parr00t

ROM nədir? Stock ROM və Custrom ROM nədir?

2023-08-29T18:50:37.862Z

Bu məqaləyə başlamadan öncə 'ROM' nədir onu öyrənək.

ROM - Read Only Memory - (Daimi Yaddaş Qurğusu) Bir növ Əməliyyat Sistemidir deyə bilərik. Cihazlarımız üçün şirkətlər tərəfindən hazırlanmış ƏS'ləridir. Məsələn biz yeni bir telefon aldıqda onun içərisində olan sistemə ROM deyirlər.

(Xiaomi cihazlarının içərisində - MIUI rom'u gəlir, Samsung cihazlarının içərisində OneUI rom'u gəlir və s.)

Stock ROM nədir?

Cihazı buraxan şirkət tərəfindən hazırlanan ROM'a Stock ROM deyilir. Yəni biz yeni bir cihaz aldıqda onun içərisində defolt olaraq olan ROM'a Stock ROM deyilir.

Custom ROM nədir?

Custom ROM adındanda bilindiyi kimi custom yəni özəldir. Custom ROM'lar insanlar tərəfindən hazırlanan ROM'lardır. Yəni məsələn mən bir ROM hazırlayıramsa o ROM, Custom ROM olur. Şirkətlərdən bağımsız, müstəqil, açıq mənbəli və bəlli bir insanın və ya insanların (komandanın) hazırladığı ROM'a Custom ROM deyilir.

Deyə bilərsiniz ki, Stock ROM varsa, Custom ROM nə işimizə yarasın? Zatən şirkət cihazın üzərində özü ROM hazırlayıb göndərib. Burada əslində seçimlər, düşüncələr girir mövzuya. Məsələn bir nəfər cihazında daha çox özəlləşdirmələr etməyi sevir digər bir nəfər gizlilik və güvənliyə çox diqqət edir və ya digər birinin isə cihazı güclü deyil, işlətdiyi Stock ROM cihaza ağır gəlir (dondurur), dediyim kimi bunlar düşüncələrdi və bu düşüncələri yerinə yetirmək üçün Custom ROM'lar işimizə yarayır.

Biraz daha misal gətirim daha yaxşı anlamağınız üçün. Məsələn yeni bir Samsung cihazı aldıq və içərisində bir sürü bizə lazımsız proqram var, onları silmək isdəsək cihaz buna icazə vermir, çünki Stock ROM buna icazə vermir. Bizədə bunlar lazım olmadığı üçün biz fərqli Custom ROM seçimi edə bilərik. Bu sadəcə bir misaldır, bir sürü misallar gətirmək olar buna görə. Custom ROM Stock ROM'lardan üstündür deyə bilərəm ama hər mövzuda yox. Ən böyük məsələ və ya problem Custom ROM'ların arxasında şirkətin və ya şirkətlərin olmamasıdır. Belə olduqda bir neçə insan o ROM'a yetərincə qatqıda ola bilmir deyə proyekt zəif olur.

Burada da sizlərə bəzi Custom ROM'ları topladım:

Ümid edirəm yazdığım məqalə sizlər üçün həm anlaşılır həm də faydalı olmuşdur :)

Linux'da paket menecerləri 📦

2023-08-26T10:53:53.405Z

⬞ RPM - Redhat Package Manager

Centos, Redhat, Fedora, Oracle Linux kimi Redhat mənbəli distrolarında istifadə olunan paket meneceridir. RPM'in bir digəri isə Yum'dur.
RPM (Redhat Package Manager) Redhat tərəfindən hazırlanmışdır, adının açılışındanda bəlli olur zatən. Hal-hazırda bir çox Linux distorları tərəfindən istifadə olunur. rpm paketi ilə biz ” *.rpm ” uzantılı faylları idarə edə bilərik. Sistemimizə tətbiqlər quraşdıra, silə, yeniləyə və ya məlumat əldə edə bilərik.

Əlavə məlumat: Redhat Fedora üçün dnf paket menecerini hazırlamışdır. Yəni Fedora'ın öz paket meneceri vardır. Lakin dnf rpm üzərinə yığılmışdır ama rpmdən daha yaxşıdır. Çünki rpm sürət baxımından zəifdir.

Websaytı: https://rpm.org

⬞ AppImage

AppImage - Bir fayl, hər yerdə işlətmə imkanı. Flatpak'dan sonra deyərdim ən sevdiyim paket meneceridir. Bir AppImage faylını hər Linux distorsunda aça bilərsiniz. Bu da bizə isdədiyimiz proqramı rahat şəkildə işlətdiyimiz distroya yükləməyə imkan verir.

Websaytı: https://appimage.org

⬞ Flatpak

Bunun haqqında daha öncə çox geniş bir məqalə yazmışam.

Buradan oxuya bilərsiniz: https://teletype.in/@parr00t/flatpak-qurulumu

⬞ Snap

Canonical tərəfindən hazırlanan bir paket meneceridir. Demək olar ki hər Linux distrosunda işləyir. Linux'un app store'si deyirlər😁 Flatpak işlətməyinizi tövsiyə edirəm, çünki snapla yüklənən proqramlar bir neçə saniyə gec açılır ama Flatpak'da belə bir problem yoxdur.

Websaytı: https://snapcraft.io

⬞ Pacman

pacman paket meneceri Arch Linux'un ən fərqli və fərqləndirici xüsusiyyətlərindəndir. pacman istifadəçinin qurduğu və ya müstəqil şəkildə yüklədiyi rəsmi depolardan və ya yerli olanlardan asılı olmayaraq paketlərin asan quraşdırılması, çıxarılması və idarə edilməsini təmin etməkdir.

Websaytı: https://archlinux.org/pacman

⬞ AUR (Arch User Repository)

AUR rəsmi repositorylərin xaricində Arch istifadəçiləri tərəfindən yığılmış bir repository'dir. AUR içərisində pre-compiler edilmiş binary faylları yerinə, paketlərin mənbə kodundan rahatca compile edilməsinə imkan verən PKGBUILD tərifləri vardır. Bu təriflərdən istifadə edərək paketlər mkpkg tərəfindən asanlıqla tərtib edilir və pacman tərəfindən yüklənir. (mkpkg pacmanın bir hissəsidir)

Websaytı: https://aur.archlinux.org/

Proqramlaşdırmanı necə öyrənək?

2023-08-23T15:14:56.750Z

Bundan öncə "Hansı proqramlaşdırma dilini öyrənməliyəm" başlığı altında yazdığım məqaləni oxuduğunuzu fərz edərək davam edirəm. Əgər oxumamısınızsa ilk öncə onu oxuyub sonra bura geri dönmənizi tövsiyə edirəm.

Bir sahə və ya bir proqramlaşdırma dili seçdiniz və bu yol üzərə getmək isdəyirsiniz ama necə gedəcəyinizi bilmirsinizsə doğru yerdəsiniz! Başlayaq...

Proqramlaşdırma dillərini öyrənməyin o qədər də çətin olmadığını ilk başdan deyim. Əgər öyrənməyə başlamısınızsa və öyrənə bilmirsinizsə, bezirsinizsə və ya çətin gəlirsə deməli doğru öyrənmə şəklinə riayət etmirsiniz.

Proqramlaşdırma öyrənməkdə sizə yardım edəcəyini düşündüyüm 7 başlıq seçdim və əlavə olaraq sizlərə bir neçə tövsiyə etmək isdəyirəm hansı ki özüm təcrübə etmişəm.

İlk tövsiyəm: Bir roadmap(yol xəritəsi) hazırlamanızdır və bu yol xəritəsi üzərində getmənizdir. Çünki yolu bilsəniz, o yolda daha rahat irəliləyəcəksiniz.

İkinci tövsiyəm: Gündəlik olaraq bəlli bir zaman təyyin etmənizdir. Bu təyin etdiyiniz saat ən azı 3-4 saatdan az olmamalıdır, mümkünsə 5-6 saat (bacardığınız qədər).

Üçüncü tövsiyəm: Gündəlik olaraq öyrəndiklərinizi test etməyiniz və bunları yol xəritənizdə geridə buraxmanızdır. Gündəlik olaraq çalışın, bir gün ara verib digər gün çalışaram deməyin, tənbəllik etməyin ki bir sonuç əldə edəsiniz. :)

1. Xarici dil (İng, Rus və s.)

Nə üçün xarici dil öyrənməliyik deyə soruşursunuzsa cavab olaraq deyim ki, bütün yaxşı mənbələr xarici dillərdədir, əsasən də ingilis dilində, ingilis dilini öyrənməyə üstünlük verin. İnanın mənə proqramlaşdırma öyrənmək yolunda bəlkə də 30%-40% sürətlənəcəksiniz. Və bir başqa tərəfdən də baxsaq, bütün şirkətlər ingilis dili bilən birinə üstünlük verirlər, xaricə çıxmaq isdəsəniz ingilis dili bilmək məcburiyyətində olacaqsınız və ya freelancer işləsəniz yenə də ingilis dilini bilməlisiniz. Anlayacağınız ingilis dili həyatınızın hər yerində lazımdır.

2. Kurslar

Əgər imkanınız varsa kurslara getməyinizi tövsiyə edirəm, ama kurs seçərkən diqqətli olun yaxşı kurs seçin. Deyə bilərsiniz ki "kursda keçilən dərsləri özümdə öyrənə bilərəm" xeyr əslində tam olaraq da elə deyil. Əlbəttə bəlli bir məlumatlar öyrənərsiniz ama kursda, müəllimlə və sizinlə eyni yolda irəlləyən insanlarla birlikdə öyrənmək ayrıdır. Əlavə olaraq internetdə, baxmağa ömrünüzün yetməyəcəyi qədər kurslar var. Udemy, YouTube və s. platformalarında pullu və ya pulsuz fərq etmir, əsas məqsəd öyrənməkdir.

3. Kod yazmaq

Bir çox insan bu qismdə çox böyük xəta edir. Məsələn deyək ki YouTube'dən videolara baxırsınız ama kod tərəfində az kod yazırsınız. Bu sizin irəliləyişinizin qarşısını alır. Zəhmət olmasa videolara baxmağı bir kənara qoyub, kod yazın. Kod yazmağı yeni yeni öyrənsəniz belə önəmi yoxdur, kod yazın! Ağlınızda bir proyekt olsun məsələn, onu kodlara çevirməyə çalışın. İnternetdə ağlınızda olan proyekt haqqında araşdırma edin, belə etdikdə videolarda olan məlumatlardan daha çox məlumat öyrəncəksiniz. Xəta etməkdən qorxmayın və sıxılmayın. Xəta edin, xətalarımızın bizlərə ən böyük dərsləri verdiyini unutmayaq :)

4. Git & Github

Git və Github'u öyrənin, deyərdim ki hər bir proqramçının bilməsi mütləqdir. Siz işə girmək isdədikdə sizdən 100% Git və Github haqqında soruşulacağından əmin ola bilərsiniz. Və sizin işlərinizi daha da asanlaşdıracaq, köhnə kodlarınıza baxıb səhvlərinizi düzəldə biləcəksiniz və ya köhnə kodlarınıza baxıb heçnə başa düşməyəcəksiniz :D Buna görədə hətta lazım olsa hər sətirdə rəylərdən istifadə edin. Hansı sətir kodun nə işə yaradığını yazın. Sizi daha da irəli səviyyəyə aparacağından əmin olun.

5. Açıq mənbəli proyektlər

Github üzərindən sahənizə uyğun açıq mənbəli proyektlərə baxın, maraqlı gələni seçib açıq mənbəli proyektlər üzərində işləməyə başlayın, praktika edin bir sözlə. Özünüzü real iş mühitində hiss edəcəksiniz, bu da sizə sabah iş mühitində işləyərkən ekstra rahatlıq qatacaq. Bunu edərək həm açıq mənbəli proyektlərə dəstək olmuş olarsınız həm də öz biliklərinizi ciddi şəkildə artırmış olacaqsınız.

6. Dokumentasiyalar

Hər proqramlaşdırma dilinin öz dokumentasiyası vardır. Onları oxumağa üstünlük göstərin. Çünki dokumentasiyalarda faydalı məlumatlar çoxdur.

7. İnsanlar və kanallar

Bu sahədə olan insanlarla daim ünsiyyət də olun, bu sizin bu yoldan sıxılmamanıza yardım edəcək və ortaq proyektlərdə işləyərək bir birinizdən yeni məlumatlar öyrənə bilərsiniz. Bu sahəyə aid kanallara abunə olun, Telegram və ya YouTube və s. fərq etmir. Unutmayın ki, əgər yeni başlayırsınızsa bu sahədə öyrənəcəyiniz hər bir nöqtə qədər belə olan məlumat bir gün lazım olacaq və digər insanlardan daha çox biləcəksiniz bu da sizin dəyərinizi yüksəldəcək.

Burada qeyd etmək isdəyirəm ki, bunlar tamamilə mənim fikirlərimdir. Bəzi insanlar bunlarla razı olmaya bilər və ya fərqli düşünə bilərlər. Rəy bölməsində fikirlərinizi yazın, fikirlərinizi bizimlə bölüşün! :)

Hansı proqramlaşdırma dilini öyrənməliyəm?

2023-08-21T11:38:30.284Z

Proqramlaşdırmaya yeni başlayan və ya yeni başlamaq isdəyənlərin qarşılaşdığı ən böyük problem budur deyə bilərəm. Hər kəs proqramlaşdırmaya başlayanda özü özünə bu sualı verir və bu sualın cavabını tapa bilmir. Belə olduqda ya motivasiyası düşür sahəni buraxır ya da səhf yol tutur. Mən də təxminən 7-8 il öncə proqramlaşdırmaya başlayarkən bu problemlə üzləşirdim, bir proqramlaşdırma dilini yarımçıq qoyub digər bir proqramlaşdırma dilinə keçirdim və təbii ki də bu məni çox geridə qoyurdu sonunda isə heç bir şey öyrənə bilmirdim. Siz belə edib zamanınızı itirməyin deyə sizə tövsiyəm bir yol üzərində davamiyyətli olaraq getməyinizdir.

🚶İlk addım:

Proqramlaşdırma dili seçmədən öncə, sahə seçin. Özünüzə sual verin, mən hansı sahəni isdəyirəm? Mən özümü hansı sahədə görürəm? Suala cavab tapdığınız zaman artıq seçdiyiniz sahəyə uyğun proqramlaşdırma dilini öyrənməyə başlayın. Sizlərə sahələrə uyğun proqramlaşdırma dillərini aşağıda sıralayacam.

🚶İkinci addım: Sahələr:
Web - Web sahəsi iki yerə bölünür. Bunlar Front-End və Back-End'dir.
Front-End - HTML, CSS, javascript (Təməl olaraq)
Back-End - php, python, java (Birini seçə bilərsiniz)
Android - Java, Kotlin, Flutter (Dart) (Birini seçə bilərsiniz)
IOS - Swift, Flutter (Dart) (Birini seçə bilərsiniz)
Desktop - Java, Python, C# (Birini seçə bilərsiniz)
Game - C#, C++ (Birini seçə bilərsiniz)
AI - Python, Ruby, Lisp, Java, R (Birini seçə bilərsiniz)
Embedded systems - C, Python, C++, Java (Birini seçə bilərsiniz)
Database - SQL, Python, R (Birini seçə bilərsiniz)

Qısa bir qeyd: Deyək ki bir sahə seçdiniz, artıq proqramlaşdırma dilini axtarmağa başladınız və beləliklə bir çox proqramlaşdırma dili ilə qarşılaşacaqsınız, qorxmayın bunun da bir çıxış yolu var. :) Proqramlaşdırma dillərini qarşılaşdırın. Məsələn Android sahəsini seçdiniz, qarşınızda java və kotlin və s. var. Javanı araşdırın, Kotlini araşdırın. Hansı daha tələbatlıdır? Hansı daha üstündür? Araşdırma etdikdən sonra artıq o sahədə hansı proqramlaşdırma dilinin daha tələbatlı və ya hansının daha üstün olduğunu anlayacaqsınız.

İkinci qısa bir qeyd: Yaxşı proqramlaşdırma dili deyilən bir anlayış yoxdur. Hər proqramlaşdırma dilinin özünə görə yaxşı və pis cəhətləri vardır. Sadəcə günümüzdə bu sahə artıq o qədər genişlənib ki, bir sahə üçün 2 və ya 3 dən çox proqramlaşdırma dili mövcuddur. Bu da sizi aldadıb "Bu proqramlaşdırma dili pis, bu isə yaxşıdır" fikrini canlandırmasın.

Burada sizlərə ən təməl şəkildə və ən bəsit şəkildə sahələrə uyğun proqramlaşdırma dillərini seçdim, əlbətdə ki bunlar sadəcə bir neçəsidir, hər sahənin özünə uyğun bir çox proqramlaşdırma dilləri var lakin mən ən populyar olanları bir araya toplamağa çalışdım. Siz öyrəndikcə sahənin genişliyini və sadəcə bunlarla yetinmədiyini anlayacaqsınız. Bu sadəcə başlanğıcdır ama yaxşı bir başlanğıc ;)

Bu günlük bu qədər.

Suallarınız olarsa çəkinmədən rəy bölməsində qeyd edin, cavablamaqdan məmnunluq duyaram!

Sizlərə proqramlaşdırma karyeranızda uğurlar! :))

Sahələr və ya proqramlaşdırma dilləri üzərə olan yol xəritələri: RoadMap