Nigina

Нега Амир Хон кўпроқ эьтироф этилиши керак?

2026-03-14T13:23:41.404Z

Болливуд, ҳинд кино саноати дейилганида шубҳасиз биринчи бўлиб 1965-йилнинг учта “Хон”и кўз олдимизга келади. Уччаласининг ҳам маьлум бир маьнода киноларда алоҳида вазифалари бордек. Шохрух Хонни чиройли сўзлар, романтика, жавобсиз севги кўринишидаги образларда кўрсак, Салмон Хонни охирги вақтлари деярли жангари фильмларда кўряпмиз. Хўш, Амир Хонни қандай сабаблар бу иккала Хондан, ёки деярли кўп болливуд актёрларидан ажратиб туради?

Амирни кинога қадам қўйиши бошқалардек унчалик ҳам қизиқарли ҳикоя эмас, дадаси режиссёр ва продюссер Тахир Хуссейн ва амакиси Носир Хуссейнлар ҳам кино соҳасида бўлгани сабабли болалигидан шу сферада катта бўлган. Табиийки биринчи фильмини ҳам 8 ёшида амакиси суратга олган “Шеригингизни топинг”(Yaadon ki barat 1973) киносида Ратан исмли қаҳрамоннинг болалик чоғларини ўнаган. Унга катта машҳурликни олиб келган киноси “Ҳукм/Муҳаббатнинг мангу қўшиғи” (Qayamat se qayamat tak 1988) ҳам бегона қўлдан эмас, амакиваччаси Мансур Хоннинг иши ҳисобланади, суратга олиш ишлари 1986 йилда, 21 ёшида бошланган. Аммо, афсуски Жуҳи Чавлани севиб қолишга улгурмасидан Рина Даттага уйланиб олган вақти эди). Баьзи жойларда айтилишича Амир Хон юлдузликка эришмасидан олдин “уйланган” образини олишини сабаби, кўп миш-мишлардан ўзини ҳимоя қилиб олиш эди, зеро деярли ҳамма юлдузлар ҳафтасига жуфтини алмаштириб юрган даврлар бўлганда. Биографияси ҳақидаги қисмни деярли барча сайтлардан топиш мумкин шу сабабдан ҳам буни тугатиб турамиз, қизиқ ҳам эмас.

Фильм танлаш процесси

Мана шу болливуддаги ёрқин юлдузлар ичида энг кам кинематографияга эга актёр Амир Хон ҳисобланади(жами продюссер,режиссёр,актёрларни ҳам қўшса 79та). Шу билан бирга бошқалардан кўра кўпроқ фильмлари тилга олинадиган ҳам, менимча. У “Сонга эмас сифатга” деган қонун асосида яшайди. Амирнинг таькидлашича, нимагадир эришганингиздан сўнгги қарорларингизда ўзингиз бўлмайсиз, яьники хурсандчиликда қилинган ҳаракатларингиз фақат ўзингизга берилган ортиқча баҳолардан келиб чиқади холос, шу сабабдан ҳам кейинги ҳаракатларда фақатгина такаббурона вазиятларни келтириб чиқарасиз. Нимадир дейилганида эса “мен мана шу нарсага эришиб қўйганман, ҳаммаси мен айтган қоида бўйича бўлиши лозим” дейишдан бошқасига ярамайсиз. Натижада эса, энг яхшиси бўлиш тугул, минимум мукофотни ҳам қўлга кирита олмайсиз, деб ўйлайди. Гап шундаки, Амир Хон дебут фильми “Муҳаббатнинг мангу қўшиғи” учун олган “Энг яхши дебут актёр” номинациясидан сўнг бир неча йил шу таьсирида юриб, кўп хато ролларни танлаб қўйган. Ва мана шу карераси бошидаги хатоси унга бутун умрлик “кино танлашдаги дид”ни тақдим қилган. "Hum Hain rahi pyar ke" 1993 ўзи сценаристлик қилган киносидан бошлаб, деярли хатолар қилмаган. Ҳозирги вақтга келиб эса, у ҳеч қачон бирор нарсага эришганидан сўнг 7-8 ой деярли бир йилгача бошқа “бўлмағур” ишларни танлаб қўйишдан чекинади, иш устида ўтириб ўйлаб кўради. Фақат “Амир Хонманку шунчаки мен ўйнаганим учун кўришади” деб эмас, балки уни омма олдидаги исмини оқлайдиган фильмларга розилигини беради.

Экспериментал фильмлар

Амир Хон диалогларни аудиаторияга чайнаб солиб қўядиган, ҳикояни эса тушунилиш учун майдалайдиган фильмлардан ташқари ҳам “Inception”дек киноларни олишга қодир бўла оладими?

Унинг фикрича Голливуд ундан ташқари дунёдаги барча қолган жойлардан анча олдинда бўлган саноат ҳисобланади, ҳикояларни айтиб бериш қобилияти бўйича, деярли қолипдан чиққан мавзуларни ҳам танлаш имкониятидаги эркинлик бўйича, тасаввур қилиш қийин бўлган мавзуларни ҳам, туш ичида туш ичидаги туш... Мана шуларни биринчи ўзи тушуниб кейин эса буларни одамлар билан боғлашда, одамларни ишонтиришда албатта голливуд анча устун. Улар шунчаки тасаввур қилган ихтиёрий нарсани кино қила олишлари мумкин. Аммо болливудда биринчи бўлиб тасаввур қилиб бўлмайдиган нарсаларни тасаввур қилиш учун эркинлик керак, шундан кейингина уни қилишга ҳаракат қилиб етиб олишлари мумкин. Аммо, Амир Хон таькидлашича уларнинг асосий вазифаси маҳаллий аҳоли учун кино яратиш, бутун дунёга тарқатиш учун эмас. Ва айтиш керакки, Голливудда ҳам даражаси пасайтирилган кинолар мавжуд. Энг асосий вазифа уни аудиаторияга истеьмол қилдириш.

2000-йиллардан кейинги болливудни тепадаги поғонага олиб чиқаётган, ҳинд киноларни ҳам “титапоя” қилиб сал олдинроққа олиб бориб қўйётган режиссёр Ражкумар Хирани бўлса, актёр Амир Хон. Уларнинг фильмлари кўпинча экспериментал ғоя, ижтимоий танқид ва кучлироқ ҳикоя айтиш устига қурилган. Айнан шу давр ичида сифатли лойиҳаларни танлаши ҳам кучайганди. Асрнинг бошидаги “Лаган” (тариҳий спорт драмаси, Британия мустамлакаси даврида крикет орқали қарши чиқиш ҳақида) киноси Оскар номзодлар сафига қўшилди. Ундан сўнг эса “Ердаги юлдузчалар”, “3 савдойи”, “ПиКей”, “Дангал” киноларидек формуладан чиққан таьлим тизими, диний стереотиплар, болалар психологияси ҳақидаги танқидий фильмларни суратга олди.

"Амир Хон" деган образнинг ўзгачалиги шундаки, у ҳеч қачон қайсидир бир йўналишдаги образлар билан боғлиқ ҳолда гавдаланмаган. Унинг роллари хилма-хил, ҳаммасини бир биридан ажратиб олиш жуда осон. Хоҳласа семириб, хоҳласа озиб ўйнайди. Бекорга уни "Мистер Перфекционист" деб аташмайди ҳамда. Буни Амир Хон продакшн инстаграмига қўйган фестивалдаги постер билан тушуниш мумкин:

Нафақат ролларидаги ички кечинмалар балки ҳар доим ташқи кўринишдаги деталлар ҳам ўзгарган ҳолатда намоён бўлган. Постердаги образларни қайси кинодан эканини топиш учун фанат бўлиши шарт ҳам эмас-а?

Амирнинг образларига кириши учун кўп нарса қилган актёр деб ҳисоблайман: бутун Ҳиндистонда энг кўп дародам қилган кинолар рўйхатининг биринчи ўринида турадиган “Дангал” киноси. “Aamir Khan Production”(1999 йил очилган) гаа тегишли(продакшннинг биринчи фильми эса “Лаган” бўлганди). Бу фильм билан боғлиқлик ҳаёлга келганида Амир Хонни Болливуднинг Кристиан Бейли деб аташ мумкин. Сабаби шундаки, Амир 2 соатли “Дангал” учун иккита босқичдаги кўринишни намойиш этган: бири семиз бўлса, иккинчиси формадаги спортчи. Мана шу жойда айтиб ўтиш керакки, у семиз бўлиб юриб кейин кино учун озимаган, семириш ҳам фильм талабининг бир қисми бўлган. Кўпчилик ўйлаганидек у “ўзини ташлаб қўйган“ актёрлар сафида турмайди. У биринчи бўлиб, 70кгдан 97кггача чиқди, ва бу фақатгина бир неча ойлик муддатни ташкил қилганди. Курашчи ролини ўйнаш учун эса Амир калорияси паст пархез таомларига ўтган ва қатьий диета режаси ҳамда махсус жисмоний машғулотлар дастурига риоя қилган. Мушак массасини ошириш ва ёғ йўқотиш учун кунига 6 соатгача жисмоний фаоллигини оширган. Ортиқча вазндан қутулиш учун велосипедда юриш, тоғ саёхати, теннис каби спортларни кунлик режимига солиб қўйган. Тана мувозанатини сақлаш ва тиклаш учун эса кунига 1012 соат ухлаган... Бундан ташқари ҳам “Гхулам” киносидаги поездга қарама-қарши юриш саҳнасида у ўзи уддалайман деб 1.3 секунтни ўтқизиб юборган, ўлиши мумкин ҳам эди, бу саҳна эса 44 филмфейр тақдимотида энг яхши саҳна сифатида қолган, Аамир эса уни олишдан бош тортган. Кўп тадбирларга бормаслигини сабаби қилиб эса, у ўзини оммага намойиш қилишни ёқтирмаслиги, дейди. Лаган учун қулоғини тештирган, Ража Хиндустани учун бир литр водка ичган, ПиКей учун эса 10.000 тача паан ўсимлигини еган (қаҳрамони фақат шу билан овқатланарди).

У деярли ҳамма актриссалар билан максимал 2тадан кино ўйнаганига қарамай, экрандаги энг яхши партнёри Жухи Чавла билан(камеоларни ҳам қўшса) 8 марта рол ижро этган...Awww my shailaaa(балки ишқ фильмларидан кейин урушиб қолишмаганида ҳалиям кўзим қувнаб юрган бўлармиди):

1.Муҳаббатнинг мангу қўшиғи (qayamat se qayamat tak 1988)

2.Севги, севги, севги (love, love, love 1989)

3.Сен меникисан (tum mere ho 1990)

4.Бойлик учун кураш (daulat ki jung 1991)

5.Муҳаббат йўллари (hum hain rahi pyaar ke 1993)

6.Ваҳима (aatank hi aatank 1995)

7.Ишқ 1997

8.Миллионер келин (andaz apna apna 1994 (камео))

Амир бир пайтлар Британия босиб олгани сабабидан интервюларда инглизча гапиришни хоҳламайди, рафиқаси бўлган вақтида унга хиёнат қилиб кўрмайди, ундан ташқари эса аноним хайриялар қилиб туради...Хуллас, яхши одам)

Ўзимизнинг "ўғри"

2025-11-22T05:29:52.951Z

Кўпчилик эсламаслиги мумкин, 1990 йилги мавсум, собиқ иттифоқ 2-лига Шарқий зонасидаги охирги турларини Находканинг “Океан” жамоаси Фарғонада ўтказган. Дастлаб Қўқонда “Автомобилчи”, кейин Фарғонада “Нефтчи” билан. Лига ўртамиёнаси қўқонликлар учун ҳам, ниҳоят тарихда биринчи маротаба 1-лига йўлланмасини муддатидан олдин қўлга киритган “Нефтчи” учун ҳам бу ўйин шунчаки, аҳамиятсиз бўлиши мумкин эди. Аммо юртимизнинг яна бир жамоаси “Навбаҳор” бор эди. Наманганликлар “Океан”дан уч очко кам жамғаришган ва охирги икки турда ўз майдонларида рақибларни қабул қилишарди. У пайтларда ғалаба учун икки очко берилишини ҳисобга олсак, “Океан” ҳар иккала ўйинда ҳам ютқазиши шарт. Находка жамоаси водийдан қуруқ қайтган ва “Навбаҳор” 1-лигада “Нефтчи”га шерик бўлганди. Бу ғалабалар кимгадур оддий кўринади, аммо бошқа тарафдан қараганда, “Навбаҳор”нинг 1-лигага чиқиши.”Нефтчи” манфаатларига терсроқ бўлиши ҳам мумкин. Сабаби, у пайтларда бу клублар мамлакатимиз шарафини ҳимоя қилишган, юқори лигага чиққан клубга нисбатан эътибор баландроқ бўлиши, бу жамоа “Пахтакор”дан кейинги ўзбек жамоаси бўлиши табиий эди. Шундоқ ҳам юқори савияли футболчилар чекланган Ўзбекистонда эса, ўша футболчиларни қўлга киритишда яна бир рақобатчи жамоанинг бўлиши кимгаям ёқарди? Йўқ, Саркисян бундай фикрламаган, у ғалаба қозонган ва ўзбек мухлисларининг олқишига сазовор бўлганди. Албатта, “Океан” ҳам кучли клуб, ғалаба қозониш учун истакнинг ўзи кифоя эмаслиги, максимал ёндошув ва ҳаракат кералигини ортиқча тушунтириш шарт эмас.

Илк миллий чемпионатимизни тузганимизда, ташкилий масалаларда муаммолар чиқиши табиий эди. Шулардан бири, Тошкентда ўтказилган “Пахтакор” – “Нефтчи” ўйинида рўй берган. Асосий рақибини қабул қилган тошкентликлар ўша пайтда “Спартак Алания” сафида тўп сураётган Қосимов, Денисов ва адашмасам, Шквиринларни таркибга қўшиб олишганди. Биргина ўйин учун. Улар ёрдамида мезбонлар ғалаба қозонишган, табиийки “Нефтчи” протест ёзган. Регламентга кўра, “Пахтакор”га техник мағлубият ёзилиши керак. Ўшанда Саркисян бунга ҳам қарши бўлган ва ўйинни такроран ўтказилиши, барчаси майдонда ҳал бўлиши лозимлигини айтади. Такрорий ўйинда “Нефтчи” ғалаба қозонади.

У футболда улғайган ва футбол билан яшайдиган ва аввало, футболни биринчи даражага қўядиган кам сонли юртдошларимиздан бири. Унинг ҳамма айблашни яхши кўрадиган эски тактик услуби билан бирга, мана шу характери ҳам ўзгармаган. Янги воқеа, “Локомотив” ярим ҳимоячиси Алан Кусов ўринбосарлар баҳсида қизил карточка олади. Регламентга кўра, у “Нефтчи”га қарши асосий таркиблар ўртасидаги баҳснинг заявкасига киритилмаслиги керак эди. Аммо “темирйўлчилар” хатоси туфайли Кусов руйхатга киритилади. Буни сезган “Нефтчи” эътироз ёзади. Ҳаммаси аниқ, регламент бўйича “Локомотив”га мағлубият ёзилиши керак. Аммо Саркисян яна футболни устун қўяди ва мағлубиятини тан олади.

Ҳаммамиз унинг терма жамоамизни ҳам бошқарганини, айниқса Ливандаги шармандали ҳисобларни яхши эслаймиз. Аммо унинг ўша терма жамоага қандай келиб қолгани ҳақида билишни истамаймиз. Маҳмуд Раҳимов бевақт вафот этгач, терма жамоага Москвадан Павел Садирин олиб келинганди. Россиялик мутахассис қисқа вақт жамоа билан бирга бўлган ва ҳеч нарсани тушунтирмасдан юртига кетиб қолган. Осиё чемпионати бошланишига эса жуда кам вақт қолганди. Хўш, қайси мураббий ўшанақа пайтда термани қабул қилишни исташи мумкин? Менимча, фақат Саркисян ва Миржалол Қосимов. У термани қандай шароитда бошқаргани, етакчи футболчиларнинг турнирга муносабати ҳақида кўп гапириш шарт эмас. Биргина мисол, Саркисян Максим Шацкихни гуруҳ ўйинларида майдонга тушишга зўрға кўндирган, ҳатто агар жамоа гуруҳдан чиқса. Киевга кетишга рухсат беришини айтган.

Шуҳрат Мақсудовнинг 90-йилларда қанақа жиззаки бўлганини, истеъдодли ҳужумчи бўлса-да, интизом борасида муаммолари бўлганини яхши эслаймиз. Оғир характери туфайли “Пахтакор” билан чиқишмай қолган Мақсудов Фарғонага бориб қолгани, айнан Вазгеновичнинг қўл остида бутунлай бошқа одамга айланганини ҳам кўрганмиз, лекин унча эсламаймиз. Мақсудов фарғоналикларнинг ёқимтойига айланди, аввал “Нефтчи”да, кейин эса, терма жамоамизда ўз билими ва тажрибаси билан муҳим позицияни эгаллаган. Кўпчилик эътиборга олмас, лекин терманинг Абрамовдан Қосимовга ўтиши ва шу билан бирга муҳит ва натижаларнинг талофатсиз қолиши кўп маънода кўприк вазифасини бажарган Мақсудовнинг хизматлари ҳам эмасми?

“Нефтчи” илк мавсумларимизда футболимиз шарафини халқаро майдлонларда муносиб ҳимоя қилган илк жамоа бўлганди. Осиё чемпионлар кубогидаги бронза, МДҲ кубогидаги кумуш, Хиросимадаги ғалабамизга Лебедев, Дўрмонов, Федоров каби футболчилар. Умуман турли даврларда футболимизда Саркисяннинг жуда кўп шогирдлари порлади, бу ҳам факт.

Биласизми, мен гуёки мураббийни хаддан ташқари мақтаб юборяпман. Юқорида айтилган ва ундан бошқа воқеаларда Саркисяннинг хизматлари мен айтганча эмасдир. Балки, аслида воқеалар умуман бошқача тусда кечгандир. Билмайман. Билмайман. Аммо “Нефтчи”нинг ушбу мавсумда саккиз ўйиндан етти очко жамғаргани ҳақида фикр юритаёганимизда, аслида биз билмаган бошқа вазиятлар бордир, мураббийнинг айби биз ўйлаганимиздек эмасдир, деб ҳам ўйлаб ўтирмаяпмиз-ку, тўғрими?

Мен Саркисяннинг “Нефтчи”дан кетишига қарши эмасман. Қолса ҳам фарқи йўқ. Клуб раҳбарлари бор, унинг мухлислари бор, ўзлари билишади. Менга фақат бир жиҳат қизиқ – “Нефтчи”да анъаналар сақланиб қолиши тарафдориман, умуман юртимизда ўз анъаналарига эга бўлган ҳеч бўлмаса бир дона клуб бўлишини жуда истайман.

Фергюсон кетиши аниқ бўлгач, унинг ўрнига мураббий изланганда, асосан узоқ вақт ишлаши керак бўлган номзодлар қидирилди. Футболда бунақа талаб йўқ, лекин “МЮ”да шунақа анъана бор. Гиггз, Скоулз каби футболчиларнинг клуб системасида қолишини исташди. Унақа қоида йўқ, футболда, лекин “МЮ”да шунақа анъана бор. Янги “МЮ” мураббийи ёш футболчилар билан яхшироқ ишлай олиш қобилиятига эга бўлиши кераклиги шарт қилинди. Футболда бу шарт эмас, “МЮ”да пул кўп, лекин “МЮ”да шунақа анъана бор. Ва ҳоказо.

Бундай анъана Фарғонада ҳам бор. Албатта, Саркисян туфайли. Хўш, қайси клубда собиқ футболчилар клуб тизимида қолиб, мураббий сифатида тажриба тўплаб бормоқдалар? Қайси клубда футболчилар учун хайрлашув ўйинлар ташкил қилинади? Умуман ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, нега “Нефтчи”нинг ўша “кўча футболи”га ўн минглаб мухлис киряпти? Ҳа, Фарғонада футболни севишади-да! Эҳҳе, бўлмаган гап, Наманганда севишмайдими? “Нефтчи”га мухлисларни етаклаб келаётган асосий жиҳат, мана шу анъаналар, барқарорлик ва ҳеч нарса бузилиб кетмаслигига бўлган ишонч эмасми?

Майли, Саркисян кетсин. У қариди. Ёши ўтиб қолди. Замонавий футболдаги янги услубларни қўллай олмаяпти. Ёш ҳамкасбларига мағлуб бўляпти. Мураббийлик қилиш учун куч қолмади. Лекин, майдонни бир марта айланиб чиқиш учун борми куч? Бор.

Менимча, Саркисян билан муносиб хайрлашиш керак. Унинг бир икки мавсумдаги муваффақиятсизлиги Фарғонадаги хизматлари олдида ҳеч нарса. Унинг фаолияти бир неча йиллар билан ўлчаниши керак. Ахир, нима билан айбласак-да, Саркисяннинг “Нефтчи”га бефарқликда, ўзбек футболига душманликда айблашга тилимиз бормайди. Ҳар қанча айб қўймайлик, унга ўзбек футболини севмаслик айбини ёпиштира олмаймиз. Ёпиштира олмаяпман.

Бугунги ғарбнинг бир тарафи менга ёқади. Ҳар бир воқеадан, салбий бўлса-да, ўз анъаналарини намойиш қилиш, ғоя остидан эргаштириш учун фойдаланишни ўрнига қўйишади. Фергюсон ўзи кетди, лекин агар, у ҳам мажбуран истеъфога чиқарилганда ҳам, “Суонси” билан ўйин куни айнан ўша ходиса, ўша хурматни томоша қилган бўлардик. Юртимизда яшаб ўтган, яшаётган улуғ инсонларни ёш авлод кўз ўнгида қайта жонлантириш орқали келажагимиз пойдеворини яратиш, шу орқали болаларимизни тарбиялаш энг устивор мақсадимиз бўлиб турган ҳозирги пайтда футбол соҳасида ҳам шундай муносабатни сақлаб қолиш шарт.

“Нефтчи”нинг янги раҳбари Комил ака Мирзабоевдан шуни илтимос қилардим. Комил ака кўп йиллар давомида, Фарғона футбол федерацияси раҳбари сифатида Саркисян билан елкама елка вилоят футболига хизмат қилишган. Саркисяннинг фаолият беш қўлдек аён. Хуллас, “Нефтчи”нинг навбатдаги уй учрашувида мураббий билан муносиб хайрлашув тадбирини уюштириб беришингизни сўрардим. Кўп мухлислар номидан. Ана ўшанда “Нефтчи” юртимизга намойиш қилиб берган ажойиб анъанага содиқ қолганини кўрган бўлардик. Ана ўшанда, бошқа мураббийлар, бошқа раҳбарлар, бошқа мухлисларга мураббийга бўлган ишонч муваффақиятнинг ярим гарови эканини исботлаган бўлардик. Ана ўшанда, Саркисянга шунча йил ишлаб аҳмоқ бўлган одамга қарагандек эмас, хавас билан қараш учун сабабчи бўлардик. Ахир бундай анъаналарга эга бўлиш учун клублар борини беришга тайёр, Фарғона осонлик билан воз кеча оладими? Қуриб кетсин, ўша очколар! Киммиз?

Саркисянни таклиф қилинг. Оиласи билан. Фарзандлари, набиралари билан. Яқинлари билан. Айнан у туфайли, республикамиздаги энг кўп томошабин кирадиган стадион уни сўнгги марта олқишласин. Менимча, Фарғонада ундан қарсагини аяйдиган футбол мухлиси бўлмаса керак. Чунки қаршимизда саккиз ўйиндан етти очко олган омадсиз мураббий эмас, тирик афсона турибди. Шонли тарих турибди. Ахир уни жойлари жаннатда бўлгур дадаларимиз, боболаримиз олқишлашган. Наҳотки, ҳеч бўлмаса, уларнинг қарсагини чалиб бера олмаймиз, бир мартагина? Наҳотки, уларнинг йиғисини йиғлаб бера олмаймиз? Ўзбек хизматларни қандай қадрлай олиши кўрсатсин. Халқимиз қандай қилиб миннатдорчилик билдира олишини намойиш қилсин.

Унга кўрсатиладиган бу хурматга балки у арзимас. У бунга ҳақ қозонмагандир ростан ҳам. Лекин бундай ҳаракатларга биз ҳам мухтожмизку? Мухлислар мухтож. Келажак учун керак. Ёш мухлислар, ёш футболчилар учун зарур. Футболнинг гўзал тарафларини тарғиб қилиш, намойиш қилиш ёшларнинг қалбида унга бўлган муҳаббат куртакларини очмайдими?

Балки унга айтадиган яхши гапларимиз қолмагандир. Умуман бировга айтадиган яхши гапларимиз қолмагандир. Бизга натижа керак. Пул керак. Очко керак. Аммо унинг бизга айтадиган бирор гапи бор. Ҳеч бўлмаса, ўша инглизларнинг сэри каби “Нефтчи”ни асранглар, дея олар. Дейди, бунга ишонаман.

P/S. “Нефтчи”нинг навбатдаги уй учрашуви 31 май куни “Бунёдкор”га қарши бўлиб ўтади.

P/S/S. 30-май куни Юрий Вазгенович Саркисян ўзининг туғилган кунини нишонлайди. У шу куни 66 ёшни қаршилайди. Бу кун мураббий ҳаётидаги энг қайғули эмас, энг унутилмас кун бўлиб қолиши учун ҳаракат қилишимизга арзийдиган инсон у.

«Аманжу»

2025-09-29T11:08:51.228Z

Жаҳонгирнинг ўн тўққиз ёшга тўлган куни. Эшикнинг қулф калитини олиб, қўлида айлантирганида, ўзини катталар дунёсига қадам қўйгандек ҳис қилди. Ота-онаси қувончли кўзлар билан қарашарди, гўё ўғилларига ҳаётдаги энг катта совғани бергандек.

Уй эскироқ бўлса-да, ўзининг сирли жиҳатлари бор эди. Ҳовлида баланд тут дарахтлари, янги чиқиб келган баргларининг ҳиди билан тўлиб турган ҳаво, бир қарашда жонли ва самимий кўринарди. Аммо орқа томондаги подвал эшиги Жаҳонгирни аввал куниёқ ўзига жалб қилди. Эшиги занг босган, қулфи анча вақтдан бери очилмагандай қаттиқ эди. Унинг атрофида қандайдир оғир ҳаво туриб, худди кимдир узоқдан қараб тургандай сессиз таҳликани туғдирарди.

Кечга яқин қўшнилардан қария аёл келди.Унинг қараши қўрқинчли, кўзлари ёниб тургандай туюларди. Жаҳонгирнинг онаси меҳрибонлик билан қарши олганида кампир кўп гапирмади. Фақат уйга қараб бош чайқади ва оғир нафас чиқарди.

-Бу уйга кўчдингизми?-деди у, салом ҳам бермасдан.

-Ҳа, ўғлимизнинг уйи.

Кампир бошини қимирлатди:

-Бу уй… тинч эмас. Тўғрисиниайтаман, Илгари ҳам…- у бир лаҳза жим турди.- 10 йил олдин шу уйда бир йигит ўлик ҳолатда топилган, подвалда, қўли билан бир қутичага ишора қилиб турганда, ҳамма жойи қонга беланган эди.

Жахонгир кулди:

-Қўйсангизчи, хола, ҳикояни гапиряпсиз-ку.

Икки кун ўтгач, Жаҳонгир янги уйида дўстларини чақириб, туғилган кунини нишонлашни режа қилди. Азиз, Шоҳруҳ, Дилшод, Комила, Шаҳноза яна бир неча курсдошлари келди. Стол усти ширинликлар, узоқдан эшитилаётган қувноқ мусиқа билан тўлганди. Йигитлар кулди, қизлар ҳазил қилди, уйнинг совуқ деворлари орасида ҳаёт бирозгача гуллаб тургандай бўлди.

Бироқ қоронғу тушиши билан уйдаги кайфият секин ўзгарди. Бирдан мусиқа ҳам тўхтаб қолгандек туюлди. Уй ичида ғалати жимлик ҳукмрон бўлди. Бир пайт эшик қоқилди. Ҳеч ким кутмаган кампир яна кириб келди. Ҳеч ким таклиф қилмаган бўлса-да, кириб, стол атрофидагиларга қаради. Юзида ҳеч қандай табассум йўқ.

-Кўп йиғилманг бу уйда. Қоронғу тушганда подвалга тушманг,-деди у паст овозда.- Чунки аввал бир йигит шу ерда ўлган.

Комила қизиқиб сўради:

-Қандай ўлган у йигит?

-Ҳеч ким билмайди… Фақат подвалдан қути билан бирга топишган. Қутининг ичи эса ҳалигача очилмаган. Айтганча, у йигит ҳам айнан туғилган кунида ўлганди.

Жахонгир асабийлашди:

-Етар! Бу ерда шунчаки байрам қиляпмиз.

Кампир қўлини силкитиб чиқиб кетди. Унинг қадам овози уй ичида ҳалигача янграб тургандай туюлди.
Айнан мана шу вақтда барча овозлар жим бўлдию,фақат ертўладан келётган овоз эшитилгандек туюлди.

-Дук... дук...

Ҳеч ким гапирмади. Ҳамма қулоқ солди. Яна ўша товуш бир хил ритмда давом этди, «дук...дук...»

Жаҳонгирнинг кўкрагига қандайдир оғир ташвиш босилди. Товуш худди одам қўли билан темирга ургандай, аммо ҳеч ким подвалда йўқ эди.

Азизнинг кўзлари катта очилди ва дўстига қаради:

-Бу нима эди?

Шохруҳ Жахонгирни қулоғига пичирлади:

-Қани пастга тушамизми?

Подвал эшиги ғичирлаб очилди. Совуқ ҳаво урди. Пастга тушишаркан, деворлар нам хид билан қопланганини ҳис қилишди. Зулмат ичида кўзлар аста секин аланглади ва бурчакда турган эски қутича кўринди. У катта эмас, аммо қулфи занглаб кетган, чанг босиб қолган. Ва энг қизиғи- товуш ана шу қутидан чиқарди.

-Дук... Дук... Дук

Жаҳонгир қотиб қолди. У қўли билан чангни артиб қутини устида ёзилган «Аманжу» номини пичирлаб ўқиганида товуш яна кучайди.

-ДУК! ДУК!

Шамол овоз билан деворга урилди, ҳамма қаердан келётганига қараб қолди. қизиқ, шамол кирадиган жой ҳам йўқ эди, эшик ўзидан ўзи ёпилиб қолибди. Йўлак қоронғулик ва совуққа тўлди. Ҳамма ҳайратда қолганди.

Жаҳонгирнинг онаси торт кўтариб қайтиб келганида уй жим эди. Ҳеч ким кўринмасди. Фақат Комила уларни олдига келди, юзи оқарган, лаблари титраб:

-Улар подвалда,-деди

Ота-онаси пастга тушишди. Қутини маҳкам ёпиб, юқорига кўтаришди. Овоз тўхтади.

Жахонгир ўртоқлари билан подвалдан чиқиб келганида, ҳамманинг юзи оқарангга кириб, қўллари титрарди. Қаҳқаҳалар ўрнини чуқур сукут эгаллаган эди. Стол устида турган катта торт эса энди ҳеч кимга қизиқ эмасди. Жахонгирнинг онаси уни кесиб, болаларга таклиф қилганида, ҳаммаси кичик бир бўлакдан олишди, аммо ҳеч кимнинг томоғидан ўтмади. Тортнинг ширинлиги ҳам, шарбатнинг мазаси ҳам у ерда ҳеч кимга ҳис қилинмади.

Ҳаво оғир, уйнинг ҳар бурчагида ғалати овозлар акс-садодек туриб қолгандек эди. Орқасидан қарашлар, сирли шивирлар каби туйғулар барчага тинчлик бермасди. Болалар бир-бирларига қараб, ҳеч нарса демай, бир-бирдан оёққа туриб, узр сўрагандай ҳолда вактли кетишди.

Энди қўшни кампир уй олдида туриб, машинага юкларини ортиб, бу уйдан кетаётган оилага қараб турарди.

-Мен айтгандим,- деди у, маҳалладаги ББС холага. -Бу уйда бир бало бор.

Жаҳонгир машинадан орқага қараб қўйди. Уй эса яна бўш қолди. Подвалнинг қоронғу бурчагида эса қутича ҳануз турибди.

-Дук, дук.

Тугади.

"Inception" ҳақида нимадирлар

2025-06-23T20:01:39.788Z

Болалигимдан тушлар мени ўзига тортган. Улар нафақат кечаси кўриладиган тасодифий саҳналар, балки одамни ичидаги сирли оламининг акси ҳисобланади. Йиллар давомида тушлар – онг, ҳиссиётлар, истаклар ва қўрқувлар тилида инсон билан гаплашади. Улар баьзида хиралашган манзара, баьзида эса оҳангдор воқеалар сифатида намоён бўлади. У ерда вақт қоидалар билан эмас, ҳис-туйғулар билан ҳаракат қилади. Аслида ҳам одамлар бутун умрларидан кўпроқ вақтни тушда ўтқизар эканлар қандай қилиб буни энг асосий мавзу сифатида қабул қилишмасин? Сизни энг чуқур онг остидаги ўйларингизни ҳам худди фильм кадридек кўрсата оладиган ҳодиса албатта энг яхшиси ва катта эьтиборга лойиқ. Агар, биз фақат ухлаш орқали ўзимиз хоҳлаганча реалликни ярата олар эканмиз, “ҳақиқий ҳаёт”ни асосий қилиб олишдан ва кўпроқ хотиралар қолдиришга уринишда фойда йўқдек гўё, ўзингизни иллюзиянгизда хоҳлаганча роҳат олишингиз мумкин... Шу сабаб Inception – бу фильм эмас, балки ички олам билан резонансга кирган тажриба бўлганди, тан олиш керак биринчи марта кўрганимда уйқу ва тушунмаслик ҳисси бор эди, фильмларни кўришни энди бошлаган эдим-да) У менга таниш бўлган, лекин ҳеч қачон аниқ таьрифлаб бўлмайдиган бир ҳолатни киноя, драматизм ва визуал поетика орқали ифодалаганди. Билмадим, нега аммо бу фильм ҳақидаги энг севимли детальларни эслаб ўтишга қарор қилдим.

Биринчи ўринда нега энди “ғояни сингдириш” процесси учун улар туш жараёнидан фойдаланишган экин? Албатта, бизнинг тушлардаги версиямиз ҳис қиладиган туйғуларни романтизация қилиб юборишида гап. Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, тушдаги ихтиёрий вазият туш кўриш вақтингизда анча кучлироқ ҳис берган бўлади, бизнинг онгимиз ўша вақтда буларни таҳлил қилиш давомида ҳодисани кўпроқ драматизация қилиб юборади. Сиз онгингизда ўйлаб топилган воқеа вақтида шунчалик кўп ҳисларни ҳис қилган бўласизки, реал ҳаётга кўчиб ўтган вақтингизда бундай вазиятга ишона олмайсиз. Нимага шунчалик қўрққансиз, ёки нимага шунчалик хурсанд бўлгансиз, ёки нимага қабул қилган қарорингиздан шунчалик қониққансиз? Тушингизда ўйлаб топган иддеангиз қанчалик идеал туюлади-а?) Лекин аслида ҳаётда бу ҳақида ўйласангиз аҳмоқликни ҳис қиласиз, бу фақат тушингиздаги сиз учун “мукаммаллик” ҳисобланади. У вақтдаги ақллилик даражангиз унча кучли эмас, кўпинча ўйламасдан биринчи келган фикрлар, ҳеч қандай таҳлилларсизсиз намоён бўлади. Лекин, сизга берган ҳиссини реал ҳаётда ҳам шундай авайлай оласиз. Мана энди умуман ҳаётда эплаб бўлмайдиган фикрни кучлироқ ҳис билан онгга жойлашни иложи бор. Улар Роберт Фишерга “дадасининг бизнесини йўқ қилиш” ғоясини сингдиришлари керак. Ҳар бир онгнинг тубига тушиб боришар экан уларда яна ҳам чуқурроқ уқтириш имконияти бўларди. Робертнинг онггига улар унга отаси ундан фахрланганини “кўрсатишади”.Бироқ бу ғоя ташқи эмас, ички бўлиб кўриниши лозим. Яьни бунга Фишернинг ўзи ишониши керак. Нолан киритиш билан эмас, ички ишончни ўзгартириш консепциясидан фойдаланади.

Бу фильмдаги энг машҳур тушунчалардан бири – тотем. Ҳар бир туш кўрувчи ўзининг шахсий тотемига эга: бу – бошқа ҳеч ким билмайдиган, фақат “ўзи” орқали туш ва ҳақиқатни ажрата оладиган кичик буюм. Тотем фильм давомида тушдаги воқеликни реал ҳаётдан фарқлаш учун ишлатилади. Аммо буни яна ўйлаб кўриш мумкин: тотем- ҳақиқат меьзонидан кўра, обсессиянинг тимсоли. Кобб (ДиКаприо) ўзининг тотеми сифатида чархпалакни ишлатади (нима деб аташни билмайман)- бу аслида унинг рафиқаси Малга тегишли бўлган буюм. Бу факт эса муҳим: у ҳеч қачен ўзига тегишли бўлмаган. У ҳали ҳам Малнинг таьсиридан, унинг ўлими ортида ётган айбдорлик ҳиссидан халос бўла олмаяпти. Шу боис буюм Кобб учун ҳақиқатни эмас, балки ўтмишга бўлган боғлиқликни кўрсатади. Бу орқали ҳақиқатни ажрата олиш ғоясини шубҳа остига қўяди. Фильмда бир неча бор “Агар биз тушда бўлсак қандай қилиб биламиз?” деган савол янграйди. Лекин тотем бу саволга фақат вақтинча жавоб бера оларди. Аслида инсон тотемга эмас, ўзининг ички ишончсизлигига таянади. У реалда бўлганингиз учун қуламайди, зеро сиз бунга ишонганингиз учун қулайди. Ўйлангки, туш-бу сизнинг иллюзиянгиз, буни ҳаракатлантириш фақат ўзингизга боғлиқ, суҳбатдошнинг гаплари, тушнинг атмосфераси, ҳар бир жихознинг ҳаракати ҳам фақат сизнинг бошқарувингизга боғлиқ. Агар шундай бўлса, қандай қилиб тотемнинг қулаш ё қуламаслигини Коббнинг ўзи ҳал қилмасин? Агар сиз тушда экансиз реал деб ўйлашни ҳам эплай оласиз, яьни ишонтира оласиз, лекин онг остингиз буни сезиб туради.

«Мен кеча туш кўрдим, тушимда капалак эканман, энди ўйлаб қолдим, мен тушида капалак бўлган одамманми, ёки одамга айланган капалак?»

Фильмнинг энг муҳим саҳналаридан бири – якуний кадр: Кобб ниҳоят уйига етиб келади, болаларига қараб жилмаяди, чархпалакни айлантириб столга қўяди...ва кетади. Камера эса тотем устида қолади. У айланишда давом этади, аммо бир лаҳзалик тебраниш – гўё тўхташни бошлаётгандек – пайдо бўлади. Шунда кадр қора тусга айланади. Албатта, бу реалликда ёки тушда кечганига сабаблар бор, булардан бири Коббнинг қизлари ҳақидаги хотираси тўлиқлигича, яьни қизлар ўгирилишигача етиб боради, ёки бўлмаса Кобб Америкага аеропорт бўйлаб келганку... Худди ҳақиқатни билиш зарур эмас –муҳими уни қандай ҳис қилишда. Тепадагилардан келиб чиқиб тотемни тўхтатди ҳам дейлик, бу аслида реаллик бўлмаслиги эҳтимолдан холи эмас, яьни реаллик деб ҳисоблашни Коббни ўзи танлаган. Аммо, (бошқа манбадан олинган факт) бошқа тарафдан қараганда Коббда реал ва тушдан ажратиш учун унда никоҳ узуги бор эди...У тушларида ҳали ҳам рафиқаси билан бирга....

Фильм давомида Мал образи, унинг марҳум рафиқаси фақат туш дунёларида кўриниш беради. Ҳар сафар онгга чуқурроқ кирганида Мал пайдо бўлишни бошлайди. У эса Коббнинг ички саботаж механизми сифатида ҳар сафар миссияни бузади. Бу инсонниг тавба қилишга шошилмайдиган, аммо ўзини кечира олмайдиган образ рамзи. Кобб унга “Inception”ни ўзи қилганини тан олади, яьни ҳақиқатдан шубҳаланиш фикрини онгига жойлаштирганини. Бу эса уни реал ҳаётда ўз жонига қасд қилишига сабаб бўлади. Бу марҳум рафиқанинг образи уни обсессив тарзда таьқиб қилади. Обсессия- бу одамни еб қўядиган руҳий ҳолат, у инсонниг қарорларини, ҳис-туйғуларини бошқаради. Худди Шекспирнинг Гамлети отасининг ўлими ҳақида обсессив фикр билан ҳаракат қилганидек....

«Инсепшн» фильмига юзаки қаралганда, у фақат тушлар оламидаги мураккаб миссия ҳақидаги фантастик триллердек туюлади. Аммо фильмнинг ички тузилиши — унинг ҳақиқий моҳияти анча чуқур. Кристофер Нолан ушбу фильмни яратиш орқали нафақат тушлар ҳақида, балки яна бир махфий, сўзсиз олам — кино санъатининг ўзи ҳақида сўзлайди.
Фильмда Кобб ва унинг жамоаси инсон онгига ғоя жойлаштириш учун кўп босқичли туш ичида ҳаракат қилади. Аммо ушбу жамоа аъзоларининг вазифаларига диққат билан назар ташласак, ҳар бири кино яратиш жараёнидаги муайян шахсга тўғри келади:
Кобб — режиссёр. У ғояни ўйлаб топади, уни бошқаради ва бутун жамоани бир мақсад атрофида уйғунлаштиради.
Артур — продюсер. У миссиянинг барча логистикасини, хавфсизлик ва тартибини назорат қилади. Режиссёрни амалий жиҳатдан қўллаб-қувватлайди.

Ариадна — саҳна дизайнери. У туш муҳитини яратади. Лабиринтлар, кўчалар, бинолар — барчаси унинг тасаввуридан туғилади. (Ариадна ҳақида яна бир қизиқ факт эса- Юнон афсонасига кўра Тессей кемасига ип билан йўлини топишга Ариадна исмли қиз ёрдам берган эмиш, фильмда эса бу лабиринтдан чиқишда роль ўйнайди)
Эймс — актёр. У ўзини бошқалар сифатида тутувчи, турли қиёфаларга кирувчи қаҳрамон. Ҳар бир вазиятга мос характерни намоён этади.
Юсуф — техник масъул. У кимёвий воситалар орқали тушга кириш имконини яратади, гуруҳнинг физиологик ҳолатини назорат қилади.
Сайто — продюсер ёки кино студияси вакили. Лойиҳани молиялаштиради, шарт-шароит яратади ва натижадан манфаатдор томон ҳисобланади.
Бу қарашдан фильм “туш ичидаги миссия” эмас, балки фильм ичида фильм яратиш жараёни сифатида намоён бўлади. Яъни, бу жамоа томошабин онгига таъсир қиладиган тасвирли тушни “инсценировка” қилади. Уларнинг мақсади — Роберт Фишер онгига ғоя жойлаштириш эмас, балки у бунга ўзи ишонганини таъминлаш.
Ноланнинг бу ёндашуви — фильм орқали томошабин онгига таъсир қилиш, яъни инсепшннинг ўзини амалга ошириш демакдир. Шу боис «Инсепшн» фильмни нафақат мавзусида, балки тузилишида ҳам фильм ҳақидаги фильм. У бизнинг тушларимизга эмас, хис-туйғуларимизга, онгимизга, ишончларимизга таъсир қила олиши керак.

П. С: бундан кўпини ўқимайсизлар деб ўйладим)

Барча тушунадиган "Болливуд" фильмларидан ташқаридаги кино тавсиялар

2025-02-18T05:15:39.028Z

Болливуд?

Биринчи ўринда болливуд ва Ҳиндистондаги бошқа киноиндустрияларини аралаштириб юбормасликни сўраган бўлардим. Чунки, Болливуд-бу Bombey киносаноати ва албатта, бошқа (Толливуд, Колливуд хкз) саноатлардан юқорида туриши аниқ, яьни бошқалардан кейинги босқичда Болливудга ўтилади-да... Сизлар рандом Ҳинд сериал/кино/фантастика бўлган қисқа видеолар Болливудга алоқадор бўлмаган контентлар-да...

Ҳа айтганча, майли нима десанглар ҳам айтавераман ростан ҳам 2010-йилларга қадар Болливуд фильмларида аудиатория тушуниши муҳим роль ўйнаган. Балки қийин сюжетли фильмларни аҳолининг баьзи қисми тушунар (ақллилар кўпку ахир) лекин улардан ташқарида бўлган жамият учун кераксиз кино бўлиб қолади. Шунинг учун қандайдир мессейжни ёки жуда аниқ қилиб кўрсатишган ёки анча осонлаштириб юборишган. Ҳатто ремейк фильмлар учун ҳам вақт хронологиясини, характерни анча осонроқ очиб беришган. Умуман олганда Болливудда даромадли кинолар учун режа шундай бўларди, ҳамма одам учун мўлжалланган жанр? Қайси бўларди, албатта драма ёки мелодрамалар. Бундай сценарий учун план ҳам тайёр: биринчи йигит ва қиз урушиб юришади, сўнг ота-оналари урушиб юради, кейин қаршиликлар бўлади, йигит ёки қиз муҳаббати учун курашади ва тамом. Айниқса, 90-йиллардаги ҳинд фильмлари учун идеал сюжет. Ва албатта кинолар Аамир Кхан, Шохрух Кхан ёки Салмон Кхан атрофида айланган:) Манга ёқади масалан. Тўғрисиямда, мия дам олиши учун кино кўрилса нега керак интеллектни ишлатишни? "Entertainment" учун, шу холос, хейт қилишни нима кераги бор аслида?
Кристофер Ноланнинг "Маменто" фильмни ремейки(ҳа, конечно бошқа ремейклар қуриб қолгану:) бўлган "Гажини/Қасос" киноси ҳам аудиаторияга етказиб бериш учун анча содда қилиб суратга олинган (ўзи аслида буни биринчи 2006-йилда Тамиллар олган, кейин Болливуд).. Шунчаки, айтдимда, нимага қийин қилмайди дейилишига сабаб қилиб, гап сценарий тузишда эмас, шунчаки ўша ишни одамларга кўрдиришда.

Ҳозирга кунга келиб(2005-йиллардан бошлаб буёғигача) Болливуд анча ўзгариб, ҳар хил аудиатория талабларига қараб шаклланяпти. Бир вақтлар содда драмалар асосий йўналиш бўлган бўлса, ҳозир кино ишлаб чиқарувчилар воқеликка яқин, интеллектуал ва ҳатто қарама-қаршиликка бой сюжетларни ҳам қўллашмоқда. Албатта, бу ўзгариш ҳаммага ёқмаётган бўлиши мумкин, кимдир ҳали ҳам 90-йилларча севги қиссаларини, тўсатдан қўшиққа тушиб кетишни, очиқ-ойдин ҳикояларни кутади, кимдир эса янги авлоднинг жиддийроқ ва ҳаққоний фильмларига ўтишини қўллаб-қувватлайди. Энди режиссёрлар ҳам бир ёқлама позитив ёки негатив қаҳрамонлар эмас, балки ҳақиқий ҳаётга мос, ҳис-туйғулар ва ички муаммолар билан толиққан персонажлар яратишга ҳаракат қилишяпти. Яна бир муҳим ўзгариш эса-жаҳон миқёсидаги тан олиш ва рақобат. Илгариги Болливуд фақат ички бозорга йўналтирилган бўлса, ҳозир унинг мақсади бутун дунё аудиаториясини қамраб олиш. Бу эса киноларда Голливудга яқин визуал эффектлар, режиссура ва сценарий ечимларини қўллашга олиб келди(тўғрисини айтсам, бу менга унча ёқмайди, менимча боевик фильмлар кўпайиб кетгандек туюляпти). Шундай бўлса-да, улар хиндона услубни йўқотмаган ҳолда, ўз илдизларига содиқ қолишга ҳаракат қилишар.

Бир сўз билан айтганда, Болливуд ҳозир нафақат жамоавий кинотомоша учун блокбастерлар, балки интелектуал, психологик, ижтимоий муаммоли ва ҳатто мафкуравий киносаноатга айланиб бормоқда. Шунинг учун ҳозирги замон Болливуди(2001-2025) ҳақида фикр билдиришдан олдин, икки уч ўн йиллик даврлар орасидаги фарқни ҳис қилиш керак. Агар сиз ҳали ҳам Болливудни фақат муҳаббат тарихлари ва реалликдан узоқ фантастика деб ўйласангиз, унда сизнинг тасаввурингиз ҳали орқада юрибди))

Энди сизларга одатдагидек 'типик' ҳинд фильмларида ажралиб турувчи кинолардан тавсия қилинади, қандайдир мессейжга ёки ҳеч бўлмаганда сал мияни ишлата оладиган энтертеймент қинолардан:

Lagaan: Бир замонлар Ҳиндистонда...(2001)

Кино ҳинд тарихий-спорт драмаси бўлиб, режиссёр Ашутош Гаварикер томонидан суратга олинган, бош ролларда-Аамир Кхан. Фильм Ҳиндистон мустамлакачилик даврида, 1893-йилда Британия бошқаруви остида бўлиб ўтади. Асосий мавзулари эса мустамлакачилик зулмига қарши кураш, миллий бирдамлик ва жасорат,спорт орқали адолатга эришиш, умид ва қатьиятни ташқил қилади.

Кино 2002-йил "Энг яхши Халқаро фильм" номинациясида оскар мукофотига қўйилган.
Бундан ташқари бошқа кинофестивалларда ҳам намойиш этилган.

ПиКей / PK

Хуллас, ПиКей исмли ўзга сайёралик бор.У бу дунёни тушунишга ҳаракат қилади. Лекин ҳамма нарсани мураккаб қилиб ташлаган инсониятни қандай тушуниш мумкин эди? Пикей уйига қайтиш учун керак бўлган мосламани йўқотиб қўйиб кўп одамлардан: "Кимдан сўрай? Кимга мурожаат қилишим керак? Ким топиб бера олади" деб сўрайди, зеро уларни жавоблари фақат биргина сўз "Худо" га олиб борса ҳам қарашлари умуман турлича эди. Ҳар бир одам Худони ҳар хил жойда кўрсатади. Кимдир учун ибодатхона, кимдир черков, кимдир масжидни. Энди у саволига жавоб топиши лозим: "Агар Худо битта бўлса, нега унга олиб борадиган йўллар ҳар хил" худди шундай нотўғри рақам!) У шундай ўйлайди, бизни Худо билан боғлайдиганларга уланиш учун нотўғри рақам терамиз дейди:)
Уни саволлари жамият учун кўзгудек эди. Нега баьзи одамлар диндан фойдаланган ҳолда одамларни қўрқитади? Бошқаришга ҳаракат қилади? Нега одамлар ўз эьтиқоди учун ўзганикини рад қилади?
Бу шунчаки мукаммал сюжет, ҳар ҳолда мен учун, тасаввур қилинг бизга умуман бегона бўлган донзод биз қилаётган ишлардан қандай ҳайратланмасин?)

Муннабой / Munna bhai

Муннабой – бу Ҳиндистоннинг комедия жанридаги филми бўлиб, асосий қаҳрамони Муннабой (Санджай Датт) – авваллари ганстер, аммо жуда самимий ва яхши одам. Унинг ҳаёти бир кун ўзгариб кетади, чунки у ўз отасига шифокор бўлишини кўрсатмоқчи бўлади.
Муннабой ўзининг ганстерлик ишларидан воз кечиб, тиббиёт факультетига киришга қарор қилади. Лекин у ҳар доим ўзини шифокор каби ҳис этмасада, ўзининг орзуларини амалга оширишга интиляди. Бу жараёнда, у қўли билан шифокорлик қилмасдан, беморларга меҳр ва кулгу билан ёрдам беришга муваффақ бўлади.
Фильмда тиббиёт, орзу ва инсониятнинг ҳақиқий маънолари тасвирланади. Муннабьй ўзининг ганстер ҳаётидан қутулиб, бошқаларга яхшилик қилишга қарор қилади. У нафақат ўз ҳаётини, балки атрофдагиларнинг ҳам ҳаётини ўзгартиради.
Munna Bhai – бу кулгили, лекин жуда чуқур маънога эга фильм. Бу орзуларни амалга ошириш ва инсониятга меҳр билан хизмат қилиш ҳақидаги илҳомлантирувчи ҳикоя...

Менинг исмим Хон / My name is Khan

Ризвон Хон- аутизмнинг Аспергер синдромига эга бўлган мусулмон эркак. У Ҳиндистондан АҚШга бориб, севгисини топади- Мандира. Лекин 11-сентябр воқеалари ортидан унинг дини сабаб ҳаёти ўзгариб кетади. Ризвон бошқаларга исботлаш учун узоқ сафарга чиқади: "Менинг исми Хон ва мен террорчи эмасман". Фильм учун Ризвонниг мақсадидан ҳам ортиқроқ нимадир ёзиш шарт эмас.

Дангал / Dangal

Дангал- бу Ҳиндистоннинг спорт ва оилавий драма фильми бўлиб, ҳақиқий воқеларга асосланади. Фильмда, Маҳавир Сингх Фогат (Аамир Кхан) исмли собиқ курашчи ўз қизларини курашга ўргатиш орқали уларга энг юроқи марраларга эришишни орзу қилади. Маҳавир ўзининг қизларига, Гита ва Бабитага, курашни ўргатади ва уларга Ҳиндистонни халқаро майдонда вакиллик қилишни орзу қилади. Аммо, бу йўл жуда қийин ва бу ишда ўзаро кучли кураш, меҳнат ва жасорат талаб этилади. Қизлар ўз оилаларининг қарши чиқишига қарамай, мақсадлари учун курашишади.

Уч савдоий / 3 idiots

Фарҳан, Ражу ва Ранчо- муҳандислик институтида ўқийдиган уч дўст. Лекин Ранчо бошқалар каби эмас- у фақат имтиҳонлардан ўтиш учун эмас, ҳақиқий билим олиш учун ўқийди. Унинг фалсафаси оддий: "Билим орттир, муваффақият ўзи сени топади!". Бироқ ҳаёт ҳамма учун ҳам яхши кечмайди. Ражу қўрқув билан яшайди, Фарҳан ота-оналарининг орзулари ва ўз қалби орасида қолган. Ранчо эса ўзига хос тафаккури билан уларга илҳом бағишлайди. Лекин бир кун у ғойиб бўлади... Йиллар ўтиб, икки "аҳмоқ" Ранчони қидириб келишади. Нега у кетган? Шу вақт оралиғида энг яхши комедияларни тамоша қилиш мумкиней..)) Аммо, шунчаки комедиялар эмасди, аслида ҳақиқий ҳаётдаги бўлаётган ишларга кўзгу... Шундай эмасми? Кулгули бўлиши учун ҳаётий бўлиши кифоя...

Фитна / Raazi

Фитна- бу Ҳиндистон ва Покистон орасидаги тарихий можаро фонида, севги, ватанпарварлик ва жасорат ҳақидаги ҳикоя. Фильмда Сехмат(Алиа Бхатт) исмли ёш ҳинд аёлининг жасур ҳикояси тасвирланади. Сехмат, покистонлик офицернинг рафиқаси бўлиб, Ҳиндистон учун жосуслик қилишга рози бўлади. У Покистонга келин бўлиб бориб, ўз ҳаётини хавф остига қўйиб, юртининг манфаатлари учун курашади. Севги билан қўшилиб уни энг қийин қарорлар қабул қилишга мажбур қилади.

(Унча кўп янги киноларни кўрмайман, аммо Алиа Бхатт бу рольни ростан ҳам жуда мукаммал ижро қилган,ўзи айтганидек оилада шундайй таьсирда ўсган-да)

Она / Mom

Она-бу она меҳрининг қудрати ва адолат йўлидаги фидокорлик ҳақида ҳикоя қилувчи ҳинд фильми. Фильм бош қаҳрамони Девки (Сридеви) ўгай қизи Аря билан илиқ муносабат ўрната олмайди.

Аммо бир куни Аряга даҳшатли воқеа рўй беради ва адолат тизими жиноятчиларни жазолай олмайди.
Она сифатида Девки қизининг дардини кўриб бефарқ қола олмайди. У қонун ожиз бўлган жойда ўз адолатини таъминлашга қарор қилади. Йўлида у сирли жосус DK (Навазуддин Сиддиқи) ва полициячи Мэттью (Акшайе Ханна) билан учрашади, аммо бу қасос осон кечмайди.
Mom – бу нафақат триллер, балки оналик меҳри, адолат ва инсоннинг ички кучи ҳақидаги ҳикоя.

Қиёфа / Chehre

Қиёфа – бу сирли ва ҳаяжонли ҳинд триллери бўлиб, адолат ва ахлоқ ўртасидаги нозик чегара ҳақида ҳикоя қилади. Фильм бош қаҳрамони Самир Мехра (Эмран Хашми) – муваффақиятли бизнесмен бўлиб, кучли бўрон сабаб номаълум жойда паноҳ топади. У ерда у нафақага чиққан судьялар билан учрашади, улар ғайриоддий ўйинни таклиф қилишади – адолат тизимини синовдан ўтказиш.
Дастлаб бу фақат қизиқарли ўйин бўлиб кўринса-да, тез орада Самир учун қийинчиликлар бошланади. Сирлар очила бошлайди, ҳақиқат эса ўзгарувчан ва хавфли тус олади.
П. С: бу шунчаки ажойиб кино, бир кўришда содда сценарий? Шунчаки бурулишли, аммо фильмни атмосфераси ва образлар харизмаси одамни ўзига жалб қила олади. Амитабх Баччан ва Эмран Хашми ажойиб роль ижро этишганди, бу энди кинони нафақат триллер энди юлдузли фильмга айлантиради. Улар ўйнаган фильмлар ёмон бўлмайди, шундай эмасми?)

Ердаги юлдузчалар / Taare Zameen par

Ердаги юлдузчалар – бу болалар психологияси ва таълим тизими ҳақидаги чуқур маъноли ҳинд фильми. Асосий қаҳрамон Ишан Аввасти – ўқиш ва ёзишда қийналадиган, аммо улкан тасаввурга эга бўлган 8 ёшли бола.
Унинг муаммоларини ҳеч ким тушунмайди, ҳатто оиласи ҳам. Ота-онаси уни тарбиялаш мақсадида қатъий мактабга юборади, у ерда эса бола янада ёлғизлашади. Бир куни, янги рассомлик ўқитувчиси Рам Никумб (Аамир Хан) унинг ҳақиқий иқтидорини кўради ва унинг дунёга ўз нигоҳини сақлаб қолишига ёрдам беради.
Фильм ҳар бир бола ўзига хос эканини ва уларга меҳр билан ёндашилса, жамиятда ўз ўрнини топиши мумкинлигини кўрсатади.

Бундан ташқари ҳам, яьни 2000-йиллардан олдин экспериментал болливуд кинолари олинган дея олиш мумкин. Бунга мисол қилиб кўпроқ Раж Капурнинг фильмлари бўла олади: "Дайди", "Менинг исмим Масхарабоз", "Любовный недуг", "Бродяга"... Ваҳоказо.

Тепада келтирилган фильмларга ўхшаш, фарқ қилувчи Қурбон, Агент Винод, Севгимиз тарихи, Мангал Пандей, Сирли тун, Ҳиқичоқ, Зулмат киноларини ҳам кўришга тавсия қилинади:)

Раҳмат!

Имконият...

2025-01-16T13:21:25.305Z

Нафаси тиқилиб қолди. Ўша кун, тўғрироғи оқшом шундай бошланган эди. Қоронғи туннинг ичида қўлларини қаттиқ чалкаштириб, қизнинг юраги безовта урар эди. Оёғи тагида қора замин, кўз ўнгида эса фақат ғира-шира чироқ ёниқ турган хона. Нотаниш уйдек. Деразадан ўраётган майин шабада қизнинг юзини ўпар, юрагини эса борган сари ваҳима кучлироқ босарди.

У хонадан баланд овозлар кела бошлади, ҳаммаси тушунарсиз, ғала-ғовур... Бирдан бувисининг овози ҳаммасидан ҳам кўпроқ отилиб чиқди:

-Доктор чақиринглар!!- дедию, яна марлини хўллаб келинининг пешонасига бостиришда давом этди.

Қиз ҳам ўша хонага, ичкарироққа кириб борди, энди хонада дадаси, бувиси, сингиллари, аммаси ва дераза тагида оқ халатли киши турарди.

-Унинг ҳоли ёмон, аммо ўзингизни қаттиқ қўлга олинг, сўнгги дақиқалар қолди...

Қизнинг юраги музлаб қолди, ҳеч нарсани англолмаётганди ҳатто. Ҳаста ётган онаси нафас олишга қийналар, аммо ўзига хос бир илиқлик таратар эди, қизнинг тиззалари бўшашиб кетдими, ерга чўкди. Бошида туш каби кўринган бу манзара аста-секин ҳақиқатга айланди. Унинг қулоғига атрофидаги шовқинлар эшитилса-да, ичидаги исённи тўхтата олмасди. "Шошма!? Бу ўзи тушми ёки...? Нега мен ҳар доимгидек буни бошқара олмаяпман? Нахотки, бу энди ҳақиқий ҳаётимда?"

Доктор бошини эгиб қолди. Атроф жим эди. Қизнинг юраги ором тополмасди у ҳамма нарсани кўздан кечирди...

Эртансига эса ўша дақиқалар келганди, наҳотки энди онасини гапларини эшита олмаса а? У умуман нима бўлаётганини тушуна олмасди, у ишонмасди хатто, хаёлларида аяси кўзини очадию яна у билан гаплашиб ўтиради, балки бугун мактабда нималар бўлгани ҳақида айтиб берар? Балки онасига бахо қўйишда ёрдам керакдир? Балки, қиз ўртоғи билан режалаштирган саёхатларини ҳиссиётлар билан гапириб берар? Келажакда қайси шаҳарларга бормоқчи эканини? Балки, онасига қайси русумли машина ёқишини сўрар? Ёки шунчаки яна эски мавзуларни гапириб берар? Ҳеч бўлмаса яна қайси касбни танлаш учун маслаҳат сўрар? Ҳаммаси бекор, ҳамма ҳаммаси, лекин унинг миясини бир четида биргина нарса, фақат биргина- онаси билан ақалли бир марта гаплашиш, жавоб келмаса ҳам майли, лекин ҳамма нарсани айтиб бермоқчи эди...

Бирдан қандайдир фикр унинг миясига келгандек кўнгли ёришиб кетди. Ҳа, у йўлини топгандек эди. Одамлар бу дунёдан кўз юмишганларидан сўнг борку... Улар ҳамма нарсани эшитишади, кўришади ва ҳатто сезишади, шунчаки энди ҳаракат қилишга қодир эмаслар. У энди қанийди руҳларига бор гапларимни айтсам-у, елкамдан тоғ ағдарилса деб ўйларди. Лекин, уй тумонат одам эдики, ҳеч қайси хона бўш эмасди, у шундай қизки, алоҳида жой керак унга. Биринчи, иккинчи, учинчи, мана тўртинчи уйга ҳам кирди ҳеч қаер бўш эмасди...

Кўзидан дона йиғи судралиб чиққандек бўлди...

У ҳали ҳам қандайдир йўл билан онаси билан гаплашишни ўйлаб юрипти, бир зумга ҳам хаёлидан чиқармасдан. У ишонарди. Ҳа унинг барча гапларини онаси эшитишини ҳис қиларди. Гўёки аясининг таҳминий жавобларини ҳам хаёлларидан ўтқизарди... Ҳамма уни чақирарди, ҳамманинг унда иши бордек гўё, лекин ўзини режаларини ҳеч амалга оширолмаяптида!

Унинг қўллари музлаган, ҳеч нарсани сезмай қолган эди. У қандайдир одам қадами етмаган жойда, хаёлида ёлғиз қолгандек, ҳар бир нафас олиши бора-бора оғирлашиб кетгандек эди. Ўша хонага яна қадам босди... Ёриқдан келаётган нур энди ўчгандек. Қизнинг кўзлари очиқ, аммо онасининг кўзларини кўролмасди энди. У ҳар ёққа қаради, аммо бўшлиқ ҳамон ҳукмрон эди...

Сўнг қандайдир товушлар эшитилишни бошлади, қандайдир илоҳий ва бошида тушунарсизроқ, қаердан келаётганини билмади, бир зум кўзини югуртириб чиқди, энди жимлик. Ва яна эшитилишни бошлади, бу сафар аниқ, лекин қаердан эшитилаётгани номаьлум, бошини айлантирганча, аланглаб эшитди:

-Қизим, туринглар, дам олиш кунингларни ухлаб ўтқизманглар-да, кунинглар баракали бўлсин ахир...

Ҳа, айнан! Энди у аниқ эшитди. У энди ҳақиқий ҳаётга кўчиш учун кўзларини оча оларди. Шуниси қизиқки, тушлари билан яхши чиқиша оладиган, ҳар доим уларни мароқ билан тамоша қиладиган қиз эндиликда бу тушидан мамнун эмасди, бу энг дахшатлисидек! Хатто барча кўрган қўрқинчли тушларидан ҳам қўрқинчлироқ эди! У эса ҳали ҳам вазиятни тўлиқ тушуниб етолмаётгандек эди. Лекин, аниқки, ичида нимадир оғирликдан сезиларли даражада енгиллашганда, "хух" деган овоз ҳам чиқди шекилли.

Бу қандай туйғу эканини ўзи ҳам тушунмасди — оғир тушдан сўнг уйғонган хаёлми ёки қандайдир улкан ҳақиқатни англаш туйғусими. Бир нарса аниқ эди: у ўзини янгидан туғилгандек ҳис қилди.
У онасининг қўлларини маҳкам ушлаб турди. Бу қўллар унга таниш, аммо энди у бу қўллардаги ҳар бир жилдиримнинг қадрини ҳис қиларди. Онасининг кўзларига эса ғарқ бўлиб кетаёзганди, у ростан ҳам ҳақиқатми? У ўтмишда қанчалар оддий туюлган соф дақиқаларни қўйиб юборганини тушунди. Энди эса уларни қайтариб олиш учун бутун борлиғини беришга тайёр бўлган эди ҳам.

"Менга иккинчи имконият берилгандек..?"
Қиз бу гапларни қалбидан ўтказди. Энди ҳар бир нафас олиш, ҳар бир табассум, ҳар бир кичик мулоқот унинг учун беҳад қадрли эди. Тушида кўрган "ноҳуш ҳодиса"... Ахир энди у хаёлотда эмас, ҳақиқатда кечганда аҳволи чатоқ эмасмиди?

П. С: бу ҳикояни хоҳлаган танишингиз билан ўрнига қўйиб ўқийверинг, ҳеч қадай маьноси ўзгармайди шундай эмасми?

Нигина Асланова

(ҳа, ҳаётинглар ким ёзганини ўйлаш билан ўтмасин дедим-да)

Топ 10 "ВАҚТ" фильмлари...

2025-01-03T10:22:05.474Z

Ҳа, бу энг севимли мавзу! Кайфият, вазият қандай бўлишига қарамасдан ман "ҳа" жавобини бера оладиган ягона жанр...

Вақт ҳақидаги фильмлар одатда вақтни бошқариш, вақт ичида саёҳат қилиш ёки вақтнинг инсон ҳаётига таьсир этишини ўрганиш каби мавзуларни ўз ичига олади. Бундай фильмлар илмий-фантастика, драма, саргузашт ва ҳатто романтик бўлиши мумкин.

Бу мавзудаги фильмлар бунга қўшиб бошқа қўшимча мавзуларни ҳам ўз ичига олади: вақт саёҳати, вақт цикллари(бирор ҳодиса ёки кун доимий равишда такрорланади, токи бош қаҳрамон уни тузатмагунича), параллел оламлар, келажакни башорат қилиш, вақтнинг инсон ҳаётига таьсири...

Қуйида мен учун энг зўри ҳисобланган 10 та шундай фильмлар(рандом кетма-кетликда):

Келажак ери(The edge of tomorrow)

Фантастик экшн-фильмда Билл Кейж (Том Круз) исмли аскар ерни босиб олмоқчи бўлган инапланетарлар(мимиклар) армиясига қарши курашга жалб қилинади. Бир кунлик урушда ўлганидан кейин, у ўша кунни қайта-қайта яшайдиган вақт циклда қолиб кетади, мимиклар юқтирган вирус туфайли. Вақт қайта такрорлангани сабабли, у ҳар сафар душман ҳақида кўпроқ маълумот олади ва уруш стратегиясини такомиллаштиради. Унинг шериги Рита (Эмили Блант) билан бирга циклни бузиш ва инсониятни қутқариш учун ҳаракат қилади.

П. С: балки, мимиклар унга параллел оламга ўтишни таьминлайдиган вирус юқтиргандир, Круз бошқа кунларни қоралама сифатида ишлатиб ташлаган хд))

Кириш коди (Source code)

Капитан Колтер Стивенс (Жейк Жилленхол) махсус дастур – "Source Code" ёрдамида поездда содир бўлган портлашни текшириш учун ўтмишга юборилади. У фақат 8 дақиқалик вақтда воқеаларни ўрганиб, террорчи шахсини аниқлаши керак. Ҳар бир ортга қайтиш орқали у янги далиллар топиб, воқеаларнинг ўзаро боғлиқлигини очади.

Tenet

Кристофер Нолан (севимли) томонидан суратга олинган бу фильм вақтнинг оқимини ўзгартирадиган илмий концепцияни ўрганади. Фильм қаҳрамони (Жон Дэвид Вашингтон) "Tenet" номи билан танилган махфий ташкилотга қўшилиб, глобал вайронгарчиликнинг олдини олишга ҳаракат қилади. Вақтни "инверсия" қилиш орқали ҳодисаларнинг ёки объектларнинг йўналишини ўзгартириш мумкин...

Учбурчак (Triangle)

Жесс (Мелисса Жорж) ва унинг дўстлари кемада денгизга чиқишади. Бироз вақт ўтиб, кемалари офатга учрайди ва улар ташлаб кетилган лайнерга ўтиб олишади. Бироқ, у ерда ғалати ва даҳшатли воқеалар бошланади. Жесс вақт "петля"сида(loop) қолиб кетганини тушунади ва ҳар сафар турли танловлари уларнинг тақдирига таъсир қилади.

Капалак эффекти(The butterfly effect)

Эван Трейборн (Эштон Катчер) болаликдан оғир хотираларга эга. У ўтмишдаги энг оғриқли ҳодисаларни ўзгартириш учун вақтда саёҳат қилиш қобилиятини кашф этади. Бироқ, ҳар бир ўзгариш келажакда кўзда тутилмаган ҳалокатли оқибатларга, капалак эффектига олиб келади. Фильм инсон танловлари ва уларнинг бутун ҳаётга қандай таъсир қилишини очиб бера олади...

Дежа вю (Deja vu)

Дензел Вашингтон иштирокидаги бу триллерда детектив ўтмишни кузатиб, портлаш ҳодисасини текшириш орқали терактни олдини олишга киришади... Бу кинони айнан ҳамма менинг севимли жанрларимдан тузилганини учун ҳам яхши кўра оламан.

Башорат (Premonition)

Линда (Сандра Буллок) бир кун эрининг ўлимини билиб қолади, кейинги куни эса у тирик бўлади. Ҳодисалар вақт ичида нотўғри тартибда содир бўлади, бу унинг ўз келажагини ва тақдирини ўзгартиришга уринишини кўрсатади. Бу мен учун шунчаки идеал кино!(хатоларни ҳисобга олмаймиз, севсанг минуслари билан сев)

П. С: кимдир шу ҳақида гаплашмоқчи бўлса, бемалоллл:)

Timecrimes

Испания фильмида Эктор исмли қаҳрамон ўзининг вақт машинасини топиб, ўтмишга боради. Аммо у ўзига қарши қасд қиладиган ҳолатга тушиб қолади. Ҳар сафар вақтга саёҳат қилганида, воқеалар янада мураккаблашади...

Predestination

Вақт агентлиги ходими (Итан Хоук) турли вақтларга саёҳат қилиб, қотилликларни олдини олади. Бир миссияда у ўзининг шахсий ўтмиши билан боғлиқ сирларни очишига тўғри келиб қолади...

Вақтлараро саёҳатчи (The time trevelerʼs wife)

Вақтда назоратсиз саёҳат қиладиган Генри ва унинг турмуш ўртоғи Клер ўртасидаги муносабатлар ҳақидаги романтик драма. Ҳенрининг вақтга бўлган саёҳатлари уларнинг ҳаётига мураккаблик қўшади, бироқ уларнинг муҳаббати ҳамма нарсага бардош бера оларди. Биринчи учрашувларида Клер 6 ёшда, Генри эса 36 ёшда эди.

Финал саҳнаси эса мен учун ҳақиқий "катарсисли момент" деб атаса бўларди...

Каддо кўли (Caddo Lake)

Бу мистик ва қўрқинчли фильмда воқеалар АҚШнинг Каддо кўли атрофида содир бўлади. Асосий ҳикоя қизнинг синглиси охтарилиши ва бу ҳодиса ортидаги сирлардан бошланади. Оила аъзолари ўтмишдаги шахсий трагедиялар ва бу кўл билан боғлиқ ҳайратланарли воқеаларни тадқиқ қилади. Ҳикоя давомида кўл нафақат табиий объект, балки сирли кучларга эга бўлган жой сифатида тасвирланади.

Interstellar, arrival, minority report, back to the future кинолари ҳисобдан ташқарида, юракда, уларни кўрмаслик хатоо...

П. С: ҳеч ким рўйхатда 11 та кино эканлигини пайқамаслиги шарт:)

Парадокслар 1-қисм

2024-12-21T12:40:22.794Z

Парадокс- бу ўз-ўзига қарама-қарши туюлган, лекин чуқурроқ ўйланганда маьноли ёки ҳақиқатни ўз ичига олган фикр ёки вазият. Кўринишидан икки фикр бир вақтнинг ўзида тўғри бўлиши мумкин эмас.

Баьзан парадоксларни ечимини топиш қийин бўлсада, янги билимларга йўл очади...

Қўйида 5 та асосий парадоксларни кўриб чиқамиз:

1.Бобо парадокси

Тасаввур қилинг, сиз вақт машинасига эга бўлдингиз ва ўтмишга, масалан, 1930-йилларга саёҳат қилиш имкониятига эгасиз. Сизнинг бобонгиз ўша даврда ҳали ёш ва ҳали оила қурмаган. Сиз бирон сабабга кўра ёки тасодифан бобонгизни ўша вақтнинг ўзида ўлдириб қўйдингиз. Агар бобонгиз ўша пайтда вафот этса:

1. У оила қура олмайди.

2. Унинг фарзандлари, шу жумладан, сизнинг отангиз ёки онангиз туғилмайди.

3. Сизнинг дунёга келишингизнинг имкони бўлмайди.

Аммо агар сиз туғилмаган бўлсангиз, қандай қилиб ўтмишга саёҳат қилиб бобонгизни ўлдиришингиз мумкин эди? Бу сабаб-натижа занжиридаги зиддиятни юзага келтиради ва шунинг учун "парадокс" деб аталади.

Бу парадокснинг асосий саволи шундан иборатки: вақт сабаб-натижа занжирини бузишга имкон берадими? Агар бундай занжир бузилса, бу воқеалар қандай ривожланади?

1. Сабаб-натижа қонуни: Ҳар бир натижанинг бир сабаби бор. Бобонгизнинг ўлими сабабли сизнинг туғилишингиз мумкин эмас, аммо сизнинг мавжудлигингиз ўша сабабнинг ўзига боғлиқ. Бу ўз-ўзидан қарама-қарши вазият.

2. Ўзгариб бўлмайдиган вақт назарияси: Бу назарияга кўра, вақтни ўзгартириш мумкин эмас. Агар сиз ўтмишга саёҳат қилсангиз ҳам, бобонгизни ўлдиришга уринасиз, бу уриниш барибир муваффақиятсиз тугайди. Масалан, қандайдир ҳолатлар сизга бобонгизни ўлдиришдан тўхтатади. Бу назария вақт ўз-ўзини ҳимоя қилади деган фикрга асосланади.

Илм-фан бу парадоксга турли йўллар билан жавоб беради:

1. Агар сиз ўтмишга саёҳат қилиб бобонгизни ўлдирсангиз, сиз бошқача бир воқеликни яратиб қўясиз. Бу воқелик сизнинг дунёга келишингиз билан боғлиқ эмас. Яъни, сиз ўзингизнинг асл дунёнингизда ҳеч нарсани ўзгартирмайсиз, балки янги бир "параллел олам" ҳосил қиласиз. Бу ҳолатда сабаб-натижа занжири бузилмайди, чунки сиз бошқа оламга таъсир қилган бўласиз.

2. Квант физикасида вақт ўзининг классик тасаввуримиздан фарқли хусусиятларга эга бўлиши мумкин. Масалан, вақт "иккиламчи" ёки "тўлқин" хусусиятларга эга деб ҳисобланади. Ушбу назария вақтни ўзгартириш ёки сабаб-натижа муносабатларини бузиш мумкин эмаслигини кўрсатади.

3. Сабабиятни сақлаш (Новиков назарияси):
Бу назарияга кўра, сиз ўтмишга саёҳат қилишингиз мумкин, лекин бобонгизни ўлдиришнинг иложи йўқ. Нима бўлганда ҳам вақт сабабиятни бузишга йўл қўймайди. Масалан, сиз бобонгизни ўлдирмоқчи бўлсангиз ҳам, қандайдир воқеалар сизнинг уринишларингизни доимий равишда тўхтатади. Бу, масалан, қурол ишламай қолиши ёки бошқа бир киши сизга халақит бериши каби ҳолатларни ўз ичига олади.

2.Симуляция

Агар технологиялар жуда ривожланса, ўз тарихларини такрорловчи виртуал дунёларни яратиш эҳтимоли юқори. Агар бу шундай бўлса, биз ҳақиқий коинотда яшаётганимиз эҳтимоли виртуал дунёда яшаётганимиздан камроқ бўлиши мумкин. Бу ўзимиз ва мавжудлигимиз ҳақидаги фундаментал саволни туғдиради.

1. Технологиянинг ривожланиши: Агар инсон ёки бошқа онгли мавжудотлар етарлича ривожланган технологияга эга бўлса, улар жуда аниқ ва реализмга эга виртуал оламлар яратиши мумкин.

2. Симуляцияларнинг кўплиги: Бундай технологияга эга бўлган цивилизация ўз тарихини ўрганиш ёки кўнгилочар мақсадлар учун жуда кўп сонли симуляциялар яратади.

3. Ҳақиқийлик эҳтимоли: Агар бундай симуляциялар жуда кўп бўлса, бизнинг мавжудлигимиз эҳтимоли ҳақиқий коинотда эмас, балки ушбу симуляциялардан бирида бўлиши эҳтимоли юқори бўлади.

Симуляция назариясини қўллаб-қувватловчи наъзи фикрлар:

Коинотнинг математик хусусияти: Физик қонунлар жуда аниқ ва математик формулалар билан ифодаланади. Баъзи олимлар буни «дастурлаш»нинг белгиси деб билишади.

Чекланган тезлик ва энергия: Ёруғлик тезлиги каби фундаментал чекловлар, коинотнинг «ишлаётган тизими»нинг чекланиши каби кўриниши мумкин.

Квант механикаси ва пикселлар: Квант даражасида моддалар «дискрет» ҳолатда мавжуд. Бу рақамли тизимдаги пикселларга ўхшайди.

Ғалати тасодифлар ва уйғунликлар: Коинотдаги баъзи ҳодисалар ёки ҳаётнинг пайдо бўлиши эҳтимоли шунчалик кичикки, бу нарсалар «дизайнланган»дек кўриниши мумкин.

Танқид ва қарши фикрлар:
1. Ҳақиқийлик муаммоси: Агар биз симуляцияда бўлсак ҳам, буни қандай қилиб исботлаймиз? Ҳақиқийликни аниқлашнинг ўзи имконсиз бўлиши мумкинми? Яъни биз ҳақиқат деб ўйлаган нарсаларимизнагина ҳақиқий деб билсак, биз учун стимуляциядаги барчаси ҳақиқийку?
2. Энергия масаласи: Бутун бир коинотни симуляция қилиш учун ақл бовар қилмас миқдорда энергия ва ҳисоблаш кучи керак бўлади. Бундай технология мавжуд бўлиши эҳтимолдан йироқ кўрилади.
3. Симуляция сабаб-мантиқий занжири: Агар биз симуляцияда яшасак, буни ишлаб чиққанлар ҳам бошқа симуляцияда яшашлари мумкин. Бу чексиз регресс масаласини келтириб чиқаради..

Симуляция қандай сезилиши мумкин?

Баъзи олимлар ва муаллифлар реал ҳаётда симуляцияга оид белгиларни излашни таклиф қилишади:

«Глитч»лар ёки хатолар: Реал ҳаётдаги ғалати, тушуниб бўлмайдиган ҳодисалар (масалан, дежа ву) симуляциядаги хатолар натижаси бўлиши мумкин.
Ягона кузатувчи эффектлари: Квант механикада кузатувчининг ўрни ҳодисаларга таъсир қилади. Бу симуляциянинг ишлаш механизми бўлиши эҳтимоли бор.
Максимал аниқлик чегараси: Агар биз технологик чегарага етганимизда, коинот ҳақидаги билимларимиз тўхтаб қолса, бу симуляциянинг техник чегараси бўлиши мумкин. Ёки умуман кундан кунга унга қўшимча билимлар қўшилиб борадими?

3.Стреланинг парадокси

Зенон бу парадокс билан вақтни кичик лаҳзаларга бўлган ҳолда ҳаракатни қандай тушунишишни ўрганади. У шундай дейди:

Тасаввур қилинг, бир ўқ учиб бормоқда. Агар вақтни чексиз кичик лаҳзаларга ажратсак, ҳар бир аниқ лаҳзада ўқ ўзининг муайян жойида тинч ҳолатиини йўқотмайди. Агар ўқ ҳар бир аниқ лаҳзада ўз жойида «турган» бўлса, у аслида ҳаракат қилмаяпти?
Шундай экан, ўқ қандай қилиб ҳаракат қилади?

Асосий савол:
Ҳаракатни узлуксиз деб ҳисобласак, қандай қилиб уни «лаҳзаларда» тушунтира оламиз

Стреланинг парадокси ҳаракатни ва вақтни тушунишдаги икки асосий тушунчани очади:
1. Дискретлик: Агар вақт ҳар лаҳзага бўлинадиган бўлса, ўқ ҳар бир лаҳзада бир жойда бўлади, ва бу ҳаракатни имконсиз кўрсатади...
2. Узлуксизлик: Агар вақт узлуксиз жараён деб қаралса, ўқ лаҳзалар орасидаги ўзгариш туфайли ҳаракат қилади....

Ҳаракатни замонавий нуқтаи назардан тушунтиришда чексиз кичик миқдорлар ва дифференциал ҳисоблаш ёрдами билан масала ҳал қилинади.

Ўқнинг ҳаракатини вақтга нисбатан қараб, унинг тезлиги ва масофаси узлуксиз ўзгариш сифатида тушунтирилади.

4.Дихотамия парадокси

1. Бирор шахс ёки жисм маълум бир масофани босиб ўтмоқчи бўлса, у аввало бу масофанинг ярмини босиб ўтиши керак.
2. Кейин қолган ярмининг яна ярмини босиб ўтиши керак.
3. Кейин қолган масофанинг ярмини, яна ярмини, ва ҳоказо.
4. Ҳар сафар масофа яна иккига бўлинади, ва жараён чексиз давом этади.

Бу шуни англатадики, одам ёки жисм ҳаракатни тугатиш учун чексиз кўп бўлинишлардан иборат жараённи тугаллаши керак. Аммо қандай қилиб бирор киши чексиз бўлинишни тугаллаши мумкин? Шу сабабли, Зеноннинг фикрича, бу чексиз бўлиниш ҳеч қачон якунланмайди ва ҳаракатни тугатиб бўлмайди.

Зенон парадоксининг замонавий физикадаги тушунтириши математикадан ташқарида, вақт ва ҳаракатнинг табиатига асосланади:
Чексиз вақт мавжуд эмас: Жисм йўлнинг кичик бўлакларини босиб ўтган сари, ҳар бир кейинги бўлак учун талаб қилинадиган вақт ҳам камаяди. Ушбу камайиш чексиз бўлсада, умумий вақтнинг йиғиндиси чеклидир.

2. Ҳаракатнинг узлуксизлиги: Ҳаракат узлуксиз жараён бўлгани учун, масофани қисмларга бўлиб кўриб чиқиш фақат назарий тушунтиришдир. Амалда, масофа ва вақтни бундай бўлакларга ажратиш жисмнинг ҳаракатини тўхтатиб қўймайди...

Зеноннинг бу ва бошқа парадокслари қадим замонларда ҳаракат ва вақтнинг моҳиятини тушунишда катта муаммо туғдирган. Гарчи ҳозир математика ва физика бу парадоксларни ҳал қилган бўлсада, улар чексизлик ва узлуксизлик тушунчаларини ўрганишга туртки бўлди. Шу сабабли, Зенон парадокслари математика, физика, ва фалсафада асосит аҳамиятга эга.

Зенон парадокси масофа ва вақтни чексиз бўлиш ҳақида гапирсада, тушунчалар чексиз кичик қисмаларнинг йиғиндиси ниҳоят бутун масофани ташкил қилади ва ҳаракат тўхтовсиз давом этади...

5.Гравитация

1. Коинотнинг чексиз эмаслиги:
Замонавий космологияга кўра, коинот чексиз эмас. У чегарасиз, лекин чекланган бўлиши мумкин (масалан, сферик юзадаги икки ўлчамли нуқталар каби).
Чекланган коинотда массалар бир-бирини тенглаштиради, шунинг учун чексиз тортишиш кучи пайдо бўлмайди.

2. Гравитацион тенглашув:
Нютон механикасида чексиз коинотнинг моделларида, жисмлар тортишиш кучлари бир-бирини тенглаштириши мумкин. Шу сабабли, чексиз тортишиш энергияси ўрнига мувозанат ҳолати юзага келади.

3. Умумий нисбийлик назарияси:
Нютоннинг гравитация назарияси коинотнинг катта масштаблари учун тўлиқ ишламайди. Эйнштейннинг умумий нисбийлик назариясига кўра, тортишиш кучлари жисмоний массаларнинг фазо-вақтни қандай эгишига боғлиқ. Бу, коинотда чексиз тортишиш кучининг олдини олади.

4. Коинотнинг кенгайиши:
Замонавий тадқиқотлар коинот доимий кенгайиб бораётганини кўрсатди. Гравитацион тортишиш чексиз энергия ҳосил қилмаслигининг сабаби, масофалар кенгайиб, жисмлар бир-биридан узоқлашиб боради. Бу жараён тортишиш кучини доимий равишда пасайтиради.

Top 10 ta Agata Kristi asarlari

2024-12-20T13:00:33.731Z

Детектив Агата Кристининг асарлари бошқаларидан турли хил сабабларга кўра ажралиб туради: сюжетнинг қийинлиги, чалкашлиги, сиз бурнингиз учида содир бўлаётган воқеаларни ҳисобга олиб топишингиз керак бўлган жавобни топа олмаслигингиз... Шуларга қарамай Агата асарларини анча оддий, содда ёзган. Персонажларни ва вазиятни яхши очиб беришига қарамай жимжимадор сўзлардан фойдаланмаслиги ўқувчига анча қулайлик беради.

Агатанинг асарларига энг яхши таьриф:

-Яна топа олмадим, лекин топишим керак эди!!!

Қуйида мен учун унинг топ 10 та асарини ёзаман:

1.Ўнта негр боласи

Ушбу романи энг машхур асарларидан бири бўлиб, бир-бирига бегона бўлган ўнта киши сирли таклиф асосида Негро оролига таклиф этилади. Уларнинг ҳар бири ўз сирли ўтмишларига эга ва навбатма-навбат ўлимга дуч келишади. Сирли муҳит, шубҳалар ва қизиқарли сюжет билан ўқувчини бир ўтирганда тугатиб қўйишига сабаб бўла олади.

2.Шарқий экспрессдаги қотиллик

Бу асари шубҳасиз ажойиб сюжет қурилиши ва характерларининг очиб берилиши билан машхур. Бу китоб ғояси Агатага шарқий экспрессда кетаётган вақти келган экан. Воқеа шу поездда бўлади, бу қотилликда эса ихтиёрий одам ҳам гумондор бўлиши мумкин.

3.Рожер Экройднинг сирли қотили

Ҳа, бу ўз жанри бўйича энг зўри! Бу "бошқа йўлдан адаштириб, охирида сизни умуман нотўғри кетаётгангизни айтадиган, сўнг сизни плотни бошидан бошлаб ўйлашга, таҳлил қилишга мажбур қиладиган, финалда сизни лол қолдирадиган" асарларнинг энг яхши варианти. Сюжет албатта ҳар доимгидек оддий, шунчаки Рожер Экройднинг ўлими, халос.

4.Парда

Пуаронинг сўнгги иши... Асар капитан Артур Гастингс нуқтаи назаридан ҳикоя қилинади. Пуаронинг ўлимидан сўнг, у хат олади, Эркюл Пуаро ўз хатида охирги иши ва идеал қотил ҳақида ҳамма нарсани баён қилади. Шунингдек, ўз ўлими сабабларини тушунтириб, Гастингс хотиржам яшашини ва ҳеч нарсада ўзини айбламасликни хоҳлайди.

5.Кутубхонадаги мурда

Топқирлик, ақл-заковати билан жиноятларни полициядан аввал фош қиладиган мисс Марпл ҳақида навбатдаги ҳикоя. Роман ихчамлиги билан ўқувчини зериктирмайди.

Бир куни эрталаб полковник Бантрининг ётоқхонасига оқсоч ваҳима билар кириб кутубхонада жасад ётганини маьлум қилади. Нотаниш малласоч қиз тунда кутубхонада бўғиб ўлдириб кетилган. Эри полиция чақираркан, хотини мисс Марплга югиради...

6. Алифбо бўйича қотиллик

Бу Агатанинг энг машҳур романларидан бири бўлиб, асосий қаҳрамонлари Пуаро, капитан Гастингс ва инспектор Жепп. Пуаро хатлар воситасида ўйин бошлаган жиноятчининг изига тушади, унинг имзосида атига учта илк ҳарф мавжуд: А, B, C. Демак, қотил номлари алифбо тартибида жойлашган ҳарфлар билан бошланадиган жойларда қотиллик содир этишни режалаштирган...

7. Ғамгин сарв

Шунчаки иқтибос:

-Менга тақдим этиладиган бу ёлғонлар ҳақиқат сингари фойдали эканлигини энди тушундингизми, дўстим?- сўради Пуаро.

-Хўш, сизга ҳамма ёлғон гапирдими?-сўради Питер Лорд.

-О, ҳа!-бош ирғади Эркюл Пуаро.-Англаганингиздек, бунга ҳамманинг сабаблари бор эди. Аммо ҳақиқатни айтиши шарт бўлган бир одам, табиатан жуда нозик ва ниҳоятда ростгўй одам, айнан у мени ҳаммадан кўпроқ довдиратиб қўйди!

8. Қийшиқ уй

Мисрда Чарльз Хейуорд бой олигарх Аристид Леонидис билан танишади. Икки йилдан сўнг Чарльз Софиянинг қўлини сўраб унинг ёнига боради. Бироқ Софиянинг оиласида бу вақтда фожиа юз берган бўлиб, унинг буваси ўлдирилган эди.

9. Нилдаги ўлим

Ёш ва бой меросхўр Линнет Риджвей янги турмуш қуриб, асал ойини Нил дарёсидаги кема сайрида ўтказмоқда. Бироқ, унинг янги ҳаёти бахтга тўла эмас: турмуш ўртоғининг собиқ қизни ва Линнетнинг яқин дугонаси бўлган Жаклин де Беллефор уни таъқиб қилади. Сайр давомида Линнет ўлдирилади ва бу воқеа кемадаги барча йўловчиларни гумондор қилади. Эркюль Пуаро бу мураккаб жиноятни ҳал қилиб, ёлғонлар ва ҳис-туйғулар ўрамидаги ҳақиқатни очиб беради.

10.Нофретнинг қасоси

Ҳикоя қадимги Мисрнинг Фивалар шаҳридаги бой руҳоний Имхотеп оиласи ҳақида. Имхотепнинг севган аёли, ёш ва жозибали Нофрет, оиланинг тинчини бузади. Унинг интригалар ва манипуляцияларидан келиб чиқиб, оила аъзолари ўртасида кучли душманлик юзага келади. Нофрет сирли равишда ўлдирилади ва кейинчалик оила ичида қатор қотилликлар содир бўлади. Ҳикоя давомида кимнинг қандай сабаб билан жиноятга қўл урганини очиш учун кескин ва қизиқарли тергов ўтказилади.