Валанцёры Офіса Святланы Ціханоўскай

Чэк-ліст па бяспецы для валанцёраў_к

2024-01-18T14:25:20.986Z

Гайд абноўлены 18/01/2024.

Шаноўныя сябры і сяброўкі! Пытанне бяспекі валанцёраў і валанцёрак стаіць для нас на першым месцы. Сілавікі працягваюць знаходзіць людзей праз лічбавыя платформы і пераследаваць іх - як у гэтым кейсе. Таму мы падрыхтавалі чэк-ліст па бяспецы. Калі ласка, знайдзіце час і праверце кожны пункт.

Калі вы разабраліся з інструкцыямі, дапамажыце іншым. Ведаеце людзей, якія займаюцца актывізмам ці сочаць за палітычным кантэнтам і могуць быць у небяспецы з-за сваёй недасведчанасці? Падзяліцеся інструкцыямі з імі і адкажыце на іх пытанні. Так вы можаце выратаваць чыюсьці свабоду.

❗Калі вы самі не вельмі дасведчаны (-ая) карыстальнік (-ца) мабільных і камп'ютарных прылад, вы можаце звярнуцца ў праект "Лічбавая апора: бяспека разам" фонда "Краіна для жыцця" і ініцыятывы "АПІРА". Яго прадстаўнікі дапамогуць вам абараніць сябе і пакрокава пройдуць з вамі па вашых прыладах.

Кансультацыі па лічбавай бяспецы таксама ёсць у праекта CyberBeaver, а падрабязныя інструкцыі для прасунутых карыстальнікаў (-ц) можна знайсці на сайце biaspeka.space.

Базавыя парады

✔️ Забяспечце фізічную бяспеку: праверце, што ў вас дома не захоўваюцца ўлёткі, газеты, іншы самвыдат, значкі і іншая агітацыйная прадукцыя.

✔️ Выдаліце з тэлефона і іншых прылад любыя звесткі ці здымкі, што можна выкарыстаць як "кампрамат".

✔️ Усталюйце VPN і падлучайце яго, калі карыстаецеся інтэрнэтам, асабліва калі працуеце з адчувальнай інфармацыяй.

✔️ Навучыцеся карыстацца TOR, калі заходзіце ў ВК і Аднакласнікі. Гэтыя сацсеткі наўпрост кантралююцца ФСБ і збіраюць шмат інфармацыі, якую можа не схаваць нават VPN.

Тэлеграм: агульныя парады

Пажадана зарэгіструйце асобны акаўнт на замежны нумар тэлефона. Набыць нумар можна праз сэрвісы Proovl, JuicySMS і VirtualSIM. Таксама можна звярнуцца ў @tech_rescuer1 у тэлеграме, вам дапамогуць набыць замежны нумар. Так ніжэй будзе верагоднасць узлому ці выяўлення вашага акаўнта сілавікамі. Вядзіце асабістыя перапіскі з аднаго акаўнта, а звязаныя з пратэснай дзейнасцю - з іншага.

Усталюйце Партызанскі тэлеграм (даступны на Android) і пастаўце максімальныя налады прыватнасці. Таксама вы можаце ўсталяваць ілжывы код-пароль. Напрыклад, пры ўводзе коду 3821 вы пабачыце ўсе свае перапіскі. А калі ўвядзеце код 1283 (напрыклад, пры вобшуку) - то аўтаматычна выдаляцца перапіскі, якія вы загадзя пазначыце, або нават знікне ваш "пратэсны" акаўнт, а сілавікі ўбачаць толькі вашыя асабістыя перапіскі.

Вось паслядоўнасць дзеянняў, каб усталяваць ілжывы код-пароль: Налады - Прыватнасць і бяспека - Код блакіроўкі. Прыдумайце сапраўдны код. Затым націсніце "Дадаць несапраўдны код блакіроўкі". Дадайце яго і абярыце дзеянні ў выпадку ўвода несапраўднага кода. Прыкладанне можа дасылаць паведамленні абраным кантактам, выдаляць перапіскі ці выходзіць з акаўнту.

Таксама праверце, каб ваш тэлеграм быў максімальна ананімным. Гэтыя налады шукайце ў бакавым меню - Налады - Прыватнасць і бяспека.

✔️ У вас устаноўлена двухфактарная аўтэнтыфікацыя. Патрэбны надзейны пароль. Вы будзеце ўводзіць яго кожны раз, калі ўваходзіце ў тэлеграм на новай прыладзе.
✔️ У вас няма старонніх сеансаў (Актыўныя сесіі).
✔️ Заблакаваная магчымасць перайсці на ваш акаўнт пры перасылцы паведамленняў (Налады - Канфідэнцыяльнасць і бяспека - Перасылка паведамленняў - Ніхто).
✔️ Ваш нумар тэлефона скрыты ад іншых карыстальнікаў, а імя акаўнта, апісанне ці @адрас (юзернейм) не ўтрымліваюць ніякіх звязаных з вамі звестак.
✔️ На аватарцы няма вашай фатаграфіі.
✔️ У вас пачышчаны перапіскі і ўсталяваны таймер аўтавыдалення перапісак з іншымі актывістамі, з кім вы часта маеце зносіны (Ачысціць гісторыю - Усталяваць аўтавыдаленне).
✔️ У вас не захоўваюцца медыя з чатаў. Налады - Даныя і сховішча - Выкарыстанне сховішча: аўтавыдаленне медыя з кэшу - 1 дзень на ўсе. Аўтаспампоўванне медыя - адключыць усё. Захоўваць у галерэю - адключыць усё. У П-Тэлеграме можна наладзіць выдаленне кэшу пры блакаванні праграмы. Уручную можна зрабіць гэта так: Налады - Даныя і сховішча - Выкарыстанне сховішча - Ачысціць увесь кэш. Далей: Выкарыстанне даных - Скінуць статыстыку.

Вы адміністратар чату? Усталюйце ананімнасць сваіх паведамленняў. Кіраванне групай - Адміністратары - абярыце сябе і ўключыце ананімнасць.

Часам прасцей выдаліць акаўнт і стварыць яго наноў. Гэта трэба зрабіць абавязкова, калі вы ўдзельнічалі ў чатах, удзельнікаў якіх затрымлівалі, ці пакідалі каментары ў пратэсных чатах і каналах. Улічвайце, што выдаляючы акаўнт, вы выдаляеце ўсе кантакты і чаты. Выдаліць акаўнт у тэлеграме можна па гэтай спасылцы: https://my.telegram.org/auth.

Тэлеграм на iOS

На iPhone няма Партызанскага тэлеграма, але, каб абараніцц на выпадак вобшуку, вы можаце выкарыстоўваць Падвойнае дно. Яно дазваляе схаваць пратэсны акаўнт пры ўводзе пэўнага паролю.

Тут ёсць рызыкі: нажаль, іконка тэлеграма з падвойным дном для IPhone трохі адрозніваецца ад стандартнай іконкі тэлеграма — у ёй прысутнічае аранжавая кропка поруч назову. Такім чынам пры надглядзе ў сілавікоў можа ўзнікнуць падазрэнне да дадатку, таму пры ўстаноўцы падвойнага дна трэба прадумаць адразу легенду, чаму ў вас яно стаіць: хаваеце нешта ад мужа / жонкі, баіцеся ашуканцаў і г.д.

Асаблівасць падвойнага дна: яно працуе як прыкладанне для тэставання, таму яго давядзецца пераўсталёўваць кожныя паўгода, калі тэрмін выйдзе.

Усталёўка і настройка двайнога дна: 1. Спампоўваем прыкладанне Testflight у App Store.

2. Усталёўваем (https://testflight.apple.com/join/5PKTTCN0) прыкладанне Postufgram (https://postufgram.com/) праз Testflight.

3. Аўтарызуем свой асабісты (беларускі) акаўнт.

4. Аўтарызуем акаўнт на замежным нумары.

5. Заходзім у Налады - Канфідэнцыяльнасць - Падвойнае дно. Кнопка знікае праз хвіліну пасля аўтарызацыі акаўнта (калі не паспелі, то трэба ўваходзіць у акаўнт нанова).

6. Адразу пасля таго як уключылі функцыю «Падвойнага дна» неабходна выканаць наступнае: усталёўваны код для ўсяго прыкладання (асабістага акаўнта, які будзе бачны пры ўваходзе ў дадатак).

7. Усталёўваем код для ўтоенага (пратэстнага) акаўнта.

8. На наступным кроку лепш прыбраць апавяшчэнні для ўтоенага акаўнта, каб яны нідзе не адлюстроўваліся.

9. Для пераходу ў асноўны ці схаваны акаўнт трэба націснуць на 🔒 замок і ўвесці адпаведны пароль ад аднаго з двух акаўнтаў.

Тэлеграм: боты

Любы бот, якім вы карыстаецеся, захоўваецца ў гісторыі вашага тэлеграма. Выдаліць чат і заблакаваць бота недастаткова, каб схаваць той факт, што вы ім карысталіся. Выдаліць сляды карыстання ботамі надта важна. Вось як гэта зрабіць.

1. Разблакуйце ў чорным спісе ўсіх ботаў.

2. Увядзіце слова bot у радку пошуку Telegram.

3. Абярыце бот, які трэба выдаліць назусім. У акне дыялогу з ім націсніце тры вертыкальныя кропкі і абярыце “Ачысціць гісторыю”.

4. Зноў увядзіце слова bot у радку пошуку Telegram. Націсніце на той жа самы бот правай кнопкай мышы і абярыце “Выдаліць чат”.

5. Пачакайце каля сутак. Увесь гэты час не шукайце ботаў у радку пошуку. Пасля гэтага робат павінен канчаткова выдаліцца.

6. Праверце чорны спіс, каб у ім пасля выдалення не засталося ботаў.

Больш падрабязная інструкцыя з відэа ёсць у “Нашай Нівы”. Улічвайце, што гэтая інструкцыя лепш за ўсё працуе на Android. Калі ў вас прылада на iOS, выконвайце гэтыя дзеянні праз вэб-версію Тэлеграма.

Тэлеграм: асноўныя правілы камунікацыі

📌 Не забывайцеся выкарыстоўваць VPN пры пераходзе па любых спасылках з адкрытых чатаў, каналаў або пратэстных гутарак. Наогул VPN лепш выкарыстоўваць увесь час.

📌 Не спампоўвайце файлы з неправераных крыніц. З правераных таксама толькі пасля таго, як пераканаецеся, што перапісваецеся сапраўды са сваім знаёмым (з дапамогай пытання, на якое можа адказаць толькі ён, напрыклад).

📌 З людзьмі, з якімі вы рэгулярна размаўляеце аб пратэснай сферы, варта загадзя дамовіцца аб кодавым пытанні і адказе. Кожны раз размову з гэтым чалавекам варта пачынаць з кодавага пытання і адказу, каб пераканацца дакладна, што на тым канцы ён, а не таварыш маёр. Пасля атрымання правільнага адказу варта выдаліць паведамленні з кодавым пытаннем і адказам, каб не засвяціць іх у выпадку чаго. Калі вы атрымалі няправільны адказ - перавядзіце гутарку на нешта нейтральнае: аб надвор'і, паездцы на шашлыкі або прагледжаным учора фільме.

📌 Не пішыце ў групах пратэстнага характару з асабістага акаўнта, па якім вас можна вылічыць.

📌 Не пішыце з пратэстнага акаўнта ў групах і нават асабістых гутарках інфармацыю, якая можа дапамагчы Вас вылічыць. Не варта распаўсюджвацца аб адрасе/вуліцы Вашага жыхарства/працы/прапіскі/трэнажорнай залы, аб вашай прафесіі ці назве кампаніі, у якой працуеце, вашым імені, даце нараджэння, незвычайных захапленнях і іншым чымсьці, што дазволіць Вас ідэнтыфікаваць.

📌 Пазбягайце адпраўкі з пратэстнага акаўнта галасавых паведамленняў малазнаёмым людзям і людзям, якія знаходзяцца ў Беларусі або якія плануюць сюды вярнуцца ў хуткім часе.

📌 Не адпраўляйце з пратэстнага акаўнта нікуды і нікому фатаграфіі, з дапамогай якіх можна вылічыць ваша месцазнаходжанне (фота з акна, па якім можна вызначыць размяшчэнне акна, напрыклад), а таксама фота, па якіх можна ўсталяваць вашу асобу (тату, незвычайны манікюр, асаблівая радзімка на руцэ, асаблівы элемент дэкору вашай кватэры, ваша хатняя жывёла і інш.)

📌 Пры даданні людзей у кантакты са свайго пратэстнага акаўнта, прыбірайце галачку "Паказаць нумар", каб чалавек на тым канцы не даведаўся, да якога нумара тэлефона прывязаны Ваш акаўнт.

📌 Не пераходзіце па спасылках новага тыпу (віду нікнейм.t.me) або пераходзіце толькі з выкарыстаннем VPN-праграмы. У апошняй версіі Telegram стаў падтрымліваць спасылкі новага тыпу на карыстачоў (а таксама на публічныя чаты і каналы). Раней яны выглядалі толькі такім чынам: t.me/нікнэйм. А зараз могуць таксама выглядаць вось так нікнэйм.t.me. Такую спасылку можна згенераваць на любога карыстальніка з @нікам. Пры выкарыстанні спасылкі 2-га фармату нікнэйм.t.me правайдэры могуць адсачыць IP адрасы ўсіх, хто прайшлі па такіх спасылках без VPN.

📌 Выдаляйце "небяспечных" ботаў з гісторыі перапіскі і з НС надзейна - па інструкцыі, якую мы дамо Вам далей. Важна: калі вы пішыце ў новы бот, а пасля перапіскі выбіраеце "Ачысціць гісторыю" і "Выдаліць чат", бот не з'яўляецца ў пошуку па запыце bot прыкладна суткі. Але праз дзень вы яго заўважыце. Пасля гэтага выдаляйце яго па інструкцыі.

📌 Заўсёды чысціце небяспечныя перапіскі з абодвух бакоў. Перапіску, вычышчаную толькі з аднаго боку, можна аднавіць.

📌 Не заходзіце ў пратэстны рахунак з кампутара, там больш рызык пакінуць лічбавыя сляды.

Іншыя месенджары

Іншыя месенджары рэдка выкарыстоўваюцца для пратэснай дзейнасці. Але калі выкарыстоўваеце Viber ці WhatsApp для палітычных дыскусій са знаёмымі, то вось што можна зрабіць для ўмацавання бяспекі.

Агульным для любых месенджараў і сацсетак крокам будзе ачыстка кэша. На Android зайдзіце ў налады прылады, там у спісе праграм знайдзіце праграму сацыяльнай сеткі. У яе наладах націсніце "Ачысціць кэш". На некаторых прыладах гэтая кнопка знаходзіцца ў раздзеле "Сховішча". На iOS кэш выдаляецца толькі выдаленнем праграмы і ўсталёўкай наноў. Некаторыя праграмы дазваляюць выдаліць кэш праз свае ўласныя налады.

✔️ Viber. Ініцыятыва ByPOL не рэкамендуе выкарыстоўваць гэты месенджар, бо сілавікі маюць магчымасць адсочваць вашыя перапіскі і званкі. Але для бяспекі можаце ўсталяваць код-пароль, без якога немагчыма будзе наноў зарэгістраваць акаўнт на ваш нумар тэлефона. Налады - Прыватнасць - 2-крокавая верыфікацыя.

Таксама ў наладах медыя адключыце захаванне ў галерэю, а ў наладах акаўнта - адключыце рэзервовае капіяванне. Калі ў вас было рэзервовае капіяванне, зайдзіце ў налады свайго Гугл Дыску і выдаліце копіі. У наладах Viber таксама выдаліце кэш: Налады - Сховішча - Ачысціць кэш.

Калі вы маеце магчымасць не карыстацца Viber, адключыце ўліковы запіс. Налады - Уліковы запіс - Адключыць уліковы запіс.

✔️ WhatsApp. Гэты месенджар больш бяспечны, бо зарэгістраваны ў амерыканскай юрысдыкцыі і мае больш празрыстае шыфраванне, чым Viber. Але налады бяспекі будуць падобныя. Трэба ўсталяваць код-пароль, каб сілавікі не змаглі аднавіць доступ да вашага акаўнту праз SMS, адключыць захаванне медыя ў галерэі і рэзервовае капіяванне перапісак. Падрабязную інструкцыю напісала "Наша Ніва".

✔️ Signal. Выдаляйце патрэбныя паведамленні, чаты і гісторыі праз меню па доўгім тапе або меню з трыма кропкамі. Каб выдаліць гісторыю паведамленняў цалкам, перайдзіце ў налады. Там: Даныя і сховішча - Кіраваць сховішчам - Ачысціць гісторыю паведамленняў.

Памятайце, што гэтыя меры не абараняюць вас у выпадку вобшуку.

Сэрвісы Google

На старонцы з наладамі акаўнта Google праверце налады бяспекі і прыватнасці. Зноў жа, лепш будзе, калі для пратэснай дзейнасці вы будзеце выкарыстоўваць асобны акаўнт, зарэгістраваны на ананімную пошту.

✔️ У вас усталёвана двухфактарная аўтэнтыфікацыя праз прыкладанне (не нумар тэлефона).
✔️ У вас няма старонніх сеансаў (Бяспека - Вашыя прылады).
✔️ Google не адсочвае гісторыю вашых дзеянняў (Дадзеныя і канфідэнцыяльнасць - Настройкі захавання гісторыі). У тым ліку лепш выдаліць і адключыць гісторыю праглядаў на YouTube. Лайкі на YouTube таксама трэба выдаліць.
✔️ У Google Дыску на ўкладцы "Даступныя мне" няма "кампрамату". Калі бачыце звязаны з пратэснай дзейнасцю файл - выдаліце яго праз меню з трыма кропкамі.
✔️ У Google Photos могуць захоўвацца здымкі, якія могуць вас "кампраметаваць". Выдаліце іх.
✔️ У вас адключаная персаналізацыя рэкламы. Праверыць гэта і адключыць яе можна на сайце.

Сацыяльныя сеткі

У любой сацсетцы ўсталюйце двухфактарную аўтэнтыфікацыю. Так сілавікі не змогуць аднавіць доступ да вашага акаўнту без вашай прылады.

Таксама важна перыядычна чысціць кэш праграм па інструкцыі, аналагічнай інструкцыі з сацсеткамі.

✔️ TikTok: вы можаце абараніцца, калі ў наладах прыватнасці зробіце свой акаўнт закрытым і схаваеце спіс лайкнутых відэа. Але ўлічвайце, што TikTok - не самая бяспечная сацсетка. У выпадку затрымання сілавікі змогуць убачыць вашыя лайкі і падпіскі, таму ў Беларусі лепш лайкі на палітычны кантэнт не ставіць. Калі ўжо паставілі шмат - выдаліце акаўнт і стварыце яго наноў. Падрабязная інструкцыя ёсць у "Нашай Нівы".

✔️ Instagram: абавязкова выдаліце здымкі, па якіх можна ідэнтыфікаваць вас ці іншых людзей на пратэстах. Пры гэтым памятайце, што публікацыі трэба выдаліць канчаткова (а не ў "нядаўна выдаленыя" ці "архіваваныя"). Праверце свае каментары і лайкі і выдаліце тыя, што сілавікі могуць выкарыстаць супраць вас. Асабістыя паведамленні таксама не забудьцеся праглядзець. Профіль лепш зачыніць, каб яго бачылі толькі вашыя падпісанты: Профіль -Тры рысы - Налады і канфідэнцыйнасць - Закрыты акаўнт. Падрабязная інструкцыя пра Інстаграм - тут.

✔️ Facebook: абмяжуйце спіс людзей, якія могуць бачыць вашую актыўнасць. Знайдзіце і выдаліце лайкі і каментары пад "палітычным" кантэнтам. Глядзіце як у гэтай інструкцыі. Калі вы рабілі данаты праз Facebook Pay, выдаліце акаўнт (прасцей) ці гісторыю ахвяраванняў (цяжэй).

✔️ УКантакце і Аднакласнікі: гэтыя сацсеткі кантралююцца ФСБ і актыўна супрацоўнічаюць з рэжымам у Беларусі. Лепш выдаліць вашыя акаўнты, каб нават у выпадку затрымання сілавікі не змаглі праверыць вашыя перапіскі, падпіскі, каментары і лайкі. Калі па нейкай прычыне вы працягваеце карыстацца ВК і ОК, усталюйце максімальныя налады прыватнасці і не стаўце лайкі на "палітыцы".

Выдаліць свае папярэднія лайкі можна па гэтай спасылцы ў ВК і праз раздзел "Закладкі" ў ОК (у меню па трох рысах).
У ВК проста націсніце на лайк паўторна, а ў ОК націсніце на "Выдаліць закладку" праз тры кропкі.
У ВК выдаліце закладкі таксама: Сэрвісы - тры рысы - Закладкі. Адчыняйце кожны раздзел (Людзі, Суполкі, Допісы, Артыкулы...) і праз тры кропкі выдаляйце закладкі.

Як выдаліць ОК і ВК? ОК: у браўзеры аўтарызуйцеся ў свой акаўнт, перайдзіце па спасылцы і націсніце "Адмовіцца ад паслуг". ВК: націсніце ўнізе на "Сэрвісы", потым на тры рысы і абярыце "Кіраванне VK ID" і "Бяспека і ўваход". Далей - "Выдаленне акаўнта VK ID".

Заўвага: калі вы адмініструеце паблікі ў расійскіх сацсетках, рэгіструйце асобны акаўнт на замежны нумар і заходзьце ў яго толькі праз VPN і TOR адначасова.

Файлы ў афлайн-сховішчы

Памяць тэлефона ўладкована так, што пры выдаленні файлаў яны ўсё роўна застаюцца ў памяці, проста атрымліваюць адзнаку, што файл выдалены. Выдаленыя файлы можна аднавіць рознымі спосабамі. Каб прадухіліць гэта, выкарыстоўвайце спецыялізаваныя праграмы ці запаўняйце памяць уручную.

На Android ў залежнасці ад мадэлі тэлефона і версіі Android можна выкарыстоўваць праграму-шрэдар. Яна выдаліць файлы так, каб іх нельга было аднавіць. Калі ў вас iOS ці ваш Android не падтрымлівае шрэдары, выдаляйце файлы наступным чынам:

1. Выдаліце файлы
2. Ачысціце кошык
3. Запоўніце ўсю вольную памяць іншымі файламі, а затым выдаліце іх

Такім чынам новыя файлы затруць тую "тэрыторыю" у памяці, у якой знаходзяцца выдаленыя файлы, і аднавіць іх будзе немагчыма. Замест таго, каб спампоўваць вялікую колькасць новых файлаў для заціркі памяці, можна проста ўключыць камеру і запісаць відэа датуль, пакуль памяць не скончыцца, а затым выдаліць гэтае відэа.

Электронная пошта

Найбольш папулярнымі ў Беларусі сэрвісамі электроннай пошты з’яўляюцца Gmail (@gmail.com), Mail.ru (@mail.ru, @inbox.ru, @bk.ru, @list.ru), Yandex, Tut.by. Электронную пошту звычайна не выкарыстоўваюць для пратэсных камунікацый. Але адрас пошты патрабуецца пры рэгістрацыі ў шматлікіх сэрвісах і праграмах. Напрыклад, калі вы рэгіструецеся на сайце інтэрнэт-крамы ці ў праграме на тэлефоне, вы пазначаеце адрас сваёй пошты.

Сэрвісы дасылаюць вам на пошту паведамленні і іншую камунікацыю. Напрыклад – чэкі, калі вы купляеце штосьці. Калі вы робіце данат у фонд салідарнасці, плацежны сэрвіс таксама можа даслаць вам чэк.

З пункту гледжання бяспекі тут дзве высновы.

Першае – трэба выдаляць небяспечныя лісты. У выпадку ператрусу вашыя прылады могуць праглядзець і знайсці на іх электронную пошту. Зарэгістраваліся на зум-званок з прадстаўнікамі (-цамі) дэмсіл? Пасля званку выдаліце ліст са спасылкай і ачысціце карзіну. Гэта робіцца праз адпаведныя іконкі (звычайна з карзінай, але залежыць ад сэрвіса).

Другое – нельга выкарыстоўваць небяспечныя дамены. Гэта дамены расійскіх і беларускіх сэрвісаў. Іх адрасы канчаюцца на .ru і .by (Mail.ru, Yandex, Rambler і інш.). Сэрвісы з такімі даменамі супрацоўнічаюць са спецслужбамі, якія могуць прачытаць усе лісты, што вы пішаце або атрымліваеце. А якія сэрвісы бяспечныя? Gmail, Outlook, Proton Mail, Yahoo, Mail.com…

Яшчэ адна важная заўвага. Для паўсядзённых і пратэсных спраў лепш выкарыстоўваць розныя адрасы. Для пратэсных актыўнасцяў стварыце асобны акаўнт на бяспечным сэрвісе. У адрасе не пазначайце асабістых звестак: a.ivanova89@gmail.com – небяспечна, а qwerty12345@gmail.com – бяспечна.

Пратэсны акаўнт не выкарыстоўвайце на беларускіх і расійскіх сэрвісах, не пішыце з яго лісты людзям ці арганізацыям у Беларусі. Калі вы зарэгіструецеся ў інтэрнэт-краме з адрасам пратэснай пошты, рэжым зможа звязаць вас з гэтым адрасам і адсачыць вашую актыўнасць.

Апошнія два правілы.

✔️ Каб ваш акаўнт не ўзламалі, выкарыстоўвайце двухфактарную аўтэнтыфікацыю. Як яе наладзіць – шукайце ў Google пра канкрэтны сэрвіс электроннай пошты.
✔️ Калі вы выкарыстоўваеце праграму пошты на тэлефоне – выдаляйце кэш, бо ў ім могуць заставацца нават выдаленыя лісты. Інструкцыя, як гэта зрабіць, прыведзеная вышэй у раздзеле «Іншыя месенджары».

Выявы і відэа на вашых прыладах

Выдаліце з галерэі любыя здымкі і відэа, якія могуць вас скампраметаваць. Памятайце, што прылады звычайна не выдаляюць здымкі адразу, а перамяшчаюць іх у карзіну на 30 дзён. Выдаляючы здымкі, лепш карыстайцеся інструкцыяй вышэй і не забывайцеся ачышчаць карзіну.

У вас можа быць наладжана капіяванне вашай галерэі ў воблака. Калі для вас гэта не прынцыпова, заклікаем яго адключыць. Таксама праверце, каб выдаленых з прылады здымкаў не засталося ў воблаке.

На Android (Xiaomi, Huawei, Samsung, іншыя брэнды) могуць быць розныя праграмы для рэзерванага капіявання фота. На iOS (iPhone) гэта iCloud. Падрабязная інструкцыя па поўным выдаленні здымкаў - у "Нашай Нівы".

Браўзеры

Любы сайт вы адчыняеце праз браўзер, часцей за ўсё - Google Chrome і Safari. Галоўныя правілы:

Калі адчыняеце "забароненыя" сайты, не забывайцеся зачыняць укладкі, каб пры праглядзе вашай прылады не ўбачылі, што вы чытаеце такія рэсурсы.
Выдаляйце гісторыю праглядаў, кэш і кукі. Яны захоўваюцца заўсёды і дазваляюць адсачыць вашыя дзеянні ў інтэрнэце.
Карыстайцеся рэжымам інкогніта (рэжымам прыватнага доступу), каб вышэй згаданыя дадзеныя не захоўваліся.

Каб зачыніць укладкі, націсніце на іконку "Укладкі" (квадрацік з лічбай у Chrome). Націсніце крыжыкі на ўкладках, якія хочаце зачыніць.

Рэжым інкогніта (прыватны доступ) запускаецца таксама праз акно укладак. У Chrome гэта іконка акуляраў у меню з трыма кропкамі. У Safari націсніце кнопку з указаннем колькасці ўкладак або пачатковую старонку, каб адлюстраваць спіс груп укладак, а затым націсніце "Прыватны доступ" (іконка з рукой).

Ачыстка гісторыі і іншых дадзеных:

У Google Chrome зайдзіце ў браўзэр, націсніце на тры кропкі справа ўверсе і абярыце пункт "Гісторыя". У меню націсніце "Ачысціць гісторыю...", абярыце часовы дыяпазон — "Увесь час", націсніце ўсе галачкі, а затым націсніце "Выдаліць дадзеныя" і пацвердзіце выдаленне.

Safari. Каб ачысціць гісторыю наведванняў і выдаліць файлы cookie, неабходна зайсці ў налады сістэмы. Абярыце "Налады" > Safari і націсніце "Ачысціць гісторыю і дадзеныя".
Каб выдаліць гісторыю пошуку, націсніце іконку з кніжачкай, а потым іконку з гадзіннічкам. Далей: "Ачысціць" - "Ачыстка гісторыі за перыяд" (абярыце, за які перыяд вы хочаце ачысціць гісторыю пошуку) - "Ачысціць гісторыю".

Кароткі чэк-ліст

✔️ Не захоўвайце пратэсныя прадметы дома.
✔️ Выдаліце са сваіх прылад усе здымкі і звесткі, якія могуць вас скампраметаваць.
✔️ У тэлеграме стварыце для пратэсных чатаў асобны акаўнт на замежны нумар. Усталюйце Партызанскі тэлеграм і наладзьце ілжывы код, каб у выпадку затрымання выдаліліся пратэсныя перапіскі і каналы.
✔️ У сацсетках наладзьце максімальную ананімнасць і прыватнасць, выдаліце лайкі на палітычным кантэнце і падпіскі на такі кантэнт. Часам прасцей наноў стварыць акаўнт.
✔️ У Google і іншых сэрвісах, што збіраюць шмат інфармацыі, таксама ўсталюйце налады прыватнасці.

Калі ў вас пытанні па бяспецы ці нешта незразумела, абавязкова пішыце нам.
Дзякуем за дапамогу ў падрыхтоўцы гэтага гайда ініцыятыве "АПІРА". Беражыце сябе!

Вялікая размова з Валерам Кавалеўскім, намеснікам Святланы Ціханоўскай у Аб’яднаным пераходным кабінеце і прадстаўніком па замежных справах

2023-09-22T11:26:59.466Z

Данііл Гаркавы, кіраўнік аддзела па знешніх сувязях у ОСЦ і Валер Кавалеўскі, прадстаўнік АПК па замежных справах

Беларускі пашпарт: перспектывы прызнання і магчымасці дакумента

Валер Кавалеўскі кажа, што самая галоўная задача, над якой зараз працуюць, – каб дакумент быў не проста сімвалам, які нас аб’ядноўвае, але таксама і практычным інструментам.

«Калі паўстаюць пытанні пра тое, што рабіць беларусам, якія вымушана з’ехалі з Беларусі і ў якіх ёсць праблемы з легалізацыяй, наша парада заўсёды – карыстайцеся нацыянальнымі працэдурамі, легалізуйцеся, трымайце свае дакументы ў парадку. Мы разумеем, што адсутнасць дакументаў можа паралізаваць жыцці людзей, станавіцца вельмі сур’ёзнай крыніцай для стрэсу. Таму не адкладвайце гэта пытанне на пазней».

Прызнанне пашпарту Новай Беларусі з боку краін Еўразвязу крытычна важнае, кажа Валер.

«Не думаю, што гэта будзе менавіта прызнанне Еўрапейскага звязу – найхутчэй, гэта будуць асобныя краіны, бо гэта іх юрысдыкцыя, гэта тыя паўнамоцтвы, якія яны за сабой захавалі ў рамках ЕЗ. Але калі будзе пачынацца з прызнання адной, дзвюма, трыма краінамі, гэта ўжо будзе значны прагрэс, які будзе дапамагаць іншым краінам прыходзіць да такога самага рашэння. То бок мы тут трохі разлічваем на «эфект даміно»».

Валер дадае, што зараз рыхтуюць прадпрыемства, якое будзе займацца выдачай пашпартоў.

«Вельмі важна, каб у гэтым прадпрыемстве былі прапісаны звычайныя працэдуры для такіх функцый і аперацый. Найперш мы думаем пра тое, як будуць захоўвацца дадзеныя, – тое, што мы знаходзімся ў Еўрапейскім звязе проста вымагае ад нас таго, каб мы карысталіся такім заканадаўствам, каб мы прытрымліваліся самых строгіх правілаў».

Зараз таксама ёсць канкрэтная задача – сабраць неабходныя сродкі, каб арганізаваць вытворчасць узору дакументу.

«Для таго, каб мы прыйшлі да нацыянальных урадаў у Еўрапейскім звязе з просьбай аб прызнанні, мы павінны ім прынесці гэты дакумент, які будзе не проста электроннай версіяй, а фізічным дакументам, які можна будзе ацаніць на прадмет яго адпаведнасці стандартам ICAO (Міжнароднай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі), і ўзважыць усе меркаванні, зыходзячы з нацыянальных інтарэсаў гэтых краін».

ICAO з’яўляецца рэгулятарам нормаў, стандартаў у галіне пашпартоў. Ёсць дакумент 9303, які цалкам прапісвае ўсе стандарты для праязных дакументаў, кажа Валер.

«Калі мы ўзгадаем пашпарты 30-35 гадоў таму, то мы памятаем, што гэта былі аформленыя ў вельмі вольным стылі дакументы, было вельмі шмат разнабою, яны запаўняліся ад рукі. А зараз пашпарты ўсе аднолькавыя фактычна. Мы толькі можам іх адрозніць па сімволіцы нацыянальнай, па назве гэтага дакументу. Але гэтыя стандарты вельмі важныя для таго, каб аўтаматызаваць працэс, напрыклад, праходжання працэдур у аэрапортах».

Навошта пашпарт новай Беларусі, калі ёсць пашпарт грамадзяніна свету?

«Я нагадаю, што мы – грамадзяне Беларусі ўсё ж такі і мы хочам пацвердзіць гэтым пашпартам сваё грамадзянства. У Еўрапейскай камісіі ёсць тры спісы праязных дакументаў, якія яны прызнаюць ці якія існуюць у прыродзе. Гэта пашпарты нацыянальных дзяржаў, пашпарты міжнародных арганізацый і «фантазійны спіс», куды трапляць ні ў якім разе нельга.

Вось такі пашпарт грамадзяніна свету як раз адносіцца да трэцяга, умоўна кажучы, «чорнага» спіса, які не прызнаецца».

За атрыманне пашпарту Новай Беларусі прагаласавалі 57 тысяч чалавек, але ў адзін голас магло ўваходзіць некалькі чалавек (адзін голас на цэлую сям’ю, напрыклад).

«Павел Лібер і яго платформа «Голас» дапамаглі з распаўсюдам гэтай інфармацыі, з гэтай апытанкай. Ён расказаў, што людзі пачалі зноў вяртацца да апытанкі і ўжо колькасць пашпартоў, якія патрэбны будуць, склала 62 тысячы».

Валер дадае, што гэта не канчатковая лічба тых, у каго будзе патрэба ў такім дакуменце.

«Па ацэнках ААН, у 2020 годзе ў свеце пражывала паўтары мільёны беларусаў. Пасля 20-га года з Беларусі выехала да 500 тысяч чалавек. То бок сумарна ў свеце зараз пражывае два мільёны беларусаў».

Дапамагаць у прасоўванні пашпарту новай Беларусі могуць усе: гэта і праца з грамадскасцю, з палітыкамі і экспертамі, выказванні ў СМІ, прыцягненне рознымі спосабамі ўвагі да праблемы з беларускімі пашпартамі.

«Памятаем пра тое, што гэты праект беспрэцэдэнтны, такога раней не рабілася – менавіта ў новых умовах, калі стандартызацыя дакументаў стала такой глыбокай. Так што тут кожнае дзеянне будзе на карысць, калі яно станоўчае, калі яно паважлівае да рашэнняў гэтых краін. Разумеем, што ў гэтым сэнсе мы разлічваем на дапамогу нашых партнёраў, таму гэты ціск павінен заставацца пазітыўным».

Валер Кавалеўскі лічыць, што новы ўказ, які забараняе выдаваць пашпарты беларусам за мяжой, – вельмі сур’ёзная стратэгічная памылка Лукашэнкі.

«Канешне, ён ня мог сябе стрымаць у тым, каб не адпомсціць беларусам за тое, што яны застаюцца беларусамі, што яны супраць яго, што яны імкнуцца да дэмакратыі. Але гэтым самым крокам ён зрабіў вельмі значную шкоду і для беларусаў, але таксама і для сябе. І канешне, гэта робіць праект пашпарту яшчэ больш рэлевантным, яшчэ больш запатрабаваным».

Такі крок рэжыму таксама пераконвае і нацыянальныя ўрады іншых краін у тым, што Лукашэнка рэальна ўжо адмаўляецца выконваць базавыя функцыі дзяржавы, дадае прадстаўнік Кабінету.

«І дакументацыя насельніцтва – менавіта як спосаб забеспячэння права на перасоўванне, на мабільнасць людзей – адно з фундаментальных функцый. Лукашэнка ў гэтым сэнсе проста адмаўляецца ад яе. Але мы ад гэтай функцыі не адмовімся, мы гэту функцыю гатовыя забраць сабе і мы ўжо рухаемся ў гэтым кірунку».

Валер мяркуе, што найлепшым спосабам прымусіць рэжым адмовіцца ад гэтага ўказа – рашучыя дзеянні ўрадаў па прызнанні дакументу (пашпарту новай Беларусі), па тым, каб спрасціць працэдуры легалізацыі для беларусаў.

«Пастаянная мантра Лукашэнкі, якую мы чуем ужо дзесяцігоддзямі, – гэта тое, што беларусы нікому не патрэбныя за мяжой, што «вас там ніхто не чакае, вас там ніхто не падтрымае». І калі будуць канкрэтныя дзеянні ад нашых партнёраў, каб паказаць: «Так, мы вас цэнім, мы вас шануем, мы вас падтрымліваем не толькі словам, а і справай», – то, канечне, гэта паставіць Лукашэнку ў вельмі складанае становішча».

Адносіны з Украінай

Сустрэча з Падалякам была важнай для таго, каб працягваць дыялог, абменьвацца інфармацыяй і нейкімі пазіцыямі, кажа Валер.

«Яна засведчыла тое, што ўкраінскі бок памяняў сваё стаўленне, памянялася рыторыка: яна ўжо не такая «на сустрэчных курсах», так бы мовіць. Канечне, мы падчас гэтай гутаркі закраналі магчымасць сустрэчы з Зяленскім, але тут скажу, што да гэтага мы павінны прайсці праз падвышэнне ўзроўню адносінаў з Украінай. Для гэтага, зноў жа, трэба будзе зрабіць больш».

Якія зараз стасункі з палком Кастуся Каліноўскага і іншымі добраахвотнікамі?

«Для нас важна падтрымліваць размову з каліноўцамі, распавядаць пра сваю дзейнасць, але таксама лепш ведаць, якія ў іх ёсць патрэбы. Мы практычна пастаянна займаемся пытаннямі збору дапамогі для іх, звяртаемся да нацыянальных урадаў. Святлана Ціханоўская сама гаворыць фактычна на ўсіх сустрэчах высокага ўзроўню, што беларускім добраахвотнікам патрэбна дапамога, што яны там змагаюцца за незалежнасць не толькі Украіны, але і Беларусі».

Чаму Ціханоўская не можа паехаць ва Украіну?

Сама Святлана Ціханоўская неаднаразова казала пра тое, што яна абсалютна гатовая паехаць ва Украіну, у любы момант, кажа Валер.

«Яе абсалютна не стрымліваюць тыя складаныя, небяспечныя ўмовы, якія зараз ёсць ва Украіне, – яна да гэтага гатовая. Але мы таксама не можам ігнараваць і пазіцыю ўкраінскага боку, бо яны з’яўляюцца гаспадарамі, тым бокам, які таксама павінен узяць на сябе пэўны абавязак, адказнасць за тое, каб забяспечыць ёй бяспеку і каб праграма яе знаходжання была рэалізавана цалкам».

Калі беларусы захочуць увайсці ў Беларусь, з мэтай яе вызвалення, то ці можна гэта зрабіць з тэрыторыі Украіны?

«Я думаю, што на сённяшні дзень Украіна думае пра тое, як захаваць скансалідаваную пазіцыю міжнароднай супольнасці да вайны за вызваленне сваіх тэрыторый. І ў гэтым сэнсе мы разумеем, што, калі з тэрыторыі замежнай дзяржавы прыходзяць узброеныя групы, як бы яны сябе ні называлі, гэта можа парушаць міжнароднае права. На сённяшні дзень Украіне такія праблемы не патрэбныя».

Валер адзначае, што намінальна беларускія ўзброеныя сілы не перасякалі мяжу з Украінай.

«Мы разумеем тое, што ўкраінскія ваенныя выведныя групы заходзяць на тэрыторыю Расеі, мы бачым шмат прыкладаў гэтаму, але ў Беларусі па-ранейшаму іншы статус. Так, гэта краіна-суагрэсар, але тым не менш апошняя чырвоная рыса яшчэ не была перасечаная».

Калі каліноўцы ці нехта яшчэ зойдзе на тэрыторыю Беларусі, гэта будзе расцэнена міжнароднай супольнасцю як эскалацыя канфлікту з украінскага боку, тлумачыць прадстаўнік Кабінету.

Важна разумець і тое, што і полк Каліноўскага і іншыя беларускія фармаванні ўваходзяць у склад узброеных сіл Украіны.

«Разам з тым мы разумеем, што такія пытанні часам вырашаюцца вельмі хутка, але ўсё ж такі Украіна паводзіць сябе як адказны міжнародны гулец, яна прытрымліваецца міжнароднага права. Міжнароднае права на сённяшні дзень – гэта інструмент, які абараняе інтарэсы Украіны. Мы разумеем, што гэта абарона не заўсёды ідэальная, шмат хібаў, недахопаў, але міжнароднае права на баку Украіны».

Ці сапраўды ААН можа нешта рэальнае зрабіць для Беларусі?

«Калі мы вельмі часта чуем пра тое, што ААН не эфектыўная, што яна нічога не робіць, не дапамагае нам вырашаць крызісы, то мы не мусім забываць, што гэта вынік дзеянняў, рашэнняў ці бяздзейнасці многіх дзяржаў. То бок сама Арганізацыя аб’яднаных нацый не з’яўляецца той структурай, якая адмаўляецца вырашаць пэўныя праблемы».

Таму важна зрабіць так, каб краіны Еўропы, глабальны Поўдзень, і краіны Паўднёва-Усходняй Азіі таксама гаварылі пра праблему Беларусі і звярталі на яе ўвагу.

«Мы абсалютна перакананыя ў тым, што многія праблемы ў свеце на сённяшні дзень, у тым ліку, пачаліся і ў Беларусі, праз нявырашаны крызіс ад 20-га года. Гэта ўжо мы бачым на прыкладзе захопу самалёта ці міграцыйнага крызісу, пачатку вайны супраць Украіны, размяшчэння ядравай зброі і гэтак далей».

Ці сапраўды еўрапейскія і амерыканскія палітыкі прыслухоўваюцца да довадаў дэмакратычнай Беларусі ці гэта пераважна ветлівасць?

«Ніколі раней такога не было, каб пазіцыя міжнароднай супольнасці да Лукашэнкі была такая скансалідаваная і такая нязменная. Я пагаджуся з тым, што не заўсёды хапае практычнасці ў тых дзеяннях, якія робяцца для таго, каб дапамагчы беларусам у іх барацьбе за вызваленне Беларусі».

Разам з тым Валер адзначае, што ў Святланы Ціханоўскай вельмі высокі ўзровень адносінаў з кіраўнікамі розных дзяржаў.

«Тое, як яе прымаюць, шмат што значыць. Гэта не адбываецца проста так, гэтыя людзі не сустракаюцца з тымі людзьмі, якія нічога не значаць і нікога не прадстаўляюць. Яны бачаць, што Святлана Ціханоўская застаецца адданай гэтай справе, што яна вельмі паслядоўная, што яна сапраўды аб’ядноўвае вакол сябе».

Што можа адбыцца, калі суседнія з Беларуссю краіны закрыюць межы?

Неаднаразова з боку Польшчы і Балтыйскіх краін на адрас Лукашэнкі гучалі пагрозы аб закрыцці межаў.

«Да канца незразумела: ці гэта азначае закрыццё межаў для перамяшчэння фізічных асоб, ці гэта будзе закранаць таксама і грузы. Мы нашу формулу вывялі: трэба караць рэжым, ціснуць, але ні ў якім разе гэта не павінна адносіцца да людзей. Наадварот, людзей трэба падтрымліваць. То бок «ціснем на рэжым, падтрымліваем людзей»».

Каб эканоміцы Лукашэнкі стала «балюча», трэба закрываць межы менавіта для грузаў, мяркуе Валер.

«Гэта таксама стварае ціск і на Кітай, на краіны Цэнтральнай Азіі і на саму Расею, бо на сённяшні дзень Беларусь з’яўляецца вельмі важнай транзітнай зонай для паставак, у тым ліку кампанентаў, якія забяспечваюць ваенна-прамысловы комплекс Расеі. Кітай таксама карыстаецца тэрыторыяй Беларусі для транзіту сваіх кантэйнераў чыгуначных».

Такім чынам ствараўся б моцны ціск на рэжым Лукашэнкі не з боку Захаду, а з боку яго непасрэдных саюзнікаў. Гэта складаны варыянт, кажа Валер, такая, умоўна кажучы, «ядравая» опцыя, для таго, як паўплываць на сітуацыю ў Беларусі.

«З іншага боку, калі мы аналізуем тое, што адбываецца ў Беларусі, мы разумеем, што гэта штодзённая трагедыя для сотняў тысяч людзей. Можна без перабольшвання казаць, што фактычна правы кожнага беларуса парушаюцца кожны дзень. І гэта не толькі палітычныя правы ці грамадзянскія – гэта і эканамічныя, і сацыяльныя, і культурныя».

Але зараз Беларусь усё больш трапляе пад кантроль Расеі, знішчаецца нацыянальная ідэнтычнасць беларусаў, кажа прадстаўнік Кабінету.

«А ідэалогія «расійскага свету» ўсё глыбей пранікае ў нашу краіну. І гэта тая траекторыя, якую трэба спыняць, і магчыма, для гэтага спатрэбяцца вельмі рашучыя і складаныя крокі».

Рэзалюцыя, прынятая Еўрапарламентам

«На сённяшні дзень Беларусь апынулася ў вельмі небяспечных умовах: мы можам страціць нашу дзяржаўнасць, мы можам страціць нашу нацыянальную ідэнтычнасць. Лукашэнка ўжо стаў васалам Пуціна і гатовы аддаць яму краіну, толькі каб застацца яшчэ на адзін дзень даўжэй на сваёй пасадзе. Да чаго гэта прывяло? Да таго, што мы ўжо наблізіліся да той мяжы, калі мы можам страціць сваю дзяржаву».

Таму трэба шукаць тых партнёраў, фарматы, якія змогуць стаць «страхоўкай» для таго, каб захаваць сваю краіну, сваю нацыянальную ідэнтычнасць, кажа Валер.

«У гэтым сэнсе Еўрапейскі звяз з’яўляецца найлепшай альтэрнатывай для нас, каб там мы заставаліся самімі сабой, каб захоўвалі свой суверэнітэт, але таксама і маглі звацца беларусамі, не саромеліся гэтага і тым больш не адпраўляліся за гэта ў турму».

Беларусы прыязна ставяцца да еўрапейскай перспектывы для Беларусі, кажа Валер.

«Апытанні, якія мы бачылі да 20-га года, паказвалі пастаянны рост зацікаўленасці ў там, каб Беларусь збліжалася з Еўропай. І патэнцыйна гэта азначае таксама, што мы ўступалі б у Еўразвяз, як і іншыя краіны, якія атачаюць Еўрапейскі звяз. І гэтыя працэнты, насамрэч, стабільна раслі».

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

«Гісторыя – не настаўніца. Гісторыя – кат». Вялікая размова з кандыдатам гістарычных навук Яўгенам Красуліным

2023-08-23T08:53:18.543Z

Яўген Красулін працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, а таксама чытаў лекцыі і займаўся даследаваннямі ва ўніверсітэтах Кітая.

Аліна Герашчанка, мадэратарка і Яўген Красулін, кандыдат гістарычных навук

Што такое дыктатура?

«Каб высветліць і зразумець, што перад табой дыктатура, варта звяртаць увагу на тое, як паводзіць сябе ўлада. Калі ўлада не арыентуецца на законы, калі ў яе няма інструментаў, падставаў, каб мець справаздачу перад народам (а гэта звычайна бывае, калі народ не выбірае ўладу). Калі паўнамоцтвы ўлады не акрэсленыя канкрэтна, то бок няма межаў, за якія яна не можа заходзіць. І яшчэ калі адсутнічае павага да Канстытуцыі, прытрымліванне яе нормаў і прысутнічае падман».

На акадэмічнай мове «дыктатура» – гэта такая мадэль палітычнага кіравання, пры якой улада належыць аднаму чалавеку ці невялічкай групе людзей, і гэтая ўлада не абмежаваная ні Канстытуцыяй, ні іншымі законамі, ні маральнымі нормамі. Пры гэтым выкарыстоўваецца часта для ажыццяўлення ўлады тэрор і гвалт, кажа Яўген Красулін.

«Існуе некалькі тыпаў дыктатураў: гэта дыктатура вайсковая, калі ўлада належыць ці хунце (групе вайскоўцаў), ці аднаму вайскоўцу, але за якім у якасці праўладнага рэсурсу стаіць войска. Дыктатура персаналісцкая, калі яна належыць аднаму чалавеку, які можа не займаць вышэйшую пасаду ў дзяржаве, не быць прэзідэнтам, манархам, і пры гэтым нічога не праходзіць міма яго (груба кажучы, бульбу перабіраюць пры ім, нават калі перабірае прэзідэнт). І трэці тып – гэта партыйная дыктатура, калі ўлада належыць адной партыі, як у Паўночнай Карэі».

Такі прыклад дыктатуры таксама ў Кітаі, на Кубе, у В’етнаме.

«Тыпалагізацыя дыктатураў дае хаця б на падмурку нейкага колькаснага аналізу, колькі год цягнецца той ці іншы тып дыктатуры, якія бываюць рэжымы уваходу і выйсця, такая прымітыўная статыстыка дазваляе казаць, што, напрыклад, найбольш кароткатэрміновыя – гэта вайсковыя дыктатуры. Як не дзіўна падаецца, бо там жа танкі грамыхаюць за спінамі, але сярэдняя працягласць такой дыктатуры – 5 гадоў».

Яўген дадае, што вайсковая дыктатура схільная перадаваць уладу мірным шляхам.

«Вайскоўцы, канечне, хлопцы гарачыя, але адходлівыя. Калі яны захопяць уладу згарача, раптам высветліцца, што седзячы ў танку, нельга кіраваць дзяржавай. І гэта праблема, тады яны кажуць: «Ой, нешта мы тут з эканомікай напартачылі. Вы тут, карацей, без нас разбірайцеся, а мы вось па Канстытуцыі ў казармы вяртаемся». Але ёсць адыходы ад гэтага правіла –– М'янма, там дыктатуры вайсковай больш за 70 год».

Цяжэй за ўсё змагацца з персаналісцкімі дыктатурамі, кажа гісторык.

«Гэта ці вонкавае ўварванне, як гэта было напрыклад з Пол Потам, Гітлерам. З Мусаліні іншы варыянт скідання – палацавы пераварот. Калі найбольш прыбліжаныя людзі эліты паўстаюць супраць таго парадку, які існуе, і скідваюць вось гэтую «персонку», якая там у гэты час праводзіць селектарную нараду па пераборцы бульбы. Нашая дыктатура – персаналісцкая, але ёсць свае асаблівасці».

«Любая дыктатура вядзе да заняпаду і гіганцкай траўмы грамадства»

Праблема ў тым, што людзі, схільныя да дыктатарства, як правіла, па характары сваім яшчэ і дэмагогі. А гэта апеляцыя да эмоцыяў, падкрэслівае Яўген.

«Вось мы, людзі разумныя, апелюем да «рацыо» – да аналізу нейкага, логікі. А гэты чалавек апелюе да эмоцыяў, ён кажа: «Вы што, паверыце гэтым варам? Вось гэтым прайдзісветам, якія скралі вашу будучыню, будучыню вашых дзяцей? Не, вось толькі мы з вамі зможам зрабіць гэтую краіну і сябе ў гэтай краіне шчаслівымі. А калі вы да іх пойдзеце, вы ведаеце, што яны зрабілі з чалавекам і ягонай сям’ёй, які пайшоў да іх? У мяне ёсць доказы». І, канечне, гэта вельмі моцна ўздзейнічае на аўдыторыю».

Пры гэтым усім, дыктатура – вельмі здрадлівая рэч, кажа гісторык.

«Нават калі вы ведаеце, вы бачыце гэтыя прызнакі наступлення дыктатуры, што алгарытмы запушчаныя і іх трэба тэрмінова спыняць, бо далей будзе складаней, усё роўна вы можаце хадзіць як па пустэльні, і крычаць: «Ну, глядзіце ж, глядзіце!» І ўсе будуць смяяцца: «Ха-ха-ха і гэта ваш крывавы рэжым! Ніякага крывавага рэжыму няма». І вось такая паступовасць наступу дыктатуры – адна з самых небяспечных яе рысаў».

Ёсць умовы, калі сітуацыя не мірная, існуе ці знешні вораг, ці ўнутраныя вельмі драматычныя праблемы, якім нельга даць рады.

«Людзям падаецца, што ёсць урад, але ён нічога не можа зрабіць, не паляпшае нашай сітуацыі. Тады што? Тады зноўку з’яўляецца вось такі моцны харызматычны чалавек і кажа: «Я чалавек, які гатовы ўсё вырашыць». І народу жыць цяжка і абіраць цяжка, і аналізаваць цяжка. І вось, калі ласка, прыходзіць такі чалавек, пачынае кіраваць і бывае нават так, што ён у тактычным плане праблемы вырашае. Але любая дыктатура вядзе да заняпаду ў любым выпадку. І горш за тое, яна вядзе да гіганцкай траўмы грамадства».

Дыктатура адвучае чалавека ад адказнасці за сябе, за будучыню сваёй краіны і сваіх дзяцей, кажа гісторык.

«І тады наступнае – гэта пошукі новай дыктатуры: «А хто за нас вырашыць? А вось штосьці гэтыя кепска вырашаюць, давайце іншых! Хай мы заўтра прачнёмся ў новай краіне!» Вось пакуль такіх не будзе ва ўладзе, ніякай дэмакратыі, ніякай альтэрнатывы, толькі дыктатура. На жаль, так і будзе».

Як змагаліся і змагаюцца з дыктатурамі?

«Змагаюцца, як дазваляе фантазія, сродкі, рэсурсы. Іншая справа, а якія метады змагання з дыктатурай эфектыўныя? Мы ўжо закранулі ўзброенае змаганне, але гісторыя дэманструе, што гэта не прыводзіць да чагосьці станоўчага. Як правіла, як толькі ўключаеш гвалт, вось гэтую опцыю ў палітычным жыцці – выкараскацца з яго катастрафічна цяжка. Я кожны дзень манітору і лічбы, і паведамленні, якія паступаюць з Мʼянмы. Там змяняецца толькі колькасць загінулых, арыштаваных, закатаваных у турмах (зараз гэта каля трох тысячаў чалавек)».

Гісторык дадае, што сам ён дзвюма рукамі супраць вонкавага ўварвання таксама.

«Вельмі непрыемная рэч – гэта акупацыя, гэта траўма, гэта страты матэрыяльныя, людскія, іміджавыя. І таму лепш за ўсё, калі дыпламатычны шлях, плюс падтрымка з боку народаў. Возьмем аднаго адноснага персаналіста – Піначэта. Ён сышоў не праз вонкавае ўварванне, не праз унутраны пераварот, скінулі яго некалькі фактараў: гэта ціск звонку, пагроза санкцый з боку ЗША, ціск знутры (масавыя пратэсты, мільённы мітынг у Санц’яга, пагроза страйку). Арганізаваць страйк складана, але калі атрымаецца – супер эфектыўна. Можа ціснуць не на гэтага аўтакрата персаналісцкага, а на ягонае атачэнне, якое не так матывавана атручана гэтай уладай».

Якая мадэль будзе больш перспектыўнай і дзейнай менавіта для беларускай дыктатуры?

«У вайне з Украінай Расея перамагчы не можа. Калі Расея пераможа, тады нашае пытанне адсохне само сабой. Калі прайграе Расея, тут зноўку можа быць дэкаратыўна стол перамоваў, усе безумоўна разумеюць, што гэта абсалютная капітуляцыя. І нам трэба ўжо цяпер рабіць усё, каб да пытання Украіны пытанне Беларусі было прышпілена намертва: без свабоднай дэмакратычнай Беларусі не будзе аніякай сістэмы бяспекі, стабільнасці, эканамічнага развіцця ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе».

Зараз відавочна, што рана ці позна Беларусь будзе выкарыстаная для ўдару па Украіне, Польшчы, Літве, Латвіі, кажа гісторык.

«Потым Заходнім палітыкам можна будзе не лезці, яны могуць сядзець спакойна, развівацца, займацца іншымі рэгіёнамі, а мы тут наладзім усё самі. Але дзеля таго, каб гэта было, трэба каб Расея перастала спансаваць рэжым Лукашэнкі».

Гісторык кажа, што ў яго заўжды пытаюцца: ці не спансуе Кітай рэжым Лукашэнкі?

«Для Кітая гэта даволі дзіўная ідэя, для яго самае галоўнае – гэта транзіт да Ратэрдама, каб гэтыя цягнікі з кітайскімі таварамі спакойна шуршэлі сваімі коламі ад Казахстану да Брэста. Вось для гэта патрэбная стабільная Беларусь, а стабільнай яна будзе толькі, калі сыдзе рэжым Лукашэнкі. Мне падаецца ўсе ужо ў гэтым пераканаліся. Але ўсё роўна трэба гэта паўтараць і паўтараць: калі Расея адчэпіцца ад Лукашэнкі, там ні дні, а гадзіны з таго моманту, як яго вынесуць на руках (і не выключана, што па частках) яго ж набліжаныя з ягонай рэзідэнцыі».

Каму зараз дапамагаюць сучасныя тэхналогіі – рэжыму ці людзям?

«Праблема не ў тэхналогіях, праблема ў руках, якія карыстаюцца гэтымі тэхналогіямі. Амерыканцы працавалі над ядравай зброяй, каб не даць знішчыць дэмакратыю. Але вельмі хутка гэтая ядравая зброя трапіла ў рукі тых, хто акурат марыў знішчыць заходнюю дэмакратыю, ліберальную дэмакратыю, і ўтварылася сітуацыя халоднай вайны, якая наблізіла краіны да ядравага канфлікту і поўнага вынішчэння».

Калі параўнаць сітуацыю сто год таму і зараз, то якія можна правесці паралелі і якіх памылак можна пазбегнуць?

«Гісторыя – яна не настаўніца. Гісторыя – кат. Настаўніца вучыць, а кат карае за тое, што не вывучыў. У пачатку 20-га ст. быў час, які ўваходзіць у гісторыю як «belle epoque» – цудоўная эпоха, прыўкрасная эпоха. Гэтая эпоха сыходзіць сваімі каранямі яшчэ ў французскае асветніцтва, у пазітывізм, то бок гэта вера ва ўсёмагутнасць чалавечага розуму: чалавечы розум можа вырашыць любую праблему, пазбегнуць любых канфліктаў. Тады верылі, што чалавек ужо ў той час пераадолеў зямное прыцягненне».

Мы дайшлі да таго стану, што не будзем забіваць, але вайна ва Украіне гэта перакрэслівае, кажа гісторык.

«З іншага боку ёсць пазітыўчык – гэта, як кажуць нашыя ўкраінскія таварышы, зняты абутак перад лавачкай. Гэта як бы набліжае нас да разумення, што мы сапраўды неяк эвалюцыянавалі, і ўсе нашыя мірныя пратэсты паказваюць нешта новае ў чалавечай гісторыі.

Мы выйшлі на пратэсты, нас не здолелі ўцягнуць у гэтую вельмі простую нянавісць, калі ўзяць у рукі хоць брук, хоць ходнікавую плітку, хоць аўтаматы, хоць што – зразумела, што мы б не перамаглі, у процілеглага боку куды больш аўтаматаў, кулямётаў і сістэмаў залпавага агню, верталётаў. Нас бы там проста размазалі крывавай плямай па асфальце».

Але беларусы не праз гэта не ўзялі зброю, лічыць Яўген, а праз тое, што гэта не іх метад.

«Калі мы возьмем зброю, мы нічым не будзем адрознівацца ад таго, супраць каго мы змагаемся. Умоўна ўвесь свет быў у замілаванні ад таго, што мы зрабілі і робім, гэта намаўляе аптымізм. Гісторыя ідзе на канфлікце. Вось гісторык Фрэнсіс Фукуяма казаў у канцы 80-х «гісторыя скончылася». Насамрэч, гэта гучыць вельмі страшна, бо калі гісторыя скончылася, значыць скончылася развіццё: няма больш канкурэнцыі ідэяў, мадэляў, людзям няма чаго абіраць, няма за што змагацца. Ці не гэта пекла, ці не так яно выглядае? Калі ўсё спакойна роўненька?»

З аднаго боку, за 100 год нічога не змянілася, а з іншага, магчыма нейкая незаўважная паступовая рэвалюцыя ў чалавечай псіхіцы: каштоўнасць чалавечага жыцця калісьці ўсё ж такі паставіць блок на гэтай празе ўзяць зброю ў рукі, дадае гісторык.

«Гэта вельмі істотны момант для пагрозаў з боку штучнага інтэлекту. Вось баяцца, што штучны інтэлект раптам дацяміць: давай мы «пачыкаем» гэтае чалавецтва. А на чым працуе штучны інтэлект? У яго галоўны рэсурс – гэта ўсё, што прадукуе чалавек. І калі чалавек будзе прадукаваць інфармацыю, што нельга забіваць, штучны інтэлект будзе гэта выдаваць сам. І будзе, магчыма, добра».

Намаганні па захаванні мовы і культуры даюць нейкі ўплыў на барацьбу з дыктатурай?

«Дыктатар будзе ўсё вынішчаць беларускае, калі яму нехта не падкажа разумны: «Слухай, зрабі з гэтага зброю сваю». Вось, гэта будзе куды эфектыўней. Уласна кажучы, гэты рэжым – гэта што? Гэта спараджэнне Расеі і яе мары адрадзіць імперыю. Канечне, у гэтай сітуацыі беларуская мова, культура, сімвалы, літаратура, музыка, – гэта ўсё тыя інструменты, якія застаюцца нашай найбольш эфектыўнай і даступнай зброяй».

Яўген дадае, што зараз развіваецца ўнутраны турызм у Беларусі, што дазволіць беларусам адкрыць сваю краіну, зразумець і адчуць.

«Калі ты едзеш гэтымі шляхамі Полацк-Вільня, напрыклад, паабапал гэтага шляху парэшткі замчышча застаюцца, ты ўяўляеш сабе, як тыя рыцары ехалі, ішлі войскі Вялікага княства Літоўскага. Ты проста напаўняешся гэтай атмасферай беларускай, ты разумееш, што ўсё гэта неразрыўна. Разумееш, што беларуская мова, гісторыя, дух, гэтае паветра, водар ягоны – гэта тое, што ўтрымлівае нас быць менавіта беларусамі».

Беларусь немагчыма пабудаваць на Пушкіне, Цютчэве ці Дастаеўскім. Мы можам пабудаваць Беларусь толькі на сваім, перакананы Яўген.

«Нядаўна нам 13 калонамі завезлі ад пяці да сямі тысячаў новых беларусаў. А чым яны адрозніваюцца? Тая ж расейская мова, таксама любяць Беларусь – вы запытайце ў іх. Адкажуць, што любяць Беларусь, як маму родную. Але я не думаю, што яны любяць Беларусь так, як любім мы з вамі. Беларуская мова – гэта тое, што мы з вамі можам цяпер самі рабіць, карыстацца гэтым, і распаўсюджваць. І гэта будзе наша абарона».

Паслухаць і паглядзець лекцыі па гісторыі можна шточацвер на старонцы Яўгена Красуліна ў фэйсбук, а таксама знайсці цікавыя матэрыялы на ютуб-канале гісторыка.

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

Вялікая размова з Ганнай Любаковай – беларускай журналісткай, медыяэксперткай, супрацоўніцай аналітычнага цэнтру Atlantic Council

2023-08-14T13:42:39.910Z

Данііл Гаркавы, кіраўнік аддзела па знешніх сувязях ОСЦ і Ганна Любакова, беларуская журналістка, медыяэкспертка, супрацоўніца аналітічнага центру Atlantic Council

Нядаўна Ганна Любакова атрымала ўзнагароду One Young World і стала журналісткай году.

«Я лічу, што гэта прэмія ўсёй беларускай журналістыцы, бо зараз мы ўсе ў адным чоўне, у нас адна мэта. І для мяне, і для нас гэта магчымасць распавесці пра нашу краіну за мяжой».

Ганна апавядае, што амерыканскі аналітычны цэнтр Atlantic Council, дзе яна працуе, – адзін з самых уплывовых.

«Ягоная ідэя звязаць Еўропу і ЗША, агулам Паўночную Амерыку, уключна з Канадай, каб там супраца была, эксперты абменьваліся меркаваннямі. Там шмат цэнтраў, я працую ў Еўразійскім, факусуюся на Беларусь. У нас ёсць беларуская праграма, якую адкрылі акурат у 20-м годзе, тады ж мяне і запрасілі. Я пішу пра Беларусь, выступаю на канферэнцыях, стратэгічных сэсіях са стаферамі – гэта супрацоўнікі, напрыклад, кангрэсу, амерыканскія палітыкі, дыпламаты, з якімі мы размаўляем пра тое, як дапамагчы Беларусі, палітвязням грамадзянскай супольнасці».

Як адрозніваецца ўзровень беларускай журналістыкі і міжнароднай?

«І тая, і тая журналістыка развіваюцца. Бачна за апошнія гады, які рывок зрабілі беларускія журналісты, ім таксама ёсць чаму павучыць замежнікаў. Напэўна, мы можам і адставаць шмат у чым, бо мы нават не ў краіне (шмат хто з нас). А на Захадзе развіваюцца хутчэй, бо там больш рэсурсаў, тэхналогіі больш даступныя».

Ганна дадае, што яе турбуе нежаданне беларускіх журналістаў глядзець шырэй.

«Беларусацэнтрычнасьць – яна вельмі добрая, слушная, асабліва ў нашай сітуацыі. Але чаму замежныя медыя не заўсёды пішуць пра Беларусь? Бо падзей у свеце вельмі шмат і яны мусяць пісаць пра ўсё. У нас не хапае шмат якіх фарматаў, напрыклад, лонг-сторыз, такія глыбокія аналітычныя артыкулы. Вось The Economist – гэта тое, што я чытаю, мне вельмі падабаецца, я б вельмі хацела бачыць штосьці такое ў Беларусі».

Ці трэба накіроўваць столькі сродкаў у медыя?

«Ёсць урад, у яго ёсць пэўныя прыярытэты. Адзін з прыярытэтаў, напрыклад, свабода прэсы, змаганне з расейскай прапагандай. І на гэта ідзе частка падаткаў, якія выплачваюць людзі. Таму, ведаеце, мы тут не распараджаемся чыімісьці грашыма, мы распараджаемся грашыма Джона з Манчэстэра, умоўна кажучы, які плоціць падаткі ў Брытаніі, таму варта пра гэта памятаць. Урад вось гэтай краіны можа дапамагчы медыям, грамадзянскай супольнасці за мяжой, частка грошай ідзе на Беларусь, далей яны ўжо размяркоўваюцца паміж гэтымі сферамі».

Як прасоўваць беларускі парадак дня на фоне вайны ва Украіне?

«Шукаць штосьці ўнікальнае, распавядаць што адбываецца. Насамрэч, цікавасць ёсць, трэба грамадствам, іншым краінам, урадам і медыя разумець, пра што пісаць і чаму яны мусяць пра гэта пісаць. Я звычайна на трэнінгах запытваюся беларускіх журналістаў: а колькі краінаў яны чытаюць? Звычайна гэта краіны, у якіх ВУП высокі, вялікая тэрыторыя, якія важныя. Беларусь шмат каму не падаецца важнай краінай.

І я таксама з гэтым змагаюся, бо геапалітычнае становішча тут вельмі важнае, нездарма, на жаль, Пуцін пачаў сваю інвазію таксама з Беларусі, у тым ліку. У нас важнае становішча, Беларусь важная для бяспекі Еўропы, кантыненту».

Ганна дадае, што нашмат цяжэй данесці штосьці да людзей, якія зацікавіліся Беларуссю на фоне поўнамаштабнага ўварвання Расеі ва Украіну.

«Такія людзі могуць думаць, што большасць беларусаў падтрымлівае Лукашэнку, вайну. І вось гэта ўсё трэба тлумачыць, распавядаць што-небудзь: “Глядзіце, тут ёсць прыклад, як яны не падтрымліваюць Лукашэнку, як яны змагаюцца супраць расейскіх войскаў, нашы партызаны цудоўныя, спынялі расейскія войскі нягледзячы на тое, што ўвялі пазней смяротнае пакаранне за гэта”. Таму гэта ўсё паказваеш і яны пачынаюць больш разумець. Бо ёсць шмат канцэптуальнага неразумення, і што беларусы змяніліся, і што рэвалюцыя, і што гэта не «бацька» для людзей, і што людзі пераступілі тое, што яны раней падтрымлівалі Лукашэнку».

Калі замежныя медыя бяруць інтэрв’ю ў Лукашэнкі – яны даюць прастору для прасоўвання думак яго і рэжыма?

«Яны дакладна даюць прастору, гэта праўда, але гэта ўжо праца медыя. Яны мусяць мець некалькі меркаванняў, некалькі бакоў. Іншая справа, калі яны толькі яго запытваюць і не запытваюць дэмсілы ці незалежных экспертаў. Гэта таксама вялікая праблема, калі яны факусуюцца толькі на яго парадку дня. Мне як журналістцы цяжка крытыкаваць медыя за тое, што яны запытваюцца Лукашэнку. Гэта ўсё ж такі чалавек, які кантралюе сітуацыю ў краіне, і яны ідуць да яго з гэтымі пытаннямі. Але, дарэчы, яны запытваліся і пра палітвязняў, былі досыць жорсткія пытанні».

Журналістка дадае, што прыходзіцца і змагацца з тым, каб у замежных медыя Лукашэнку не называлі прэзідэнтам Беларусі.

«Кожная рэдакцыя робіць па-свойму. Бывае так, што журналіст не піша «прэзідэнт», а рэдакцыя дадае «прэзідэнт». У мяне рэальна былі такія гісторыя з калегам з NYT (ён зараз у Літве), які напісаў «дыктатар», а рэдакцыя змяняла на «прэзідэнта». Пасля яшчэ раз напісаў наступны артыкул і яны ўжо не змянілі – далі «дыктатар», а хтосьці там з рэдактараў у Нью-Ёрку змяніў на «прэзідэнт». Таму бывае па-рознаму – розныя людзі, рознае разуменне, бо не ўсе ведаюць наш рэгіён. Ёсць вялікая кампанія, шмат хто піша “не называйце яго прэзідэнтам”».

Беларускія незалежныя медыя робяць прапаганду з адваротнага боку?

Прапаганда – гэта распаўсюд маніпулятыўных звестак, загадзя ілжывых, якія маюць на мэце сфармаваць нейкае меркаванне, тлумачыць Ганна.

«Тое, што мы пішам пра Беларусь: што мы асобная дзяржава, што ў нас ёсць свая мова, свой сцяг і г.д. – гэта факт, а не прапаганда. Калі мы шмат пра гэтае пішам – гэта таксама не прапаганда. Гэта важна для нас і цяпер, і для будучыні, для нашай ідэнтычнасці. Прапаганда, канечне, бывае рознай – ёсць белая, чорная й шэрая прапаганда. Белая таксама можа быць звязаная з прасоўваннем уласнай годнасці ці гонару за краіну. Але я, канечне, лічу, што журналістыка і прапаганда несумяшчальныя».

Таксама Ганна звяртае ўвагу на прынцып, што журналіст не можа быць актывістам, і акалічнасці цяперашняга часу.

«Марыя Рэса, журналістка з Філіпін, атрымала Нобелеўскую прэмію. Яна казала, што ў гэтым змаганні за факты, за праўду, яна – актывістка. І я думаю, што гэта вельмі моцна, і шмат сітуацый цяпер, дзе гэтыя межы трошачкі распаўзаюцца. І ў гэтым нічога кепскага няма, бо мы робім нейкія кампаніі, вось быў Марафон салідарнасці з палітвязнямі, гэта ж правільная мэта? Так, тут няма нічога кепскага».

Oslo Freedom Forum

Нядаўна Ганна Любакова ўдзельнічала ў Oslo Freedom Forum, дзе распавядала пра палітвязняў, як ім дапамагчы.

«Там было тры ініцыятывы, у мяне быў QR-Code на дызайне, людзі адразу пачалі клікаць яго. Важна, што Беларусь зноў жа ў фокусе. Мне вось кажуць: «Усё, з парадку дня сышла Беларусь». А я такая: «Я ж працую, штомесяц кудысьці езджу, распавядаю, як яна сышла?» Летась была Святлана Ціханоўская, Таццяна Хоміч і Вераніка Цапкала, сёлета была беларуская журналістка. Спадзяюся, у наступным годзе таксама хтосьці будзе».

Oslo Freedom Forum – сусветны. На канферэнцыі былі прадстаўнікі з Кітаю, Калумбіі, Афрыканскіх краін, дзе сітуацыі вельмі цяжкія, кажа Ганна.

«Выступалі людзі з вялізнымі траўмамі, якія з турмы ўцякалі, увогуле гэта было жахліва. Важна, што мы можам распавядаць на такіх сусветных пляцоўках пра Беларусь. Бо там былі палітыкі, журналісты, дыпламаты розныя, Фрэнсіс Фукуяма – вельмі вядомы філосаф, трэндмэйкер. Ён добра распавядаў пра Украіну, пра вайну, і пачуў пра Беларусь ад мяне».

Як палітыкі-міжнароднікі фармуюць меркаванне пра Беларусь?

«Шмат па якіх крыніцах і крытэрах. У іх ёсць і свае амбасады: ці тыя амбасадары, які застаюцца ў Беларусі, ці якія адсюль працуюць, ці з Варшавы, ці аднекуль яшчэ. Яны даюць свае міні-брыфінгі, рэпорты, якія робяць на падставе размоў з экспертамі, журналістамі. Вось калі была вострая фаза міграцыйнага крызісу, я пра гэта вельмі шмат пісала, твіціла, і дыпламаты казалі: «Дзякуючы тваёй інфармацыі, мы рабілі брыфінгі для сваіх сталіц».

Чым больш інфармацыі – тым лепш, падкрэслівае Ганна.

«І чым больш даверу, слушнай, аб’ектыўнай, праўдзівай інфармацыі, тым лепш для і для нас, бо палітыкі на гэтай падставе могуць фармаваць слушныя рашэнні ў дачыненні да нашай краіны. Не дзякуючы лабістам, а дзякуючы экспертам, дэмсілам і журналістам».

Як могуць распаўсюджваць інфармацыю звычайныя беларусы і беларускі?

«Не трэба абмяжоўвацца толькі сацсеткамі. Калі вы за мяжой, вы абсалютна ўсе інструменты маеце. Калі маеце грамадзянства ў гэтай краіне, то можна ўжо ісці ў парламент, можна рабіць штосьці на месцы «палітычным».

Калі вы не маеце грамадзянства ці не хочаце быць у партыі, то, як у ЗША, патэлефануйце свайму прадстаўніку: «Што вы думаеце пра Беларусь? Што вы робіце для Беларусі?» Гэта таксама ўсё можна ў Еўропе. Калі вы студэнт ці студэнтка, вы можаце арганізоўваць акцыі, распавядаць пра студэнтаў-палітвязняў, агулам палітвязняў, пра сітуацыю ў Беларусі».

Ганна прыводзіць у прыклад беларускую журналістку Аляксандру Багуслаўскую, якая вучылася ў адным з найлепшых універсітэтаў свету ў Лондане і ўвесь час распавядала там пра Беларусь.

«Усе гэтыя рэчы дасяжныя. Можна пісаць лісты, можна далучаць палітыкаў, іншых студэнтаў. Калі я вучылася ў Кракаўскім універсітэце, мы таксама рабілі маршы салідарнасці, гэта быў 2010 год, падаецца. Таму пішыце, размаўляйце з журналістамі, звычайна ў дыяспарах ёсць спіс журналістаў мясцовых, з якімі яны кантактуюць, вы можаце рабіць тое ж самае, рассылкі рабіце».

Таксама можна стварыць спіс журналістаў, якія пішуць пра Беларусь, знайсці іх мэйлы ці напісаць ім у твітары, звярнуцца ў рэдакцыю, прапанаваць нейкую інфармацыю, кажа Ганна.

Як замежныя медыя ставяцца да знішчэння беларускіх СМІ?

«Я ўвесь час і распавядаю, што вось у нас знішчылі гэта, зачынілі гэта, а гэтых прымусілі з’ехаць. Маўляў, уявіце сабе, што ў вас не было б CNN, NYT? Тады ім больш зразумела. Важна яшчэ распавядаць, што значыць «знішчыць»: гэта значыць, што людзям цяжэй атрымаць інфармацыю, што прапаганда на іх больш уплывае.

І таксама важна распавядаць, што розныя медыя, якія блакаваліся, не сталі ні літоўскімі, ні грузінскімі, ні польскімі, што яны застаюцца беларускімі. Усё гэтае распавядаеш, тады ў іх поўная карціна, больш матывацыі падтрымліваць медыя, палітвязняў і агулам сачыць за сітуацыяй у Беларусі».

Важна таксама паказваць, што сітуацыя ў Беларусі ўплывае на рэгіён і свет агулам.

«Рэжым стаў суагрэсарам у вайне, ён дапамагае Пуціну. Дзякуючы дапамозе Лукашэнкі, магчымая інвазія, прынамсі на пачатку яна была такой хуткай, бо яны прайшлі праз Беларусь, хацелі атакаваць і захапіць Кіеў. І таму тлумачце гэта ўсё ў міжнародным палітычным кантэксце, што ўсё, што адбываецца ў Беларусі, тычыцца нашага кантыненту, рэгіёну, усяго свету нават, бо ўсё ўзаемазвязана. Таму Беларусь тут грае вялікую ролю і гэта варта тлумачыць умоўнаму Джону – у яго шмат сваіх праблемаў, канечне, але калі распавядаць у такім кантэксце, то ён разумее гэта лепш».

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

Вялікая размова са Святланай Ціханоўскай і Франакам Вячоркам пра вынікі саміту НАТА і рэгіянальную бяспеку

2023-07-20T08:53:40.467Z

Як прайшоў саміт НАТА, якія вынікі для Беларусі і якая там была роля Святланы Ціханоўскай.

Святлана Ціханоўская, нацыянальная лідарка Беларусі, Франак Вячорка, галоўны дарадца Святланы Ціханоўскай і Данііл Гаркавы, кіраўнік аддзела па знешніх сувязях

«Я хачу сказаць, што той факт, што мы ўвогуле ўдзельнічалі ў саміце НАТА – гэта ўжо вялікае дасягненне, бо вы ведаеце, што Беларусі няма ў гэтым альянсе, – кажа Святлана Ціханоўская. – Але тое, што нам далі магчымасць, каб голас вольных беларусаў быў пачуты, – гэта вельмі добра. Падчас саміту мы арганізоўвалі два асабістыя мерапрыемствы – па Беларусі, па палітычнай сітуацыі, і па размяшчэнні ядравай зброі ў нашай краіне».

Святлана і каманда Офісу правялі шэраг сустрэчаў з міністрамі замежных справаў розных краін, дзе чарговы раз тлумачылі сітуацыю ў Беларусі: якія крокі павінны быць зроблены, каб ціснуць на рэжым і дапамагаць беларусам, якія працягваюць змагацца, як прыцягнуць рэжым да адказнасці за злачынствы, тлумачыць дэмакратычная лідарка.

«Таксама шмат казалі пра пагрозу, якую рэжым нясе для беларусаў і для нашых краін-суседзяў: гэта і размяшчэнне ядравай зброі, і прысутнасць расейскіх войскаў, вагнэраўцаў на нашай тэрыторыі. І каб не адкладалі Беларусь на іншы час, бо Беларусь стратэгічна важны для міру, для бяспекі ў нашым рэгіёне аб’ект. Важна паказваць беларусам, што мы не адныя ў нашай барацьбе, што тое, што адбываецца ў Беларусі, тычыцца не толькі нашай нацыі, а ўсяго свету. І без вольнай Беларусі не будзе міру і спакою ва ўсім рэгіёне».

Ці была заяўленая канкрэтная дапамога Беларусі з боку ЕЗ, ЗША, НАТА?

«Мы хутчэй нагадвалі і звязвалі тэмы Украіны і Беларусі. Бо зараз разуменне павярхоўнае: дзесьці Украіна ваюе, а дзесьці там далёка ў мінулым ваявала Беларусь за сваю свабоду і свае выбары, – кажа старэйшы дарадца Франак Вячорка. – І ў гэтай свядомасці трэба два працэсы аб’яднаць. Канкрэтна ішла гаворка пра новыя санкцыі, бо іх не было больш за год. І мы бачым, перасталі ўводзіць санкцыі – рэпрэсіі ўзмацніліся, рэжым адчуў беспакаранасць і пачаў травіць людзей у турмах, ізаляваць. Памёр Пушкін. І гэта жахліва».

Санкцыі акурат дапамагаюць стрымліваць эскалацыю рэпрэсій, якую праводзіць рэжым, кажа дарадца.

«Таму і з бельгійцамі гаварылі пра санкцыі, і з партугальцамі, што не трэба чакаць. Яны ўсё адкладваюць нешта, вагаюцца, маўляў, зараз давайце зменшым санкцыі на калій, каб дапамагчы ўгнаеннямі краінам Афрыкі. Не. Калі вы гэта зробіце, вы толькі нашкодзіце. Вы і краінам Афрыкі не дапаможаце, але вы дакладна перакрэсліце ўсю добрую работу, якая рабілася раней. Таму па санкцыях я думаю, што Святлане ўдалося, калі не пераканаць, то хаця б часткова змяніць стаўленне, а канкрэтна – Бельгіі ды Партугаліі».

На сустрэчах таксама казалі і пра дапамогу добраахвотнікам. Франак дадае, што гэтую тэму ўздымаюць на кожнай сустрэчы.

«Зараз паўтары тысячы чалавек у розных падраздзяленнях ва Украіне ваююць, паміраюць – і ім трэба дапамога. Нам здаецца, што ўсе ўкраінскія войскі, добраахвотнікі добра забяспечаныя. Гэта не так. Без дапамогі ад беларускай дыяспары, ад беларусаў, ад іншых дзяржаваў ім не атрымаецца дасягнуць вялікага поспеху ў контрнаступе, які зараз пачаўся».

Казалі і пра ўзбуджэнне справы супраць Лукашэнкі.

«Мы ўжо тры гады б’емся, што трэба ўзбудзіць супраць яго справу. І нібыта нехта загараецца, але хутка гэтая зацікаўленасць знікае. Яны вось ордар на арышт супраць Пуціна выдалі за вываз украінскіх дзяцей у Расею, а Лукашэнка за тры гады не атрымаў ніводнай крымінальнай справы. Тут трэба нейкія краіны-лідары, якія будуць гэтае пытанне пушыць на кожнай сустрэчы».

Франак кажа, што сам саміт НАТА – гэта пара гадзінаў, але вакол яго збіраецца шмат мерапрыемстваў.

«Кожны амбасадар кожнай краіны робіць свае сайд-івэнты. Сам саміт – сустрэча лідараў – ён кароткі, а важныя размовы адбываюцца за кулісамі, не публічна, у кулуарах. І вельмі важна, каб там былі беларусы, удзельнічалі, каб падымалася беларускае пытанне».

«Сайд-івэнты» – гэта мерапрыемствы, куды запрашаюць сусветных лідараў, палітыкаў, дыпламатаў, амбасадараў, каб яны падзяліліся меркаваннем пра тую ці іншую сітуацыю.

«На такой дыскусійнай пляцоўцы прысутнічаюць людзі, якія пасля маюць вялікі ўплыў на рашэнне, якое прымаецца па Беларусі, на экспертную думку, – кажа Святлана Ціханоўская. – Таму было вельмі важна, каб беларусы былі актыўныя не толькі на нашых івэнтах у рамках саміту, але на любых магчымых пляцоўках, форумах, каб дзе заўгодна ўздымалі пытанні, якія хвалююць беларусаў».

Дэмакратычная лідарка дадае, што, на жаль, беларусы не вельмі актыўныя і гэта бачаць партнёры.

«Калі выказваюцца палітыкі, а ў адказ цішыня, ніводнага пытання, ніводнай рукі, то такое адчуванне, што аўдыторыі гэта нецікава. І фармуецца нейкае меркаванне: але калі вам гэта не трэба, то з якой прычыны мы вам будзем дапамагаць? Таму я заклікаю ўсіх беларусаў, у якіх ёсць магчымасць удзелу ў любых экспертных дыскусіях, на любым узроўні, паміж сабой нават, уздымаць гэтыя пытанні і ставіць іх. Не можаце задаць пытанні самастойна – перадавайце іх таму, у каго такая магчымасць ёсць. Гэта тое, што толькі ад нас залежыць, замест нас ніхто нічога рабіць ня будзе. Ад нас залежыць, на якім узроўні і як часта будзе абмяркоўвацца Беларусь».

Зараз таксама адбываецца шмат дыскусій у віртуальным фармаце – вэбінараў, дадае Франак Вячорка.

«Туды запрашаюць амерыканскіх і еўрапейскіх палітыкаў, і там могуць зарэгістравацца ўсе. Можна прадставіцца валанцёрам, сваёй арганізацыяй, неабыякавым чалавекам, і паўдзельнічаць, паслухаць. А потым будзе секцыя пытанняў і адказаў. І можна задаць пытанне: а што вы робіце для Беларусі? Як пытанне Беларусі вырашыць? Каб на кожнай сустрэчы, калі палітыкі з’яўляюцца, там выдзяляўся беларус, які задае пытанне.

Вось так робяць украінцы: на кожным міжнародным мерапрыемстве проста лес рук і чарга да мікрафона. І яны ставяць перад тымі, хто прымае рашэнні пра Украіну. І тады ўся дыскусія перамяшчаецца ў бок Украіны. А мы сваёй беларускай сціпласцю проста самі ўпускаем парадак дня і аддаем яго іншым».

Ядравая зброя

Як Святлана Ціханоўская ставіцца да заявы Польшчы пра планы размясціць на сваёй тэрыторыі амерыканскую ядравую зброю?

«Расея і яе ядравая зброя з'яўляюцца пагрозай для заходняга дэмакратычнага свету. І напэўна гэтая заява Польшчы была звязана з тым, што Расея будзе размяшчаць ядравую зброю. Значыць адбываецца эскалацыя – і гэта адказ на такія заявы. Расейская ядравая зброя набліжаецца да межаў краін НАТА – і яны павінны мець магчымасць абараніць сябе ў выпадку, калі такая неабходнасць узнікне. Але гэта абсалютна ў руках польскага ўраду. І калі яны лічаць, што гэта іх неяк абароніць, то, канешне, гэта іх права».

Святлана заўважае, што ў выпадку размяшчэння ядравага ўзбраення і выкарыстання ядравай зброі, калі дэмакратычнымі краінамі будзе прынята рашэнне атакаваць у адказ, то ўдар прыйдзецца па Беларусі.

«Я не думаю, што ў той момант будуць высвятляць, хто націснуў гэтую ўмоўную чырвоную кнопку: адкуль паляцела, туды і прыляціць. І мы, беларусы, людзі, якія перажылі Чарнобыль, разумеем, што гэта значыць для людзей. На нашым сайд-івэнце па ядравай зброі было агучана такое меркаванне: «Не думайце, беларусы, што прыляціць па вас, бо мы ведаем, адкуль будзе дадзеная каманда». Хацелася б у гэта верыць, але, крый божа, вядома. І самая вялікая пагроза для беларусаў – гэта тое, што размяшчэннем ядравай зброі на тэрыторыі нашай краіны Расея як бы «ўкараніць» сваю прысутнасць на нашай тэрыторыі».

І нават пасля зменаў, якія абавязкова наступяць, будзе вельмі цяжка пазбавіцца ад прысутнасці расейскіх войскаў, якія будуць як падстава, каб увесь час знаходзіцца ў Беларусі: даглядаць, ахоўваць ядравую зброю, рамантаваць і іншае, падкрэслівае дэмакратычная лідарка.

«Таму трэба рабіць усё магчымае, і я заклікаю нашых саюзнікаў, каб не дапусціць увогуле гэтае размяшчэнне. Вельмі цяжка назіраць за тым, што няма такой вострай рэакцыі, дакладных, ясных пасылаў, што размяшчэнне зброі недапушчальна ў Беларусі».

Дапамога беларускім добраахвотнікам

Франак Вячорка лічыць, што дапамога палку Каліноўскага, у першую чаргу, – задача саміх беларусаў. Як украінцы дапамагаюць сваёй арміі, і беларусы маглі б дапамагаць сваім добраахвотнікам.

«Што мы можам – мы можам казаць, каб тыя замежныя партнёры, дзяржавы, якія дапамагаюць Украіне, у рамках свайго пакету дапамогі, маленькую скрыначку – а лепш не маленькую – прысвяцілі беларусам. Вось, напрыклад, едзе дваццаць грузавікоў з тэхнікай, гуманітаркай ва Украіну – і каб там быў адзін грузавік для беларусаў. Мы пра гэта гаворым, і нейкія рэчы ўжо былі зробленыя. Як вось тыя новыя пяць джыпаў, якія палку Каліноўскага перадалі два месяцы таму. Гэта ад Нямеччыны, канкрэтная дапамога, вынік канкрэтных сустрэч».

НАТА – гэта блок, гэта саюз краінаў, а не арганізацыя, якая пастаўляе зброю, падкрэслівае дарадца. НАТА не дапамагае Украіне зброяй, а дапамагаюць асобныя дзяржавы, чальцы НАТА.

«У нас жа праблема, што наша дзяржава акупаваная, у нас яе скралі, забралі. У нас трошкі іншы статус. Таму мы не можам дамаўляцца каб дзяржава, напрыклад, Канада, Нямеччына, аказвала нам дапамогу. Бо ў нас няма дзяржавы – у нас ёсць падраздзяленне. Таму мы можам гаварыць, каб гэтая дапамога ішла праз Украіну дзяржаве, але потым пераадрасоўвалася нашым добраахвотнікам».

Ці трэба Беларусі быць часткаю НАТА сёння?

Зараз у беларусаў канкрэтная мэта, лічыць Франак, – вызваліць краіну з-пад расейскага ўплыву і правесці новыя свабодныя выбары. Але калі абстрагавацца ад цяперашняй сітуацыі, то краіны, якія ўступілі ў НАТА, адчуваюць сябе бяспечна, не маюць войнаў на сваёй тэрыторыі ад самага пачатку ўступу ў альянс, дадае дарадца.

«Таму што НАТА – гэта не пра тое, каб ваяваць супраць кагосьці. Гэта пра тое, каб абараняць адно аднаго і падтрымліваць. І НАТА – гэта таксама пра абмен інфармацыяй, пра адукацыю, экалогію і іншае. Ёсць шмат праграм: навука для міру, партнёрства для міру ў межах НАТА як асацыяцыі. Гэта альянс краінаў, якія дапамагаюць адна адной, але робяць шмат чаго яшчэ дадаткова. І канешне, для краінаў, якія ўступілі, вельмі шмат бонусаў».

Знешняя бяспека Беларусі

Падчас сустрэчы задалі такое пытанне: ці не лічыце вы, што ў першую чаргу трэба выбудоўваць бяспеку краіны па ізраільскім тыпе, робячы стаўку на сябе, развіваючы ваенна-прамысловы комплекс, а НАТА і іншыя лакальныя саюзы, напрыклад, з Украінай, Польшчай разглядаць, як частку гэтай бяспекі, а не поўную яе замену?

«Магчыма, гэта правільны шлях развіцця, але для таго, каб на яго ўстаць, трэба краіну вярнуць, перш за ўсё. І потым выбудоўваць сваю абаронную сістэму, каб не залежыць ні ад каго. Але гэта вельмі працяглы шлях. І, мусіць, у нейкім альянсе ты ўсё роўна пачуваешся ў бяспецы. Хоць бы на першых часах, калі не выбудаваная сістэма ўнутраная за ўзбраенне. Але калі краіна моцная знутры, калі народ адзіны з урадам, тады можна аддаваць прыярытэты нейкім пытанням», – кажа Святлана Ціханоўская.

Франак Вячорка дадае прыклад Фінляндыі і Швецыі.

«Фінляндыя доўгі час не ўступала ў НАТА, нават казалі «фінляндызацыя» – гэта такое балансаванне паміж захадам і Расеяй. Але зараз я ведаю, што адзіны выхад для таго, каб захаваць сваю цэласнасць і незалежнасць, – гэта сяброўства ў альянсе. Ірландыя таксама не з’яўляецца чальцом НАТА, з розных прычын, у тым ліку гістарычных, але гэтыя дыскусіі вядуцца.

Зноў жа, у Беларусі ўсё нашмат складаней. Нам трэба хаця б трошкі выкарабкацца з гэтай ізаляцыі, куды нас завялі. У нас зараз праблема не з уступам – у нас праблема з субʼектнасцю. Бо пра нас гавораць толькі як пра прадмет: што з гэтай Беларуссю, даць Расеі ці не аддаваць? Вось з гэтым трэба змагацца, каб нас успрымалі як суб’ект».

Ці будуць ануляваныя вынікі сустрэч з Байдэнам, калі пасля выбараў у ЗША ў 2024 годзе лідар зменіцца?

«Плюс амерыканскай палітыкі ў тым, што яна ўсё роўна трымаецца на нейкіх прынцыпах. Калі мяняецца вярхушка, усё роўна ёсць гэты апарат бюракратыі, прапісаныя стаўленні. І нават калі Трамп прыйшоў у мінулы раз і ўсе баяліся, што ўсё памяняецца і разваліцца, – усё роўна кангрэс, верхняя палата, ніжняя, дзярждэпартамент працавалі па тых кірунках, якія былі выпрацаваныя. Там няма такога, што адзін чалавек можа ўсё памяняць», – кажа Франак.

Ці паедзе Святлана Ціханоўская ва Ўкраіну?

«Я, мая каманда і прадстаўнікі Абʼяднанага пераходнага кабінету гатовыя прыязджаць у Кіеў, ва Украіну – і ездзяць. Быў Павел Паўлавіч, і Валерый Георгіевіч, і Валерый Сцяпанавіч там знаходзяцца ўвесь час. Што тычыцца асабіста мяне, я агучыла пазіцыю сваю для ўкраінскага боку: я гатова прыехаць у любы момант. Для мяне важна сустрэцца з нашымі добраахвотнікамі, з нашымі героямі, і ўрад Украіны ведае пра гэты намер. Мы проста чакаем адказ з таго боку. Калі яны будуць гатовыя, я абавязкова туды прыеду», – кажа дэмакратычная лідарка.

Увесь 2022 год украінскія палітыкі пазбягалі кантактаў, бо думалі, што калі не будуць сустракацца з Ціханоўскай, Лукашэнка не будзе дапамагаць Пуціну, тады паўночная лінія мяжы будзе ў бяспецы, дадае дарадца.

«Зараз яны зразумелі, што гэтая палітыка не зусім працуе. Лукашэнка ўсё роўна дапамагае Пуціну, усё роўна правакуе Украіну, усё роўна размяшчае зброю, вагнэраўцаў. Я думаю, што гэтае ўсведамленне, што з Лукашэнкам немагчыма дамовіцца, мець справы, яно зараз прыходзіць. І таму адносіны пацяпляюцца. Мы адчуваем нават з іхняга боку: Зяленскі некалькі разоў у пазітыўным ключы згадаў беларусаў за апошнія месяцы. І гэтыя мэсэджы, якія праходзяць у палітыкаў – станоўчыя, яны гатовыя супрацоўнічаць», – кажа Франак Вячорка.

Украінскія палітыкі, не ўсе, але бачаць важнасць працы з Беларуссю, мяркуе дарадца.

«Нам проста трэба гэта развіваць, трэба больш камунікацыі, больш прысутнасці ў Кіеве, трэба паказваць, што мы робім, што мы дапамагаем. Украінцы пытаюцца: а што канкрэтна вы робіце, беларусы? Яны ж не ведаюць, не бачаць, да іх не даходзяць нашыя навіны, яны не чытаюць «Нашу Ніву» ці «Зеркала». Таму важна расказваць ім, што мы робім, пра кожнае добрае дзеянне для Украіны, якое беларусы робяць».

Ці можна беларускае пытанне прасоўваць праз заходнія арганізацыі?

«Абсалютна. Libereco, Human Rights Watch – ёсць шмат у Польшчы асобных нацыянальных арганізацый. Ёсць даволі шмат пра Беларусь, яны робяць кампаніі за вызваленне палітвязняў. Трэба далучацца і спрыяць. Яны перакладаюць на розныя мовы матэрыялы – іх можна распаўсюджваць, посціць, заўжды трэба тэгаць палітыкаў, замежныя ўрады, арганізацыі, каб яны атрымлівалі гэтую інфармацыю.

Ёсць розныя моладзевыя асацыяцыі міжнародныя, ёсць праграма студэнцкіх абменаў. Валанцёрская служба European Volunteer Soviet – вы можаце прапаноўваць беларускія тэмы, нават лісты ім пісаць. Scolars at Risk – гэта міжнародная праграма, якая дапамагае рэпрэсаваным студэнтам, навукоўцам атрымаць нейкія стыпендыі, рэлакацыі за мяжою, з пошукам працы», – тлумачыць Франак Вячорка.

Дзе шукаць інфармацыю пра арганізацыі, вэбінары?

«Заўжды можна ў інтэрнэце ўсё знайсці. Два варыянты: гэта па ключавых словах – правы чалавека, рэпрэсіі, advocacy. Пашукаць арганізацыі, якія займаюцца правамі чалавека. Паглядзець па сайтах, зайсці на сайт міжнароднай амністыі, паглядзець, з кім яны супрацоўнічаюць, якія ёсць праекты, кампаніі. Можна зайсці ў Twitter, Google і па ключавым слове «Беларусь» глядзець, дзе якія заявы робяцца».

Бюракратычныя бар’еры для беларусаў

The Insider напісаў, што Парламенцкая асамблея рады Еўропы прыняла рэзалюцыю, якая заклікае краіны ЕС прыбраць бюракратычныя бар’еры для беларусаў.

«На працягу доўгага часу мы распавядалі, даносілі нашым партнёрам, з якімі складанасцямі сутыкаюцца беларусы, якія вымушаныя былі пакінуць краіну праз рэпрэсіі. Гэта і атрыманне віду на жыхарства, і статусу ўцекача, і адкрыццё рахункаў, візавая падтрымка. Для нас гэта галаўны боль, а ў парадыгме іншых дзяржаваў гэтага не існуе. Здаецца, кожная дзяржава клапоціцца пра грамадзян, якія выехалі. Гэта зусім ня так».

Святлана прыводзіць у прыклад чалавека, якога зацікавіла тэма беларускіх праблемаў і ён зрабіў даклад, які прадставіў Еўрапарламенту.

«Ён шмат размаўляў з людзьмі ў Літве і ў Польшчы, і па іншых краінах сабраў праблемы, агульнае бачанне сітуацыі і вынес гэта на абмеркаванне Еўрапарламента. Па выніках дакладу была прынятая рэзалюцыя, якая рэкамендуе краінам перагледзець палітыку, стаўленне да беларусаў, якія выехалі. І вось зараз, калі беларусы з дыяспараў прыходзяць да парламентарыяў, ураду, да любых арганізацый і кажуць: «Вось, ёсць рэзалюцыя, калі ласка, на падставе гэтага прымайце рашэнне. Нам трэба тое і тое, нам не ўдаецца гэта і гэта, вырашайце нашы пытанні, калі ласка».

Наколькі моцная гэта рэкамендацыя?

«Ёсць дзве нормы: soft law і hard law, мяккі закон і цвёрды закон. Рэкамендацыі ПАРЕ, рэкамендацыі парламенцкай асамблеі АБСЕ, НАТА і нават Еўрапарламент у некаторай ступені з’яўляюцца мяккім законам. Яны задаюць нейкую рамку для ўсіх чальцоў Рада Еўропы (а гэта больш за 40 краінаў), што яны дзейнічаюць так: яны павінны дапамагаць беларусам, выдаваць візы, выдаваць дакументы, даць доступ да банкаўскіх рахункаў, сістэмы аховы здароўя і гэтак далей. І потым гэтая рамка рассылаецца з усімі дэталямі, рэкамендацыямі ў кожны ўрад кожнай краіны», – тлумачыць Франак Вячорка.

Пасля гэтага ўрады і парламенты краінаў пачынаюць напаўняць яе зместам, галасуюць і гэта становіцца hard law, цвёрдым законам, ужо ўсталяваным, кажа Франак.

«Такі працэс пачаўся, прынятая гэтая рамка, пайшоў закон у нацыянальныя ўрады – і зараз трэба гэта зафіксаваць. Каб у той краіне, дзе больш за ўсё беларусаў: Грузія, Літва, Польшча, Латвія, Чэхія, Нямеччына, іншыя таксама – быў прыняты ўжо цвёрды закон і ў беларусаў не ўзнікала праблем». Але праблемы ўсё роўна будуць узнікаць, бо стаўленне да Беларусі агулам зараз не вельмі добрае. Але мы будзем паступова выпраўляць, з вашай дапамогай, у тым ліку».

Размова ад 13.07.2023

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

“Либо погибнуть, либо очнуться и понять, что мы не можем говорить ни о каких правах человека, пока мы не соблюдаем права женщин”. Большой разговор с Мариной Ментусовой

2023-07-11T10:29:46.314Z

Большой разговор с Мариной Ментусовой –– феминисткой, одной из организаторок женских протестов в Беларуси, колумнисткой, основательницей правовых и образовательных инициатив, ведущей шоу “Женщины тяжёлого поведения”.

Даниил Гаркавый, руководитель отдела по внешним связям в Офисе Светланы Тихановской и Марина Ментусова, феминистка, организаторка женских протестов в Беларуси, основательница правовых и образовательных инициатив, ведущая шоу “Женщины тяжёлого поведения”

Что такое феминизм и для чего он нужен?

“Феминизм –– это борьба за права для женщин. Экономические, социальные, политические. Феминистки –– как правило, женщины, которые борются за представленность женщин, за равные права для женщин. Я работаю, например, в консалтинге, который обеспечивает гендерное равенство на рабочем месте, равные возможности и для мужчин, и для женщин”, –– говорит Марина Ментусова.

В феминизме есть постулаты гендерного равенства, но он работает только с точки зрения защиты и продвижения прав женщин, потому что женщина угнетаемая группа, отмечает Марина.

“Сейчас мы в очень интересное время живем, когда, наверное, сторонниц феминизма больше, чем когда-либо было в мире за всю историю женского движения, потому что буквально любая девочка, девушка, женщина или любой мужчина может написать у себя в Twitter “Я феминист”. И никто ничего не сможет предъявить, потому что феминизм –– это не партия, в которую вы вступали, получая членский билет, расписываются кровью или чернилами о том, что вот я эти все постулаты соблюдаю”.

На сегодняшний день это самый важный и самый сложный момент в современном феминизме, потому что нету глобальной единой политики, под которой подпишутся все феминистки, подчёркивает Марина.

“Это всегда вопрос того, что больше всего тебя волнует. У нас есть трансфеминистки, которые борются за права трансперсон. У нас есть либеральные феминистки, есть социальные, очень много течений внутри феминизма, который работает над выравниванием именно позиции женщин в какой-то области или определенной категории женщин. Поэтому очень сложно говорить от имени всего феминизма”.

Единственное, что действительно объединяет феминисток –– понимание, что женщины сейчас –– угнетенная группа, дискриминируемая практически во всех сферах, говорит Марина.

“Нас объединяет единственное –– желание достигнуть какого-то равенства для женщин. У нас у всех разное понимание того, что, в каких сферах есть неравенство или разное понимание того, каким путем мы должны идти, или разное понимание причин, но у всех одна и та же задача”.

Марина также рассказала о волнах феминизма.

“Первая волна –– это суфражистки, которые боролись за избирательное право для женщин. Это фундаментальное, важное право, без которого нельзя было ничего делать. Это не только право голоса, но и право еще наследования, которое тоже бесконечно важное: экономическая безопасность супер важна для женщин, и если женщины не могли наследовать имущество и распоряжаться им, то даже если у них было право голоса, своей жизнью они не могли распоряжаться”.

Вторая, третья волна постепенно расширяли требования женщин, понимание возможностей своих прав или своего неравенства, говорит Марина.

“Вторая волна особенно делала акцент на трудовые права для женщин, то есть на образование и трудовые права, появление женщин в университетах не только с точки зрения студенток, но и на кафедре преподавательниц, равенство в заработной плате. Но мы говорим о том, что у нас на самом деле есть проблемы, которые не решены еще со второй волны феминизма”.

Права женщин –– это права человека, но не всегда наоборот, отмечает Марина.

“Например, когда некоторые люди декларируют права человека, они не всегда подразумевают под этим права женщин. В демократическом сообществе нам очень важно делать акцент на правах женщин, потому что есть большое количество исследований социологических, которые говорят о том, что в традиционном понимании права человека –– это права белого конвенционального мужчины. Потому что мужчинами написаны конституции большинства стран, основные конвенции, документы”.

Когда мы говорим о равенстве возможностей, но не говорим о равенстве результатов, значит, что есть где-то какой-то баг, обращает внимание Марина.

“Феминистки, гендерные исследовательницы пытаются понять, где этот баг, нащупывают проблему, проводят исследования, предлагают решения. И еще ищут ресурсы, чтобы решить самостоятельно проблему”.

Феминитивы важны

“У меня на этот счет есть прекрасная история, как пару лет назад “Новая газета” выпустила статью о том, что Нобелевскую премию по химии получили сразу три ученых. Не было никаких фотографий и по чудовищному стечению обстоятельств, все три оказались женщинами. И эта феноменальная, легендарная, это супер должна была быть новость, это просто что-то совершенно новое, такого никогда не было. Но получилась рядовая новость о том, что три ученых получили премию”.

Феминитивы нужны для репрезентации.

“Мы не всегда понимаем, насколько сильно язык на нас влияет, но если посмотреть исследования на стыке лингвистики и антропологии, понятно, что он влияет невероятно! То, как мы говорим, как мы называем вещи, события, имена, улицы –– это все на нас влияет. Например, феминитивы конкретно нужны для репрезентации женщин в профессии. У нас же есть колхозница и доярка, но нет, ни директорки, ни президентки. Почему так происходит? Не потому, что мы ломаем язык, а потому, что это было неестественно для женщин занимать такие профессии сто лет назад, никто даже не мог подумать об этом”.

Язык –– гибкая структура, которая должна эволюционировать. Если язык не эволюционирует, он умирает, считает Марина.

“Во многих языках есть феминитивы, поэтому и они постепенно появляются с большим количеством женщин в профессиях. Для меня тоже когда-то использование феминитива было проблемой. Я уже лет десять назад называла себя феминисткой, но не могла назвать себя авторкой. Но сейчас большое количество женщин репрезентует себя как авторки, у нас есть президентка. Кто десять лет назад мог подумать о том, что, во-первых, что может быть женщина-президентка, а во-вторых, что она может так называться?”

Марина считает, что не нужно мешать языку, а нужно пробовать разные формы феминитивов и одна из форм приживется, когда будет достаточно репрезентации.

“Но без этой репрезентации, то есть, не увеличивая количество ролевых моделей для девочек, не показывая, что эта профессия возможна, мы и не изменим язык, и не изменим общество. Это такая круговая порука и важно понимать, что мы просто звенья в большой-большой цепочке, мы не существуем в вакууме, мы на что-то влияем постоянно. Почему я упомянула про улицы? В Беларуси меньше одного процента улиц названы в честь женщин, меньше одного процента!”

Также в Беларуси нет репрезентированных женщин-ученых, говорит Марина.

“Девочки идут по улицам и видят только мужчин [на названиях улиц], открывают учебники и видят только мужчин, приходят в кабинет химии и видят только мужчин. Нам очень сложно представлять себя, свой успех в какой-то профессии, если мы не видим ролевых моделей. Это невероятно важно”.

Если сейчас не начать делать женщин видимыми, вырастет очередное поколение девочек, которые не будут видеть себя в разных сферах, подчеркивает Марина.

“Поэтому важно использовать феминитивы для того, чтобы мы сейчас закладывали почву для увеличения количества девочек в технических профессиях, научных дисциплинах, политике, в культуре, в топ-менеджменте, например. На наш успешный путь влияют ролевые модели. Влияет то, что вы говорите дома. Нельзя говорить своей дочери, что она может все, но параллельно при ней же говорить о какой-то другой женщине, куда она, дура, полезла в эту политику, сидела бы дома, борщи варила”.

“У женщины должен быть выбор”

Взрослые же женщины попадают в большое количество когнитивных ловушек.

“Если взрослая какая-то женщина принимает условия игры патриархального мира, в котором она должна сидеть дома, заниматься бытом и семьей, если она чувствует себя при этом счастливо –– пожалуйста. Феминистки говорят о том, что важно, чтобы у нее был выбор, и чтобы она была в безопасности. Для меня, например, одно из основоположных –– трудовое и экономическое права для женщин, потому что они обеспечивают ее безопасность. Без экономической безопасности невозможна физическая безопасность”.

Если женщина экономически зависит от мужа –– это одна из очень вероятных причин, почему она не уходит, например, в ситуации с домашним насилием, говорит Марина.

“Потому что им некуда, на них дети и они боятся подставить ребенка, поэтому они находятся и остаются в ситуации домашнего насилия. Поэтому женщина, если она хочет заниматься бытом и домом и семьей только, пожалуйста, это может быть ее выбор, но у нее должен быть выбор, у нее должна быть какая-то альтернатива, у нее должна быть подушка безопасности финансовая, какая-то работа отложенная, которая навсегда может прийти, в конце концов, просто понимание, что есть шелтеры, которые помогут”.

“Штраф за материнство”

“Женщин реже берут на работу или в академическую какую-то карьеру, если у нее еще нет детей, но она, например, замужем. Или наоборот, у тебя уже есть дети, на тебя тоже накладывается “штраф за материнство”: потому что “дети будут постоянно болеть”, женщина же будет уходить на больничный”.

Также существуют несколько терминов для женщин на рабочем месте.

“Есть “стеклянный потолок” –– когда ты не можешь пробиться выше какой-то должности, все, потому что ты женщина. Есть “липкий пол” –– когда женщина застревает именно на самых начальных позициях, Есть “штраф за материнство”, когда если ты мать, то тебе всегда за это прилетает, или есть дискриминация при приеме на работу. Мне кажется каждая женщина из Беларуси сталкивалась с фразой: “Ну, а рожать собираешься? А то ты уйдешь рожать, а мне тебе декретные платить””.

Таким образом женщины редко занимают руководящие позиции, получают образовательные гранты.

Гендерные квоты –– это хорошо или плохо?

“Гендерные квоты –– это инструмент, который помогает выровнять гендерное неравенство на каких-то позициях, но он работает при прочих равных. То есть тебя не возьмут на работу только потому, что ты женщина. Ты должна соответствовать каким-то нормам, компетенциям. Без гендерных квот это просто невозможно”.

Гендерные квоты –– это хороший инструмент, но неидеальный, считает Марина Ментусова.

“У нас есть пример Беларуси, в которой вообще-то есть гендерные квоты в политике, но отдельные инструменты не работают. Нужно внедрить саму систему понимания, что гендерное неравенство –– это очень сложная проблема, которая не решается ни одним простым решением. Гендерные квоты не решат проблему гендерного неравенства, если они будут внедрены просто вот так”.

Также Марина обращает внимание на понятие “гендерный мейнстриминг” –– глобальную концепцию внедрения гендерного равенства повсеместно.

“Есть скандинавские страны, у которых гендерный мейнстриминг глобальный, он пронизывает абсолютно всё, абсолютно каждое министерство. То есть, мы смотрим на любую проблему и всегда имеем какие-то законодательные акты, которые говорят нам: а теперь посмотри, где здесь женщина, где мужчина. И оказывается, что мы не замечаем очень большое количество проблем”.

Находясь в недемократическом обществе, в котором не работают демократические институты, мы приходим к тому, что женщины технически сидят и выполняют обслуживающую функцию махать головой и подписывать, где нужно, считать то количество бюллетеней, которое нужно посчитать, расписываться там, где нужно, стоять и смеяться с шуток про то, что у нас конституция не под женщин, говорит Марина.

“Поэтому, если женщины и есть в руководстве, они как правило не за столом, где принимаются главные решения. И тогда они не решают проблемы для других женщин или даже не позволяют просто увидеть эти проблемы. И гендерные квоты просто помогают не взять каких-то левых женщин с улицы, но взять женщин-специалисток, которые помогут вам расширить вашу оптику, увидеть большее количество стейк-холдеров, проблему глобальнее”.

“Пока мы отрицали, что проблема существует, другие страны начали внедрять классные программы поддержки женщин”

“У нас с вами есть такое постсоветское прошлое, которое нам сильно, простите за слово, “поднасрало”. Нам до сих пор говорят, что мы первыми получил права. Одними из самых первых получили право на образование, на работу, право голоса. Одними из самых первых в мире вас там продвигали, когда был Советский союз, марксистская идея была равенства. Действительно продвигалась отмена бытового рабства. Но проблема была в том, что не была внедрена глобально какая-то концепция”.

Когда марксисты пришли к власти, женщины были ужасно неграмотными, а нужно было больше рабочей силы, поэтому их стали обучать, говорит Марина.

“Мы дали права женщинам для укрепления своих позиций власти, а не решение проблем женщины. Что в итоге случилось с советской женщиной? Она должна была сначала отпахать на заводе, на работе, потом вернуться домой, отпахать дома, так называемая неоплачиваемая вторая смена, потому что весь быт от нее никуда не делся.

Да, появились ясли-сады, это было супер, у одних из первых в мире, опять-таки. Появились какие-то кухни, но все равно не муж занимался домом, а она должна была заниматься им. А еще у них была третья смена –– партийная, где женщины тоже должны были как-то проявлять активность”.

В итоге это миф о советском феминизме и равенстве.

“Поэтому в Беларуси есть до сих пор ощущение, что мы будто были первыми, но мы из первых скатились в аутсайдеры из-за иллюзии, что мы на вершине. И пока мы отрицали то, что проблема все еще существует, другие страны поняли, что проблема есть, и начали изменять свое законодательство, внедрять классные программы поддержки женщин”.

Можно говорить о равенстве, когда нет разницы в заработной плате, в карьерных возможностях, когда есть социальные возможности, например, и мужчины, и женщины могут идти в декрет и будут защищены государством, говорит Марина.

“Когда наше социальное государство говорит о том, что оно заботится о людях, но на деле, если даже не говорить про избиения и пытки в тюрьмах, пропажу людей, то даже на том уровне, на котором оно обещает заботиться, например, о материнстве, посмотрите на размеры пособий. Все станет понятно. Посмотрите на то, в каком состоянии находятся роддома, а мы даже не говорим про районный центр какой-нибудь”.

Что делать женщине, которая хочет сделать аборт, но в стране, где она живет, он запрещен?

“Женщине нужно уезжать, пользоваться услугами фондов, которые помогают. В Польше есть организации, которые помогают уехать. Кто-то это называет чудовищной фразой “абортивный туризм”. Но на самом деле это помощь женщинам, которые не могут воспользоваться правом на распоряжение своим телом в своей стране. Что делать в такой стране? Ну, либо погибнуть, либо очнуться и понять, что мы не можем говорить ни о каких правах человека, пока мы не соблюдаем права женщин”.

Почему важно половое просвещение

Марина также подчеркивает, что половое просвещение должно проходить в школе для мальчиков и девочек в совместных классах, чтобы снимать различные табу.

“Чтобы если мужчина идет за прокладками, он “а” –– не умер там от инсульта, “б” –– не фотографировал тебе зеленый и желтый Tampax с вопросами: это лимон или лайм, да? Посмотрите про зависимость и корреляцию заболеваний, передающихся половым путем на постсоветском пространстве –– это настоящая катастрофа, например, с ВИЧ, СПИД-инфекцией.

Что происходит? Если в тех странах, в которых включено и внедрено половое просвещение в школьную программу, мы видим сразу корреляцию вниз всех заболеваний, передающихся половым путем, особенно среди той группы, которую мы наблюдаем и с которой мы работаем в течении продолжительного времени”.

Чем дольше идет работа с этой темой, тем лучше корреляция.

“И все прекрасно, никто не создает оргии в третьем классе. Поэтому очень важно делать вместе, потому что мы должны понимать, как работает тело друг друга, не бояться слова “вульва”, потому что любое табу от незнания, от непросвещенности.

И лучший способ борьбы с абортами –– это сокращение нежелательных беременностей. А чтобы у нас было меньше нежелательной беременности, мы должны просвещать население, делать контрацепцию доступной и в целом как-то работать с этой темой. Ни в одной стране запрет абортов не приводил к их исчезновению. Мы просто переводим из легального в подпольное все”.

Марина вспоминает историю из ее семьи, когда при запрете абортов в СССР делали процедуру в домашних условиях металической вешалкой, из-за которой погибло большое количество женщин.

“Периодически были запрещены аборты, потому что нужно было демографическому росту способствовать срочно, а это было всегда взаимосвязано с войнами, конфликтами, и тогда женщин использовали, как аппараты по производству детей. Аборты никогда не исчезали, они просто проходили подпольно, женщины умирали или существенно наносили вред своему здоровью, в том числе репродуктивному, многие женщины после этого не могли иметь детей”.

Что делает сейчас демократическое общество для продвижения прав женщин?

“Есть, например, фемгруппа Координационного совета, есть отдельные организации, которые способствуют гендерному равенству в разных вопросах или сексуальном просвещении, есть разные организации, которые работают, они работали и в Беларуси, пока не были ликвидированы. И таких людей можно подключить к созданию каких-то законопроектов, программ. Мне кажется, что нужно точно демсилам не откладывать принятие проектов по гендерному равенству и сексуальному просвещению”.

“Страна, в которой не криминализировано домашнее насилие, вторгается в другую страну и начинает насиловать женщин”

Также Марина обращает внимание на четкую параллель между тем, что сейчас происходит (войной, репрессиями) и гендерным неравенством и патриархатом.

“Связь государственного насилия и связь насилия домашнего –– это очень важно. Когда эта страна выходит на другой уровень, когда производит насилие по отношению например, к странам-соседкам, это точно взаимосвязано. Потому что если у вас женщина –– священная корова в вашем социальном государстве, которая должна вам рожать детей, а вы разрешать ее бить, то есть вопросы: если женщину можно бить, тогда и всех можно бить. Страна, в которой не криминализировано домашнее насилие, вторгается в другую страну и начинает насиловать женщин”.

В начале полномасштабной войны России против Украины Марина с большим количеством женских организаций беларуских феминисток занимались сбором помощи для жертв, пострадавших от военного насилия в Украине.

“И даже там нам приходилось доказывать, что нам нужно этим сейчас заниматься. И вот это прекрасный кейс для того, чтобы посмотреть на специфические женские проблемы. Жертвам изнасилования не поможет аспирин, бинты. Им нужны противозачаточные средства, им нужны наборы RAPE KIT для сбора доказательств, особенно во время войны, что сложнее, потому что, например, какие-то центры могут быть закрыты, что-то разбомбили”.

Набор RAPE KIT –– это такой полевой набор, в котором можно собрать медицинские и немедицинские улики, которые хранятся достаточно долго. Еще это специфические медицинские препараты, которые не входят в стандартный медицинский набор, который обычно привозит гуманитарная помощь.

“Это специфическая помощь, которую нужно оказывать именно женщинам, столкнувшимся с насилием. Мы должны быть чуть-чуть серьезнее, спускаться и понимать, что опять сложная проблема требует сложных решений, в Беларуси есть люди, которые готовы садиться и разбираться. Люди, которые не готовы закрывать на это глаза. И почему бы не работаеть вместе с ними уже прямо сейчас и не делать это все”.

О проекте HE FOR SHE

Марина рекомендует проект HE FOR SHE, который продвигает Эмма Уотсон.

“Этот проект направлен на то, чтобы мужчины вовлекались в решение проблем женщин на рабочем месте, в политике. И они не говорят за женщин, а говорят: “Здесь не хватает мнения женщин, давайте послушаем, посмотрим, давайте хотя бы дадим возможность, площадку, ресурсы”. Один из адептов –– Бенедикт Камбербэтч. Надеюсь, что вот такие прекрасные мужчины, которые вовлекаются в проблемы женщин, они как-то вас вдохновят на то, чтобы вы что-нибудь сделали вокруг себя. Как правило, у нас у всех есть какие-то ресурсы, которые мы недооцениваем, где мы можем на что-то повлиять”.

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

Большой разговор с Анной Красулиной –– пресс-секретарем Светланы Тихановской

2023-06-19T13:41:31.149Z

Даниил Гаркавый, руководитель отдела по внешним связям ОСТ и Анна Красулина, пресс-секретарь Светланы Тихановской

“Пресс-секретарь –– это человек, который обеспечивает связь того, чей он пресс-секретарь, с прессой. То есть либо это орган какой-то, либо лидер, в том числе политический. Вот у нас Светлана Тихановская, скажем так, избранный президент Беларуси. Соответственно, я обеспечиваю ее связь с прессой, все то, что делается через журналистов. Все запросы журналистов поступают ко мне, мы готовим интервью, я приоритезирую эти интервью – кому сначала, когда, договариваемся об условиях и прочее”, –– говорит Анна Красулина.

Анна готовит Светлану Тихановскую к интервью, иногда выступает от имени Светланы, даёт интервью сама. Также пресс-секретарь участвует в разработке стратегических вопросов в Офисе.

“Пресс-секретарь должен быть в курсе того, что происходит, разделять эту позицию, которая вырабатывается. Иностранные интервью –– это огромная часть нашей работы, и по ним я чувствую, какие темы становятся горячими, какая позиция сейчас, по какому вопросу наиболее востребована. Поэтому я часто выступаю инициатором постановки проблемы, что у нас должна быть позиция по какому-либо вопросу”.

Со Светланой Анна Красулина работает больше, чем существует Офис. Она присоединилась сразу после того, как закончилась кампания по сбору подписей Николая Козлова, лидера Объединенной гражданской партии.

“Я являюсь заместителем председателя Объединенной гражданской партии и работала в качестве пресс-секретаря ОГП очень долго. Николай Козлов тоже выдвигался кандидатом. Подписи как таковые не собирали, но мы использовали весь этот период для того, чтобы как можно больше пикетов и как можно больше внимания привлечь к кампании, и в том числе нашей заслугой является первая огромная цепь, которая 18 июня протянулась от Парка Челюскинцев до Института культуры через весь город по проспекту Независимости. Это был пикет Николая Козлова, который мы “расталкивали” информационно, это было очень трудно”.

После того, как кампания закончилась, Анна присоединилась к Светлане.

“Сначала посадили Сергея Тихановского, Светлана начала свою кампанию сама вести, 14 июня посадили Александра Кабанова, часть команды тоже выехала из Беларуси, потому что их преследовали. И вместе с Машей Мороз, которая впоследствии стала начальником Штаба Светланы, они обратились в ОГП за программой Обьединенной гражданской партии. Они спросили, не могли бы мы поделиться своей программой. Мы собрались для того, чтобы презентовать программу, туда отправились два эксперта нашей партии –– это Евгений Красулин, по совместительству мой муж, и Александр Добровольский –– они пришли, обсудили со Светланой и Марией политические позиции”.

Выяснили, что программа ОГП достаточно сложная, детальная по экономическим пунктам, говорит Анна. Тогда разработали основной месседж для Светланы Тихановской.

“В тех условиях, которые происходили, это на самом деле не являлось выборами, и поэтому предлагать программу и говорить, мол, вот я президент, не очень серьёзно. То есть поскольку это ненастоящие выборы, программа должна выглядеть так: я приду для того, чтобы провести новые честные выборы, чтобы реальная была конкуренция идей и персон”.

Именно этот месседж позволил объединить три штаба, откуда образовалось трио. Мария Колесникова и Вероника Цепкало присоединились, потому, что их устраивала эта программа, по которой освободят политзаключенных, создадут условия для новых честных, равных выборов и проведут эти выборы, говорит пресс-секретарь.

“Мы с вами понимаем, что в условиях 20-го года выборы честными не были. При этом когда люди говорят: “Может ли быть легитимность Тихановской, если это нечестные выборы?” Так вот Тихановская победила не благодаря тому что, они нечестные, не пользуясь административным ресурсом, а, наоборот, вопреки. И в этом смысле, я бы сказала, что это вообще беспрецедентный успех, когда оппозиционный кандидат выигрывает в условиях абсолютного отсутствия возможностей продвижения собственной кандидатуры”.

Почему медиа важны для Офиса?

“Медиа –– это мультипликатор того, что вы делаете. Хорошее издание –– это несколько миллионов читателей, подписчиков. Поговорить лично с каждым вы не можете, но медиа обладают определённым кредитом доверия. Условно, все говорят: “О, это пишет The Guardian!” Всё, ребят, если The Guardian так написали, то большинство англоязычных, а потом и остальных редакций, которые перепечатают, будут иметь такое же мнение. Поэтому, если вы рассказали свою позицию The Guardian или Times, или BBC, или Deutsche Welle, или Le Monde, то в каждом случае вы получили аудиторию в миллионы”.

Анна обращает внимание на то, что в любом журналистском материале (если это не новостные сводки) присутствует личность автора.

“Если журналист равнодушен к персоне, он не придёт брать у нее интервью. Если он относится хорошо, то симпатию вы услышите в материале, если он относится негативно, это тоже услышите”.

Пресс-секретарь приводит в пример интервью с Лукашенко.

“Там разрешено корреспонденту задавать только определённые вопросы. И при этом вы все равно в материале слышите, насколько неприятен Лукашенко его интервьюерам, а, кстати, его пресс-служба это пропускает, они уже не слышат этих моментов. Но публика, я вам гарантирую, аудитория, она всегда очень тонко это ощущает, особенно в демократических странах. Вот тут опять же, есть ли у вас есть опыт чтения разных позиций, в разной степени окрашенных, есть ли компетенции это различать”.

Светлана Тихановская в начале давала по 500-600 интервью в год. При этом Анна отмечает, что для Светланы интервью были достаточно сложным вопросом. Она не была подготовлена к этому, она до этого вела достаточно закрытый образ жизни с небольшим количеством людей, занималась своими вопросами.

“И почему я сразу взяла эту часть работы? Во-первых, я к ней хорошо отношусь. Я была абсолютно волонтёром. Реально, до ноября, когда мы уже здесь жили в Вильнюсе и работали, у нас не было никаких доходов, только расходы на кампанию. Я пришла ей помогать, потому что у неё не было пресс-секретаря, она не понимала, как даётся интервью, зачем журналисты спрашивают, почему надо повторять много раз?”

Пресс-секретарь подчеркивает, что каждый раз, когда человек даёт интервью, он разговаривает с разной аудиторией.

“Вы понимаете, что, например, Le Monde и Figaro будут по-разному там давать информацию, Bild или Stern тоже. Поэтому на самом деле каждый раз вы разговариваете с разной аудиторией. Не все люди читают 15 газет и ищут ваше интервью. Люди читают одну свою главную газету или слушают Евроньюс, но не слушают BBC. Вот и поэтому каждый раз вы должны будете давать 10 интервью, потом больше”.

Анне Красулиной приходило по 70 запросов в день на интервью.

“Мы давали по 8 интервью в день и это было реально тяжело. Каждое интервью –– это энергетика, которую ты вкладываешь, каждое слово надо обдумывать. Если ты говоришь от имени президента, ты несёшь ответственность за каждое слово. Одно из главных личностных качеств Светланы –– это ответственность”.

Сейчас Светлана даёт около 50 интервью в месяц.

Как интервью Светланы Тихановской помогают беларусам и Беларуси?

“Все интервью, которые Светлана даёт, для того, чтобы рассказать о том, что происходит. Каждое ее интервью проникнуто болью за каждого. Как правило, в интервью есть истории конкретных людей, которые попали под репрессии. И почему столько энергетики на это уходит? Потому что каждый раз ты разговариваешь, ты вовлекаешь аудиторию в эту беларусскую историю. Светлане удалось “заразить” идеей беларусскости весь мир. Выделяются деньги на медиа, правозащитников. Несмотря на все ужасы, правозащитники продолжают в Беларуси работать, хотя каждый там день – это просто героизм. Вот это всё делается, это результат”.

Анна вспоминает случай, который произошёл во время визита Светланы Тихановской в Вашингтон.

“В этой поездке было много высоких встреч. Была администрация Байдена, но самого Байдена не было в программе. Чтобы вы понимали, встречи с президентом расписаны на много лет вперед. И не каждый президент страны, даже демократической, даже крупной, встречался с Байденом за время своей каденции. У Светланы нашей расписано всё поминутно, а уж у Байдена абсолютно”.

До этого Светлана давала много интервью американским медиа, поднялась очень большая волна интереса к ней и к Беларуси, говорит Анна.

“И когда наши уже ехали в поезде, позвонили из администрации Байдена и сказали: “Ребята, вы уже уехали?” – “Да”. – “Возвращайтесь”. И произошла та историческая встреча Светланы с Джо Байденом. Он нашёл пятнадцать минут в своём графике для того, чтобы с ней встретиться. Это совершенно, я вам скажу, уникально. Такие достижения не то, что не каждый день, а не в каждой жизни, не у каждой страны случаются”.

Присутствует ли Беларусь в мировой повестке?

“Уровень внимания прессы держался беспрецедентно долго. Мы с вами продержались два с половиной года, и по сей день запросы есть, и регулярно мы с вами даём такие интервью. Светлана по-прежнему востребована. Вы можете видеть – мы публикуем «Вынікі тыдня» после каждой недели, и там есть список основных интервью Светланы, которые она давала за неделю. И там хорошие издания, самые лучшие”.

Во время встречи Анне Красулиной задали вопрос: “Існуюць прад’явы да Ціханоўскай, быццам яе пазіцыя ў дачыненні да Расіі гучыць недастаткова жорстка. Ці можаце вы растлумачыць, як вы фарміруеце мэсыджынг? Што ідзе ва ўлік?”

“Ціханоўская адназначна выказалася на гэтую тэму. Я адразу казала, з першых нашых мітынгаў і першых маіх інтэрв’ю яшчэ ў жніўні 2020-га, што Пуцін і Лукашэнка – падзельнікі і злачынцы і яны дапагаюць адзін аднаму ў тым, каб рэпрэсаваць нашыя народы, і беларускі ў першую чаргу. Святлана сама і потым каманда не падзялялі такую жорсткасць выказванняў. Яны казалі: “Пакуль яны не зайшлі ў Беларусь і пакуль іх армія яшчэ стаіць вось там, на мяжы, то паспрабуем не правакаваць Пуціна”.

Гэта тое, што потым рабіў Зяленскі, які з Лукашэнкам падтрымліваў зносіны пасля 20-га і да пачатку вайны і трымаўся збоку ад Ціханоўскай, бо ён не хацеў правакаваць Лукашэнку, кажа Ганна.

“Вось штосьці такое было, каб не правакаваць Пуціна: “А раптам ён не ўвойдзе? А раптам ён не дапаможа Лукашэнку?” Ну, гэта было, на мой погляд, зразумела, і гэта потым мы і ўбачылі. Наўмысна яго правакаваць не хацелася. Але 24 лютага, калі пачалася вайна, праз гадзіну ў твітэры Ціханоўская напісала, што гэта вайна, што Беларусь на баку Украіны, а Лукашэнка стаў суагрэсарам Пуціна, Пуцін – агрэсар. І ўсё”.

З гэтага моманту ў ніводным інтэрв’ю немагчыма знайсці нават нейтральнага стаўлення да Пуціна, дадае прэс-сакратарка.

“У кожным інтэрв’ю Святлана кажа, што Лукашэнка – суагрэсар, а Пуцін – агрэсар, і мы на баку Украіны. І мы за гэта ўсе ваюем, кожны на сваім месцы. Нашы Каліноўцы і іншыя добраахвотнікі – ва Украіне, а мы на сваім месцы робім тую ж справу”.

Как формируется позиция Офиса?

“Если возникает позиция, условно, “Лукашенко, который участвует в похищении украинских детей в Украине”, каждый член команды может поставить такой вопрос, но часто я получаю такие запросы от журналистов. И у нас есть чатик, в котором я пишу: “Ребята, у нас вот такой запрос. Нам нужно выработать позицию по вот этому кейсу”. Мы просматриваем документы, мы запрашиваем, если надо, экспертов, мы смотрим всё, что есть, каждый высказывается, и мы формулируем позицию”.

В разработке позиции Офиса участвует команда юристов.

“Например, эксперты подтверждают: “Да, мы просмотрели документы, и у нас есть основания это заявлять”. И после этого мы говорим, что да, Лукашенко должен получить такой же ордер, как получил Путин, за похищение и вывоз украинских детей с их родины. И сейчас у нас разворачивается серьёзная кампания, и большое количество европейских стран склонно поддержать нас. Уже есть резолюции международных организаций, и мы, я надеюсь, добьёмся этого ордера”.

Насколько украинские средства массовой информации заинтересованы Беларусью, беларусским вопросом, демсилами, Офисом?

“У них большой интерес, они очень внимательно за нами следят и следили с самого начала. Я вам гарантирую, что, когда они изображали, что они не очень-то понимают, на какой стороне беларусы, это было не так. Они знали нашу позицию, но в той ситуации, в которой они находятся, им приходилось взвешивать всё, в том числе риски. И они определённым образом себя вели”.

Позиция Украины меняется, отмечает Анна Красулина.

“Мы увидели рукопожатие Тихановской и Зеленского, и мы услышали из уст Зеленского риторику о том, что беларусы помогают в войне против России, помогают Украине. И это означает, что их эксперты и их политики, которые долгое время за этим наблюдали, пришли к выводу, что именно Тихановская и, соответственно, беларуский народ являются перспективными для них партнёрами. Больше они, видимо, смысла в отношениях с Лукашенко не находят”.

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

«Інклюзія – гэта пра кожнага і кожную з нас». Вялікая размова з Марынай Штрахавай – сузаснавальніцай ініцыятывы «ІншыЯ»

2023-05-22T14:35:34.047Z

Аліна Герашчанка, кіраўніца аддзела па знешніх сувязях у ОСЦ і Марына Штрахава, сузаснавальніца арганізацыі "Іншыя"

На пачатку размовы Марына адзначае, што вельмі часта тэрмін «інклюзія» няправільна трактуецца ў грамадстве.

«Інклюзія – гэта пра тое, калі і дзяржава, і розныя арганізацыі, і людзі ў тым ліку ствараюць розныя ўмовы ці, прынамсі, не ствараюць перашкоды для таго, каб розныя людзі з розных груп уключаліся ў жыццё грамадства: людзі з рознымі захворваннямі, напрыклад, ВІЧ-пазітыўныя, людзі з гепатытам, ЛГТБК+ персоны, людзі з інваліднасцю (гэта і пра слых, і пра зрок, і пра мабільнасць, і іншае)», – кажа Марына Штрахава.

Спецыялістка кажа, што інклюзія дазваляе грамадству атрымаць бонусы здольнасцяў усіх людзей, магчымасць карыстацца іх разнастайнасцю.

«Інклюзія – гэта не адно нейкае дзеянне, а працэс. І калі гэты працэс ідзе, ён наладжаны, не важна на якім узроўні, у якой краіне ці арганізацыі ён адбываецца, ён дазваляе самым розным людзям уключыцца ў жыццё грамадства, а гэта значыць, яны могуць прынесці свае веды, здольнасці, навыкі ў гэтае грамадства і палепшыць яго».

Спецыялістка дадае, што ёсць адмысловыя даследаванні, якія паказваюць карысць ад разнастайнасці.

«Бізнэс пачынае ад гэтага выйграваць. Прадстаўленасць розных груп у органах улады робіць таксама рашэнні больш інклюзіўнымі, яны больш прымаюцца грамадствам, бо людзі бачаць у органах улады сябе – самых розных і разнастайных – а не толькі белых цысгендэрных мужчын».

Інклюзія – працэс, які не мае канца, кажа Марына.

«Калі ты пачынаеш штосьці рабіць, нейкі працэс становіцца інклюзіўным, значыць, ты амаль заўжды прыкладваеш нейкія высілкі для таго, каб працэс такім і заставаўся, і людзі ў гэты працэс уключаліся. Інклюзія – гэта пра ўзаемнасць, пра тое, што мы нешта ствараем. Пад «мы» могуць быць і грамадскія арганізацыі, як мая, і органы дзяржаўныя, і людзі, для якіх мы ствараем умовы, ці нейкія фізічныя рэчы, якімі яны могуць скарыстацца».

Ініцыятыва «ІншыЯ»

«У нас перазапусціліся сацсеткі і сайт https://theothersby.org . Мы робім карысныя пасты, пра тое, як камунікаваць з рознымі групамі, як іх уключаць, як іх не крыўдзіць, не дыскрымінаваць, таксама парады для арганізатараў і арганізатарак мерапрыемстваў. Летась у нас быў вельмі клёвы і запатрабаваны курс «Рабі смела» для пачаткоўцаў у сферы арганізацыі мерапрыемстваў. Мы проста дапамагалі людзям увасобіць у жыццё ідэю іх першай імпрэзы – вельмі было класным і натхняльным, шмат людзей падаліся, навучыліся».

Слоган ініцыятывы – «Дазволь іншаму быць іншым».

«Мы працуем для таго, каб кожны і кожная ў нашым грамадстве адчувалі сябе сабой, не хавалі сваю ідэнтычнасць, адчувалі сябе бяспечна ў гэтым грамадстве, маглі праяўляцца так, як камфортна гэтым людзям. Нам важна данесці думку, што ўсе мы розныя, унікальныя, і гэта класна, гэта крута і ня трэба за гэта асуджаць людзей побач, а наадварот варта паважаць, цікавіцца адрознымі ад сябе людзьмі».

«Мы ўсе ўнікальныя, мы ўсе ў чымсьці адрозніваемся адно ад аднаго – і гэта класна і вельмі натуральна»

Паводле спецыялісткі, існуюць краіны, дзе праблемаў з інклюзіяй менш, чым у іншых месцах, але і ў гэтым выпадку ёсць свае нюансы.

«Мы кажам пра інклюзію, як пра шырокі працэс, мы кажам пра розныя групы. І могуць быць краіны, у якіх створаны ўсе абсалютна ўмовы для людзей з нейкімі абмежаваннямі па мабільнасці, але абсалютна не прымаюцца геі і лесбіянкі. Ці інклюзіўная гэта краіна? Ну, наўрад ці, праўда? Бо тая ці іншая група татальна дыскрымінуецца ў сваіх правах. Таму казаць пра нейкую інклюзіўную краіну агулам цяжка. Можна, праўда, казаць пра тых, у каго створаны нейкія спрыяльныя ўмовы».

Марына прыгадвае сваю стажыроўку ў ЗША, якая тычылася праграмаў для людзей з інваліднасьцю, інфраструктуры для іх.

«Канечне, ты прыязджаеш у Штаты і наўпрост адчуваеш гэтую розніцу, у тым ліку інфраструктурную, заканадаўчую. Там ёсць закон, які на федэральным узроўні забараняе дыскрымінаваць людзей з інваліднасцю і ўсталёўвае за гэта розныя віды адказнасці. Там класна працуюць суды, дзе ты можаш адстаяць свае правы, згодна з гэтым законам».

Спецыялістка адзначае, вельмі добра, калі ў краінах ёсць законы не толькі супраць дыскрымінацыі, але і для ўключанасці розных групаў у грамадства. Напрыклад, нацыянальных меншасцяў.

«Гэта даволі актуальна можа быць для еўрапейскай прасторы і для Беларусі. У нас таксама ёсць кампактнае пражыванне розных меншасцяў нацыянальных і краіна можа нешта рабіць, каб уключаць гэтых людзей у жыццё грамадства. А можа не рабіць, можа закрываць школы, напрыклад, літоўскамоўныя ці пераводзіць іх на беларускую\расейскую форму навучання – гэта абмяжоўвае правы іншых груп, не дазваляе паўнавартасна жыць у гэтым грамадстве, ведаць сваю мову і культуру».

Марына звяртае ўвагу і на тое, што лічыцца нормай для грамадства.

«Калі мы кажам пра Беларусь, то гэта могуць быць нават знешнія адрозненні: людзі, якія выглядаюць крыху інакш, могуць выклікаць значна больш цікавасці, нездаровага інтарэсу, а гэта пра парушэнне правоў і межаў асабістых. То бок гэта можа быць і пра знешнасць, і пра адрозненне ў сэксуальнай арыентацыі, у здароў’і, у чым заўгодна яшчэ. І для арганізацыі заўжды важна гаварыць пра норму, адкуль яна бярэцца, хто яе ўсталёўвае, хто прыдумаў, што так можна, так нельга».

Вельмі часта, калі пачынаюць разбірацца ў нормах грамадства, адказ – «так гістарычна склалася», тлумачыць Марына.

«Так, атрымліваецца, што ўсё, што адрозніваецца ад большасці, лічыцца чымсьці іншым, незразумелым. Гэта характэрна для патрыярхальных краінаў, таталітарных, аўтарытарных, калі ёсць нейкая выдуманая маналітная аднолькавая большасць (якой таксама не існуе), якая, хутчэй за ўсё, аб’яднаная па адной нейкай прыкмеце, а ўнутры гэтая большасць вельмі разнастайная. Калі кажуць пра меншасці, то таксама не бывае нейкай групы ў вакууме, пра якую кажуць – ну вось, яны адрозніваюцца прычоскай, яны ўсе лысыя – вось такая ў нас група сацыяльная дзіўная, мы будзем яе дыскрымінаваць, мы любім толькі людзей з доўгімі валасамі».

Але калі паглядзець унутр гэтай групы, можна ўбачыць велічэзную колькасць характарыстык: людзі пры гэтым могуць быць розных нацыянальнасцяў, рознага веравызнання, мець розную сэксуальнасць, фізічныя здольнасці і гэтак далей.

«Гэта інтэрсекцыянальнасць: няма нейкай групы ў вакууме і ніхто з нас насамрэч не можа быць зведзены да адной сваёй ідэнтычнасці. І таму, нават, калі мы кажам пра недыскрымінацыю людзей з інваліднасцю, недыскрымінацыю ВІЧ-пазітыўных, ці недыскрымінацыю людзей з псіхічнымі разладамі, варта разумець, што ўнутры гэтай групы таксама велічэзная разнастайнасць. Мы ўсе ўнікальныя, мы ўсе ў чымсьці адрозніваемся адно ад аднаго – і гэта класна, гэта добра, гэта нармальна, гэта вельмі натуральна».

Якая сітуацыя з інклюзіяй у Беларусі?

«Мы на пачатку гэтага года рабілі апытанне «Як справы ў сферы інклюзіі». Мы апытвалі ў першую чаргу ў тых, якія з гэтай сферай працуюць. Мы пыталіся пра перыяд пасля 2020 году і ў прынцыпе ў параўнанні, як было да 2020 году, як змянілася сітуацыя ў гэтай галіне. Даволі чакана, больш за палову сказалі, што сітуацыя пагоршылася, астатняя частка лічыць, што сітуацыя засталася той жа самай, і літаральна двум чалавекам падалося, што сітуацыя палепшылася».

Марына кажа, што на думку іх арганізацыі, сітуацыя з інклюзіяй у Беларусі пагоршылася, у тым ліку праз тое, што ўлады ліквідавалі арганізацыі, якія працавалі з уразлівымі групамі.

«Зараз большасць працы ўнутры Беларусі перайшла ў так званы сэрвісны фармат. Значыць, арганізацыя аказвае нейкія паслугі, робіць нейкія мерапрыемствы – групы падтрымкі, адукацыйныя курсы і іншае. Гэта ўсё вельмі важныя рэчы, без якіх праца з уразлівай групай немагчымая, але пры гэтым узровень прасоўвання правоў у Беларусі відавочна прасеў і знік, проста праз тое, што зніклі магчымасці камунікацыі і прасоўвання правоў».

Спецыялістка кажа, што сёлета ў Беларусі быў прыняты закон «пра сацыяльную абарону інвалідаў». І адразу заўважае, што так некарэктна называць людзей, бо правільна – «людзі з інваліднасцю».

«Закон неблагі, стварае нейкія дадатковыя ўмовы для людзей з інваліднасцю. Пакуль не зразумела, наколькі клёва ён зможа працаваць, не чула нейкіх навінаў, што вось там, пэўныя квоты для людзей з інваліднасцю ўводзяць, не зразумела, як гэта на практыцы будзе рэалізавана. Частка інклюзіі, асабліва калі мы кажам пра дзяржаву, – гэта пра фінансы, стварэнне інфраструктуры, пра нейкія субсідыі, датацыі, льготы. Калі дзяржава знаходзіцца не ў самым лепшым эканамічным стане, то і адпаведна пакутуюць у першую чаргую ўсё тыя ж уразлівыя групы, якія часцей за ўсё атрымліваюць значна менш падтрымкі, чым іншыя».

Ці ёсць даследаванні грамадскай думкі беларусаў наконт інклюзіі? Ці падтрымліваюць людзі дыскрымінацыю пэўных груп, напрыклад ЛГБТК+? Ці гэта толькі характарыстыка рэжыма?

«Гэта, на жаль, пазіцыя беларускага грамадства. Калі казаць у шырокім сэнсе, то зараз няма апошніх нейкіх апытанняў, але ёсць, напрыклад, даследаванне «Цэнтру новых ідэяў» пра індэкс рэзэліентнасці – індэкс, які ацэньвае Беларусь, як складаную сістэму па розных крытэрах. І там адным з пытанняў было пытанне пра талерантнасць – наколькі ацэньваецца гэтая характарыстыка ў беларускім грамадстве і яна атрымала адзнаку – 1.8, то бок, амаль -2 па шкале ад мінус пяці да плюс пяці. Гэтая адзнака адпавядае характарыстыцы «крызіс»».

Такія вынікі пацвярджаюцца і рознымі даследаваннямі, якія рабіліся раней, кажа Марына.

«Часта ў сацыялогіі калі пра талерантнасць, інклюзію, дыскрымінацыю задаюць пытанні: З кім бы вы жылі? Каго б вы гатовыя былі прыняць у якасці суседзяў? Каму б вы здавалі кватэру? І часцей за ўсё даследаванні паказваюць, што вельмі мала людзей, кшталту, 10-15% людзей гатовыя, але большасць – не. І гэта паказвае архаічнасць, патрыярхальнасць грамадства, бо разам з уразлівымі групамі туды трапляюць, напрыклад, аборты, людзі, якія жывуць сэксуальнымі адносінамі па-за стасункамі афіцыйнымі, па-за шлюбам».

Такая патрыярхальнасць грамадства накладвае сваю пячатку на стаўленне да ўразлівых групаў, кажа спецыялістка.

«Хочацца нібыта верыць, што пратэсты і бачнасць самых розных людзей на пратэстах добра паўплывае на тое, што гэтыя групы будуць успрымацца на роўных з умоўнай беларускай большасцю, з сярэдняй, не існуючай беларускай ці беларусам. Але пакуль той жа індэкс паказвае, што гэта не так – гэтая сфера дастаткова патрыярхальная, стэрэатыпная там шмат дыскрымінацый розных».

Як палепшыць сітуацыю з інклюзіяй?

«Працаваць. 24/7. Усім. Насамрэч класна працуюць адукацыйна-асветніцкія мерапрыемствы, розныя матэрыялы, кампаніі – усё тое, што могуць рабіць актывісты і актывісткі. Але калі казаць пра нейкі ўзровень аднаго чалавека, то можна распаўсюджваць матэрыялы карысныя пра інклюзію, камунікаваць з рознымі людзьмі, якія ўмовы варта ствараць».

Важна таксама рэагаваць на сітуацыі, калі вы бачыце, што хтосьці кагосьці абражае, некарэктна кажа ці праяўляе нейкую агрэсію, кажа спецыялістка.

«Варта рэагаваць на гэта і казаць, што гэта непрымальна, так нельга, трэба рэагаваць на мову варожасці. Ёсць класныя артыкулы, як пісаць, як казаць, ёсць круцейшы «Медиа-решебник» – сайт, які зрабілі розныя арганізацыі і там ё адказы, як пісаць пра розныя групы, там шмат рознага пра тое, чаму так склалася, што група называецца так, а не інакш на беларускай прасторы, як варта яе называць, чаму група сам называе сябе інакш. І гэта класная магчымасць пачынаць з сябе і заўважаць, што хтосьці кажа інакш».

Таксама Марына раіць рэсурс «Чэкер мовы варожасці», які зрабілі журналісты «За талерантнасць».

«Туды можна проста закінуць свой тэкст на расійскай, беларускай ці ўкраінскай мове і сэрвіс падсвеціць словы, якія, тэарэтычна, могуць быць некарэктнымі, і патлумачыць, чаму так. Больш за тое, сэрвіс прапануе альтэрнатыву і скажа: вось так можна напісаць больш карэктна».

Што такое «ясная мова»?

«У Беларусі ёсць цэлы стандарт пра «ясную мову». Гэта мова выкарыстоўваецца для таго, каб людзі з рознымі ментальнымі асаблівасцямі маглі ўспрымаць абсалютна любыя тэксты. Калі паглядзець на прынцыпы, як пісаць на яснай мове, то насамрэч гэта пра тое, каб тэксты былі больш простымі».

Каб пісаць ясна, варта пазбягаць складаных тэрмінаў, абрэвіятураў, пісаць кароткімі простымі сказамі.

«Камфортна, зразумела напісаны тэкст будзе зразумелы не толькі людзям з ментальнымі асаблівасцямі. Ён будзе зручны, напрыклад, для замежнікаў, якія прыехалі і не ведаюць добра мову. Малыя дзеці, людзі сталага веку, ім таксама прасцей нейкі маленькі кавалак тэксту прачытаць і ўсё зразумець».

Такую «даступнасць» у інфармацыі можна параўнаць і з інфраструктурай, якая аказваецца зручнай для ўсіх людзей, а не толькі пэўных групаў.

«Даступная інфраструктура раней заўжды рабілася толькі для людзей з абмежаванай мабільнасцю. Але пасля высвятляецца, што мне на электрычным самакаце таксама зручна ехаць там, дзе зроблена даступная інфраструктура. Ці маці з дзіцём, ці чалавеку з вазком. Усё гэта людзі карыстаюць і вельмі зручна. Таму інклюзія – гэта пра кожнага і кожную з нас».

Якія перспектывы роўнасці ў Беларусі, улічваючы таталітарную палітыку і складанасць з грамадскай свабодай?

«Аўтарытарызм ці таталітарызм – не пра роўнасць. Яны пра правільную большасць і меншасць, якой не мусіць існаваць у прынцыпе. Яе не павінна быць. Гэта пра дыскрымінацыю і пра выключэнне людзей. Калі казаць пра працяг рэжыму ў такім фармаце, то там будзе вельмі мала роўнасці і, на жаль, з 2020-га і далей мы назіраем, што ўсё больш любая адрознасць успрымаецца, як нешта варожае, тое, што варта забараніць. Таму з гэтым рэжымам перспектывы роўнасці сумныя».

Пры гэтым, Марына адзначае, што праца з уразлівымі групамі працягнецца, але якой яна будзе, застаецца пытаннем.

«Адна справа, калі ты працуеш з групай і ўспрымаеш яе, як паўнавартаснага суб’екта, ацэньваеш патрэбы гэтай групы, раішся з ёй: што для яе трэба зрабіць, што не трэба. Гэта пра інклюзію, пра роўныя адносіны, пра суб’ектнасць. Іншая справа, і так часта бывае ў аўтарытарных і таталітарных дзяржавах, не толькі з уразлівымі групамі, але і проста з насельніцтвам, калі людзі ўспрымаюцца, як аб’ект, з якім трэба нешта зрабіць: працаўладкаваць, адукаваць, выдаць жыццёвы мінімум і іншае. І гэта ўжо не пра роўнасць і інклюзію. Таму нават калі мы бачым працэс працы з уразлівай групай, гэта яшчэ не значыць, што гэты працэс інклюзіўны, што гэты працэс пра роўнасць».

Ёсць таксама складанасць у працы НДА з уразлівымі групамі на адлегласці.

«Усё, што мы можам – гэта інфармаванне, адукацыя, асвета шырокіх колаў насельніцтва, моладзі. У прыватнасці, нашая арганізацыя працуе з моладдзю па пытанні прыняцця, разнастайнасці, пра тое што гэта окей, гэта класна, гэта патрэбна. Мы, людзі, не заўжды рады новаму. Новае часта можа ўспрымацца як штосьці агрэсіўнае, страшнае, але трэба спрабаваць. Практыка паказвае, што ўсе магчыма і не страшна».

Марына Штрахава раіць звярнуць увагу на рэкамендацыі для арганізатараў і арганізатарак мерапрыемстваў, якія ініцыятыва «ІншыЯ» выпусціла сёлета.

«Інклюзіўнае мерапрыемства – гэта можа быць пра рознае, пра даступны асяродак, ці пра пераклад на нейкую мову, на мову жэстаў. Гэта можа быць пра харчаванне, камунікацыю, магчымасць людзей быць публічнымі ці заставацца не публічнымі. Тыя ж прыбіральні! Гэта вельмі розныя аспекты. Такім чынам можна зрабіць інклюзіўнае мерапрыемства для адных людзей і не значыць, што яно будзе інклюзіўным для іншых. Можна зрабіць інклюзіўную імпрэзу для людзей з парушэннямі зроку, але яна не будзе пры гэтым інклюзіўнай для людзей з абмежаваным слыхам ці без слыху».

Марына раіць кожны раз ставіць пытанні:

Што мы робім?
Для каго мы робім?
Навошта мы робім?
Якія патрэбы ў гэтых людзей?
І запытвацца ў саміх людзей: а што вам патрэбна на гэтым мерапрыемстве?

«Інклюзія – гэта нічога для нас без нас. Калі мы штосьці робім для нейкай групы, то не мы павінны поўнасцю прыдумаць і прадугледзіць усё. Мы, у тым ліку, мусім запытаць у самой групы: «А што вам патрэбна тут і зараз?»»

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

Размова ад 11.05.2023

Вялікая размова з Франакам Вячоркам – дарадцам Святланы Ціханоўскай

2023-05-11T08:20:03.131Z

Аліна Герашчанка, кіраўніца аддзела па знешніх сувязях ОСЦ і Франак Вячорка, дарадца Святланы Ціханоўскай. 27.04.2023

Размова з Франакам Вячоркам распачалася з абмеркавання Другой Канферэнцыі беларусаў свету, якая нядаўна прайшла ў Вільні.

«Яна прайшла нашмат лепш, чым я чакаў. Было шмат новых людзей, якіх я раней не бачыў, але былі і новыя ініцыятывы, асабліва шмат з Польшчы, шмат віленскіх арганізацыяў было, некалькі чалавек прыехала з Вялікабрытаніі, з ЗША. Мы вырашылі сканцэнтравацца на тых праблемах, якія людзі пазначалі ў сваіх анкетах, і атрымалася так, што ў першай частцы канферэнцыі мы абмяркоўвалі палітыку, там усе, безумоўна, спрачаліся, сварыліся, што людзі і любяць рабіць: пра Каардынацыйную Раду, пра Кабінет, пра тое, што рашэнні павольна прымаюцца», – апавядае Франак Вячорка.

Дарадца кажа, што другі дзень канферэнцыі быў практычны, удзельнікі абмяркоўвалі, як падняць пытанне палітвязняў, як іх вызваліць, як прасоўваць беларускую культуру і мову.

«Кожная група падрыхтавала практычныя прапановы, дамовіліся 21 траўня аб’явіць Міжнародны дзень салідарнасці з палітвязнямі, арганізоўваць пераклады кіно на беларускую мову, зноў гаварылі пра Netflix, каб там з’явіліся беларускія субтытры (дарэчы, зараз ідзе збор подпісаў). Казалі і пра правядзенне беларускіх святаў. Галоўная задача, каб усе не раз’ехаліся і не пазабываліся, што там паабяцалі, каб працягвалі працаваць у такім жа канструктыўным настроі, наколькі гэта магчыма».

Франак звяртае ўвагу, што ў панэлі пра палітвязняў удзельнічала Святлана Ціханоўская, для яе гэта было важна.

«Гаварылі, як фандрайзінг павялічыць, як рэабілітацыю арганізаваць, аказваецца, ужо ёсць чатыры краіны, якія прымаюць рэпрэсаваных дзетак альбо сваякоў палітвязняў, а некаторыя ўжо гатовы прымаць і вызваленых палітвязняў. Больш за 300 чалавек ужо выйшлі, якія адсядзелі свае тэрміны. Было добра, што нарэшце ўсе ініцыятывы сабраліся і сінхранізаваліся між сабой. Вялікую працу робіць Юлія Юхно-Тарасевіч у Італіі, напрыклад, СДЖ, возіць у іншую краіну сем’і рэпрэсаваных. То бок праца ўжо ідзе, праблема толькі, што гэтага мала, бо мы арганізавалі дапамогу, умоўна, для 50-100 сем'яў палітвязняў, а іх мінімум 1500 чалавек, афіцыйна прызнаных «Вясной», а ў рэальнасці да 5000».

«Менавіта жанчыны паказалі сябе добрымі мэнэджэркамі ў беларускім грамадскім сектары»

Падчас размовы было зададзенае пытанне, як жанчыны могуць павялічыць прысутнасць іншых жанчын у палітыцы. Вось як на гэта адказаў дарадца:

«Я думаю, што трэба далучацца да ініцыятываў, да арганізацый, якія ёсць. Ёсць Народныя пасольствы ў 21 краіне, большасць сябраў там – жанчыны. У нашай камандзе таксама, мне падаецца, большасць працуе жанчын. Калі ўзяць Каардынацыйную Раду – таксама большасць жанчын. Я думаю, што мы ўжо, пасля 20-га году пераламілі гэты стэрэатып і як мінімум палова ў грамадска-палітычных структурах і НДА – жанчыны. Я думаю, праўду кажуць, што беларуская рэвалюцыя 2020 году была жаночая, менавіта жанчыны паказалі сябе добрымі мэнэджэркамі ў беларускім грамадскім сектары».

Таксама Франак заўважае, што варта ствараць свае ініцыятывы і далучацца да іншых.

«Будуць нейкія курсы, трэнінгі – падавайцеся, удзельнічайце, павышайце свае навыкі. Мы зараз збіраем магчымасці адукацыйныя для беларусаў за мяжой. Калі вы ў Беларусі і ёсць магчымасць выязджаць, то выязджайце, калі няма – трэба пачакаць трошкі, можна онлайн удзельнічаць. Галоўнае – не саступайце і не пасуйце перад мужчынамі. Гэта пункт нумар адзін!»

«Пакуль Лукашэнка будзе паводзіць сябе як вар’ят і выслужвацца Пуціну, у нас заўжды будуць праблемы з рэпутацыяй»

Дарадца прыгадвае апошнія міжнародныя візіты Святланы Ціханоўскай. Адной з апошніх паездак быў Берлін, дзе дэмакратычную лідарку запрасілі выступаць з прамовай свабоды.

«Гэта прамова ў гонар Кэнэдзі, які выступаў з прамовамі свабоды і пра свабоду. І ў Святланы было трыццаць хвілінаў, каб расказаць, што такое свабода для Беларусі. Яна вельмі цікава распавядала пра сваё дзяцінства, тыя рэчы, якія яна не казала нават у нейкіх беларускіх інтэрв'ю: як яна расла, як Чарнобыльская катастрофа паўздзейнічала, а потым яна трапіла ў Чарнобыльскую праграму абмену ў Ірландыю; пра тое, што зусім не цікавілася палітыкай, і гэта быў такі збег абставінаў, што яе зацягнула туды. Аўдыторыя восем разоў перарывала яе апладысментамі, я бачыў, плакалі, асабліва, калі яна распавядала пра сваіх дзяцей».

Дарадца кажа, што тады зразумеў, што каб пераканаць замежнікаў, перацягнуць на свой бок, варта падыходзіць з асабістага. Прамова Святланы Ціханоўскай была галоўнай мэтай візіту, але апроч гэтага, лідарка сустрэлася з міністрам фінансаў Крысціанам Лінднэрам.

«Казалі пра тое, каб беларускую службу Deutsche Welle павялічыць. Таксама гаварылі з дэпутатамі Бундэстагу, там ёсць некалькі чалавек, якія такія проста зацятыя, прабеларускія, адзін кажа: «Я ўжо 25 гадоў працую с Беларуссю і беларускімі палітыкамі і такога, як цяпер вы робіце, ніколі не было». І цікава, што задаюць такія пытанні: «Чаму вы не аб’яднаецеся?» Я раней думаў, што гэта нейкая праблема, але потым быў зроблены Аб’яднаны Кабінет і зноў задавалі гэтае пытанне. Я зразумеў, што яно ставіцца па змаўчанні».

Дарадца дадае, што палітыкі выказваюць павагу, што дэмакратычным сілам удалося адваяваць гонар беларусаў у першыя месяцы поўнамаштабнага ўварвання Расеі ва Украіну.

«Нават нямецкія палітыкі кажуць: «У першыя тры месяцы беларусы і расейцы былі для нас адным і тым жа – агрэсары, акупанты. Усё, што зроблена, было перакрэслена, але, дзякуючы вашай міжнароднай працы, гэта стаўленне памянялася. Таксама расейскія апазіцыянеры кажуць, што вельмі зайздросцяць, што ў беларусаў ёсць нехта, хто прадстаўляе іх у свеце, бо ў іх няма. У расейцаў, нават самых актыўных (Каспараў, група Навальнага), няма сустрэчаў высока палітычных, іх адразу пад усе баны заганяюць, а паколькі ў нас ёсць голас, нас слухаюць. Я думаю мы самі павінны гэта разумець, выкарыстоўваць і цаніць, што ў нас ёсць такое адрозненне».

Таксама падчас візіту стварылі «Групу сяброў Беларусі», сустрэліся з дарадцам канцлера Шольца.

«Вельмі цікавы чалавек, раней казалі, што ён нібыта прарасейскі, ці то асцярожны да Расеі. Але тое, што ён гаварыў, было вельмі рашуча. Здаецца, мы яго пераканалі, што Беларусь – таксама важная і павінна быць часткаю гэтай стратэгіі па дапамозе Украіне. Папрасілі таксама перадаць добраахвотнікам ва Украіне транспарт. Летась разам з Міністэрствам замежных справаў Офіс Святланы Ціханоўскай перадаваў ваенны шпіталь медыкам ва Украіне, а зараз мы працуем над тым, каб перадаць пяць аўтамабіляў добраахвотнікам».

Франак Вячорка звяртае ўвагу і на сустрэчы ў сейме Літвы.

«Нам трэба зразумець, што ніхто акрамя нас, пра саміх сябе не задбае, і калі мы думаем, што там усе ўсё разумеюць – гэта не так. Усе, хто працуе па Ўсходняй Еўропе, рэагуюць, калі ёсць нейкія падзеі. А падзеяў у Беларусі зараз не так шмат, акрамя заяваў Лукашэнкі чарговых, вар’яцкіх, ім няма на што рэагаваць. Проста па інерцыі многія палітыкі прымаюць рашэнні, каб абмежаваць нешта, больш не ўводзіць візы, спыніць падтрымку, і мы павінны хутка прыходзіць і хутка папраўляць, што зроблена».

Дарадца адзначае, што зараз палітыка робіцца вельмі хутка, рэакцыйна.

«Яна з пластыліну злепленая палітыка: вось так мы дзейнічаем па Беларусі і гэта робіцца спантанна, нам ніхто не казаў, што гэты закон рыхтуецца пра абмежаванні супраць беларусаў. Ён быў прыняты, мы даведаліся з медыяў, хутка прыйшлі да палітыкаў пытацца, як жа так атрымалася? Яны кажуць: «Ну, так атрымалася». І зараз усё робіцца вельмі хутка, розныя перамовы, сустрэчы з міністрамі, з дэпутатамі, каб усё карэктавалася».

Потым было змаганне за грамадскую думку ў Літве, кажа дарадца.

«Трэба было выходзіць у інтэрвʼю, расказваць, што беларусы робяць, як дапамагаюць Украіне. Мы бачым, што нават больш прагаласавала ў другім галасаванні за нашую версію закона, чым у першы раз. То бок мы і адваявалі сваю пазіцыю, атрымалі больш прыхільнікаў, але я ведаю, што праз некалькі месяцаў зноў дзе-небудзь узарвецца, зноў недзе будзе пажар, таму нам рана расслабляцца. Пакуль Лукашэнка будзе паводзіць сябе як вар’ят і выслужвацца Пуціну, у нас заўжды будуць праблемы з рэпутацыяй. Праз гэты сіні пашпарт мы ўсе з вамі будзем цярпець. І трэба быць гатовым адваёўваць свае інтарэсы і свой гонар».

«Увага да нас не прапала, проста яна зараз ідзе праз прызму падзеяў ва Украіне»

Ці ёсць прагрэс ва ўзаемадзеянні з Офісам Зяленскага? Ці разглядаецца публічная сустрэча з прэзідэнтам Украіны з лідаркай дэмакратычных сілаў Беларусі пасля візіту Пушыліна ў Мінск?

«Думаю, што наіўнасці да Лукашэнкі там стала менш, але я таксама зразумеў, што ва Украіне вельмі розныя палітыкі. Нават у Вярхоўнай Радзе дэпутаты адной фракцыі могуць мець супрацьлеглае стаўленне да Ціханоўскай ці да дэмакратычных сілаў Беларусі. Таму таксама трэба вельмі цярпліва, акуратна рэагаваць на нейкія заявы. Бывае так, што два розныя дарадцы Зяленскага дадуць два розныя інтэрв’ю і раскажуць абсалютна розныя карціны. Украінцы, дарэчы прыдумалі выраз «здрада чи перемога» – значыць з крайнасці ў крайнасць. Усё, што адбываецца зараз, гэта пэўна здрада ці перамога, і ніхто не можа зразумець, што гэта насамрэч».

Рэпутацыя Беларусі перад Украінай яшчэ выправіцца, мяркуе Франак.

«Я ўпэўнены, што будзе сустрэча з Зяленскім, да гэтага дойдзе. Але ў Святланы такая пазіцыя, што мы не павінны напрошвацца. Ніводзін раз, куды б Святлана не прыязджала, мы нідзе не напрошваліся, гэта заўжды была воля, жаданне той краіны, каторая прымае. І Вашынгтон, і Брусэль, і Лондан, і Парыж – то было іх запрашэнне. Я думаю, што так і з Украінай будзе. Калі яны будуць гатовыя, тады будзе гэтая сустрэча. Але, як кажа Святлана, мы ўсё роўна будзем падтрымліваць Украіну незалежна ад таго, якія ў нас адносіны з Адміністрацыяй Зяленскага».

Як сітуацыя ва Украіне ўплывае на беларускае пытанне?

«Вельмі моцна. Каб нехта табе дапамагаў, трэба каб ты быў у цэнтры ўвагі, але зараз уся ўвага на Украіну, на контрнаступ, на дапамогу, на зброю, і ва ўсіх гэтых дыскусіях там месца для Беларусі вельмі мала. Але вось цікавая асаблівасць: да 2022 года мы былі ў фокусе, у прыярытэце. Але гэта было сярод тых, хто зацікаўлены: сярод асноўных вялікіх краінаў. Зараз мы не ў фокусе, але мы сталі часткаю больш шырокай дыскусіі, у якую ўцягнуты ўвесь свет. То бок увага да нас не прапала, проста яна зараз ідзе праз прызму падзеяў ва Украіне».

Дарадца дадае, што добраахвотнікі, партызаны, кіберпартызаны, любыя акцыі ў падтрымку Украіны і іншае дапамагаюць скарэктаваць гэтую прызму.

«Але не ўсё атрымліваецца. Мы бачым, што многія рашэнні, якія мы спадзяваліся ў мінулым годзе правесці, дагэтуль не прынятыя. Але я думаю, што сёлета ў нас будзе рашэнне ў Міжнароднай арганізацыі працы па Беларусі, падчас Генасамблеі ААН мы паднімем пытанне па Беларусі, таксама Вялікая Сямёрка прыняла рэзалюцыю па ядравай зброі. Тэма ядравай зброі вельмі моцна трыгерыць, чапляе амаль усіх, і на ёй трэба будаваць мэсэджы. Калі мы хочам каб пра нас гаварылі, нам трэба ў гэтую міжнародную павестку ўкліньвацца і быць часткаю дыскусіі».

Дарадца адзначае, каб паказаць, што беларусы супраць расейскай прысутнасці на тэрыторыі Беларусі і супраць ядравай зброі, вельмі дапамагаюць сацыяльныя апытанні.

«Адзіны мінус, што апытваюцца толькі людзі, якія знаходзяцца ўнутры Беларусі, там не ўлічаны яшчэ сотні тысяч людзей, якія выехалі. Але гэтыя апытанні дапамагаюць зразумець, што беларусы не падтрымліваюць рэжым».

Франак адзначае, што дапамагаюць і розныя крэатыўныя акцыі, якія праводзяць беларусы.

«Перад рэферэндумам летась людзі дасылалі чыноўнікам ці школам інструкцыі, што ім трэба сфоткацца з двума крыжыкамі. І яны гэта рабілі паслухмяна! Я расказваю вось пра такія рэчы замежнікам, яны гавораць: «О, гэта вельмі класна!» Гэта паказвае, як ва ўмовах таталітарнага кіравання можна знаходзіць прастору для дзеяння. Альбо таксама цікавая гісторыя пра Павука Андрэя, які звоніць розным чыноўнікам. Мы дамовіліся з ім, дарэчы, зрабіць такі званок камусьці ў бліжэйшы час разам».

Ад такога крэатыву вельмі шмат што залежыць, падкрэслівае Франак.

«Ад нашага крэатыву будзе залежыць, ці здолеем мы ставіць рэжым у нязручнае становішча, каб ён у пэўны момант барахліў, даваў збой, каб мы паказвалі дзіркі ў гэтай машыне, бо яна хоча выглядаць такой непарушнай і скансалідаванай. Але мы ведаем, што яна дзіравая і трэба гэтыя дзіркі выяўляць».

«Чым больш пра цябе пішуць, тым больш мы цябе ізалюем»

Франак Вячорка кажа, што апошнія пару месяцаў улады праводзяць новую тактыку ў дачыненні да палітвязняў – не проста ізалююць ці пазбаўляюць карэспандэнцыі, а кідаюць у ШЫЗА ўсіх, пра каго пішуць сусветныя медыя.

«Яны такім чынам хочуць паказаць: «Чым больш пра цябе пішуць, тым больш мы цябе ізалюем». За кожную публікацыю, кожнае інтэрв’ю, кожную згадку – яны «дакідваюць» і караюць цябе больш. Яны пераконваюць сваякоў, каб не дабіваліся прызнання палітвязнямі. Зараз 1500 чалавек афіцыйна прызнаныя палітвязнямі, да 5000 чалавек не прызнаныя, таму што кажуць: «Будуць прызнаныя палітвязнямі – будуць у ШЫЗА». Тут выбар кожнай сям’і, але ёсць праблема: калі цябе не прызнаюць палітвязнем, а потым пойдзе размова аб вызваленні палітвязняў ці перамовы па палітвязням, то ці будуць гэтыя людзі ў спісе на вызваленне?»

Дарадца дадае, што сітуацыя з Віктарам Бабарыкам дала магчымасць прыцягнуць увагу да праблемы палітвязняў, умоваў у турмах і новай тактыкі фізічнага знішчэння людзей у зняволенні.

«Будзем спадзявацца, каб усё з ім вырашылася, каб ён ачуняў, каб быў вызвалены. Будзем працаваць на гэта. Але вы таксама са свайго боку падымайце гэтае пытанне. Калі вы валодаеце ангельскай ці замежнымі мовамі, заводзьце свае Twitter, LinkedIn, сайты, Youtube, рабіце больш кантэнту для міжнароднай супольнасці пра Беларусь».

Падчас сустрэчы з Франакам Вячоркам прагучала думка, што ў Каардынацыйнай Радзе цяпер няма каму прадстаўляць палітвязняў.

«Там ёсць і тыя, хто ўжо сядзелі, і сваякі палітвязняў, жонкі, ёсць Таццяна Хоміч, сястра Марыі Калеснікавай, якая вельмі актыўна па розных міжнародных пляцоўках ездзіць, выступае за вызваленне палітвязняў. Дыскусія ідзе акурат зараз па тым, якім чынам вызваляць палітвязняў, ці нам трэба казаць: «Захад, рабіце саступкі, змякчайце санкцыі, здымайце ціск з Лукашэнкі і тады ён пачне вызваляць палітвязняў». А другая стратэгія Кабанава ўмоўнага, які кажа: «Не, не змякчаць, а трэба павялічваць ціск, максімальныя санкцыі, і тады рэжым пачне вызваляць палітвязняў». І вось вакол гэтых двух напрамкаў вядуцца дыскусіі».

Калі пачнуцца перамовы з рэжымам Лукашэнкі?

«Нядаўна я слухаў эфір эксперта Фінскага цэнтру, які сказаў, што ў цяперашняй сітуацыі пасля ўсяго трэшу, які адбыўся, пытанне пра вызваленне палітвязняў трэба ставіць толькі ва ўльтыматыўнай форме. Бо зараз гаварыць, маўляў, давайце тут гандляваць палітвязнямі – гэта і амаральна, і бессэнсоўна, бо рэжым будзе набіраць па інэрцыі адразу новых палітвязняўі».

Франак мяркуе, што ў пытанні палітвязняў, дэмакратычныя сілы мусяць займаць прынцыповую пазіцыю.

«Няма такога сцэнару, што здымуць нейкія санкцыі, вызваляць трыста-чатырыста чалавек. Калі вызваляць, то вызваляць усіх. Іначай гэта яшчэ больш зацягне працэс. А вось перамовы трэба ставіць на тэму транзіту, пераходу, пераходнай справядлівасці ў тым ліку, якія гарантыі бяспекі магчыма там будуць для нейкіх людзей рэжыму. Вось для гэтага трэба весці перамовы».

Але да такіх перамоваў рэжым зараз не гатовы, лічыць дарадца.

«Нам нават замежныя партнёры, дыпламаты кажуць: «Так глуха наконт перамоваў, дыялогу, як цяпер, не было ніколі». То бок настолькі яны там забілі, закалацілі свае дзверы яшчэ дошкамі і прыставілі дзве канапы, каб гэтыя дзверы не адкрыліся, што зараз няма рэальных падставаў на перамовы. Але гэта не значыць, што сітуацыя не памяняецца заўтра».

«Мы не можам сінхранізавацца поўнасцю па палітыцы, але мы можам рабіць супольныя івэнты культурна-асветнага характару»

Падчас размовы прагучала думка, што ў беларусаў за межамі краіны і ўнутры губляецца сувязь, яны жывуць у розных рэаліях.

«Гэта адбывалася ў кожнага народу, які праходзіў праз падобныя рэчы. Усе, хто перажылі савецкую акупацыю, былі вымушаны выехаць за мяжу, усе, хто былі раздзеленыя. Нават у Беларусі ўжо быў такі перыяд, калі была Заходняя і Усходняя Беларусь, гэта было менш чым сто гадоў таму. Гэтая Усходняя Беларусь вельмі хутка дэградавала ў таталітарызм, і сувязі не было, і было вялікае неразуменне, нават сярод інтэлігенцыі, адукаваных людзей, што адбываецца на Усходзе. А тыя, хто на Усходзе, не разумелі, што там робяць гэтыя «заходнікі»».

Разрыў заўжды быў, і трэба шукаць тое, што аб’ядноўвае – найперш гэта культурна-асветніцкія рэчы, мяркуе Франак.

«Мы не можам сінхранізавацца поўнасцю па палітыцы, бо магчымасці ўнутры краіны і звонку вельмі розныя, але мы можам рабіць супольныя івэнты, кампаніі культурна-асветнага характару, онлайн гульні, нешта ў сацыяльных сетках супольнае, тое, што можа аб’ядноўваць тых, хто ўнутры краіны і за мяжой. Але мы заўжды будзем разыходзіцца ў палітычнай павестцы, бо жыццё цяпер пад калпаком у Беларусі ў вялікай ступені, і жыццё ў свабоднай Польшчы і Літве рознае. Мы бачым праблему нават на канферэнцыі дыяспараў і іншых івэнтах: калі людзі прыязджалі з Беларусі, яны зусім пра іншае думаюць, ім менш баліць, чым тым, хто ўжо там год-два жывуць за мяжой. Але будзем старацца, будзем думаць, як сшываць гэтыя дзве рэальнасці».

«Было б добра паглядзець, што працуе ў нашых суседзяў, і гэтыя сістэмы рыхтаваць да пераносу ў Беларусь»

Нягледзячы на парадак дня, які прасоўвае беларуская і расейская прапаганда, можна ўжо цяпер паказваць кантраст, як можа быць і як ёсць у лукашэнкаўскай Беларусі. Гэтым займаюцца незалежныя медыя, кажа дарадца.

«Трэба браць карысныя практыкі. Нам было б добра паглядзець, што працуе ў нашых суседзяў, і гэтыя сістэмы рыхтаваць да пераносу ў Беларусь. Нам не трэба будзе ўсё рабіць з нуля, вынаходзіць сваё. Напрыклад ва Украіне ёсць сістэма ДІЯ – там можна атрымаць сэрвісы, зарэгістраваць шлюб, на ковід падаць заяўку ці ў каранцін сысці. Зараз такой платформай магла б стаць «Новая Беларусь», якую будуюць нашыя праграмісты, туды можна ўбудоўваць адзін за адным кампаненты электроннай дзяржавы, якія ўжо ёсць у еўрапейскіх краінах».

Таксама трэба дамаўляцца з вялікімі бізнесамі, мяркуе Франак Вячорка.

«У нас была нядаўна паездка ў Вашынгтон і мы думалі заехаць у цэнтральны офіс штаб-кватэры кампаніі Mars (шакаладкі, якія ўсе ведаюць) і задаць ім пытанне, якім чынам яны бачаць сваю працу ў новай Беларусі, якім чынам мы можам развіваць супрацу. Можа быць яны дадуць абяцанне пабудаваць у новай Беларусі завод, фабрыку, вытворчасць. Няхай Facebook адкрые офіс у Менску, пад Менскам дзе-небудзь. Таму зараз трэба захаваць кантакты, каб хутка потым правесці рэформы, скарыстацца ўжо напрацаваным досведам, каб самім не набіваць гузакі».

Франак заўважае, што за мяжой ужо шмат робіцца для развіцця бізнесу беларусаў, дапамогі.

«Калі ўзяць тую самую Польшчу, ёсць вельмі шмат арганізацый, якія дапамагаюць менавіта з кансалтынгам, з адкрыццём бізнесу, ёсць АВВА – Асацыяцыя беларускага бізнесу за мяжой, якія кансультуюць і могуць дапамагчы з адкрыццём рахунку. Ёсць банкі, якія даюць мікрапазыкі і сярэднія пазыкі для бізнесу беларускага, ужо ёсць нейкія алгарытмы, якім чынам гэта ўсё рабіць. Бізнес-інкубатары ёсць і ў Літве, і ў Варшаве адкрываецца. Ёсць Імагуру – цэнтр, які кучу з гэтых ініцыятываў і ідэяў рэалізоўвае».

Дарадца кажа, цяпер праблема ў тым, што не хапае інфармацыі пра тое, што ўжо робіцца.

«Зрабіць адно вакно для ўсяго на свеце ў нас пакуль не атрымаецца, няма сваёй дзяржавы і адзінага механізму. Але ёсць шмат ініцыятываў і нам у такім фармаце трэба навучыцца працаваць».

«Акрамя нас саміх, пра нас ніхто не паклапоціцца»

Франак Вячорка адзначае, што цяпер шмат чаго залежыць ад міжнароднай супольнасці і ад геапалітычнай сітуацыі, і ад вынікаў вайны ва Украіне.

«Упэўнены, што Украіна пераможа. Але потым, калі будзе рашэнне па Беларусі, будзе ўсё залежыць, што мы рабілі ўвесь гэты час. І таму ад нас залежыць далёка не менш. Калі сітуацыя складзецца так, што Украіна перамагае, уся глабальная дыскусія пра лёс Беларусі – а Беларусь задушаная, знішчаная, зрусіфікаваная з ядравымі ракетамі Расеі – то для міжнароднай супольнасці не будзе матывацыі змагацца за Беларусь. І вось каб у нас быў шанец, быў свой голас, нам трэба ўмацоўваць сваю легітымнасць, трэба каб Святлана Ціханоўская рабіла сваю працу на міжнароднай арэне, каб беларускія добраахвотнікі працягвалі паказваць, што яны – не рэжым і стаяць па баку Украіны. Усе беларусы гэта разам робяць».

Спадзявацца на тое, што нехта за нас усё вырашыць, не варта, падкрэслівае дарадца.

«Спадзявацца на нейкіх разумных людзей звонку, а тым больш з Расеі, дакладна не варта – яны думаюць найперш пра свае інтарэсы. Нам трэба спадзявацца на сябе. І вось падчас гэтых двух гадоў міжнароднай працы я зразумеў, што акрамя нас саміх, пра нас ніхто не паклапоціцца. Ніхто. Нават калі здаецца, што нас любіць увесь свет. Любіць, але гэта не значыць, што бярэ за нас адказнасць».

Якія дзеянні робяць дэмсілы, каб не дапусціць закрыцця апошняга прапускнога пункту на мяжы з Польшчай?

«Выехаць з краіны ўсё яшчэ магчыма, але становіцца ўсё больш і больш складана. Пункт пропуску пакуль застаўся, ён пакуль не закрываецца. Але Польшча выставіла ўльтыматум: калі рэпрэсіі працягваюцца, калі Пачобута не вызваляць і іншых палітвязняў, тады яны разглядаюць варыянт закрыцця і таго пункта пропуску».

Зараз дэмакратычныя сілы вядуць перамовы, каб калі Польшча і закрывала пераход – то толькі для грузаперавозак, а не для звычайных пасажыраў.

«Я спадзяюся, што яны нас пачуюць. Пра закрыццё памежных пунктаў, перавозак гаварылі яшчэ ў пачатку вайны, яшчэ летась і мы тады таксама тлумачылі: для звычайных беларусаў лепш трымаць пераходы адкрытымі, каб людзі маглі ў рэшце рэшт вырвацца з лапаў КДБ».

Што дэмсілы плануюць рабіць, калі надыдуць выбары 2024 году?

«Да выбараў 2024 года не маю ніякіх сантыментаў. Я не бачу пакуль ніякай пэўнасці, што яны адбудуцца. У мяне такое адчуванне, што Лукашэнка зараз будзе ўсё адтэрміноўваць, адмяняць, пераносіць, і вось хутчэй за ўсё правесці, быццам нічога не адбылося. Ніхто нават не заўважыць што гэтыя выбары былі. Бо Лукашэнка баіцца мабілізацыі людзей. Тут нам трэба выпрацаваць нейкую крэатыўную стратэгію, каб скарыстацца гэтым такім чынам, каб было бяспечна з аднаго боку, але і так, каб гэтым паставіць рэжым у нязручнае становішча».

Чаму з Офісу сышлі некаторыя супрацоўнікі?

«У нас сышлі тры вельмі важныя супрацоўніцы, яны займаліся камунікацыяй, але гэта ўжо даўно было запланавана. У прынцыпе яны хацелі і планавалі адкрыць цэнтр для стратэгічнай камунікацыі, дапамагаць усім дэмакратычным сілам. Яны яго доўга рыхтавалі, рэгістравалі, у выніку зрабілі, гэта ўсё было па дамоўленасці, узаемна, палюбоўна. То бок ніякага канфлікту няма, мы з імі кожны дзень на сувязі».

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot

Размова ад 27.04.2023

Вялікая размова з policy-сакратаром Беларускага Нацыянальнага Моладзевага Савету «РАДА» Зміцерам Герыловічам

2023-04-21T08:23:02.747Z

Аліна Герашчанка, кіраўніца аддзела па знешніх сувязях у ОСЦ і Зміцер Герыловіч, policy-сакратар БНМС "Рада"

Што такое Беларускі Нацыянальны Моладзевы Савет «РАДА»?

«Мы з’яўляемся парасонавай структурай, то бок мы аб’ядноўваем не людзей, а іншыя арганізацыі і ініцыятывы: студэнцкія, экалагічныя моладзевыя ініцыятывы, культурніцкія, ЛГБТК+. У нас вельмі шмат розных арганізацый: зараз нас 33. Гэтыя арганізацыі збіраюцца разам як мінімум раз на год і абмяркоўваюць, што адбываецца, што мусіць «РАДА» рабіць – то бок пытанні стратэгічнага ўзроўню: абіраем кірункі сваёй дзейнасці, як мы ставімся да тых ці іншых падзей, што мусім згодна з гэтым зрабіць».

Зараз у Савеце «РАДА» 7 чалавек – у асноўным, гэта маладыя актыўныя беларускі. У «РАДА» ёсць выканаўчы орган – Сакратарыят, супрацоўнікам якога і з’яўляецца Зміцер Герыловіч.

«У Сакратарыяце нас зараз 8 чалавек – розныя кірункі, каардынацыя агульная: медыя, міжнародная дзейнасць, адукацыйная дзейнасць. Мая праца як policy-сакратара – гэта распрацоўка дакументаў і аналітыка дакументаў іншых арганізацый, да прыкладу, Офісу, з нагоды таго, наколькі ўдзел моладзі там прадугледжаны, наколькі гэта накіравана на моладзь».

Дзе ў дзяржаве месца моладзі?

«У сэрцы. Насамрэч, я думаю, што шмат хто сутыкаўся выразам: «моладзь – гэта будучыня краіны, нацыі і г.д».. Гэта ўсё лухта, моладзь – гэта рэчаіснасць, гэта сёння. Жыць адкладзеным жыццём, чакаць, што заўтра вы станеце дарослымі і будзеце разбірацца, – няма часу. Я думаю, што па падзеях, якія адбываліся і адбываюцца, усім заўважна, што моладзь вельмі актыўна ва ўсім удзельнічае. І вось у гэтым сэнсе прыкра нават чуць, што трэба чакаць чагосьці іншага. І вельмі крута, што гэтага мы не чуем ці чуем значна радзей ад дэмакратычных сілаў. То бок, гэта больш пазіцыя дзяржавы. Дэмакратычныя сілы больш актыўна заклікаюць моладзь, адкрываюцца для яе ўдзелу. Гэта тое, што і мусіць быць у нармальнай дэмакратычнай краіне, у нармальнай дэмакратычнай Беларусі, якую мы ўсе зараз хочам адбудаваць».

Моладзь – гэта рухавік і носьбіт зменаў, мяркуе Зміцер. Таму вельмі важна размаўляць з моладдзю і чуць яе.

«Моладзь – гэта 18–35 па ўзросце. Мы не прыхільнікі канцэпцыі, згодна з якой цяпер у Прэзідыуме Моладзевых саветаў Беларусі ўдзельнічаюць 60-гадовыя людзі, якія заўсёды кажуць, што «маладыя душой». І ў такім выпадку няма дарогі маладым. 18–35 для нас – гэта той узрост, які адпавядае панятку «моладзь», гэта адпавядае еўрапейскім стандартам. У міжнароднай сістэме (напрыклад, сістэме ААН) людзі да 18 гадоў лічацца падлеткамі ці дзецьмі».

У «РАДЗЕ» ёсць два фарматы працы: чалавек можа быць абраны ў Савет і там зможа пашыраць свой парадак дня, або працаваць у працоўных групах.

«Гэтыя працоўныя групы фармуюцца вельмі лёгка: патрэбныя проста дзве арганізацыі, якія кажуць, напрыклад: «Нам цікавае пытанне адукацыі на беларускай мове». Яны ствараюць працоўную групу і могуць рабіць любы дзьвіж у межах парадку дня і Статута «РАДА», але ніякіх абмежаванняў, ніякай цэнзуры там наогул няма. Па такіх канкрэтных пытаннях праца можа весціся шчыльна ўвесь год», – тлумачыць Зміцер.

У статуце «РАДА» апісаныя крытэры, хто можа там працаваць. Пасля 2020-га давялося гэтыя крытэры пашыраць праз палітычную сітуацыю ў Беларусі.

«Раней было так, што гэта абавязкова арганізацыі, якія зарэгістраваныя альбо дзейнічаюць на тэрыторыі Беларусі. Зразумела, зараз шмат хто вымушаны з’ехаць, і вялікая колькасць маладых людзей стварае свае студэнцкія, дыяспаральныя арганізацыі па-за межамі краіны. Па-другое, гэта павінны быць беларусы/-кі, проста вымушаныя зараз з’ехаць з Беларусі. Вельмі часта яны нават працуюць на карысць і ўнутры Беларусі, але проста зарэгістраваныя па-за яе межамі».

Другі крытэр – 2/3 сяброў арганізацыі мусяць належаць да беларускай моладзі і 2/3 галасоў у выканаўчым органе таксама мусяць быць за беларусамі/-камі, тлумачыць Зміцер Герыловіч.

«То бок, калі гэта не проста беларусаў/-ак набралі, а арганізацыя ачольваецца нейкімі іншымі людзьмі – такое не будзе адпавядаць нашым крытэрам. Нам трэба, каб менавіта беларусы/-кі прымалі ўдзел у прыняцці рашэнняў гэтых арганізацый. У іншым – ніякіх абмежаванняў».

Ідэальная моладзевая супольнасць у Беларусі

«Мне хочацца бачыць моладзь без цэнзуры, адкрытай да рознага досведу. Канечне, трэба стаяць за свае каштоўнасці, але пры гэтым не быць супраць усяго іншага, паважаць, слухаць і чуць адно аднаго і не перашкаджаць іншым. Прасторы будзе дастаткова для нас усіх, каб рабіць карысныя справы адначасова. І яшчэ, гэта павінна быць галоўным кампанентам дзяржаўнай моладзевай палітыкі – стварыць умовы, каб моладзь развівалася і рабіла тое, што ёй цікава. Таму і супольнасць мусіць быць прагрэсіўная, развітая і адкрытая да новага досведу, да таго, каб быць ініцыятыўнай і ствараць штосьці новае. Я такую супольнасць бачу ў Беларусі».

Па дадзеных на студзень 2021 году, моладзі ва ўзросце ад 14 да 31 году ў Беларусі было 1 858 464 чалавек, кажа эксперт.

«То бок, нас як мінімум 20 адсоткаў ад насельніцтва краіны. З амаль двух мільёнаў чалавек таленавітым на 2021 год было выдаткавана 14 грантаў. Чатырнаццаць. Яшчэ 1783 чалавекі былі «поощрены» – то бок, гэта нават не грант, не стыпендыя, а проста аднаразовая выплата за нейкія дасягненні».

Навошта патрэбная моладзевая палітыка дзяржавы?

Зміцер звяртае ўвагу на дакументы з 11 парадамі Рады Еўропы для дзяржаў, як мусіць быць створана, на што асабліва звярнуць увагу ў распрацоўцы дзяржаўных моладзевых палітык. Першы пункт – нефармальная адукацыя.

«Гэта тое, чым займаюцца арганізацыі грамадзянскай супольнасці: студэнцкія, культурніцкія, экалагічныя арганізацыі. То бок, мы самі перадаем досвед, робім штосьці супольна. Нефармальная адукацыя не значыць, што вы атрымаеце дыплом бакалаўра ў экалогіі. Гэта значыць, што вы дакладна разам з сябрамі будзеце ведаць, як сартаваць смецце. Вы як мінімум для грамадства робіце важную справу. Гэта я паказваю самы базавы ўзровень нефармальнай адукацыі, а ён можа быць вельмі высокім».

Неабходная палітыка па стварэнні ўмоваў для адукацыі моладзі, людзі, якія ведаюць, як заахвоціць моладзь і прыцягнуць яе ўвагу да адукацыі. Для рэалізацыі такіх працэсаў неабходны бюджэт і адмысловая інфармацыйная палітыка. Таксама моладзь мусіць абавязкова ўдзельнічаць у даследаваннях, на базе якіх і складаюцца падобныя дакументы, перакананы Зміцер.

«Таксама ёсць абавязковае супольнае дзеянне ўсіх міністэрстваў. Гэта можа быць кансультацыйны орган пры нейкім міністэрстве. І яго задача – гэта камунікацыя паміж моладдзю і дзяржавай. То бок вы не думайце, да каго звярнуцца, бо ёсць гэты орган, там моладзь звычайная, альбо людзі, якія прайшлі адукацыю як камунікаваць з моладдзю, а не проста, як адпіскі пісаць. І вось вы ім кажаце, што ёсць такое пытанне, як з гэтым справіцца. І вам адказваюць праз пэўны час. Ці вас нават запрашаюць, каб вы разам паразмаўлялі і знайшлі, якія крокі трэба зрабіць, каб выправіць гэтую сітуацыю».

Беларуская ўлада робіць акцэнт на патрыятычным выхаванні моладзі, з дапамогай хлусні і падмены гістарычных фактаў. Як з гэтым змагацца?

«Я думаю, што наогул усё, што робім мы, дэмакратычныя сілы, неабыякавыя актывісты ў Беларусі, па-за межамі Беларусі – мы ствараем альтэрнатыву. Гэта галоўнае. Улада Лукашэнкі стварае выгляд маналітнага блоку, але гэта не так. У гэтым маналітным блоку шмат дзірак і вось пра гэтыя дзіркі трэба казаць. Як можна казаць пра тое, што Беларусь і Расія найлепшыя сябры, калі ў нас такая гісторыя войнаў паміж краінамі? Трэба пра ўсё гэта казаць».

Таму неабходна, каб грамадская супольнасць стварала альтэрнатыву, казала што ёсць іншыя прыклады.

«Ну і мы жывем у сучасным свеце, інфармацыя дасяжная па ўсёй планеце. Галоўнае цікавіцца. Трэба ствараць праграмы, нават адукацыйныя, каб вось гэту альтэрнатыву даваць. Канешне, вельмі шмат працы было ў Беларусі да 20-га году, гэта я кажу ў першыя чаргу пра культурніцкую, гістарычную спадчыну і гэтак далей. Гэта трэба працягваць. Трэба рабіць больш выставаў, заахвочваць людзей удзельнічаць, даследаванні праводзіць. Гэтага ніколі не будзе дастаткова, мне падаецца».

«РАДА» – адна з першых у свеце арганізацый, якая зрабіла альтэрнатыўную справаздачу ў ААН па стане правоў моладзі ў краіне.

«Гэта было ў 2019 годзе. Гэта так званы ўніверсальны перыядычны агляд, кожная краіна яго праходзіць праз кожныя чатыры з паловай гады. І вось Беларусь у той момант справаздачылася. Ёсць афіцыйная справаздача ад дзяржавы, а арганізацыі грамадскай супольнасці робяць сваю альтэрнатыўную справаздачу, каб паказаць, што насамрэч адбываецца. І мы па моладзі рабілі такую справаздачу, збіралі інфармацыю праз актывістаў/актывістак, праз нашыя сяброўскія арганізацыі».

«РАДА» робіць шмат розных адукацыйных праграм, розных кірункаў і кампетэнцый для моладзі.

«То бок людзі, якія хочуць, напрыклад, падмацаваць свае навыкі лідэрскія, навучыцца размаўляць перад камерай, даваць інтэрв'ю, складаць сваю прамову, рэзюмэ і іншае».

Таксама «РАДА» працуе з моладдзю, якая ўжо ўяўляе сабой нейкую суполку.

«Напрыклад, вас 3-4 чалавекі і вы робіце штосьці разам. Вы разумееце, што вам не хапае нейкіх навыкаў арганізацыйнага мэнэджмэнту, дзе і як знайсці данат і іншае. Мы робім адмысловыя трэнінгавыя курсы, адукацыйныя семінары на гэтыя тэмы. І трэцяе – гэта адукацыя для будучых трэнераў. То бок мы робім курсы, як стаць трэнерам нефармальнай адукацыі».

У Беларусі дагэтуль няма закону аб нефармальнай адукацыі, але ў моладзевай палітыцы ўжо з’явіўся гэты пункт.

«Канешне зараз быццам мы можам паказаць гэтыя рэкамендацыі, якія мы дасылалі ў Мінадукацыю ў пэўны час, 35 старонак. Пасля 20-га году, канечне, увесь гэты дакумент быў перапісаны, з’явілася патрыятычнае выхаванне і іншыя рэчы. І амаль усё, што мы рэкамендавалі, сюды не патрапіла, асабліва ў частцы, якая тычыцца моладзевых грамадскіх аб’яднанняў і ўдзелу моладзі ў грамадска-палітычным жыцці краіны. Зразумела, па якіх прычынах».

«РАДА» таксама ўваходзіць у еўрапейскую сетку моладзевых надсаветаў.

«Цягам апошніх трох з паловай гадоў мы прасунулі там 3 рэзалюцыі, якія тычыліся Беларусі. Апошняя была летась супраць вось гэтай падвоенай дыскрымінацыі, якая была звязана з тым, што дзяржава выступіла на баку агрэсара ў канфлікце ва Украіне. Гэта вельмі моцна адбілася на людзях, якія ўжо з’ехалі з Беларусі, як ахвяры рэжыму Лукашэнкі, якія з’ехалі ва Украіну ці ў іншыя краіны. Да іх было не заўсёды добрае стаўленне і таму мы прасоўвалі гэтую рэзалюцыю, каб падняць гэтае пытанне ў Еўропе».

Як можна далучыцца да БНМС «РАДА»?

«Хачу звярнуцца да прадстаўнікоў палітычнага рэжыму. Мы паўсюль. Вам не схавацца ад нас. Таму што моладзь паўсюль. Нас 20 адсоткаў. Мы ў Беларусі і мы назіраем. А што тычыцца нас, то зараз частка арганізацый застаецца ў Беларусі, частка з’ехала з краіны і жыве дзесьці ў Еўропе. І мы займаемся тым, каб наладзіць гэты мост, каб камунікацыя не перарывалася, каб усё ж такі супольнасць была цэласнай, каб у моладзі была магчымасць абменьвацца досведам, меркаваннямі, інфармацыяй».

Праз пытанне бяспекі «РАДА» не можа публічна агучваць колькасць чальцоў у Беларусі.

«Але калі вы беларуская моладзевая арганізацыя, вы можаце далучыцца да «РАДА». У нас на сайце вы можаце знайсці раздзел «як далучыцца да РАДА» у меню. Таксама можаце напісаць нам наўпрост у сацсетках».

Якія перспектывы і будучыня ў беларускай моладзі? Як моладзь будзе ўдзельнічаць у дзяржаўных пытаннях?

Зміцер Герыловіч мяркуе, што ў школьнай праграме мусяць абавязкова быць раздзелы: што такое выбары, як адбываецца выбарчы працэс, як ствараць свае арганізацыі па самакіраванні, як у іх удзельнічаць у школе, ва ўніверсітэце, у тэхнікуме, на працы, як даносіць сваё меркаванне.

«Гэтую ролю могуць таксама адыгрываць і арганізацыі грамадскай супольнасці. Але мы можам навучыць тэорыі або дзяржава можа стварыць умовы, каб людзі сустракаліся, абмяркоўвалі свае думкі, меркаванні, але носьбітамі гэтых меркаванняў і думак, ініцыятарамі ўсё роўна мусіць быць моладзь. Ну то бок мы самі. Немагчыма навучыць і прыдумаць усе гэтыя крэатыўныя фарматы. Гэта мусіць ісці ад людзей. Трэба проста ствараць не рэпрэсіўныя ўмовы, калі любая ініцыятыва прыводзіць да таго, што ты больш губляеш, чым набываеш. А наадварот».

Неабходна стварыць умовы, каб моладзі было цікава ўдзельнічаць у вырашэнні дзяржаўных пытанняў.

«Таму я думаю, што моладзь па-першае мусіць атрымаць адукацыю, прайсці гэты этап удзелу ўжо на ўзроўні школы, ва ўніверсітэтах ці іншых адукацыйных інстытуцыях. І пасля ўжо рэалізоўваць гэта ўсё на практыцы ў грамадскім жыцці, палітычным – ісці на выбары, ведаць, што твой голас мае вагу».

Ці будзе ў новай Беларусі месца Беларускаму дзяржаўнаму саюзу моладзі?

«Калі БДСМ адключыць ад апарату штучнага дыхання, у выглядзе манаполіі на дзяржаўнае фінансаванне, то ці змогуць яны атрымаць такую ж колькасць сяброў, якая ў іх ёсць? Ці наогул быць цікавымі хаця б якой суполцы ў Беларусі. Калі яны на дэмакратычных прынцыпах змогуць пабудаваць працу – калі ласачка. Ну працуйце і далей. Але паразітаваць на дзяржаўным бюджэце і казаць: «Паглядзіце, мы самая моцная арганізацыя ў Еўропе». Так, па колькасці яны і ёсць адна з самых буйных арганізацый у Еўропе, але мы ведаем як гэта адбываецца – гэта проста як бы прыгоннае права».

Якія мерапрыемствы «РАДА» будзе праводзіць бліжэйшым часам?

«Ёсць наша флагманская праграма «Акадэмія Першых», якая дае навыкі, што спатрэбяцца пры кіраванні суполкамі і арганізацыямі. Таксама ёсць розныя курсы тэматычныя: як зрабіць сваю справу інклюзіўнай, як зрабіць адкрытымі для розных, дзе шукаць фінансаванне на сваю дзейнасць. Такія курсы ў нас звычайна з’яўляюцца вельмі часта, таму проста падпішыцеся на нас у сацсетках».

Праграма «Акадэмія Першых» складаецца з асобных курсаў на розныя тэмы. У траўні запусціцца курс «як планаваць дзейнасць ва ўмовах крызісу».

Віды планавання: доўга / кароткатэрміновае, results-based management, сцэнара планавання;
Планаванне ва ўмовах крызісу. Рэагаванне на змены знешняй сітуацыі і змяненне плана;
Як спраўляцца ў нестабільных абставінах асабіста і арганізацыі?

Тэмы наступных курсаў:

Як зрабіць сваю дзейнасць інклюзіўнай;
Як ствараць праекты і кіраваць імі;
Дзе шукаць фінансаванне на дзейнасць;

Бліжэйшым часам «РАДА» запусціць трэнерскую школу, дзе будзе вучыць маладых актывістаў і актывістак праводзіць трэнінгі. Навучанне практыка-арыентаваные, эксперты дапамогуць кожнаму і кожнай правесці сваё мерапрыемства.

«РАДА» звычайна праводзіць свае адукацыйныя фарматы ў змяшаным фармаце – онлайн і офлайн.

«То бок людзям у Беларусі не абавязкова ездзіць за мяжу, але ў нашых, асабліва такіх доўгатэрміновых праграмах, ёсць офлайнавыя блокі, на якія прыязджаюць людзі. Не заўсёды, але вельмі часта мы намагаемся каб гэта было, бо гэта ўсё ж такі дазваляе людзям пабачыць адно аднаго і задаць усе пытанні да трэнераў. Але нават калі не будзе атрымлівацца прыехаць па нейкіх прычынах, гэта канешне таксама магчыма».

Больш інфармацыі глядзіце на сайце «РАДА» і ў сацыяльных сетках.

Канал «Твои возможности» з адукацыйнымі магчымасцямі:

https://t.me/volunteer_minsk

Інстаграм «РАДА»:

https://www.instagram.com/rada.fm/

Сайт:
https://rada.fm/2023/03/13/youth-policy/

Далучайцеся да валанцёраў Офіса Святланы Ціханоўскай! Цяпер гэта можна зрабіць праз чат-бот: @AskOffice_Bot