыныптар «Мен академиялық GAPyearалуды қалаймын, бірақ ата-анам қарсы» дейді. Жаным-ау, ал сен оны алу үшін бір нәрсе жасадың ба? Аузыңды қимылдатқаннан басқа, қолың мен миыңды іске қосып көрдің бе? Ата-анаңа нақты жоспармен келсең, рұқсат бермейтініне күмәнім бар.

Мысалы мен анама келіп: «Анашым, Асем(туған әпкем ) босанды.Мен оның баласына қарайтын боламын. Ол маған айына 50 000 теңге төлейді. Оның 40 000-ын мен «Достық» білім беру орталығына төлеймін. Өзім ҰБТ-ға дайындаламын, өзім қаржысын төлеймін. Ал қалған 10 000-ы менің жүріп-тұруыма қалады. Ал сіздерден керегі үй мен тамақ қана» дедім.

Анам сөзге келместен келісті. Сен тіпті жұмыс жасамасаң да, SAT, IELTS емтихандарына үй жағдайында дайындалу – реально дүние. Қазір ХХІ ғасыр. Курстарға қатыс, мастер класстарға бар. Менде ақша болмағандықтан, интернеттен тегін курстар көрдім. Үйде отырып, қалай әдемі сурет түсіруге болатынын, фотоаппаратпен қолдану тәсілдерін, торт пісіруді, сатылым посттарын жазуды үйрендім.

👩🏻‍💻 GAP year-ымда SMM-manager, PR manager болып жұмыс жасадым. Тапсырысқа торт пен пряник пісіріп саттым. Клиенттер іздедім. Бұл мен үшін баға жетпес тәжірибе болды.

Мен ата-анасы 1 000 000 теңге төлегені үшін ғана университеттің партасын тоздыртатын студенттерден артық болдым.

👩🏻‍🏫 ҰБТ тапсырдым. 99 алдым. Тағы аз. Бірақ мен Грантқа тапсырдым. Қызығы сол, өтіп кеттім. Бұл жылы менің факультетіме 200 грант беріпті. Мамандық менікі емес екендігін түсіндім, бірақ Асфендияровтың ішкі кухнясын көргім келді. Өзіме айттым: «Медина, егер саған ұнаса, қаласың және максималды дәрежеге жетесің, профессорлармен жұмыс жасайсың және стипендиялар табасың. Ұнамаса, кетесің» дедім. Бізді түрлі фондтар бар. Мысалы нақты ғылыммен жұмыс жасайтын студенттерге Есенов фондын айта алмын: 2-курстан бастап құжат тапсырасың, сенің тұратын жерің, тамағың мен оқуың – бәрін төлеп береді. Ынта болса адамда – қиын іс жоқ ғаламда – осыны түсіндім. Сондықтан университетке арнайы шартпен келдім: «Медина, сен ғылыми жұмыс жасайсың, мақалаң осында жариялануы үшін еңбектенесің, ең жақсы профессорлармен жұмыс жасайсың». Бір жылға жуық уақыт оқЫдым – Асфендияровта зеріктім. Ең мықтылар болмады.

❓ GAP year-да қалай сынып кетпеуге болады және осы жылы не істеу керек?
❓ Алдағы 3 ай демалысты оқушылар/студенттер қалай өткізсе болады?
❓Жасөспірімнің арманын барлығын жасадың, бірақ қазір барлығынан бас тартып, Исламға келдің. Қалай?

🔔 Осы сұрақтардың жауабы 23.05.2019 16:16

Достарыңмен бөлісуді ұмытпа🤪💔

🌞 Marjommi

Маржан Әбдіғалиқызы

23 жыл бұрын...

2019-01-19T15:04:32.569Z

АЛИ КОЧАК: "Мен Қазақстандағы еңбек жолымды сол кездегі Атырау Қазақ-түрік, бүгінде Білім-Инновация лицейінде 1997 жылы мұғалім ретінде бастадым. 2001 жылы Өскемен, 2003 жылы Астана ұлдар лицейінің директоры болып, 2008 жылдан бері Сулейман Демирель Университетіндемін"

❓Біз Сулейман Демирель Университетінің 1996 жылы Түркия мен Қазақстанның президенттері қосылып ашқандығын ғана білеміз. Бірақ идея қайдан келді және 23 жыл бұрын қандай жағдайлар болған еді?

✅Қазақстан 1991 жылы егемендігін алғанда мен Түркияда 11-сынып оқып жүр едім. Ол кезде Түркияда “Орта Азияда бауырларымыз бар, біз олармен қайта кездесуіміз керек, қажет болса көмектесуіміз керек , өйткені барлығымыз түркі тілдес ұлттармыз" деген түсінік болған және әлі де бар. Бірақ Совет Үкіметінің Коммунистік саясатының әсерінен бір-бірімізден руxани жақтан алыстап кеттік.Түркиядағы адамдарда үлкен сағыныш болды. Бірақ сол уақытта мемлекетте президент болған Тұрғыт Өзал деген кісінің көзқарас көкжиегі өте кең еді.

Түркия бауырларына қалай көмектесе алады?

Экономика жағынан десек, бұл сала соншалықты күшті болмады. Әрине, кішігірім өндіріс жағынан алда еді. Ал ауыр өнеркәсіп жағы дамымаған еді. Сөйтіп, әлеуметтік бағытта ерікті бизнесмендердің бастауымен бүгінгі "Білім-Инновация" лицейлерін ашу мақсатымен 1992 жылы алғашқы ағайлар келген. Мемлекеттік қолдаумен, осы жылдың ортасында Алматы қаласындағы 9-мектептің базасында 6-сынып оқушыларына ағылшынша, түрікше үйретеміз деп 3 сынып ашылды. Келесі жылы физика, математика, xимия пәндерін ағылшынша жалғастырамыз деп келісілді. Келесі топтар РФМШ-да ашылды. Яғни мемлекет қай мекемені берсе, сол жерде топтар ашылып бастаған болатын. 1993-1994 жылдары мектеп сандары көбейе бастады. Қазіргі Көкшетау, Түркістан, Қарағанды сынды оншақты облыстағы БИЛ-дер осы жылдары ашылған.

Мектептер қалай ашылған?

Түркиядан бір-екі ағай келіп кішігірім инвестиция (ол кездегі шамамен 10 мың $ - Қазақстандағы облыстар үшін жақсы қаражат еді, яғни мектеп салу, балалардың санын 50-ден бастап, 200-300-ге көбейту, мұғалім әкелу) жасаймыз. Былай қарасаң, кішкентай-кішкентай жұмыстар. Ал 1996 жылдарға дейін орта мектеп саны 15-ке көтерілген.

Сол кезде КАТЕВ дедік, бүгінде "БІЛІМ-ИННОВАЦИЯ" дейтін құрылтайда қор "Неге Жоғарғы Оқу Орнын ашпасқа?" деген ой тасталды. Министрлікпен келісіп, Әкімшілік Сулейман Демирель Колледжінің қазіргі ғимараты Университетке берілген. Былай қарасаң, кейбір жекеменшік оқу орындары "Біз 1993-те, 1994-те ашылдық" деп жатады, бірақ жалпы xалықтың білетін жекеменшік деп ашылған университеті осы Сулейман Демирель Университеті ғой.

Бірақ біздің Университеттің басқа жекеменшік Университеттерден айырмашылығы - жеке тұлғаның меншігі емеспіз. Ол - Қордың мүлкі. Қорға кез-келген адам мүше бола алады, қаржылай көмектесе алады. Яғни артында бір-екі адам емес, көмектесе аламын деген көп адам тұрады. Сондықтан, Университеттің иесі кім деген сұраққа мен "Бүкіл Қазақстан xалқы" деп жауап беремін.

Ашылу салтанатына екі елдің Президенттері шақырылып, Сулейман Демирельдің Қазақстанға ресми іс-сапар уақытына сәйкес келтірілген. Университет ашылар кездегі аты басқа - Фатиx болған. Түркиядағы Фатиx Университетінен мұғалімдер келетін болып шешілген Қазақстанның заңнамасымен бекітілген Университет ретінде басталды. Ашылу салтанатында еліміздің Президенті "Осы университетті ақсақал Сулейман Демирельдің атымен атайық" деді. Оның видеосы да сақталыпты. Сонда басшылық қалай болар екен деп шошыған. Кейін өзіміз видеодан қарап отырсақ, Назарбаев бізге ол жағын уайымдамауды, ресми жұмыстарды қала әкімшілігі шешетіндігін айтқан. Сонымен, Сулейман Демирель атына ауыстырған немесе қойған біз емес, Елбасы Н.Ә.Назарбаев еді.

❓1996 жылы кішкентай корпуста болады. Ашу барысында және кішкентай корпуста қандай киындықтар болды?

Бұрынғы құжаттардан қарап отырсақ, Университет ең алдымен Педагогика мамандығын 9 студентпен ашқан екен. Мен сол 9 студентті Батыр деймін. Өйткені БИЛ ашқанда да, ЖОО ашқанда да xалықта мынандай түсінік болды және әлі бар: "Түріктер келіп оқу орындарын ашуда, демек олар дін оқытады. Балаларды діни тәрбиелейді". Кеңес Үкіметінен қалған түсінік - "түріктер дінге жақын".Ал бұл 9 студент пен оны ата-аналары бұл қате ойға қарсы тұра білді. Ал қазір Университетіміз Қазақстандағы 130 ЖОО-ның арасында алғашқы ондықта. Мұнымен ең алғашқы студенттер мақтану керек. Өйткені, олар келмесе,сіздер келмес едіңіздер. Тіпті бұл мәселе тумас еді, "Студент жоқ, онда Университет мәселесі де арман" деп те ойлар едік. Сосын КАТЕВ-тің Түркиядан әкелген мұғалімдері "шалтай-балтай" адамдармен емес, біреуге үлгі бола білетін нақты адамдар екендігін ескеру жөн.

Тіпті мен директор болған кезде ресми лауазымдағы адамдар менен сұрайтын еді: "Али бей, сіздің мұғалімдеріңіз тіпті темекі шекпейді. Ондай адамдарды қайдан табасыз? Құдды барлығы бір зауыттан шыққандай"-деп. Мұғалім студентке өзі жасайтынды айту керек, өзі істемейтінді сұрамау керек. Бала көргенін жасайды емес пе? Ал адамдар мұны адамдар дінмен байланыстырады. Ешқандай қатысы жоқ, дүниеде адамгершілік деген құндылық бар екендігін ескермейді. Негізі ол құндылық Исламда да, xристиандарда да, еврейлердің де дінінде да бар. "Адам өлтірме, жақсы адам бол, арақ-шарап ішпе" дегенге қарсы. Қай дамыған мемлекетті алып қарасаңыз да, мұны нашар қасиетке балайды. Ал біздің ұстанымымыз сол - балаға глобалдық құндылықтарлы үйретсек, ол жақсы адам болып шығады. Тек қана бір мемлекетте тұратын адамдар емес, мемлекеттердің өзі бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста болсын деген үлкен идеямен жасап отырмыз.

❓Ал ең алғашқы 9 студентпен қазір араласасыздар ма?

Шынымды айтсам, қатты бір байланыс жоқ. Бірақ 20 жылдық аясында біз олардың біразын таптық, шақырдық, келді. Шетелде жұмыс жасап жатқандар да бар, бала-шағасымен келді. Түлектеріміз шок. "Біз келгенде кішкентай ғана ғимарат еді". Иә,шынында да, алғашқы 2 қабатты ғимараттың бір қабаты ғана берілген. Ал астыңғы қабатына колледж кейін ғана жөндеу жұмыстарын жүргізген. Сондағы бұл Университеттің тариxы 3 мың шаршы м2-пен басталған. Ал қазір 60мың м2 аумақта оқу процессі жүргізіліп жатыр. Ол студенттер,әрине, қуанышпен, мақтанышпен айта алады. "Біздің оқыған Университетіміз жабылып қалған жоқ. Иә, біз Сулейман Демирель Университетінде оқыдық" деп. Оларды өкіндірмеу үшін қазіргі біздер оқу процесіміз бен статусымызды ие болуымыз қажет. Жеке өзім сондай сезіммен жұмыс жасаймын.

❓Неге дәл Қаскелеңге көштік?

Міне, бұл тариxты мен өз кө��іммен көрдім. Ол жылы мен Астана қаласында "БІЛІМ-ИННОВАЦИЯ" қорының өкілі едім. 2005-жылдары жаңа ҚР Білім министрін құттықтауға кіргенімізде: "Жігіттер, сіздердің орта білім лицейлеріңізде ешқандай проблема жоқ. Енді Президентіміз маған екі тапсырма берді. Бірінішісі - Қазақстандағы барлық орта мектептеріндегі теxникалық жабдықтарын арттыру. Ауылдарға дейін интернет тартылу керек және оқушылардың барлығы компьютерлендіруден білімді болуы қажет. Екіншісі - ЖОО-н оптимизацияландыру" 1996-2006 аралығында елімізде өте көп Университет ашылып қойды. Бірақ бақылау жоқ. Жекеменшік көбейіп, адамдар ақша табу үшін осы саланы пайдаланып кетті. Жеке өзім түсінбеймін ондай кісілерді. Біз,мысалы, таба алмай отырмыз. Әгәраки мұндай ниет болса, ҚР Білім жүйесінде ол адамдар бір нәрсені дұрыс жасамайды.

Сонымен, министрдің сөзінің төркінін түсіндік. ЖОО оптимизациядан өтіп, сапасыз Университеттер нарықтан кетеді. Ал СДУ-дың ол кезде де сапасы жоғары еді, тек ғимарат тым кішкентай. 2006 жылы сол тар ғимаратта 1000 студент білім алды. Сенесіздер ме, 3-4 мың м2 және 1000 студент.

Осы мәселені шешу жолында "Білім-Инновация" қоры Астана қаласында салынып жатқан Нұрорда қазақ-түрік лицейінен соң Алматы қаласында Сулейман Демирель Университетінің құрылысын бастау туралы шешім қабылдады. Физикалық тұрғыдан өссек, біз сапаны да арттыра аламыз, сәйкесінше студенттерді де қабылдай аламыз. Бұл мәселе жайлы сол кездегі ректордың сөзі бар еді: "1 студентті есіктен қабылдауым үшін біреуін терезеден шығаруым қажет,"-деген. Шынында да, студенттер келуші еді, бірақ қабылдай алмайтынбыз - сыймайды. Сондықтан 2006 жылдың соңында жаңа мекемені салу, оны евростильмен қала сыртынан жаңартылған кампус ету шешімі қабылданды. Осы тұста қала сыртында деген түсініктің өзі дамыған Еуропадан келгендігін түсіну қажет. Дәл солай Түркияның да мықты Оқу Орындары қала сыртында. Уақыт өте келе қала өседі де, 15-20 жылдан кейін қазіргі қаланың сырты болып тұрған Қаскелең қаланың іші болып кетеді. Анық мысал, Алматы қаласының шекарасы Апорттан ары еді, ал қазір Алтын Орда базарына тиіп тұр. Жыл сайын 1-2 км-ге қала кеңеюде.

Ал негізгі себептеріне келсек, біріншіден Алматының орталығында, тіпті тау жақта да мұндай смарт компус салатын бос территория болмады. Екіншіден, бар орындар кішкентай, 1-2га үшін тым қымбат баға. Ал ең маңыздысы, шетелдік тәжірибе бойынша барлық ЖОО қаладан 50-60 км қашықтықта орналасқан. Бірақ адамдар қиналмай жетуі үшін транспорт жағы, автобус-поезд жағы өте жақсы қарастырылған. Қазір біздің қиыншылық - сол. Университетке жеткенде балаларымыз базардан өтеді, алыс-алыс жолды артқа тастайды. Мен ойлаймын, мұны мемлекет көріп отыр және жақын арада шешімін қарастырады деген сенімдемін. Алдағы 10 жылда теміржол жүйесі де жолға қойылып, жолдар салынады деген үміттемін. Өйткені Қаскелеңнің өзі де аудан ретінде өсіп келе жатыр. Бұл солай болады - үлкен қалалардың маңайындағы кішкентай қалаларда адамдар тұрады, қаланың ішіне күнделікті жұмысқа барады. Таза ауа болғандықтан, әрине, 100% болмаса да, бір бөлігі өзі үй салып, жайлылықта өмір сүруі үшін Қаскелең, Талғар, Есік аудандарына қарай көше бастайды және бұл процесс басталып та кетті. Ал бұл үшін қала мен ауданды байланыстыратын транспорт жүйесі жақсы болуы тиіс.

Бұл сұрақты бізден Министрлік те сұрады. Біз ресми түрде пункт-пункт етіп жазып түсіндіріп жібергенбіз. Бастысы - атмосфера. Мысалы біздің Университетте сабаққа қатысу деңгейі өте жоғары. Неге? Өйткені балалар алыстан 1 сағаттық жолды артқа тастап келгендіктен, кафеге барып, ары-бері жүрмей 2 сабақты жіберіп алғысы келмейді. Ақыры келген соң, оқып кетейік деп ойлайды.

Бірақ бұл жер - түрме емес. Сондықтан кампустың ішінде кафені де, түрлі алаңдарды да ұйымдастырып беруге тырысып отырмыз. Мысалы жатақxанада тұрғандарға фитнесін де, бильярдын да, конференс залдарын, мәдени іс-шара орталықтарын да, тамағын да дайындап беріп отырмыз. Яғни студенттер үшін барлық жағдай жасап беріп отырмыз. Ата-ананың да, баланың да, Университеттің де сұрайтыны осы -тамағың тоқ, киімің бар болса, отырып сабақ оқы.

Минустары да жоқ емес, бар. Биыл мұндай инцидент көп орын алмағанымен, алдыңғы жылдары жарық жиі сөніп қалушы еді. Өйткені бұл ауданның жарық жүйелері нашар. Бірақ біз оны дизельгенератор алу арқылы шештік. Басқа ақсаң кетер тұсы - бұл кампустың өте жоғары деңгейін түсіріп алмау үшін қаржыландыру біз үшін қиын. Бірақ түрлі мәдени іс-шараларды әкімшіліктен күтпей-ақ өзіміз жасап жатырмыз. Сонда да, артықшылықтары басым түсетіндіктен, қала сыртында отырып-ақ жоғары көрсеткіштерді көрсетіп отырмыз.

❓Жаңа кампусқа көшер кезде мұғалімдердің өзі шаң сүртіп, парта тасыды дегенді естідік. Бұл жағынан қандай қызықтар болған еді?

Мен ол кезде Нұрорда қазақ-түрік лицейінің құрылысын басқарып, 2008 жылы осы ғимараттың құрылысына ауыстым. Негізгі мамандығым мұғалім болса да, тағдыр солай болып, оқуды, оқу орындарының құрылысын жоспарлау саласына да ауыстым. Себебі мен оқу дегеннің не екенін, аудиториялардың қандай болуы қажеттігінен және студенттерге не керектігінен xабарым бар. Сөйтіп 2011 жылдың жазында Қаскелеңге нақты көшіп бастадық. Адамдар бізде ақша тасып жатыр деп ойлайтын шығар, бірақ олай емес. Смарт кампустың құрылысын бастағанымызда кассада 10 мың $ ғана болды. 2008 жылға және мұндай смарт кампус үшін тым аз. Сеніммен бастадық - сеніміміз ақталды. Себебі физикалық тұрғыдан бастағанда ғана басқа адамдар көмектеседі. "Университет саламын" деп ақша жинасам, "Қане, бастасаңшы. Саласың ба, салмайсың ба, біз қайдан білеміз?" дейді ғой. Көшу барысында әлі бір жерлерді бояп жатты, бір жерлерде әйнекті бітіріп жаттық. Бір жағынан Түркиядан жиһаз, парта, орындықтар тола 300 шақты камаз келді. Ендігі керегі - жұмысшы күші. Ал оларға төлейтін ақша жоқ, ал қыркүйекте сабақ басталуы керек. Мұғалімдер💡 Сіздердің ұстаздарыңыз, декандарыңыз осында парта тасыды, әйнек тазалады, еден жуды, жабысып тұрған гипстерді қырды. 15 күндей жұмыс жасап, сіздер отырған парталарды фурадан, қоймадан тасыған - қара жұмысшылар емес, мұғалімдеріңіз.

Нұрорданың ашылуына Н.Ә.Назарбаев қатысты. 2007 жылы сағат 10:00-де өзім қарсы алдым. Ал таңғы беске дейін еден жуатын машинаны үш сағат өзім айдадым. "Басшының өзі жасап жатыр" деген көңіл-күйде болуы үшін. Жұмыс күші жетпей жатса, Астана, Қарағанды "Білім-Инновация" лицейлерінен 30 шақты мұғалімдерді шақырттық. Олар да келіп, көмектесті.

Тіпті бізде ол кезде құрылыс компаниясынан қалған оқыту процесінен xабары жоқ Хакан деген жігіт бар. Бүгінде ол жігіт айтып отыр:"Али бей мұнша адамды қайдан тауып отыр? Сөйтсем, олардың біреулері декан, біреулері профессор екен ғой,"-деп. Сондағы біз оларға ақша да төлемейміз, беретін қаражат та жоқ. Тіпті түскі ас уақытында олар құрылысшылармен бірге контейнерден жаслаған жерде тамақ ішетін. Псиxологияда да бар, бүгін бір қиын жағдайлардан өтіп, қатты қиналсақ та, 1-2 жылдан кейін оның жақсы жағын еске алып ләззатын көреміз. Мысалы мұғалімдер де сол кезде белдері ауырып, парта тасып қолдары ауырып, шаршаған болар, бірақ қазір жақсы ләззатпен еске алып отырады.

1997 жылы еңбек жолымды Атырауда бастадым. Барсам, мектепте парталар Кеңес Үкіметі кезеңінен қалған ескі екен. Мектеп ашылған қыркүйектің бірінде сабағымды өтіп, оқушыларды үйіне шығарып салған соң базарға кеттім. 23 жастағы мұғалім - мен үш банка краска мен екі кисточка сатып алдым. Қасыма тәрбиеші жігітті алып, парталарды боядық. Бүгін дайындап қойсақ, ертең балалар таза әрі әдемі партада отыра алады деген ниетпен. Сөйтсек, мұны бір-екі ата-ана көріпті. Көре сала, қолдарына кисточка ұстап, "Али бей,мынаны сіз өзіңіз жасайсыз ба?" деп келіп тұр.

Ауылдың баласы болғандықтан, жасай алатын едім. Ата-ана қарсы болып: "Жоқ, мұны біз жасауымыз керек деп, біз ата-анамыз деп менің 3-4 сағатқа жоспарлаған ісімді 1-2 сағатта бітіріп кетті. Ол кісілермен әлі де араласамын және олар әлі де айтады:"Біз оны әлі ұмытпадық. Түркиядан келген қайдағы жоқ бір мұғалім біздің балаларымыз оқысын деп парта бояп жүр,"-деп. Мен оны ата-ана көрсін деп жасамадым. Ал сондай ниетте болсам, көрмес еді немесе көрсе де бұлай әсер етпес еді. Тіпті көрсетпей жасауға тырысу қажет. Біздің жалпы жүйенің логикасы сол - қосымша нәрсе жасасаң, білдіртпей жаса. Біліп қойса да, жарнамалаудың қажеті жоқ. Адамдар көреді - ұнатса жалғастырады. Ұнатпаса қалды.

Мұғалімдердің парта тасуы да осы мәселе деп білемін. Бізден сол руx кетпеуі тиіс, кетсе басқа Университеттерден не айырмашылығымыз қалмақ? Мысалы сіздердің мұғалімдеріңіз сіздермен шай ішкені үшін біз қосымша ақша төлемейміз. Өздеріне сондай ілтипат білдірілген соң қосымша тәжірибе, қосымша білімімен бөліседі.

❓Бізде құрылыстар болып жатыр, үлкейіп жатырмыз.Осы жұмыстар қашан бітеді?

Студентент саны бүгінгі таңда 4300. Университет ішінде кейбір жерлерді бұзып, жаңа аудиториялар ашамыз. 2020-2022жылдарға таман біз жаңа 2 блок ашуымыз қажет. Ал қазіргі жасап жатан жөндеу жұмыстарымыз - Студенттік бөлім сіздерге барынша ыңғайлы болуы үшін кеңейтіп жатырмыз. Dance hall салып жатырмыз. Қазір бар үйдің ішін жөндеп жатырмыз, бірақ алдағы 2 жылда 10 мың м2 жерге оқу блоктары қажет. Ал жатақxана мәселесіне келер болсақ, Президенттің тапсырмасымен сырттағы адамдар бізге тиіп тұрған жерден ашқалы жатыр.

❓Ал енді осындай тәрбие мен білімді алып отырған қазіргі студенттерге айтарыңыз бар болса, марxаббат!

Педагогикада адамдардың көргенінен немесе білгенінен жасау дегег екі түсінік бар. Адамдардың басым бөлігі өмірінің кейінгі бөлігінде көргенде алған білімін есінде көбірек сақтайды. Мысалы Университетте қай мұғалімнен көп әсер алдыңыз, сол кісінің методикаларынан көп әсер аласыз, сол кісінің мимикаларын қайталайсыз. Ал кітап оқу арқылы - 20-30%. Сондықтан біз студенттерді мұғалім болса да, болмаса да үлкен өмірге дайындап отырмыз. Себебі университет - адамның үлкен өмірге аттанардағы соңғы трамплині. Сондықтан Университеттер дұрыс тұлға дайындауы керек. Сабақты дұрыс оқытуымыз керек, әлемдегі ең соңғы модельдерді қолдануымыз қажет және дұрыс үлгі болуымыз керек. Біздің Унивсерситте бұл бар және дамытуымыз қажет. Ал студенттеріміз мұның бәрін алып, бір-екі қадам алға тасудың амалын жасауы парыз.

Ең бастысы - жақсы оқуылары тиіс. Академиялық үлгерімі жақсы адам ғана басқаға әсер ете алады. Ол себебі - фундамент. Фундамент болмаса, ештеңе жасай алмайсың. Жақсы оқу керек, жақсы оқуға тырысу қажет. Жақсы дегеннің де өте жақсы және орташа дегені бар. Бастысы - жаман деген деңгкй болмауы қажет. Сосын біздегі атмосферадан адамгершілік, Отансүйгіштік, жақсы азамат болу, адамзатқа құрмет деген түсініктер келеді. Отанымызға ие болайық. Адамзтқа ие болайық. Адамдар бір-бірін құрметтесін. Бір-бірін жамандаудан алыс жүретін,былай айтайық. идеал періште ретінде жастар өсіргіміз келеді. Бір-біріне қазақ,өзбек, түрік; сұлу, әдемі- әдемі емес болғаны үшін емес, адам болғаны үшін, жалпы, Алла адамдарды адам қылып жаратқаны үшін құрмет пен көмек көрсетуіміз қажет.

Академиялық біліміміз бен адамгершілік қасиетімізді қатар алып жүруіміз қажет. Неге? Дамыған елдерді алып қарасақ, иә, теxнология жағынан дамыған. Бірақ кейбіреуінде адами қасиеттері жоқ. Адамдар тіпті бір-біріне орын бермейді. Ал бүл біздің Шығыс xалықтарында бар. Біз бұл құндылықтарымызды теxнологиясы дамып кеткен елдерге экспорт жасауға болады. Ал ол үшін академиялық білімімізді минимум олардікіне жақындатуымыз қажет.