@shpik92

Ot so’z turkumi

2020-04-24T18:16:20.204Z

Mavlon Burxanov

Narsa-buyum, shaxslarning nomi, atamasi bo‘lgan so‘zlar turkumi ot deyiladi. Otlar kim? nima? qayer? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi.
Otlar egalik, kelishik kabi so‘z o‘zgartirish, turli ma’no va vazifa uchun qo‘llanuvchi vazifadosh shakllarga hamda o‘ziga xos so‘z yasalish tizimiga egaligi bilan ajralib turadi.

Atoqli otlar. Bir turdagi narsa yoki hodisalarning birini ajratib ko‘rsatish uchun xizmat qiladigan otlar atoqli otlar deyiladi. Atoqli otlar shaxs ismlari, havonlarning atoqli nomlari, tashkilot va gegrafik makon nomlari, koinot jismlari nomlari, suv havzalari, tashkilot nomlari kabi guruhlar doirasida uchraydi: Alisher, Ulug‘Bek, Zarafshon, Toshkent, Samarqand, Mars kabi. Bunday atoqli otlar o‘zaro tub va yasamaligi hamda tuzilishiga ko‘ra farqlanishi mumkin. Masalan, Lola, Go‘zal, Amir, Gavhar Orol kabi otlar sodda tub, Ilonli, Do‘stlik, Paxtakor kabi atoqli otlar sodda yasama, Ulug‘bek, Alisher, Nurato, Nurobod, Qo‘shrabot, Uchquduq kabi atoqli otlar qo‘shma otlardir.

Asal, Quvonch, Anor kabilar turdosh otdan, O‘lmas, Sotiboldi, Turdi, Tursun kabilar esa fe’ldan, Aziz, Botir, Shirin, Vali kabilar sifatdan, To‘qsonboy, Oltibek kabilar esa sondan, Bultur, Avvalboy kabilar esa ravishdan hosil bo‘lgan atoqli otlardir.

Turdosh otlar bir turdagi otlarning umumiy nomini bildiruvchi otlardir. Masalan, inson, daryo, shahar, kitob, daftar. Turdosh otlar quyidagi ma’no guruhlarga mansubligi bilan o‘zaro farqlanadi:
Aniq otlar bevosita narsa-buyum va shaxs, jon-zot anglatadigan otlardir. Aniq otlar bevosita sanash va ko‘rish mumkin bo‘lgan otlar hisoblanadi. Masalan: kitob, talaba, daraxt, qush.

Mavhum otlar his qilish, sezish mumkin bo‘lgan otlardir. Ular ham ko‘plik affikslari bilan qo‘llanmaydigan otlar bo‘lib, ularga ko‘plik qo‘shimchasi qo‘shilganda turlicha ma’no bo‘yog‘i yuzaga keladi. Masalan: sevgi, sezgi, qayg‘u, alam, qadr, oriyat.

Jamlovchi va yakka otlar. Bir turdagi narsaning o‘zini ifodalaydigan otlar yakka otlar hisoblanadi: kitob, gul, daraxt kabi. Birlik shaklida bo‘lib, bir xil turdagi narsaning to‘dasi, jamini ifodalaydigan otlar jamlovchi otlardir: xalq, armiya, ko‘pchilik, poda, jamoa, o‘rmon kabilar.

Sanaladigan otlar, sanalmaydigan otlar. Sanaladigan otlar, asosan, aniq otlardan tashkil topadi: daraxt, kitob, qalam. Sanalmaydigan otlar modda otlari, og‘irlik, suyug‘lik o‘lchamiga xos otlar va atoqli otlardan tashkil topadi: tuproq, qum, havo, shakar, tuz, yog‘, guruch, kabilar.

Yuqoridagi ma'lumotlar abituriyentlar va o'zbek tilini mustaqil o'rganuvchilar uchun qo'shimcha ma'lumot sifatida taqdim etildi.

Ot_M. Burxanov

2020-04-24T18:00:24.415Z

Juft ot. Bir xil grammatik shaklga ega bo‘lgan ikkita otning teng bog‘lanishidan tuzilib, bir umumiy ma’noni anglatadigan ot juft ot deyiladi. Juft otlarning qismlari mustaqil urg‘uli so‘z bo‘lib, ular talaffuzda yagona leksik urg‘uga birlashadi. Affikslar juft otning keyingi qismiga qo‘shiladi: ota-onadan, osh-nonning, aka-ukalar, arz-dodimizni.
Juft otlar tarkiban har ikkala qismi mustaqil ma’noli so‘zlardan, bir qismi mustaqil, ikkinchi qismi mustaqil ma’noga ega bo‘lmagan so‘zlardan va har ikkala qismi ma’noga ega bo‘lmagan so‘zlardan tuziladi:
1.Har ikkala qismi mustaqil ma’noli so‘z bo‘ladi. Bunda juft so‘zlar o‘zaro ikki xil bog‘lanadi: a) bog‘lovchilarsiz: ota-ona, qozon- tovoq; b) –u, -yu yuklamalari yordamida: tog‘-u tosh, olma-yu o‘rik.
Juft otlarning har ikkala qismi mustaqil ma’noli so‘zdan tuzilganda uning qismlari quyidagicha farqlanishi mumkin: 1) har ikkala qismi hozirgi tilimizda ishlatiladigan mustaqil so‘z bo‘ladi: o‘yin-kulgu, tog‘- tosh, sigir-buzoq, qo‘y-qo‘zi; 2) mustaqil so‘zlarning ikkinchi qismi
tarixiy yoki eskirgan so‘z bo‘ladi: ko‘cha-kuy, el-ulus, idish-oyoq; 3)mustaqil so‘zlarning birinchi yoki ikkinchi qismi o‘zlashma so‘z bo‘ladi: kuch-quvvat, o‘y-xayol (o‘zbekcha+arabcha), tuz+namak (o‘zbekcha+ tojikcha), savdo-sotiq, gap-so‘z (tojikcha+o‘zbekcha); 4) mustaqil so‘zlarning har ikkalasi o‘zlashma so‘z bo‘ladi: hol-ahvol, hisob-kitob, sir-asror (arabcha).

Juft otlarning tuzilshida so‘zlar ma’no jihatdan quyidagicha munosabatda bo‘ladi: a) mazmunan bir-biriga yaqin, umumiy bir guruhga mansub bo‘lgan uyadosh so‘zlardan: oyoq-qo‘l, yuz-ko‘z, , idish-tovoq, sigir-buzoq; b) ma’nodosh so‘zlardan: o‘y-xayol, kuch- quvvat, or-nomus, baxt-saodat, qo‘ydi-chiqdi; v) qismlari zid ma’noli so‘zlardan: yer-ko‘k, er-xotin, o‘g‘il-qiz, keldi-kitdi, oldi-berdi; g) butun-bo‘lak munsabatga ega bo‘lgan so‘zlardan: gap-so‘z, tog‘-tosh.
2.Bir qismi mustaqil, ikkinchi qismi mustaqil ma’noga ega bo‘lmagan so‘zlardan tuzilgan juft otlar: kiyim-kechak, bozor-o‘char, temir-tersak, maza-matra, qand-qurs.
3. Har ikkala qismi ma’noga ega bo‘lmagan so‘zlardan tuzilgan juft otlar: g‘ala-g‘ovur, lash-lush, ikr-chikir, g‘idi-bidi.
Juft otlar vositasida ifodalangan ma’no har xil bo‘ladi: a) ma’no
umumlashadi va kengayadi: qovun-tarvuz, qozon-tovoq, qo‘y-echki; b)
ma’no umumlashadi va jamlanadi: o‘g‘il-qiz, ota-ona, aka-uka.

Takroriy otlar. Bir xil grammatik shakldagi so‘zlarni aynan takrorlash orqali leksik-grammatik jihatdan bir butunlikni tashkil qiluv- chi otlar takroriy otlar deyiladi. Takroriy otlar ko‘plik va umumlash- tirish, ma’no kuchaytirish kabi leksik-grammatik maqsadlarni ro‘yobga chiqarishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Masalan: Xo‘jalikning bu yilgi daromadi yaxshi. Ombor-ombor g‘alla, xirmon-xirmon paxta yetishtirib mo‘l hosil to‘plandi. Og‘riq tobora zo‘rayib, uning suyak- suyagigacha zirqiratardi.
Takroriy otlarning maxsus takror turi ham mavjud bo‘lib, bu turdagi takror otlar mustaqil so‘z va uning fonetik soyasi qolipida tuziladi hamda gumon, umumlashtirish, jamlash kabi qo‘shimcha ma’nolarni yuzaga keltiradi: ovqat-povqat, ilon-milon, non-pon, chang-chung, choy-poy, qand-qurs.

Qisqartma otlar. Murakkab so‘z birikmalarini turli usullar yordamida qisqartirish orqali yasalgan otlardir. Qisqartma otlar nutqning ixchamligini ta’minlovchi muhim vositalardan biridir. Masalan: BMT, OAK(Oliy Attestatsiya komissiyasi), O‘zteleradio kompaniyasi, O‘z- dunrobita. Qisqartma so‘zlarning ba’zilari tilimizda aynan o‘zlashtiril- gan holda ishlatiladi: YUNESKO, NATO, Koskom kabilar shular jumlasidandir. Bular yasama otga olinMAydi.

Unutmang: o'qish - ulg'ayish!

Tahlil_M. Burxanov

2020-04-21T12:15:46.961Z

1) Qaysi gapda kesim faqat egani bevosita tobelantirgan? A)Har vaqt bir-birini hurmat qilish sababli do’stlik kuchayadi. B)Siz tekshirmasdan, tajriba qilmasdan turib so’zlariga ishonib do'st bo'Lmang. C)Bu muhim topshiriqni bajarish mashaqqatli edi. D)Biz avval taqiqlangan mavzulardagi yangi asarlar yarat ilayotganiga guvoh bo’Imoqdamiz. To'g'ri javob: C✅ Mashaqqatli edi - kesim. Bajarish(ega) mashaqqatli edi. Qolgan so'zlarga qarang: topshiriqni bajarish, muhim topshiriqni, bu topshiriqni - kesimga bevosita emas, bilvosita!

2) Tarkibida undalma ishtirok etgan ergash gapli qo'shma gapni aniqlang. A)So'yla, ko'zgujon, Haqiqatni et bayon. B)Har ko'zki, agar olmasa ibrat, ko’rdir, Har luqma, agat bermasa lazzat, sho’rdir. C)Ona qalbi oyoqqa tursa, O'g'lim, sira bo'lmaydi urush! D)Tabiat, ishonchdan ayirma sira, Ayirma, o'chmasin dildan shukuhing. Javob C✅ O'g'lim - undalma, hol ergash gapli qo'shma gap! A da ko'zgujon - undalma, lekin ergash gapli qo'shma gap emas!❌ B javobda undalma yo'q❌ D javob ergash gapli emas❌

3) Qaysi javobda bosh va ergash gapni bog’lovchi vosita sifatida qo'llangan, biri ikkinchisini taqozo etgan nisbiy so’zlar o’zaro bir xil gap bo'lagi vazifasida kelgan?A)Sen nimani taklif qilsang, men shuni qo'llab- quvvatlayman. B)Kim chaqqon va tez harakat qilsa, yutuq o’shaniki bo’ladi. C)Nimaiki senga zarar keltirsa, o’sha narcani boshqalarga ham ravo ko'rma. D)Nima ro'zg'orga kerak bo’lsa, dadam o’shani bozordan keltiraverar edi. Javob: A Nisbiy so'zlar: nimani, o'shani - ikkisi ham to'ldiruvchi✅

4) Qaysi javobda paronim bilan bog’liq xatolik mavjud emas? A)O'g'lim faqat shod bo’lsin, Hasratlarga yot bo’lsin. B)Gulni uzib o'z shohidan, unga qaytadan Ko'karishlik xususiyatin bera olmayman. C)Shu maqsadda erka bir kun yotib oldi, Xiyla bilan kasallikka o’zin soldi. D)Tuzsiz sherlarim deb shirindan shirin Bolalarim yurar oyoq uchida. Javob A✅ B da shox bo'lishi kk❌ C da hiyla❌ D da she'r bo'lishi kk❌

5) Biz mustaqil O‘zbekistonning farzandlarimiz. Bu yurtda yashashni biz o‘zimizga sharaf deb bilamiz. Ushbu parchadagi ismlarga mansub so‘zlar tarkibidagi munosabat shakllari sonini aniqlang. A) 6ta B) 8ta C) 9ta D) 7ta Demak, munosabat shaklini olgan ismlar: O'zbekistonning, farzandlarimiz, yurtda, yashashni, o'zimizga! Munosabat shakllari: 1) ning, 2) -i, 3) -miz, 4) da, 5) ni 6) imiz 7) ga 7 ta ekan✅

6) Qaysi gapda qaralmish egaga tobelanib kelgan? A)O‘sha tunning dahshatini eslash unga qattiq azob berar edi. B)Azobdan qiynalgan Manzuraga bu shaharning tuni behad uzunday edi. C)Sanoqsiz chiroqlar yorug‘ida bog‘ to‘lin oy nuriga cho‘mganday so‘limlik kasb etgan edi. D)Bu so‘limlik ham uning kayfiyatini yaxshilashga qodir emas edi. Javob A✅ Dahshatini(qaralmish) eslash(ega)

7) Quyida berilganlardan asosi o‘z shakldoshi bilan o‘zaro bir xil turkumga oid bo‘la oladigan yasama so‘zlarni aniqlang. 1) yog‘siz; 2) bo‘shamoq; 3) toychoq; 4) bog‘li A)1,3 B)2,3,4 C)1,3,4 D)2,4 Demak, Javob D✅ bo'sh va bog' so'zlari, Omonim lug'atdan qarab oling!

8) Qaysi javobdagi barcha so‘zlar to‘g‘ri yozilgan? A)mehmondo‘st, ijotkor, rayhon B)iste’dod, bunyodkorlik, hujum✅ C)mudofaa, jigarband, jaxolat D)jaxongashta, navo, mahliyo

9) Orttirma nisbatdagi fe’l qatnashgan gapni aniqlang. A)Muhokama qilsangiz, tushunchangiz yanada boyirdi.❌ B)G‘oliblarga esdalik sovg‘alari topshirildi❌. C)Biz ertadan kechgacha gavronlar ichida ko‘milib savat to‘qirdik.❌ D)U kuni bilan bosh ko‘tarmay shu ishni bitirdi.✅ bit/ir

10) Qaysi javobda berilgan so‘zlarning ma’nolarini farqlovchi undosh tovushlar ham jarangli yoki jarangsizligiga ko‘ra, ham til qismlarining harakatiga ko‘ra o‘zaro bir turga mansub emas? A) ziyon-ziyod❌ B) tuzmoq-suzmoq❌ C) jon-don❌ D) g‘ildira-shildira✅ g'- jarangli, sh - jarangsiz; g' - chuqur til orqa, sh - til oldi

11) Hokim qismigina yasama so‘z bilan ifodalangan bitishuvli so‘z birikmasi qatnashgan gapni aniqlang. A)U nimalar haqidadir tinimsiz gapirar, sira to‘xtamas edi.❌ B)Do‘stlari uning asl niyatini darrov(tobe qism) fahmladilar(hokim, yasama) ✅ C)Noo‘rin aytilgan so‘z boshga kulfat keltirishi mumkin.❌ D)Kitob bilan do‘stlashgan insondan yomonlik chiqmaydi.❌

12) Qaysi gaplarda daraja-miqdor ravishi qatnashgan? 1) Qaddini rostlab eshikni taqillatib ancha✅ turdi. 2) Abdushukur bu yerdan tez chiqib ketish payiga tushdi. 3) Mehmondorchilik tugagach, u uzundan-uzun✅ duo qilib o‘rnidan turibdi. 4)Chol va kampir behad✅ sevinishibdi. 5) Xo‘roz arang qochib qutilibdi. A) 1, 3, 4 B) 1, 2, 4, 5 C) 1, 2, 3, 4, D) 1, 2, 3, 4, 5

13) Qaysi javobdagi gapda tinish belgilarining ishlatilishi bo‘yicha qoidalarga rioya qilinmagan? A) Yana uvlar dahshat shamoli, Ko‘kni qora bulut quchadi.✅ B)O‘zbek, qirg‘iz, qozoq, turkman, tojik, barchamiz bitta yurtning farzandlarimiz.❌ tojik so'zidan keyin tire(-) bo'ladi! C) Quyoshning uyg‘onishi sen ta’riflagandan ham antiqa: tong nihoyatda go‘zal bo‘ladi.✅ D) Uning qo‘lidan kelmaydigan ish yo‘q: duradgorlig-u suvoqchilik, chilangarlig-u ustachilik − hammasini eplaydi.✅

14) Modal so‘zlarni toping. 1) attang 2) faqat; 3) birdan; 4) aftidan; 5) masalan; 6) nihoyat; 7) nahotki; 8) xayriyat; 9) biroq; 10) ehtimol. 1- modal, 2- yuklama, 3- ravish,4-modal, 5- modal, 6- modal, 7- yuklama, 8- modal, 9- bog'lovchi, 10- modal A) 1,3,6,8,10 B) 4,5,7,8 C) 1,4,7,8,9,10 D) 1,4,5,6,8,10✅

15) Qaysi qatorda nisbiy sifatlar berilgan?A) mevali, tonggi, oilaviy✅ B) mazmundor, xayoliy, chiroyli C) chillaki, serunum, chaqqon D) xushbichim, yasama, aqlli

Tahlillar qisqa qilib berildi! Sizning bilim darajangizga ishonamiz! Omon bo'ling!

Tahlil_M.Burxanov

2020-04-20T13:19:05.021Z

ONA TILI

1. nomsiz so'zining yetakchi morfemasidagi undoshlar quyidagi qaysi xususiyatiga ko'ra birlashtiruvchi belgiga ega bo'la olmaydi?

A)hosil bo'lish usuliga ko'ra

B)sonor yoki shovqinliligiga ko'ra

C)hosil bo'lish o'rniga ko'ra

D)jarangli yoki jarangsizligiga ko'ra

Demak, nomsiz- yetakchi morfema- nom! N va M undoshlarga qaraymiz. Birlashtiruvchi bo'lmasligi kerak, ya'ni farqlovchi bo'lishi kerak. Javob C: hosil bo'lish o'rniga ko'ra n - til, m- lab undoshi✅

2. Qaysi gapda imloviy jihatdan xato yozilgan so'z qatnashgan?

A)Inson mol-u davlatsiz yashashi mumkin, lekin sadoqatli do'stlarsiz yasholmaydi.

B)Taom ishtaha bilan yeyilgandan so'ng rangbarang va antiqa mevalar tortildi.

C) Sog'lom dunyoqarash kishidan mas'uliyat tuyg'usi bilan yashashni talab qiladi.

D)Kattalar duosiga sazovor bo'lgan yoshlar bu duo barakasidan doimo bahramand bo'ladilar.

Demak, xato yozilgan so'z: "rangbarang"! ❌ rang- barang yozilishi kerak edi✅

3. Qaysi gapda ergash gap qismida imloviy jihatdan xato yozilgan ega qatnashgan ergash gapli qo'shma gap berilgan?

A)Shunisi achinarliki, uni ruhiy tushkinlik o'z asiriga aylantirgan edi.

B)Odob shunday tojki, aqlli va farosatlilar boshini bezaydi.

C)Kimning bilimi kuchli bo'lsa, uning muloxazalari ham chuqur bo'ladi.

D)Shuni bilingki, asossiz ravishda qilingan tazyiq kishining nafsoniyatiga tegadi.

Demak, Ergash qismidagi ega xato yozilgan bo'lishi kerak!

A) javob - Shunisi achinarliki - bosh gap, uni ruhiy tushkinlik o'z asiriga aylantirgan edi - ergash gap. tushkinlik - ega, xato yozilgan,❌ "tushkunlik" yoziladi.✅

4. Qaysi javobda paronimi mavjud bo'lgan ot berilgan?

A) ahil B) tanbur C) podshoh D) xatarli

Demak, B javob, tanbur - tambur! Ikkisi ham ot✅

5. Qaysi javobda o'zaro sinonim otlar juftligi berilgan?

A) ko'rk-chiroy B) norg'ul-barvasta

C) kecha-kunduz D) tanti-mard

Sinonim otlar: A javobdagi ko'rk - chiroy✅

6. Qaysi javobda sifat va fe'lga oid yasama so'zlar qatnashgan?

A)Halollik buyuklik sari qo'yilgan ilk qadamgina emas, balki buyuklik va insoniylikning ayni o'zidir.

B)Bilimdon, madaniyatli odam bilan johil, nodon, savodsiz odam o'rtasida katta farq bor, farzandlarni tarbiyalashda o'zingiz shunga amal qiling.

C)Bu el-yutt ravnaqi uchun xizmat qilayotgan odamlarni ruhlantiradi, ularni bir-biriga yaqinlashtirib, yanada ulug' ishlarga da'vat etadi.

D) Usmon Nosir ham mashhur siymolar kabi nihoyatda ziyrak, idrokli, keng mushohadali, uquvli, mehnatkash edi.

Demak, sifat va fe'lga oid yasama so'zlar: B javobdagi bilimdon, madaniyatli, savodsiz - yasama sifatlar, tarbiyalash, amal qilmoq - yasama fe'llar✅

7. Qaysi gapda sifat va ot kompozitsiyasidan yasalgan qo'shma sifat qatnashgan?

A)U odamlarning hammasi ham muloyim, sermulozamat, shirinso'z odamlar edi.

B)Namoz Ochilov qirqni qoralagan, xomsemiz yigit.

C)U juda ishyoqmas yigit ekan.

D) Ko'ksulton qimmatli vitaminlarga boy meva hisoblanadi.

Demak, sifat+ot shaklidagi qo'shma sifat so'ralmoqda: ko'k/sulton✅

8. Qaysi gapda ravishdosh shaklidagi yasama fe'l qatnashgan?

A)Endi barcha qilgan ishlari uchun o'zi javob bergani mahkamaga ketibdi.

B)- Biz siznikiga hamma ovqatingizni yeb qo'ygani keldik, xola, - dedi Nodirjon kulib.

C)Bolasi yig'lagani uchun uzoq kutib o'tirolmadi, uyiga ketdi.

D) Otasi safardan qaytavermagach, xavotirlangan Akramjon ukalariga xabar berdi.

Demak, ravishdosh shaklidagi yasama fe'l: Javob bergani - maqsad ravishdoshi, qo'shma fe'l, yasama!

9. Turli hajmda kattalashtirib ko'rsatadigan ikki tomoni qabariq oynaga mikroskop deyiladi, bu jihozdan olimlar unumli foydalangan.

Ushbu gapda qatnashgan fe'l nisbatlari haqidagi to'g'ri fikrni toping.

A)Ushbu gapda aniq nisbatdagi fe'l aniqlovchi vazifasini bajargan- aniq jisbatdagi aniqlovchi yo'q❌

B) Ushbu gapdagi kesimlar tarkibida fe'l nisbati qo'shimchasi qatnashmagan. - deyiladi-kesim, il - nisbat,❌

C)Ushbu gapda orttirma nisbatdagi fe'lning hol vazifasini bajarishi kuzatilgan. - kattalashtirib - orttirma nisbat, hol ✅

D)Ushbu gapda nisbat qo'shimchasi ta'sirida fe'llarning o'timli o'timsizlik ma'nosi o'zgarishi kuzatilmaydi. - kuzatiladi: kattalash- o'timsiz, kattalashtir - o'timli❌

10. Qaysi gap tarkibida sof modal so'z hamda sof ko'makchi ishtirok etgan?

A)Darhaqiqat, xalq uchun juda ulug' ishlarni amalga oshiryapsiz, o'g'lim.

B)Aftidan, opam bilan singlimni bu gapga ishontira olmadim.

C)Voy, shuncha harakatlar kim uchun bo'lyapti?!

D)Maslahat yakuniga yetdi, shekilli, birozdan so'ng hamma xonadan chiqib ketdi.

A javob: darhaqiqat - sof modal, uchun - sof ko'makchi✅

11. Ham qaratqich aniqlovchini, ham sifatlovchi aniqlovchini tobelantirgan ega ishtirok etgan javobni aniqlang.

A)Bugun Dildora oq shohi ko'ylagini kiyib kddi.

B)Shoirning dilrabo baytlari misol Oh tortib tizilar turnalar gohi.

C) To'ybekaning tanlovdagi yutug'i hammani xushnud etdi.

D) Yelkamizga oftobning tegganligi rost bo'lsin.

Javob: C! Yutug'i - ega, tanlovdagi(sifatlovchi aniqlovchi) yutug'i, To'ybekaning(qaratqich aniqlovchi) yutug'i✅

12. Qiz atrofga qarab birdan o'z uyining tomini ko’ribdi.

Gapdagi so'zlar necha xil mustaqil so'z turkumiga oid?

A)3xil B)6xil C)4xil D)5xil

Demak, qiz, atrof, uy, tom- ot, qarab, ko'ribdi- fe'l, birdan - ravish, o'z - olmosh; 4 ta✅

13. O'tgan ajdodlarimiz bizni shu aziz xalqimizni sevishga, unga fidokorlik bilan xizmat qilishga, uning qadriyatlarini hurmat qilishga ham'isha o'rgatishgan.

Ushbu gapda ishtirok etgan gap bo'laklari haqidagi qaysi fikr to'g'ri emas?

A)Ot bilan ifodalangan holning kesimga bilvosita tobelanishi kuzatiladi. - fidokorlik bilan - ot bilan ifodalangan hol, kesimga bilvosita tobelangan✅

B)Ravish bilan ifodalangan holning kesimga bevosita tobelanishi kuzatiladi. - hamisha(ravish bn ifodalangan hol) o'rgatishgan(kesim)✅

C) Olmosh bilan ifodalangan qatatqich aniqlovchining kesimga bilvosita tobelanishi kuzatiladi. - uning(olmosh bn ifodalangan qaratqich aniqlovchi) kesimga bilvosita✅

D) Olmosh bilan ifodalangan vositali to'ldiruvchining kesimga bevosita tobelanishi kuzatiladi. - unga - olmosh bn ifodalangan vositali to'ldiruvchi, kesimga bilvosita, chunki unga so'zi xizmat qilishga bog'langan❌

14. Agar sen do'stingga og'ir kunida ko'maklashsang, u buni qadrlamay qo'ymaydi.

Ushbu gap haqida berilgan to'g'ri fikrni toping.

A)Ushbu qo'shma gapdagi kesimlar inkor ma'nosini bildirgan. - kesimlar: ko'maklashsang, qadrlamay qo'ymaydi(qadrlaydi) - ikkisi ham tasdiq❌

B)Ushbu qo'shma gapdagi kesimlarda o'zaro bir xil shaxs- son ma'nosi ifodalangan. - ko'maklashsang- II shaxs, qadrlamay qo'ymaydi - III shaxs❌

C) Ushbu qo'shma gapdagi kesimlar shart maylidagi va xabar maylidagi fe'llar bilan ifodalangan. - ko'maklashsang - shart mayli, qadrlamay qo'ymaydi - xabar mayli✅

D)Ushbu qo'shma gap kesimlari sodda tub so'zlar bilan ifodalangan. - ko'mak/lash - yasama

Vaqt hech qachon ortga qaytmaydi! Buni unutmang!

Tahlil_M. Burxanov

2020-04-19T09:33:55.804Z

Qaysi gapda imloviy xatolikka yo'l qo'yiigan?
A)Xalqaro shartnomalarning imzolanishida Jahon Tinchlik Kengashi muhim ahamiyatga ega.
B)Inson molu davlatsiz yashashi mumkin, lekin sadoqatli do'stlarsiz yashay olmaydi.
C)Kattalar duosiga sazovor bo'lgan yoshlar bu duo barakasidan umrbod bahramand bo'ladilar.
D ) Sog'lom dunyoqarash kishidan mas'uliyat tuyg'usi bilan yashashni talab qiladi. Demak, imloviy xato so'zni topish zarur! To'g'ri javob B✅ "mol-u davlatsiz" shaklida yoziladi.
Chegaralarimiz dahlsizligini ta'minlash maqsadida zaruriy chora-tadbirlar ko'rildi.
Ushbu gapda qanday gap bo'lagi imlosida xatolik kuzatiladi?
A)hol
B)ega C)aniqlovchi D)to'ldiruvchi Demak, imloviy xato yozilgan so'zning sintaktik vazifasini topish kerak! Imloviy xato yozilgan so'z- dahlsizligini❌ daxlsizligini✅ yozilishi kerak edi. Gapda nimani - to'ldiruvchi bo'lib kelgan.
Quyida berilgan so'zlardan nechtasi ravish turkumiga oid? hamisha, hatto, men, doim, balki, har kim, to'satdan, olg'a
A) 6tasi B) 4tasi C) 5tasi D) 3 tasi Demak, ravishlarni aniqlaymiz: hamisha, doim, to'satdan, olg'a. B javob✅
Qaysi gapda ot turkumiga oid so'zlar bilan omonim bo'la oladigan ot qatnashgan?
A)Bir yil tut ekkan kishi qirq yil mevasini teradi.
B)Ular dushman lashkarlariga qatatib to'p ota boshladilar. C)Shu shirkatga tegishli daladagi paxtani teringlar.
D)Bu yilgi bahorning kechikishi daladagi yumushlarni ham kechiktirdi. Demak, ot turkumi bilan omonim bo'la oladigan ot(!) ni topish zarur. B ✅ javobdagi to'p so'zi bo'la oladi. To'p I - to'da, guruh(ot); To'p II - koptok(ot); To'p III - o'q otish quroli(ot).
Qaysi javobdagi so'zlar juftligida o'zaro omonim so'z yasovchi qo'shimchalar qatnashgan?
A) chirik - ko'rik B) chizg'ich - so'rg'ich
C) o'nlab - minglab D) kuzgi - sezgi Demak, A javobga qarang: chiri/k - ko'r/ik❌; B javobga qarang: chiz/g'ich(ot yasovchi) - so'r/g'ich(ot yasovchi)❌; o'n/lab(son turini yasovchi) - ming/lab(son turini yasovchi); D javobda: kuz/gi(sifat yasadi) - sez/gi(ot yasadi) ✅
O'zIik nisbatidagi fe'l to'ldiruvchi vazifasida kelgan gapni toping.
A)Ko'zlaridagi bu quvonch va hayratni tasavvur qilolmaysiz B) Ular bu noyob qo'llanmani o'rganib chiqishga qaror qildilar.
C)Karima hozir unga ko'rinishni ham, gapirishni ham istamagani uchun yopinchig'ini olib tashqariga chiqib ketdi.
D)Qiz umid bilan ko'targan boshchasini yana yostiqqa qo'ydi, hayrat bilan chaqnagan yirik ko'zlari ma'yus yumildi. Javob: ko'r/in- o'zlik nisbat, ko'rinishini - to'ldiruvchi✅
Qaysi javobda moslashuv munosabatli so'z birikmasi ishtirok etmagan?
A) Oltinga aylangan yaxshilar xoki, Yomonniki esa qota ko'mirga.
B)Baxtlidir, o'z davrin zavolin ko'rmay Yo'flikka ravona bo'lolgan inson.
C)Bu hikmat sharhini o'yladim uzoq, Rostdan ona enr qiblai olam.
D)Afsus, bunga yetolmadi qancha insonlar, Qancha-qancha aziz zotlar, jannati jonlar. Demak, moslashuv qatnashMAgan gapni topish zarur! A javobda bor: yaxshilar xoki;❌ B javobda: o'z davri, davrin zavoli❌ C javobda: hikmat sharhi❌ D javobda YO'Q✅
Litseyimiz o'quvchilarining bugungi muvaffaqiyati hammani quvontirdi.
Ushbu gapda ishtirok etgan so'z birikmalari haqidagi to'g'ri ma'lumotni aniqlang. A)4 ta aniqlovchili so'z birikmasi bor
B)2 ta holli so'z birikmasi qatnashgan.
C)2 ta boshqaruv munosabatli so'z birikmasi qatnashgan. D)2 ta moslashuv munosabatli so'z birikmasi qatnashgan. To'g'ri ma'lumotni topish kerak ekan. Javoblarni ko'ramiz: A) aniqlovchili birikmalar: litseyimiz o'quvchilari, o'quvchilarining muvaffaqiyati, bugungi muvaffaqiyati - 3 ta ekan❌ B) Holli birikma yo'q❌ C) boshqaruv: hammani quvontirdi- 1 ta❌ D) Moslashuv: litseyimiz o'quvchilari, o'quvchilarining muvaffaqiyati- 2ta✅
Shovulladi tun bo'yi shamol, QaIdiroqlar ko'chdi Iarzakor. Shivirlading yonimda xushhoI : "Yana keldi, do'stginam, bahor". She'riy parchada ishtirok etgan fe'llar haqidagi to'g'ri fikrni belgilang. A)Ushbu fe'llarning barchasi III shaxsdagi fe'llar hisoblanadi. B)Ushbu fe'llarning barchasi tub fe'llar hisoblanadi. C)Ushbu fe'llarning barchasi o'timli fe'llar hisoblanadi. D)Ushbu fe'llarning barchasi o'zaro bir xil nisbatdagi fe'llar hisoblanadi. Demak, fe'llar haqidagi to'g'ri hukmni topish kerak. A) shivirlading II shaxsda, III da emas❌ B) shov/illa- yasama❌ C) shovulla, keldi- o'timsiz❌ D) shovulladi, ko'chdi, shivirlading, keldi - hammasi aniq nisbat✅
Ravishning ma'nosiga ko'ra ikki turi qatnashgan gapni aniqlang.
A)Ertalab chiqib ketaman, kechqurun uyga qaytaman. B)Men ham bunga arang ko'nikdim, sen esa hali
ko'nikmayapsan.
C)Vodiylarni yayov kezganda, bir ajib his bor edi menda. D)Ular qishloqdan ancha uzoqlashgandan keyin, otlariga
minib yo'rtib ketdilar. Demak, ravishning ikki turi B javobda: arang(holat), hali(payt)✅

Sen uxlayotgan vaqtingda o'zgalar dars qilishmoqda! Shunday ekan, kitobdan boshingni ko'tarma, abituriyent!

Mavlon Burxanov

2020-04-18T12:31:41.095Z

Tahlil.

O'tgan damlami esladim va shundan g‘oyat afsuslandimki, odamning irodasi eskirmaydi-yu, o'zi charchab qolar ekan.

Ushbu gapda qatnashgan yasama so‘zlar haqida berilgan noto‘g‘ri fikrni toping.
A) Yasama so‘zlar tuzilishiga ko‘ra bir turga mansub. B)Yasama so'zlarning barchasi fe’l turkumiga oid.
C) Yasama so‘zlar bir xil gap bo‘lagi vazifasini bajargan.
D) Yasama so‘zlar ikkinchi darajali bo(lak vazifasini bajargan.

Yechim! Yasama so'zlar: es/la, afsus/lan, eski/r.

A) Tuzilishiga ko'ra uchtasi ham sodda✅

B) Barchasi fe'l✅

C) Yasama so'zlarning barchasi kesim✅

D) Yasama so'zlar ikkinchi bo'lak vazifasida kelMAgan❌

2. Hammamiz ham shu yurtning farzandimiz, uning ravnaqi uchun bor kuchimizni sarflashga tayyormiz.

Mazkur gapdagi munosabat shakllari qo‘shimchalari sonini ko‘rsating.
A) 9ta B) 10ta C) 8ta D) 11 ta

Munosabat shakllariga egalik, kelishik, bog'lama, zamon, mayl va shaxs-son shakllari kiradi.

Sanaymiz: Hamma/miz ham shu yurt/ning farzand/i/miz u/ning ravnaq/i uchun bor kuch/imiz/ni sarflash/ga tayyor/miz.

Demak, B 10 ta✅

3) Qaysi javobda yordamchi so‘z turkumlarining har biriga oid birliklar (yuklama, bog‘lovchi, ko‘makchi) qatnashgan?
A) Mol va boylikning umri qisqa, ammo yaxshi nom asrlar davomida o‘lmaydi.
B) Necha marta uchrashay dedim-ku, ammo ko‘nglim tortmagani uchun borolmasdim-da.
C) Saidaning bu so'zlari va Akramning ishontirishi bilan yuragim biroz tinchidi, ammo hamon bezovtaligim bor edi.
D) Dunyoga to‘zg‘iding bamisoli par,
Na saljuq, na Chingiz qilmadi shafqat.

Yechim:

B) -ku, - da- yuklama, ammo - bog'lovchi, uchun - ko'makchi✅

4) Moslashuv munosabatli so‘z birikmalari ishtirok etgan javobni aniqlang.
A)Och qolgan go‘dakka saxovatli zot Yarimta xurmoni dildan ilindi.
B) Buncha bino qo'yma zarrin choponlarga, Saratonda yaproq bo‘lgin dehqonlarga.
C) Baxtlidir, o‘z davrin zavolin ko‘rmay Yo‘qlikka ravona bo‘lolgan inson.
D) Qutlug' davralarda jam bo‘lgan mahal Do‘stlarga baxt tilash - azaliy odat.

Yechim:

C) Moslashuvlar: o'z davri, davrining zavoli✅

5) Qaysi gapda holning ma’nosiga ko‘ra uch turi qatnashgan?
A) O'rta Osiyoda birdamlikda yashash tuyg‘usi muhim ahamiyat kasb etadi.
B) Har kuni bu yerdan mashinalar tinimsiz o'tadi.
C) Mana shu tirranchalarni himoya qilmaganim uchun boya
po‘stagimni qoqishdi. D) Asragaymiz biz Vatanni
Fido aylab jon-u tanni.

Yechim: holning uch ma'no turi!

Har kuni - payt holi, bu yerdan - o'rin holi, tinimsiz - ravish holi✅

6) Qaysi gapda ega va kesim orasida tinish belgisi qo'llanishi qoidasiga rioya qilingan?
A)Yashashning asi mazmuni yaratish.
B)Guruhimiz —musobaqadi birinchi edi.
C)Bu yigit ham —mehnatsevar emas, dangasa ekan. D)Bu — achchiq haqiqat. Yechim: A javob xato, tire bo'lishi kerak, ot kesim tarkibida bog'lama yo'q,❌ B javob xato, tire bo'lmaydi, ot kesim tartib son va bog'lama yo'q❌ C javob xato, tire bo'lmaydi, ham va bog'lama qatnashgan❌ D javob to'g'ri, tire qo'yiladi, ot kesim tarkibida bog'lama tushib qolgan✅

Olloh hammaga mehnatiga yarasha haq beradi, ilm olishdan charchamang.

Mavlon Burxanov_tahlil

2020-04-13T08:58:47.438Z

1) Qaysi gapda hokim qismlari ega vazifasida
kelgan aniqlovchili so‘z birikmalari
qatnashgan?
A) Kitoblar keksalikda eng yaxshi do‘st, ayni paytda yoshlikning eng aziz rahnamosidir.
B) Chet tillarni o‘rganish o‘zga millat kishilarining mushohada olamiga kirib borish imkonini beradi.
C) 0 ‘zidan mangu xotira qoldiradigan insonlar uchun tug‘ilish chinakam baxtdir.
D) Shuni bilingki, tilda xalqning bor-yo‘g‘i, uning ona vatani gavdalanadi.

Yechim! Hokim qism ega bo'lsin, aniqlovchili so'z birikmasi bo'lishi kerak. Barcha javobdagi egalarga qarab chiqamiz:

A) Kitoblar - ega, hokim qism bo'lib kelMAgan!

B) O'rganish - ega. Tillarni o'rganish - to'ldiruvchili birikma!

C) Tug'ilish - ega. Hokim qism bo'lMAgan.

D) Egalar: bor-yo'g'i, vatani. Xalqning bor-yo'gi - aniqlovchili birikma, uning vatani, ona vatani - aniqlovchili birikmalar, barchasida hokim qism - ega! ✅

2) So‘zdan qudratliroq kuch yo‘q, o‘tkir dalillarning va yuksak fikrlarning ta’sirini inkor etib bo'lmaydi.
Ushbu gap haqida berilgan to‘g‘ri ma’lumotni aniqlang.
A) Gapda hokim qismi aniqlovchi vazifasida kelgan aniqlovchili so‘z birikmalari qatnashgan.
B) Gapda hokim qismi to‘ldiruvchi vazifasida kelgan toldiruvchili so‘z birikmalari qatnashgan.
C) Gapda hokim qismi hol vazifasida kelgan aniqlovchili so‘z birikmasi qatnashgan.
D) Gapda hokim qismi to‘ldiruvchi vazifasida kelgan holli so‘z birikmasi qatnashgan.

Yechim!

A) O'tkir dalillarning - aniqlovchili, hokim qism ham(dalillarning) aniqlovchi✅. Yuksak fikrlarning - aniqlovchili, hokim qism(fikrlarning) ham aniqlovchi✅

B) Ta'sirini inkor etib bo'lmaydi - to'ldiruvchili birikma, lekin hokim qism(inkor etib bo'lmaydi) - kesim❌

C) Gapda hol yo'q❌

D) Holli birikma yo'q❌

3) Yaxshi kitoblarni o'qish o'tmish zamonlarning dono kishilari bilan hamsuhbat bo'lishdir.
Ushbu gap haqida berilgan qaysi ma’lumot
to‘g‘ri emas?
A) Gapda hokim qismi to‘ldiruvchi vazifasida kelgan aniqlovchili so‘z birikmalari qatnashgan.
B) Gapda hokim qismi hol vazifasida kelgan
aniqlovchili so‘z birikmalari qatnashgan.
C) Gapda hokim qismi ega vazifasida kelgan to‘ldiruvchili so‘z birikmasi qatnashgan.
D) Gapda hokim qismi kesim vazifasida kelgan to‘ldiruvchili so‘z birikmasi qatnashgan.

Yechim!

A) Yaxshi kitoblarni, zamonlarning kishilari bilan, dono kishilari bilan- barchasi aniqlovchili birikma, barchasida hokim qism -to'ldiruvchi✅

B) Gapda hol qatnashMAgan❌

C) Kitoblarni o'qish - to'ldiruvchili birikma, hokim qism(o'qish) - ega✅

D) Kishilari bilan hamsuhbat bo'lishdir - to'ldiruvchili birikma, hokim qism(hamsuhbat bo'lish) - kesim✅

4) Qaysi gapda hokim qismi kesim vazifasida
kelgan to'ldiruvchili so'z birikmalari qatnashgan?
A) Har doim o‘z sevgan ishi bilan mashg‘ul
bolish insonning nodir baxtidir.
B) Kitoblar - keksalikda eng yaxshi do‘st,
ayni paytda yoshlikning eng aziz rahnamosidir.
C) Taassurotlar qanchalik tez va shiddat bilan aytib berilsa, ular shunchalik yuzaki va bir lahzalik bo‘lib chiqadi.
D) Ilm qalbni hamisha yoritadi, insonni
yuksaklikka ko‘taradi.

Yechim!

A) Ishi bilan mashg'ul bo'lish - to'ldiruvchili birikma, lekin hokim qism(mashg'ul bo'lish) ega, kesim emas❌

B) To'ldiruvchili birikma yo'q❌

C) To'ldiruvchili birikma yo'q❌

D) Qalbni yoritadi, insonni ko'taradi - to'ldiruvchili birikmalar, hokim qismlar - kesim(yoritadi, ko'taradi)✅

5) Qaysi gapda hokim qismi to‘ldiruvchi va
kesim vazifasida kelgan to‘ldiruvchili so‘z
birikmalari qatnashgan?
A) Nutqdagi aniqlik qisqalik va ixchamlikni talab etishini hammamiz bilamiz.
B) Yaxshi kitoblarni o‘qish o‘tmish zamonlarning eng dono kishilari bilan hamsuhbat bo‘lishdir.
C) Kitoblar o‘zining qimmatbaho yukini avlodlardan avlodlarga avaylab eltuvchi tafakkur
kemalaridir.
D) Darhaqiqat, til do‘stlik va hamjihatlikni qaror toptirishning eng qulay vositasidir.
Yechim!

A) qisqalikni talab etishini, aniqlikni talab etishini - to'ldiruvchili birikmalar, hokim qism(talab etishini)- to'ldiruvchi; talab etishini bilamiz - to'ldiruvchili birikma, hokim qism(bilamiz) - kesim✅

B) To'ldiruvchili birikmalarda hokim qismlar(o'qish va hamsuhbat bo'lish) - ega va kesim❌

C) To'ldiruvchili birikmalarda Hokim qism(eltuvchi) - sifatlovchi aniqlovchi❌

D) To'ldiruvchili birikmalarda hokim qism( qaror toptirishning) - qaratqich aniqlovchi❌

#sintaksis_tahlil

Mavlon Burxanov_#tahlil

2020-04-11T10:29:29.683Z

@Uztilim

709. Qaysi gapda ot va fe’l turkumiga oid yasama so‘zlar qatnashgan?

A) Darhaqiqat, shoirning yuragi pok tuyg‘ulardan oziqlanadi.

B) Qizni bu qo‘rqinchli shubhalar qiynardi.

C) Qo‘lining harakatlari bilan xalqqa tinchlanishni buyurdi.

D) Shoir bilimsiz tabiblarni jallod shogirdiga o‘xshatadi.

Yechim: barcha gaplardagi yasama so'zlarni ko'rib chiqamiz.

A) tuy/g'u - ot, oziq/lan - fe'l! Demak, javob - shu!

B) qo'rq/inch/li - sifat, qiyin/a - fe'l

C) tin/ch/lan - fe'l

D) bil/im/siz - sifat

708. Shoirning qalbi samimiy va beg‘ubor tuyg‘ulardan oziqlansa, uning ijod daraxti gurkirab bo‘y cho‘zadi.

Ushbu gapda sodda yasama so’zlar nechta?

A) 3 ta B) 4 ta C) 2 ta D) 5 ta

Yechim: sodda yasama so'zlar: be/g'ubor, tuy/g'u, oziq/lan, gurk/ira !

@Uztilim

707. Qaysi gapda fe’l + fe’l tipidagi qo‘shma fe’l qatnashgan?

A) Majnuntol suvga egilib, salom berayotir.

B) Oygul turishi bilan saroy charaqlab ketdi.

C) Xushxabar olib kelgan yigitga hamma quvonch bilan tikildi.

D) Kech kuz kelib barglar sarg‘ayib to‘kilmoqda.

Yechim: olib kelmoq - fe'l+fe'l shaklidagi qo'shma fe'l

@Uztilim

705. Qaysi javobda keltirilgan gapda yasama sifatdan yasalgan ot qo‘llangan?

A)Andishali odam iffatli bo‘ladi.

B)Sergaplik dushmaningizdir, chunki u sening aybingni ochib tashlaydi.

C)Dunyoda johillikdan dahshatliroq narsa yo‘q.

D)Yoqimli do‘st suhbati olis yo‘lni yaqin qiladi.

Yechim: Sergap/lik - sergap yasama sifat, sergaplik - ot
👉@Uztilim👈

701. Vositasiz to‘ldiruvchi vositali to‘ldiruvchiga ergashib kelgan gapni aniqlang.

A)Qiy-chuv bilan ularni yengib bo‘lmaydi.

B)Dilshod maktubni xolasiga berib, ko‘chaga chiqib ketdi.

C)Sizni kutib olish uchun keldim.

D)Sizni xafa qilishga botinolmaydi.

Yechim: sizni (vositasiz to'ldiruvchi) xafa qilishga(vositali to'ldiruvchi)

👉@Uztilim👈

698. Mazkur bog‘lar Samarqanddagi boshqa bog‘lardan o‘zining tarovati, ulug‘vorligi hamda go‘zal nafosati bilan ajralib turar edi.

Ushbu gapda nechta otli so‘z birikmasi mavjud?

A)7ta B)5ta C)6ta D)8ta

Otli birikmalar: go'zal nafosati, o'zining tarovati, o'zining ulug'vorligi, o'zining nafosati, boshqa bog'lardan, Samarqanddagi bog'lardan, mazkur bog'lar

👉👉@Uztilim👈👈

695. Jarangli va jarangsizligiga ko‘ra bir guruhga kiruvchi undoshlar qatnashgan vazifadosh ko‘makchi mavjud bo‘lgan gapni aniqlang.

A)Bitmas-tuganmas bilimning tagida mashaqqatli mehnat yotadi.

B)Temur tig‘i yetmagan joyni qalam bilan oldi Alisher.

C)Barchasidan qovun soz, paykal uzra dumalar.

D)Tinchlik deb kurashgan ota-bobolarimiz tufayli shu yorug‘ kunlarga yetib keldik

Yechim: deb - vazifadosh ko'makchi, d va b ikkisi ham jarangli undosh!
👉@Uztilim👈

694. Singlim deymi,

Onam deymi,

Hamdard-u hamxonam deymi,

Oftobdan ham o‘zing mehri

Ilig‘imsan, Vatanim. (Muhammad Yusuf)

Ushbu she’riy parchada yasama so‘zlar necha o‘rinda qo‘llangan?

A)3 B)2 C)1 D)4

Yasama so'zlar: hamdard, hamxona, iliq!

👉@Uztilim👈

691. Qaysi qatorda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq xatoga yo‘l qo‘yilgan?

A)Lahm go‘shtlarni ajratib oldi va rastaga terib sota boshladi.

B)Mashina dovon tepasiga ko‘tarildi.

C)Kampir bolalarga bir qisimdan mayiz ulashdi.

D)Bola ikki yoshligidan rovon gapira boshladi.

Yechim: rovon - dahliz, ravon- chiroyli, to'g'ri

👉@Uztilim👈

690. Qaysi gap tarkibida uchta yasama fe’l mavjud?

A)Gapirganda ovozi guldurab, jaranglab eshitiladi.

B)Izg‘irinda ko‘zlar yoshlandi, oyoq ostidagi qorlar g‘ichirlaydi.

C)Durroj yolg‘on so‘zlagani, noto‘g‘ri gapirgani uchun tuzoqqa tushdi.

D)U Marg‘ilonga yaqinlashib qolganda kun og‘ib qolgan edi.

Yechim: gap/ir, guldur/a, jarang/la

👉@Uztilim👈

Tahlillarga diqqat qiling!

Mavlon Burxanov

2020-04-10T08:33:09.174Z

1) Qaysi gapda o‘rin holi kesim vazifasida kelmagan so‘zga bog‘langan?
A) Dalalarda bahorgi dala ishlari boshlandi.

B) Daladan charchab kelgan yigit tezda
uxlab qoldi.
C) Osmonda sanoqsiz yulduzlar charaqlaydi.

D) Barcha javoblar to‘g‘ri.

Yechim: O'rin holi - qayerda? qayerga? qayerdan?

A) Dalalarda(o'rin holi) boshlandi(kesim)

B) Daladan(o'rin holi) charchab kelgan(aniqlovchi)- Javob topildi! O'rin holi aniqlovchiga bog'langan, kesimga emas!

C) Osmonda(o'rin holi) charaqlaydi(kesim)

2) Taqlid so‘z qaysi gapda hol vazifasida kelgan?
A) Yetti qaroqchi yulduzi tik kelganda, g‘o‘ng‘ir-g‘o‘ng‘ir ovozdan uyg‘onib ketdi.
B) Jigarim ostiga tegardi jiz-jiz, Sochlarim oqargan shunda ehtimol.
C) Shunday bo‘lsa ham, vujudini tutgan qalt-qalt titroqni bosib hazilomuz qichqirdi.
D) Qo‘qqisdan osmon kaptarlari g‘uv-g‘uvlab qolishdi.

Yechim:

A) g'o'ng'ir-g'o'ng'ir- taqlid so'z, aniqlovchi vazifasida!

B) jiz-jiz - taqlid so'z - hol vazifasida!!!

C) qalt-qalt- taqlid so'z, aniqlovchi

D) Taqlid so'z berilmagan! G'uv-g'uvlab - fe'l!

Eslatma! Qanday? so'rog'iga hol va aniqlovchi javob bo'ladi. Farqi: hol fe'l so'z turkumiga, aniqlovchi ot va boshqa so'z turkumlariga bog'lanadi.

3) So‘z bilan ifodalangan har qanday
fikr dunyoni harakatlantiruvchi
kuchdir.
Ushbu gap haqida berilgan to‘g‘ri
ma’lumotni aniqlang.
A) Gapda hokim qismi qaratqich
aniqlovchi vazifasida kelgan
holli so‘z birikmasi qatnashgan.
B) Gapda hokim qismi kesim
vazifasida kelgan aniqlovchili
so‘z birikmasi qatnashgan.
C) Gapda hokim qismi to‘ldiruvchi
vazifasida kelgan aniqlovchili so‘z
birikmalari qatnashgan.
D) Gapda hokim qismi to‘ldiruvchi
vazifasida kelgan to‘ldiruvchili so‘z
birikmasi qatnashgan

Yechim:

A) Holli birikma qatnashMAgan!

B) Harakatlantiruvchi kuch - aniqlovchili birikma, kuch- hokim qism, kesim vazifasida! Javob to'g'ri.

C) Aniqlovchilili birikmalarda hokim qism to'ldiruvchi bo'lMAgan. Har qanday fikr - aniqlovchili birikma, hokim qism ega; Ifodalangan fikr - aniqlovchili birikma, hokim qism ega, harakatlantiruvchi kuch - aniqlovchili, hokim qism kesim!

D) To'ldiruvchili birikmalar: so'z bilan ifodalangan - hokim qism - aniqlovchi, dunyoni harakatlantiruvchi - hokim qism - aniqlovchi!

4) Qaysi gapda hokim qismi ega vazifasida
kelgan aniqlovchili so‘z birikmalari
qatnashishi kuzatiladi?
A) Har bir narsani tejash, bugungini
erta uchun zaxiraga qo‘yish yaxshi
fazilatdir.
B) So‘z yovuzlarni yakson etadi,
qal’alarni yiqadi, u ko‘zga ko‘rinmas
quroldir.
C) So‘z bilan ifodalangan ezgu fikr
dunyoni harakatlantiruvchi
kuchdir.
D) Til do'stlik va hamjihatlikni
qaror toptirishning eng qulay
vositasidir

Hokim qism ega vazifasida kelgan aniqlovchili birikmalarni topish zarur! Barcha javoblardagi aniqlovchili birikmalarni ko'rib chiqamiz.

A) yaxshi fazilat - hokim qism kesim!

B) ko'rinmas qurol - hokim qism kesim!

C) ifodalangan fikr- hokim qism EGA, ezgu fikr - hokim qism EGA! Javob topildi!

D) qulay vositasidir - hokim qism Kesim, qaror toptirishning vositasidir - hokim qism kesim!

5) Kitob bebaho durga o‘xshaydi, insonlar
ma’naviyatini boyitadi.
Ushbu gapdagi tobe bog‘lanishlarda hokim
qism vazifasini bajara olmagan bo‘laklarni
aniqlang.
A) ega, sifatlovchi aniqlovchi, qaratqich
aniqlovchi
B) ega, sifatlovchi aniqlovchi, vositasiz
to‘ldiruvchi
C) sifatlovchi aniqlovchi, qaratqich
aniqlovchi vositali to‘ldiruvchi
D) ega, sifatlovchi aniqlovchi, vositali
to‘ldiruvchi

Demak, hokim qism bo'lmagan so'zlarning sintaktik vazifasi so'ralmoqda, ya'ni faqat tobe qism vazifasida kelgan so'zlarga qaraymiz! Quyida hokim qism bo'lmagan so'zlar va ularning sintaktik vazifasi beriladi:

Kitob - ega; bebaho- sifatlovchi aniqlovchi; insonlar - qaratqich aniqlovchi! Javob A!

E'tibor bering: dur so'zi bebaho so'ziga, ma'naviyat so'zi insonlar so'ziga nisbatan hokim bo'lib kelgan! O'xshaydi va boyitadi - kesimlar! Kesimlar har doim hokim qism bo'ladi!

#tahlil_sintaksis

Mavlon Burxanov

2020-04-09T12:11:27.578Z

#Test_tahlili

#Leksikologiya

1) Qaysi gapda asosi fe’l bilan shakldosh
bo‘la oladigan sodda yasama so‘z
qatnashgan?
A) Faqat bir tilim handalak yedi-yu, issiq-
issiq choy ichdi.
B) Rashid oqimga qarshi suzolmay qiynaldi.
C) Inson sog‘lig‘i hamma narsadan qimmat
turadi.
D) Bu bo‘ychan yigit Karima xolaning o‘g‘li

Yechim: asosi fe'l bilan shakldosh bo'lishi kerak va yasama so'z bo'lishi kerak!

A) Tilim va issiq so'zlari yasama! Til/im - asosining o'zi fe'l; tilmoq fe'lidan yasalgan! Issiq so'zining asosi ham fe'li:isi/q

B) oqim va qiynal so'zlari yasama! Oq/im so'zining asosi - oqmoq fe'l, qiynal so'zi asosi shakldosh emas!

C) Sog'lik - asosi sog', fe'l bilan shakldosh! sog'/moq fe'li bor va yasama so'z. Demak, javob topildi!

D) Bo'ychan - yasama so'z, lekin asosi fe'l bilan shakldosh emas!

2) Qaysi gapda asosi fe’l bilan shakldosh bo‘la
oladigan sodda yasama so‘z qatnashmagan?
A) Chiroyli, do‘mboq bola eshik oldida
yotsirab turardi.
B) Mahalladagi o‘rtoqlarim bilan
bolalikdagi sho‘xliklarimizni eslab maza
qildik.
C) Faqat bir tilim handalak yedi-yu, issiq-
issiq choy ichdi.
D) Inson sog‘ligi hamma narsadan qimmat
turadi.
Yechim: asosi fe'l bilan shakldosh bo'lgan sodda yasama so'z qatnashMAsin deyilmoqda!

A) Qatnashgan: yot/sira; yot/moq fe'li bor

B) Qatnashgan: esla; esla ning asosi - es- xotira, ot, es/moq fe'li bor

C) Qatnashmagan! Tilim - sodda yasama, lekin asosining o'zi fe'l, fe'l bilan shakldosh emas!

D) Qatnashgan: sog'lik; asosi sog', ya'ni kasal emas, sog'/moq fe'li mavjud.

3) Qaysi gapda asosi sifat turkumiga oid
so‘z bilan shakldosh bo‘la oladigan sodda
yasama so‘z qatnashmagan?
A) Jo‘ra amakining ikkita sog‘in sigiri bor
edi.
B) Rashid oqimga qarshi suzolmay qiynaldi.
C) Bu o‘ychan yigit Karima xolaning o‘g‘li
ekan.
D) Bolalar birin-ketin yotoqlariga kirib
ketdilar.
Yechim: asosi sifat bilan shakldosh bo'ladigan sodda yasama so'z qatnashMAsin!

A) Qatnashgan: sog'in so'zi! sog' - sigir sog'moq; sog' - kasal emas(sifat)

B) Qatnashgan: oqim so'zi! oq - oqmoq(fe'l), oq - rang(sifat)

C) QatnashMAgan! O'ychan - sodda yasama, lekin "o'y" degan sifat yo'q!

D) Qatnashgan: yotoq so'zi! yot - yotmoq(fe'l), yot -begona(sifat)

4) Qaysi gapda asosi ot turkumiga oid so‘z
bilan shakldosh bo‘la oladigan sodda
yasama so‘z qatnashgan?
A) Yozgi ta’tilda buvimnikida dam
olmoqchiman.
B) Jarohati ochilib ketib, qonagani yaxshi
bo‘lmabdi.
C) Men kasal bo‘lgan yigitni o‘ylab juda
kuyindim.
D) Ish qurollari sozlanib, hasharga shay
qilib qo‘yildi.
Yechim: asosi ot bilan shakldosh bo'lsin va sodda yasama bo'lsin!

A) yozgi - asosi yoz- fasl(ot), asosining o'zi ot!

B) qona- asosi qon -odam qoni(ot) asosining o'zi ot!

C) o'ylab - asosi o'y- xayol(ot) asosi ot bunda ham!

D) sozla - asosi soz- buzuq emas(sifat), soz - cholg'i asbobi OT! Demak, javob topildi.

5) Qaysi javobdagi so‘zda
metafora usuli orqali ma’no ko‘chishi yuz
bergan?
A) O‘zbek Navoiyni o‘qimay qo‘ysa,
Oltin boshning kalla bo‘lgani shudir.
B) Kurash bo‘yicha o‘tkazilgan musobaqada
Qashqadaryo birinchi o‘rinni egalladi.
C) Inshoolloh, bu qo‘llar sizni qo‘llab
yuborar.
D) Olti oykim do‘stlarim ham pana-panada,
Iste’dodim so‘nganidan qilar karomat

Yechim:

A) Navoiyni- metonimiya, asar va muallif o'rtasidagi aloqadorlik

B) Qashqadaryo - metonimiya, viloyat va uning jamoasi o'rtasidagi aloqadorlik

C) Qo'llar - sinekdoxa, butun- qism munosabati.

D) Iste'dodning so'nishi - metafora, harakat o'xshashligi.

Tahlillarni e'tibor bilan o'qing!