Oibaq - мәдени құбылыстар мен өзекті тақырыптарды таразылайтын медиаOibaq Mediahttps://teletype.in/atom/oibaqmedia2026-04-30T05:03:02.116Zoibaqmedia:BMQD7qORYoY2024-11-18T21:44:55.609Z2024-11-19T14:53:12.241Z

<img src="https://img2.teletype.in/files/17/38/1738abd3-3c44-4553-9c71-0ecf7e2e355f.jpeg">«Төл дауысынан айырылғандар». «Тори мен Локита» фильмі не туралы?

<blockquote id="NMwC">Автор: Сафина Ақтай</blockquote> <p id="w8YO">Сан қилы тағдырды өз өмірінің ақиқатымен кездестіріп, нысанға айналған адам жанын камера кескінінде анықтай білген бельгиялық режиссерлер ағайынды Дарденндердің шығармашылығын үзбей бақылап келемін. «Розетта» әлеуметтік драмасы олардың кинематография тарихындағы ең маңызды картиналарының бірі.</p> <p id="jgyy">«Өнер адамды өлтірмейтін жолдардың бірі болуы мүмкін бе?» деген сауал қойған режиссерлер 2022 жылы «Тори мен Локита» атты төл кино тарихындағы ең маңызды фильмдерінің бірін жарыққа шығарды. Мақалада осы кинотуынды туралы сөз қозғаймыз. Біз осы мақалада субалтерн топтар туралы да айтамыз.</p> <h2 id="FV6d"><strong>Фильм не туралы?</strong></h2> <p id="a6Ma">Бұл кинокартина 2022 жылы халықаралық Канн кинофестивалінде арнайы жүлдеге ие болды. Ағайынды Дарденндердің фильмін киносыншылар кино тарихындағы ең күрделі фильм деп бағалады. Дарденндер бұған дейін де, әсіресе, Еуропада өте өзекті тақырып саналатын көші-қон тәжірибесі туралы фильмдер түсірген еді. Ол қатарда Еуропаға отбасымен келіп, ауыр еңбек процесінде оқыс жағдайдан көз жұмған мигрант туралы «Уәде» фильмі де бар. Бірақ бұл жолғы картинаның жайы басқа.</p> <p id="FsfA">Тори мен Локита – қаны бөлек болса да, жаны егіз бауырлас жандар. Торидің жасы тоғызда, ал Локита он бес жасқа аяқ басқан, бой жетіп қалған қыз бала. Екеуі Африкадан Еуропаға баратын кемеде танысқан. Бірақ Африкадан Бельгияға келген бойда құжат алу үшін жергілікті әлеуметтік қызметкерлерге өздерін «туған бауырлармыз» деп таныстырады. Әрине, әлеуметтік қызметкерлер қыздың бұл сөзіне сенбейді.</p> <p id="I7xr">Сондықтан қанша тырысқанымен, Локита құжат ала алмайды. Ал Торидің мұнда қалуға мүмкіндік беретін құжаты бар. Осылай, екі жаққа айрылуды қаламайтын өрімдей балалардың Еуропаның бюрократиясы мен еңбек бөлінісінде сарсаңға түскен ауыр тағдыры басталады. Олар есірткі тасиды. Локита одан тапқан аз-маз ақшасын Жерорта теңізі арқылы өткізіп, Еуропаға жеткізген контрабандашыларға беруге тиіс. Локита Африкада қалған отбасына да ақша жіберуге міндетті.</p> <figure id="9UL6" class="m_column"> <img src="https://img2.teletype.in/files/17/c6/17c6bdfa-9ab9-4fcd-a969-aed0c0a41997.jpeg" width="1352" /> <figcaption>Фильм скрині</figcaption> </figure> <h2 id="2dab"><strong>Тори мен Локита және Гаятри Спивак</strong></h2> <p id="a4FK">Философ және жазушы Гаятри Спивак «Езгіге ұшырағандар сөйлей ала ма?» деген еңбегінде қазіргі халықаралық еңбек бөлінісі ХІХ ғасырдағы территориялық империализмнің сарқыншағы екенін алға тартады.</p> <blockquote id="iStO"> «Бірінші әлемдегі елдер тобы капиталды инвестициялау құқығына ие, ал басқа топ – әдетте үшінші елдер компрадор жергілікті капиталистер арқылы, сондай-ақ әлсіз қорғалған және тұрақсыз жұмыс тобы арқылы инвестицияға кеңістік береді», – деп жазады ол.</blockquote> <p id="pWzg">Бұл жағдайда авторитар басшылар өз мүддесі мен жеке байлығы үшін барын салса, жергілікті білім саласы, өндіріс, елдегі еңбек бөлінісі құлдырай түседі. Бұл нәрсе еңбек бөлінісі мен өмір сапасы жақсы «жаңа өмір» іздеуге мәжбүрлейді. Ал «жаңа өмірдің» соңы үнемі бақытты аяқталмайды. Көп жағдайда өз еліндегі еңбек бөлінісіндегі дискриминация жаңа кеңістікте де бар. Бұл нәрсеге перифериялық бөтендік сезімі мен өз дауысына иелік ете алмауды қосыңыз.</p> <p id="EWKB">Тори мен Локитаның кәмелетке толмай жатып туған үйлерін тастап шығуға мәжбүр болуы, көші-қон тәжірибесін бастан кешіріп «жаңа өмір» үшін ақы төлеуге міндеттелуі, заңсыз еңбек етуі және ақысын толық ала алмауы – халықаралық еңбек бөлінісіндегі ең сорақы проблемалар. Ал әйел болсаңыз, оның үстіне қара нәсілді мигрант әйел болсаңыз, жағдай одан сайын ушыға түседі. Мәселен, «Тори мен Локита» фильмінде Локита әйел болғаны үшін зорлық-зомбылыққа ұшырап, фильмнің соңында аяусыз өлтіріледі.</p> <figure id="RtbB" class="m_column"> <img src="https://img1.teletype.in/files/8b/2d/8b2dfcf0-40e4-4fc9-be93-d1ada12c300d.jpeg" width="1600" /> <figcaption>Фильм скрині</figcaption> </figure> <h2 id="7CIt"><strong>«Төл дауысынан айырылғандар»</strong></h2> <p id="sQnE">Локита құжат алып, Бельгияда тұрақтап қалуы үшін заңсыз марихуана өсіретін аңғарға «бағбан» болып жұмысқа орналасады. Аулақта орналасқан аңғардың ішінде адам тұратындай жағдай жасалмаған. Ғимараттың іші ылғал, жарық бірде бар, бірде жоқ. Локитаны қарауылдаушы оған ара-тұра тамақ әкеліп тұрады, басқа біреулермен хабарласпауын да қатаң қадағалайды. Ешкіммен байланыс орнату мүмкіндігі жоқ меңіреу кеңістікте Локита өз шындығымен жалғыз қалады.</p> <p id="EiEA">Локитаны ұрланып көруге велосипедін тізгіндеп Тори келеді. Төл дауысынан айырылған немесе дауысы оған иелік етуші субъект тарапынан түсіндірілетін әлемде олар осы адам төзгісіз жұмыстың өзіне қанағат етуге, бүлік шығармауға тиіс. Олардың не ішіп, не киетінін, кімге хабарласып, кімнен аулақ жүретінін де басым тарап шешеді. Керек болса, фильмнің соңындағыдай еш аяусыз ата салады және өлімінің еш сұрауы болмайды. Фильмнің соңында ғана үшінші әлемнің езгіге ұшыраған өкілі Ториға сөйлеу мүмкіндігі беріледі.</p> <p id="dcsT">Ауыр еңбекке тартылу барысында оқыстан немесе жұмыс берушілер тарапынан өлтірілу, құқықтың тапталуы көші-қон тәжірибесі туралы фильмдердің басты тақырыбы. Мәселен, 2016 жылы жарық көрген италиялық режиссер Джанфранко Розидің «Отқа оранған теңіз» деректі фильмінде Тори мен Локита сияқты «жақсы өмір» іздеп, Еуропаға ағылған мигранттардың кемеде көз жұмуы, өмір үшін күрестегі қатыгез қоғамның бейнесі айқын беріледі.</p> <figure id="ctJU" class="m_column"> <img src="https://img2.teletype.in/files/17/38/1738abd3-3c44-4553-9c71-0ecf7e2e355f.jpeg" width="960" /> <figcaption>Фильм скрині</figcaption> </figure> <h2 id="izyy"><strong>Қорытынды</strong></h2> <p id="IV7W">Фильмде репрезентация мәселесі де ойға оралады. «Еуропалық режиссерлер мигранттардың тағдырын қаншалық терең түсіне алады?», «Проблеманы әлемге қаншалық шынайы көрсете білді?» деген сұрақтар пайда болады. Бұл тақырыпта саясат репрезентациясы емес, өнер репрезентациясы басым рөл ойнайтыны рас. Біз фильмнен этикалық сұраудан гөрі отарланған тағдырлардың қатыгез гегемония алдындағы сұраусыз әрі меншіктелген бейнесін көбірек көретін сияқтымыз.</p> <p id="gbgY">Бұл фильмде кейіпкерлер өзара тіл қатысады, бірақ әлемге қарап сөйлемейді. Олар бұйрықты ғана орындайды. Олардың жеке адам ретінде белгілі бір жер мен кімдікке тиесілігі жойылған. Тори мен Локита өз туған жерлері, ата-анасы мен мектепке барған сәті сынды әдемі естеліктері туралы ештеңе де айтпайды. Біз олардың тағдырын олардың өз ауыздарынан емес, репрезентациялаушылар тарапынан білеміз. Олар құдды өткен сәтті ұмытқандай, тек осы сәтте бар. Ал болашақта Локита сияқты жоқ болуы да мүмкін.</p> <p id="kSIw">Әлемді шарпыған соғыс жағдайында көші-қон тәжірибесі көбейді. Көп адам өз отанында болып жатқан зорлық-зомбылық, соғыс өрті, әлеуметтік құлдырау мен езгіге ұшырау салдарынан туған үйлерін, қалыптасқан тұрмыстарын тастап «жат отан» іздеуге мәжбүр. Тори мен Локитаның тағдырластары өте көп және олар әр жыл сайын жаңа сын-қатерлермен бетпе-бет келуге мәжбүр. Ал Дарденндердің кейіпкерлері сынды құтқарылуға деген үміт оты оларды алға жетелеп келе жатқан соңғы шырақтай.</p> <section style="background-color:hsl(hsl(24, 24%, var(--autocolor-background-lightness, 95%)), 85%, 85%);"> <p id="KEbX"><strong>Сафина Ақтай </strong>1996 жылы Қарағанды облысында дүниеге келген. Еуразия ұлттық университетінің журналистика факультетін тәмамдаған. Журналистика саласында бірқатар ақпарат агенттіктерінде қызмет еткен. М.Хайдеггер, М.Фуко, Ж.Делөз, И.Бергман, Э.Юнгер, Ш.Лоут, секілді батыс авторларының мақалалары мен сұхбаттарын қазақ тіліне аударған.</p> </section> <h5 id="zlZO"><strong>Материалдағы автордың жеке көзқарастары Oibaq Media жобасының ұстанымын білдірмейді.</strong></h5> oibaqmedia:oibaqmedia2024-01-06T08:13:12.759Z2024-01-06T08:29:05.528Z

<img src="https://img4.teletype.in/files/ba/9f/ba9fbcbd-3592-4dd9-a2f7-f3d5c520a2ae.jpeg">Қаңтар оқиғасы Қазақстанның 30 жылдық тарихындағы ірі наразылық ретінде аталады. Біз осы жазбада Қаңтар оқиғасына байланысты өлеңдерді топтастырдық.

<p id="mzXT">Газдың қымбаттауына байланысты басталған наразылық шаралары елдегі ең ірі қақтығысқа айналды. Билік ресми мәлімдеме жасап, трагедияның себеп-салдарын түсіндірмегендіктен бұл оқиға «Қаңтар қырғыны», «Қаңтар оқиғасы», «Қаңтар трагедиясы», «Қанды қаңтар» деп түрлі нұсқада айтылып жүр. Бұл оқиға туралы көптеген деректі фильм түсіріліп, әдеби шығармалар жазылды.</p> <p id="b4LX">Біз осы жазбада Қаңтар оқиғасына байланысты жазылған өлеңдерді топтастырып шықтық. </p> <figure id="AAfQ" class="m_column"> <img src="https://img2.teletype.in/files/55/fb/55fba245-23b2-46b3-be75-302659adcaf8.jpeg" width="800" /> <figcaption>Винсент ван Гог. Тұтқындар серуені.</figcaption> </figure> <p id="uhqR"><strong>Файзулла Төлтайдың «Көккөңбек қабырғалар» өлеңінен үзінді</strong></p> <p id="eKGL">Көккөңбек қабырғалар – <br />көк туды есімізге салады;<br />Ақорда төрінде ілініп тұрғанын емес, <br />алаңда желбірегенін <br />есімізге салады көккөңбек қабырғалар.<br />Біз бейне сол туды жамылып <br />Алаңда көз жұмған <br />адамның мәйіті басында<br />айналып жүрген <br />әруақтар секілдіміз –<br />Дәлізден «Тоқ...», «Тоқ...» етіп,<br />Аяқ киім даусы жақындап келеді.</p> <figure id="xLHs" class="m_column"> <img src="https://img1.teletype.in/files/89/0b/890b6426-1f4d-4e82-92c6-3dac5f36460c.jpeg" width="1280" /> <figcaption>Фото: smartik.ru</figcaption> </figure> <p id="KUXT"><strong>Әннәс Бағдаттың «Алаң»өлеңінен үзінді</strong></p> <p id="ARtR">Алаң<br />Іздер қызыл қырау басқан, <br />Тазалап жүр оны <br />бұйрық алған әлдебіреулер.<br />Бір қолында билік,<br />Бір қолында күн болса да <br />Өшіре алар емес <br />Іздерді қызыл қырау басқан.</p> <figure id="zG4h" class="m_column"> <img src="https://img4.teletype.in/files/ba/9f/ba9fbcbd-3592-4dd9-a2f7-f3d5c520a2ae.jpeg" width="1000" /> <figcaption>Фото: Factcheck</figcaption> </figure> <p id="aPap"><strong>Ақан Серіктің «Қай аға мені атқан?» өлеңінен үзінді</strong></p> <p id="xyHn">Ел болсақ бақ тұрған,<br />Баланы ата ма?..<br />«Ескертпей аттырған»,<br />Атамдай Ата ма?..<br />Кеттім мен аттанып,<br />Жар болмай Жаратқан.<br />«Террорист» – деп танып,<br />«Қай аға мені атқан»?..</p> <figure id="ko42" class="m_column"> <img src="https://img1.teletype.in/files/40/8f/408f14ea-2ece-4b4f-991f-cbf731d1dfb5.jpeg" width="1920" /> <figcaption>Фото: Azh.kz</figcaption> </figure> <p id="5Nhw"><strong>Еділбек Дүйсеннің «Ұйқысырау ІІ» өлеңінен үзінді</strong></p> <p id="NQFH">(Мұның бәрі де әу баста қиялда құрылған).<br />Ескі [Жаңа] Өзен көшелерінде де,<br />Аспан тамып тұратын Алматыда да,<br />Қазақ болып өмір сүру мүмкін емес секілді.<br />Тек, алдымызда күтеді бізді-<br />Үстіне өрмекшілер тор құрып үлгерген қалың тұман.</p> <figure id="uhee" class="m_column"> <img src="https://img1.teletype.in/files/c1/0c/c10c1605-7706-4c89-8836-5ec3624c06d9.jpeg" width="800" /> <figcaption>Фото: Азаттық</figcaption> </figure> <p id="DY3i"><strong>Файзулла Төлтайдың «Қаңтар қырғынына» байланысты «Азаттық радиосының» жиналысында» өлеңінен үзінді</strong></p> <p id="Unyn">тек қана көзімізді төмен салуға қауқарымыз жетеді,<br />тарихтың өзі көтере алмайтын кеудеміздегі ауыр қасіреттен<br />еңсеміз езіліп, еңкейе береміз –<br />бүгінге бөтен қап-қара түнекке құлдилап,<br />қарманар бірде бір ой таппай,<br />оянғымыз келетін тарихтың шейіттеріне тап боламыз еңкейген сайын:<br />барлығы «Мәңгілік елдің» босағасында бас құрап отыр,<br />орталарына сынған шаңырақтың мүрдесін алып.<br /></p> <h2 id="ech9">Oibaq – мәдени құбылыстар мен өзекті тақырыптарды таразылайтын медиа</h2>