Kurash - sport turi, belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-yakka olishuvi. Kurashish san’ati ko’p xalqlarda qadim zamonlardan buyon ma’lum. Kurash ayniqsa Yunonistonda keng tarqalib, qadimgi olimpiada musobaqalaridan doimiy o’rin olib kelgan. Milliy Kurashning xilma-xil ko’rinishlari O’zbekiston, Gretsiya, Italiya, Yaponiya, Turkiya, Eron, Afg’oniston, Rossiya, Gruziya, Armaniston, Ozarbayjon, Qozog’iston va boshqa mamlakatlarda mavjud. Zavonaviy sport Kurashining asosiy qoidalari 18-a. oxiri — 19-a. boshlarida Yevropaning bir necha mamlakatlarida ishlab chiqildi. 1912 y. Xalqaro havaskorlar kurash federatsiyasi (FILA) tuzildi (hozir unga 144 mamlakat, O’zbekiston 1993 y.dan a’zo). Xalqaro maydonda sport Kurashining yunonrum kurashi, erkin kurash, dzyudo, sambo va boshqa turlari keng tarqalgan. Keyingi yillarda O’zbek Kurashi ham alohida Kurash turi sifatida dunyo miqyosida tan olib boshlandi. Kurash insonni kuchli, epchil, chidamli va irodali qilib tarbiyalash vositalaridan biri hisoblanadi. Shifokorlar nazorati ostida 12 yoshdan Kurash bilan shug’ullanishga ruxsat etiladi. Kurash azaldan o’zbek turmush tarzining uzviy qismi bo’lganligini arxeologik topilmalar,tarixiy qo’lyozmalar tasdiqlaydi. Qadim Baqtriya (O’zbekiston jan.) hududidan topilgan jez davriga oid silindrsimon sopol idishda ikki polvon va ulardan biri ikkinchisini chalayotgani tasvirlangan. Shu davrga mansub boshqa arxeologik topilmada esa polvonlarning Kurash usullarini namoyish qilayotgani aks ettirilgan. Bu noyob topilmalar miloddan 1,5 ming yil ilgari ham Kurash ajdodlarimiz turmush tarzining bir qismi bo’lganidan dalolat beradi. Yunon yozuvchisi Klavdiy Elian (2—3-a.) va b. tarixiy shaxslarning yozishicha, shu hududda umr kechirgan sak qabilasi qizlari o’zlariga kuyovni yigitlar bilan kurashib tanlaganlar. Keyinchalik qizlar kuyovni shart ko’yish yo’li bilan aniqlashgan va bu shar-tda Kurash musobaqasi bo’lgan. Bunga o’zbek xalq qahramonlik dostoni — „Alpo-mish“dagi Barchin shartlarini misol qilib ko’rsatish mumkin. Ibn Sino „Tib qonunlari“ asarida yozgan: „K.ning turlari ham bir sh Ulardan biri ikki kurashuvchining biri o’z raqibining belbog’idan ushlab o’ziga tortadi, shu bilan birga o’z raqibidan qutulishning chorasini qiladi…“. Bu ta’rif zamonaviy Kurash qoidalariga yaqindir. Shuningdek, Mahmud Koshg’ariyning „Devonu lug’otit turk“, Alisher Navoiyning „Hamsa“, „Holoti Pahlavon Muhammad“, Zayniddin Vosifiyning „Badoye’ ul-vaqoye’“, Husayn Voiz Koshifiyning „Futuvvatnomai sultoniy“, Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma“ asarida Kurash hakida qimmatli ma’lumotlar bor. 9—16-a.larda Kurash xalqo’rtasida keng ommalashgan. Shudavrda Pahlavon Mahmud, Sodiq polvon qabilar Kurash dovrug’ini oshirishgan. MINT EMINEM O’zbek xalq yakka kurashining belbog’li kurash deb nomlangan turi ham bor. Unga ham taalluqli ko’plab arxeologik topilmalar va tarixiy qo’lyozmalar mavjud. Bundan 5 ming yil ilgari davrga mansub qad. Mesopotamiya hududidan topilgan haykalchada belbog’li kurash usulida musobaqalashayotgan polvonlar tasvirlangan. Xitoyning qad. „Tan-shu“ qo’lyozmasida Farg’ova vodiysida to’ylar, sayllar K. musobaqalarisiz o’tmasligi yozilgan. Ahmad Polvon, Xo’ja polvon va sh. k. Kurash ning ana shu turida shuhrat qozonishgan (19-a. oxiri — 20-a. boshi). Chorizm istilosi va sho’rolar davrida o’zbek milliy K.ini xalq turmush tarzidan sun’iy ravishda siqib chiqarishga harakat qilindi. 20-a.ning 90-y.lari oxiriga kelib bu urinishlarga barham berildi. 1991 y.dakurashchilar sulolasi vakili, bir necha K. turlari bo’yicha xalqaro miqyosda sport ustasi Komil Yusupov o’zbekcha K.ning xalqaro andozalarga moslangan quyidagi qoidalarini ishlab chikdi: K. tushuvchilar 14 x 14 m dan 16x 16 m gacha bo’lgan, chetroq qismi qizil rangli „xavfli chiziq“ bilan belgilangan ko’k-yashil tusli K. gilamida tik turgan holatda bellashadilar. G’olib ishlatilgan usullar va maydondagi xatti-harakatlariga qo’yiladigan baholarga qarab aniqlanadi. K.da bo’g’ish, raqibga og’riq beruvchi usullar qo’llashga ruxsat etilmaydi, kurashuvchilarning biri ko’k, ikkinchisi yashil rangli yaktak (ayollar yaktak ichidan oq rangli futbolka) kiyadi, belga eni 4—5 sm li tasma (belbog’) bog’lanadi, erkaqlar 60, 66, 73, 81, 90, 100 kg va 100 kg dan ziyod, ayollar 48, 52, 57, 63, 70, 78, va 78 kg dan ziyod vazn toifalarida kurashadilar (bolalar, o’smirlar, o’spirinlar, yoshi ulug’lar va qizlar musobaqalarida ham yosh xususiyatlari hisobga olingan holda vazn toifalari belgilanadi). Xalqaro kurash assotsiatsiyasi (1KA)ning 2003 y. Toshkentda o’tgan kongressi har bir uchrashuvning qizg’in bo’lishini ta’-minlash maqsadida rasmiy musobaqalarda bellashuv vaqtini 3 min. qilib belgiladi. Ishlatilgan usullarga bajarilishiga mos ravishda „chala“, „yonbosh“, „halol“ baholari, qoidaga zid harakatlarga esa „tanbeh“, „dakki“, „g’irrom“ jazolari beriladi. Kurashuvchi „halol“ bahosini olsa (yoki raqibi „g’irrom“ bilan jazolansa) bu uning g’alabasini bildiradi. Ikki bor „yonbosh“ bahosini olish (yoki raqibining ikki bor „dakki“ deya jazolanishi) ham g’alabani anglatadi. „Chala“ baholari hisobga olib boriladi va h. k. Bahrlar tengligida oxirgi baho olgan kurash-chiga g’alaba beriladi, kurashchilarning baho va jazolari soni teng holatda baho ustunlikka ega bo’ladi, jazolar soni teng bo’lsa oxirgi jazo olgan mag’lub hisoblanadi, agar barchasi teng (yoki baho va jazo olinmagan) bo’lsa, g’olib hakamlarning ko’pchilik ovoziga ko’ra e’lon qilinadi.

1992 y.da O’zbekistonda kurash federatsiyasi, 2001 y.da O’zbekistonda belbog’li kurash federatsiyasi tuzildi. 1998 y. sent.da Toshkentda 28 davlat (AQSH, Boliviya, Buyuk Britaniya, Gollandiya, Rossiya, O’zbekiston, Yaponiya va h.k.) vakillari Xalqaro kurash assotsiatsiyasi (IKA) muassislari bo’lishdi va shu munosabat bilan bu yerda o’zbekcha K. bo’yicha yirik xalqaro musobaqa o’tkazildi. O’zR Prezidentining „Xalqaro kurash assotsiatsiyasini qo’llab-quvvatlash to’g’risida“gi farmoni (1999 y. 1 fev.) o’zbek milliy K. ining yavada rivojlanishiga turtki bo’ldi. O’sha yili Toshkentda o’zbekcha K. bo’yicha birinchi jahon chempionati, Rossiyaning Bryansk sh.da ayollar o’rtasida xalqaro musobaqa bo’lib o’tdi. IKA qoshida Xalqaro K. akademiyasi, Butun jahon K.ni rivojlantirish jamg’armasi tuzildi, assotsiatsiya muassisligida „Kurash“ jur. ta’sis qilindi. Adabiy-badiiy, ijtimoiy-publitsistik, axborot-reklama yo’nalishidagi bu jur. Toshkentda 1999 y. okt. oyidan buyon nashr etiladi.

2000 y. O’zbekistonda K. oyligi o’tkazildi. Bu oylik davomida 2 mln.ga yaqin kishi K. gilamiga chiqdi. Buyuk Britaniyada IKA faxriy prezidenti Islom Karimov nomidagi an’anaviy xalqaro musobaqaga asos solindi. 2001 y.dan Xalqaro K. in-ti (Toshkentda) faoli-yat ko’rsata boshladi. 1KA ga 66 ta milliy federatsiya a’zo bo’lib kirdi (2003). Yevropa, Osiyo, Panamerika va Okeaniya K. konfederatsiya lari tuzildi. Hoz. paytda o’zbekcha K. bilan xorijiy mamlakatlarda 600 mingdan ziyod kishi shug’ullanadi. K.ning bu turi bo’yicha jahon, qita va mamlakatlar chempionatlari hamda birinchshtiklari, O’zbekistonda atTermiziy, Pahlavon Mahmud xotirasiga bag’ishlangan va boshqa ko’plab xalqaro musobaqalar muntazam o’tkaziladi. Hoz. vaqtda O’zbekistonda 22 ta olimpiada o’rinbosarlari maktabi, 37 ta bolalaro’smirlar sport maktabi va 206 ta K. maktabida sportning bu turi bo’yicha o’quvchilarga tahsil beriladi. Oliy o’quv yurtlarida 100 dan ortiq K. to’garaklari faoliyat ko’rsatadi. Kurashchilar bilan 851 vafar murabbiy shug’ullanadi (2003). Osiyo olimpiya kengashi 2003 y.da K.ning bu turini Osiyo o’yinlari dasturiga kiritdi. K. bo’yicha o’tkazilidigan jahon chempionatlarida Bahrom Anazov, Isoq Axmedov, Maxtumquli Mahmudov, Kamol Murodov, Toshtemir Muhammadiyev, Akobir Qurbonov (O’zbekiston), Kubashxonim Elknur, Selim Totar o’g’li (Tur-kiya), Aleksandr Katsuragi, Karlos Xonorato (Braziliya), Pavel Melananets (Polsha), Xiroyoshi Kashimoto (Yaponiya) va b. golib chikdilar va sovrindor bo’ldilar.

O'zbekiston Respublikasining birinchi prezidenti Islom Karimov “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarida ta’kidlaganidek, har qaysi xalq yoki millatning ma’naviyatini uning tarixi, o‘ziga xos urf-odat va an’analari, hayotiy qadriyatlaridan ayri holda tasavvur etib bo‘lmaydi. Bu borada, tabiiyki, ma’naviy meros, madaniy boyliklar, ko‘hna tarixiy yodgorliklar muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.

Mustaqillik yillarida milliy an’ana va qadriyatlarimizni asrab-avaylab, kelajak avlodga bekamu ko‘st yetkazishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu jarayonda unutilib ketayotgan xalq og‘zaki ijodi namunalari, an’ana va urf-odatlar, milliy o‘yinlar qayta tiklanayotir.

Xalq o‘yinlari azaldan ajdodlarimiz madaniy hayotining ajralmas qismi sifatida e’zozlanadi. Aksariyat o‘yinlarning ildizlari juda qadimiy bo‘lib, ular asrlar davomida xalqimiz ma’naviyatini boyitishga, ongu tafakkuri va his-tuyg‘ularini teranlashtirishga xizmat qilgan. O‘yinlarda xalqning turmush tarzi, mehnati, yutuqlari o‘z aksini topadi. Shu bois ular yosh avlodlarni tarbiyalashda “hayot maktabi” vazifasini o‘tagan.

O‘yin – turli ifodali vositalar bilan ma’lum qoida yoki oldindan kelishilgan shartlar asosidagi jismoniy musobaqalar, bellashuvlar, tafakkur bahslari va ijrochilik talablaridan vujudga kelgan milliy qadriyat hisoblanadi.

Ibn Sino “Tib qonunlari” asarida kurash va jismoniy mashqlarning kishi badantarbiyasidagi o‘rni, o‘yinning shifobaxsh xususiyatlari haqida to‘xtalgan. Kaykovus, Umar Hayyom, Abulqosim Firdavsiy, Beruniy chavgon, nard, shaxmat, tirandozlik, qilichbozlik, chavandozlik kabi yuzlab o‘yinlar xususida yozib qoldirgan. Alisher Navoiy asarlarida bayramlar, tantanalar, to‘ylar munosabati bilan tashkil etilgan o‘yinlar haqida ko‘pgina ma’lumotlar bor. Ularda o‘yinlarning uyushtirilishi, ijrochilari, o‘tkazish qoidalari bayon etilgan.

Milliy o‘yinlar tarixini o‘rganishda Mahmud Qoshg‘ariyning “Devoni lug‘otit turk” asarining o‘rni beqiyos. Asarda xalq o‘yinlarining bir yuz ellikdan ziyod turi tilga olingan. Jumladan, “qorang‘uni” (qorong‘ida qo‘rg‘on olish), “bandol” (asir olish), “o‘tish-o‘tish” (davra o‘yini), “chavgon” (to‘p o‘yini), “o‘t bandal” (tayoq o‘yini), qilichbozlik, nayzadorlik va boshqa o‘yinlar haqida ham ma’lumot beriladi. Lug‘atda izoh berilgan o‘yinlarning bir nechtasi hozirgi kunda ham bolalar uchun qiziqarli mashg‘ulot sanaladi.

“Alpomish” dostoni xalq o‘yinlarini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. Unda kurash, ot, poyga, uloq, nayza sanchish, kamondan o‘q otish, qilichbozlik, merganlik kabi o‘yinlar negizida mardlik, jangovarlik, oriyat, matonat, ma’naviy va jismoniy komillik kabi fazilatlar o‘z ifodasini topgan.

Doimiy o‘tkaziladigan o‘yinlar bilan birga har bir faslga xos o‘yinlar ham mavjud. Masalan, bahorda daraxtlar uyg‘onib, tollar kurtak chiqarganda – “tol bargak”, dala gullari ochilganda – “gul o‘yini”, pishiqchilik paytida danak, yong‘oq o‘yinlari, arg‘imchoq uchishlar sevib o‘ynalgan. Kech kuz, qishda yog‘ingarchilik boshlanib, yer yumshaganda qoziq, oshiq, tosh o‘yinlar odat tusiga kirgan. Qor yoqqanda “qorxat”, “qorbo‘ron”, yomg‘ir yoqqanda “yomg‘ir yog‘aloq”, kuchli shamol esganda “bo‘ron-bo‘ron”, sovuq o‘z kuchini ko‘rsatganda barcha sandal atrofida yig‘ilib, “topishmoq top”, “tez aytish”, “kim aytdi” kabilar o‘ynalgan. Kech kuzdan to bahorgacha “uloq-ko‘pkari” musobaqalari o‘tkazilgan.

Qadimdan yurtimizda to‘y-tomoshalar, bayramlar xalq o‘yinlari bilan yanada fayzli, ko‘tarinki ruhda o‘tgan. Xususan, eng ommaviy bo‘lgan milliy o‘yinlardan uloq-ko‘pkari va kurash to‘y va bayramlarning sevimli tomoshasiga aylangan.

Xalq orasida kurash tushuvchi kuchli odamlar juda hurmat qilingan, atrofdagilar ularga havas bilan qaragan. Shuning uchun belini bog‘lab kurash tushadigan polvonlar xalq shodiyonalarining ardoqli mehmoni sanalgan.

– Kurashda polvonning ori, mahorati sinovdan o‘tgan, – deydi surxondaryolik Abdug‘ani Toshmurodov. – Hozirgi kunga kelib kurash yanada takomillashtirildi. Shu bois unga qiziquvchilar tobora ko‘paymoqda. Kurash bayramlarda, xalq sayillarida muntazam o‘tkazilayotir.

Xalqimiz har yili Navro‘z ayyomini katta shodu xurramlik bilan kutib oladi. Ana shu bayram kunlari an’anaga ko‘ra ko‘pkari, varrak uchirish, halinchak uchish kabi turli o‘yinlar o‘ynaladi. Dalayu qirlarda, bog‘u rog‘larda xalq sayillari qizigandan qiziydi.

Mustaqillik yillarida urf-odatlarimiz nafaqat asl qiyofasiga qaytdi, balki mazmunan boyidi va yanada sayqal topdi. Ayni vaqtda bayramlarimizda kuy-qo‘shiqlar, folklor-etnografik jamoalarning chiqishlari, lapar, o‘lan, alla ohanglari, milliy xalq o‘yinlari uyg‘unlashtirilib ijro etilmoqda.

Xalq o‘yinlari kishiga o‘zgacha xushnudlik ulashadi, insonning kayfiyatiga ijobiy ta’sir etadi. U yoshlarning jismoniy, aqliy, axloqiy rivojlanishida, kuchli, chaqqon, topqir, farosatli, mard insonlar bo‘lib kamol topishida katta ahamiyat kasb etadi. O‘zbek xalqining betakror samimiyatini o‘zida aks ettiruvchi urf-odat va marosimlarimiz qadimiy madaniyatimizning go‘zalligini namoyon etuvchi bir ko‘zgudir.

«Chidamlilik» atamasi tananing intensivligini kamaytirmasdan uzoq vaqt davomida muayyan jarayonni amalga oshirish qobiliyatini tushunadi. Chidamlilikni rivojlantirish mashqlari majmuasi ta'limning ayrim xususiyatlarini inobatga olgan holda to'g'ri yo'lga qo'yilishi kerak. Yaxshi natijalarga erishish uchun to'g'ri ovqatlanishga rioya qiling va ko'p miqdorda suv iching.

Chidamlilik mashg'ulotlari uchun qanday mashqlar kerak?

Yaxshi natijalarga erishish uchun bir nechta qoidalarni boshlash. Treningning dastlabki bosqichlarida aerobik qobiliyatlarni rivojlantirish, yurak-qon tomir va nafas olish tizimining ish faoliyatini yaxshilash zarur. Ikkinchi bosqichda yuklarning miqdori aralash o'quv rejimi yordamida oshirilishi kerak. Shundan so'ng, intervalli va takroriy ish bilan yuqori zichlikdagi mashqlarni bajaring.

Chidamlilikni rivojlantirish uchun mashqotlar:

1. Yugurish . Bu yaxshi natijalarga erishishning eng samarali usullaridan biridir. Mushaklar tiklanishiga imkon berish uchun bir kun kerak bo'ladi. Intervalli mashg'ulotni tanlash eng yaxshisidir: avval sekin harakat qiling, so'ngra bir necha daqiqagacha sur'atni oshirib, keyin yana sekinlashtiring. To'g'ri nafas olishni unutmaslik kerak.
2. Squats . Agar kuch-quvvatsizlikni kuchaytirish zarur bo'lsa, unda bu mashqlarga e'tibor bering. Siz klassik gravitatsiyaviylarni va turli xil o'zgarishlarni amalga oshirishingiz mumkin. Ushbu mashqlarning ta'siri, ishlayotgani bilan bir xil.
3. Arqon ustidan sakrash . Uyda hatto bajarilishi mumkin bo'lgan umumiy chidamlilikning rivojlanishi uchun ajoyib mashq. Ba'zi bir maslahatlarni ko'rib chiqish juda muhimdir: siz erni to'liq oyoqdan siqib qo'yishingiz kerak, yuqori tizzadan yuqoriga ko'tarilishingiz va qo'lingizni tanangiz bilan birga ushlashingiz mumkin. Treningning davomiyligi kamida 15 minut. Arqon ustiga tushish nafaqat chidamlilikni rivojlantirish, balki kilogramm halok bo'lishiga hissa qo'shadi, muvofiqlashtirishni va mushaklarni mashq qilishni yaxshilaydi.
4. Tepalik . Quvvatni chidamliligini oshirish uchun yana bir mashq bajarilishi kerak bo'lgan ba'zi bir qoidalar qo'llaniladi: yondashuv maksimal mumkin bo'lgan takroriy sonlarni bajarishi uchun umumiy yondashuvlar soni 4-5 ni tashkil qiladi, turli tortishish usullaridan foydalaniladi. Shunga o'xshash qoidalar sabr-toqatni rivojlantirishga yordam beruvchi push-uplarga ham taalluqlidir.

"Jismoniy tarbiya" atamasi 19-asrning oxirida Angliyada paydo bo'lgan, ammo u G'arbda keng tarqalmagan va tez orada "SPORT" atamasi bilan "Disport" - o'yin, o'yin-kulgidan kelib chiqqan. Jismoniy madaniyat asoslari qadimgi Yunoniston gimnastikasida asos solingan bo'lib, u harbiy tayyorgarlik, marosimlar va raqslarni jismoniy tarbiya tizimiga birlashtirgan. Rossiyada jismoniy madaniyat, shuningdek, harbiy mashqlar, marosimlar va raqslarni birlashtirdi, masalan, "Battle Dance Squatting". Rossiyada "jismoniy madaniyat" tushunchasi XX asrning boshlarida paydo bo'lgan. Jismoniy madaniyat darhol barcha Sovet hukumati tomonidan tan olingan, ilmiy va amaliy lug'atga qat'iy kirgan. 1918 yilda Moskvada Jismoniy madaniyat instituti ochildi, "Jismoniy madaniyat" jurnali nashr etildi. Ammo SSSR parchalanib ketganidan so'ng, "jismoniy tarbiya" atamasidan foydalanishning maqsadga muvofiqligi bahsga sabab bo'ldi. AGAINST argumenti bu atama yarim asrdan ko'proq vaqt davomida Sovet tizimida jismoniy madaniyat va sportning rivojlanishi Sharqiy Evropani hisobga olmaganda, dunyoning aksariyat mamlakatlarida qo'llanilmaganligidir. Hatto "jismoniy tarbiya" atamasini "sport" atamasiga almashtirish bo'yicha takliflar mavjud. Shu bilan birga, jismoniy madaniyat G'arbning sport ilmi bilan taqqoslaganda oldinga qo'yilgan qadam degan fikr bor. Chunki "jismoniy tarbiya" tushunchasini kengroq tushunish kerak.Jismoniy tarbiya maqsad, sport esa unga erishish vositasidir.

Jismoniy tarbiya atamasining kamida o'nlab turli xil ta'riflari mavjud. Ulardan ba'zilari:

Jismoniy tarbiya - bu inson madaniyatining muhim turlaridan biri bo'lib, uning o'ziga xos xususiyati asosan madaniyatning ushbu turi odamning jismoniy holati va rivojlanishini optimallashtirishga olib keladigan yo'nalishda yo'naltirilgan bo'lib, uning aqliy rivojlanishiga asoslangan bo'ladi, u o'zining motorli faoliyatidan oqilona foydalanadi, boshqa madaniy qadriyatlar bilan uyg'unlikda bo’ladi (L.P. Matveev, 2003).

Jismoniy tarbiya - inson va jamiyat madaniyatining bir turi. Bular odamlarning hayotga jismoniy tayyorgarligini yaratishdagi harakatlar va ijtimoiy ahamiyatga ega natijalar; bir tomondan, bu o'ziga xos taraqqiyot, ikkinchi tomondan, inson faoliyati natijasi, shuningdek jismoniy kamolotning vositasi va usuli (V.M. Vydrin, 1999).

Jismoniy tarbiya - bu odamning jismoniy rivojlanishi uchun yaratilgan va ishlatiladigan moddiy va ma'naviy qadriyatlarning kombinatsiyasi bo'lgan shaxs va jamiyatning umumiy madaniyatining bir qismi (B.A. Ashmarin, 1999).

Jismoniy tarbiya - jamiyat tomonidan insonning jismoniy va intellektual rivojlanishi, jismoniy faolligini yaxshilash va sog'lom turmush tarzini shakllantirish, jismoniy tarbiya, jismoniy tayyorgarlik va jismoniy rivojlanish orqali ijtimoiy moslashuv maqsadida jamiyat tomonidan yaratilgan va foydalaniladigan qadriyatlar, me'yorlar va bilimlar to'plami bo'lgan madaniyatning bir qismi. ("Rossiya Federatsiyasida jismoniy tarbiya va sport to'g'risida" 2007 yil 4 dekabrdagi 329-FZ-sonli Federal qonuni bilan)

Shunday qilib, eng umumlashtirilgan shaklda jismoniy tarbiya - shaxsni jismoniy yaxshilash uchun maxsus vositalarni, usullarni va sharoitlarni yaratish va ulardan foydalanishdagi yutuqlar to'plami sifatida tushuniladi. Jismoniy madaniyat jamiyat madaniyatining muhim qismi bo'lganligi sababli, bu jamiyat ongli faoliyatining mahsuli (natijasi) hisoblanadi. Uning madaniy kelib chiqishining asosiy belgisi shundan iboratki, har bir tarixiy bosqichda jismoniy madaniyat ijtimoiy shakllanishiga qarab o'zgaradi va insoniyat tomonidan avvalgi bosqichlarda yaratilgan madaniy qadriyatlarga meros bo'lib o'tadi. Jismoniy tarbiya sog'liqni saqlash, insonning jismoniy qobiliyatlarini rivojlantirish va ulardan ijtimoiy amaliyot ehtiyojlariga muvofiq foydalanishga qaratilgan ijtimoiy faoliyat sohalaridan biridir. Jamiyatdagi jismoniy madaniyat holatining asosiy ko'rsatkichlari: odamlar salomatligi va jismoniy rivojlanish darajasi; jismoniy madaniyatni tarbiya va ta'lim sohasida, ishlab chiqarishda, kundalik hayotda, bo'sh vaqtning tuzilishida foydalanish darajasi; jismoniy tarbiya tizimining tabiati, ommaviy sportni rivojlantirish, eng yuqori sport yutuqlari va boshqalar.

"Jismoniy madaniyat - bu jamiyatning umumiy madaniyatining bir qismi. Sog'lomlashtirishga, insonning jismoniy qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiy faoliyatning yo'nalishlaridan biri" (Entsiklopedik lug'at).

Jismoniy tarbiya sog'lom turmush tarzining asosidir. Jismoniy madaniyat ko'plab tarkibiy qismlarni birlashtiradi: jismoniy faoliyat madaniyati, qattiqlashuv, nafas olish, massaj, ovqatlanish, atrof-muhit omillaridan foydalanish. Jismoniy madaniyat haqida birinchi navbatda ushbu tarkibiy qismlarni hisobga olgan holda gapirish kerak, keyin bu sog'lom turmush tarzini shakllantirish uchun asos va harakatlantiruvchi kuch ekanligi ayon bo'ladi. Agar biz sog'liqni saqlashni shartli ravishda 100% deb olsak, unda 20% irsiy omillarga, 20% atrof-muhit sharoitlariga, ekologiyaga, 1% sog'liqni saqlash tizimining faoliyatiga, 50% inson o'zi uchun tashkillashtirgan turmush tarziga bog'liq.

Jismoniy madaniyat nazariyasi madaniyat nazariyasining asosiy tamoyillaridan kelib chiqadi va uning tushunchalariga tayanadi. Shu bilan birga, uning mohiyati, maqsadlari, vazifalari, mazmuni, shuningdek vositalari, usullari va ko'rsatmalarini aks ettiradigan aniq atamalar va tushunchalar mavjud. Asosiy va eng umumiy - bu "jismoniy tarbiya" tushunchasi. Madaniyatning bir turi sifatida, bu odatda odamlarning hayotga jismoniy tayyorgarligini (sog'liqni saqlash, jismoniy qobiliyat va vosita ko'nikmalarini rivojlantirish) yaratish uchun ijodiy faoliyatning keng maydonini anglatadi. Shaxsiy rejada jismoniy madaniyat insonning har tomonlama jismoniy rivojlanishining o'lchovi va usuli hisoblanadi.

Kirish

Jismoniy madaniyat va sport inson faoliyatining mustaqil turi bo'lib, uning jamiyat rivojidagi ahamiyati juda katta. Ular ijtimoiy ishlab chiqarishga, ijtimoiy munosabatlarning rivojlanishiga, odamning shaxs sifatida shakllanishiga sezilarli darajada ta'sir qiladi.
Hozirgi kunda jismoniy tarbiya va sport juda mashhur. Sportga bag'ishlangan maqolalar, kitoblar yozilgan, unga bag'ishlangan filmlar, sotsiologlar, shifokorlar, tarixchilar, o'qituvchilar va boshqa mutaxassislar uning muammolarini o'rganishga e'tibor bermoqdalar. Bularning barchasi nafaqat modaning obro'si, balki zamonaviy jamiyatda jismoniy madaniyat va sport egallagan o'rnini aks ettiradi. Jismoniy madaniyat va sport har tomonlama va har tomonlama rivojlangan shaxsni shakllantirish omillari bo'lgan turmush tarzini izchil rivojlantirish alohida ahamiyatga ega.

Jismoniy tarbiya tushunchasi.

Jismoniy tarbiya sog'lom, jismoniy barkamol, ijtimoiy faol avlodni shakllantirishga qaratilgan pedagogik jarayon.

Jismoniy tarbiya salomatlikni mustahkamlash, jismoniy va ma'naviy kuchlarni har tomonlama rivojlantirish, mehnat qobiliyatini oshirish, ijodiy uzoq umr va faoliyatning barcha sohalarida band bo'lgan odamlarning umrini uzaytirish muammolarini hal qiladi. Jismoniy tarbiya jarayonida inson tanasining morfologik va funktsional yaxshilanishi, jismoniy fazilatlarning rivojlanishi, vosita ko'nikmalarini shakllantirish, maxsus bilim tizimlari va ulardan jamoat amaliyotida va kundalik hayotda foydalanish amalga oshiriladi. Jismoniy mashqlar mehnat unumdorligiga ta'sir qiladi, ular aqliy mehnat bilan shug'ullanadigan odamlarning yuqori ijodiy faolligiga hissa qo'shadi. Muayyan sport va jismoniy mashqlar bilan muntazam mashg'ulotlar o'tkazish, ularni mashg'ulot rejimida to'g'ri ishlatish o'quvchilarning aqliy qobiliyatini oshirishga, zarur bo'lgan bir qator fazilatlarni - fikrlash chuqurligini, kombinatorlik qobiliyatini, operativ, vizual va eshitish xotirasini, sensimotor reaktsiyalarni yaxshilashga yordam beradi. Jismoniy tarbiya va sport ish joyidagi kasalliklar va shikastlanishlar darajasini pasaytirishda muhim omil hisoblanadi.

Jismoniy tarbiya va sport nafaqat odamlar uchun, balki kasblari alohida jismoniy kuch yoki maxsus aqliy kuch talab qiladiganlar uchun ham zarurdir, chunki zamonaviy turmush sharoitlari (ishlab chiqarishda ham, kundalik hayotda ham) jismoniy holat muqarrar ravishda pasayishiga olib keladi. inson faoliyati. Dvigatel faolligining pasayishi, o'z navbatida, aqliy va jismoniy ish qobiliyatining pasayishi va inson tanasining kasalliklarga chidamliligi pasayishi bilan birga keladigan tananing moslashuvchanligining pasayishiga olib keladi.

Jismoniy madaniyat va sport har tomonlama rivojlangan shaxsni tarbiyalash uchun katta imkoniyatlarga ega. Mashg'ulotlar jarayonida axloqiy, aqliy, mehnat va estetik tarbiya amalga oshiriladi. Shu bilan birga, jismoniy madaniyat va sportning shaxsga ta'siri juda o'ziga xosdir va uni boshqa yo'llar bilan to'ldirib bo'lmaydi.

Axloqiy tarbiya. Jismoniy tarbiya axloq bilan uzviy bog'liqdir. Mashg'ulotlarda va ayniqsa sport musobaqalarida odam kuchli jismoniy kuchga ega bo'lib, bu iroda, jasorat, o'zini tuta bilish, qat'iyatlilik, o'ziga ishonch, chidamlilik, intizom kabi fazilatlarni shakllantirishga yordam beradi. Jismoniy mashqlar va sport yo'naltirilgan va odatda jamoada o'tkaziladi. Shu sababli sport faoliyati kollektivizm, o'z jamoasiga sadoqat hissini uyg'otadi. Sportda halollik, raqibga hurmat, o'z xulq-atvorini sport etikasi qoidalariga bo'ysundirish kabi axloqiy fazilatlar namoyon bo'ladi.

Aqliy tarbiya. Tizimli jismoniy tarbiya va sport aqliy faoliyatini yaxshilashda muhim rol o'ynaydi. Masalan, universitet talabalari uchun zamonaviy o'quv dasturlarini ishlab chiqish muhim nöropsikik yuk bilan bog'liq. Jismoniy tayyorgarlikning yuqori darajasi - bu o'quv yili davomida aqliy faoliyat turg'unligini ta'minlovchi muhim omillardan biri. "Tana holati - optimal jismoniy faollik - aqliy mehnat qobiliyati" tizimida oxirgi aloqa to'g'ridan-to'g'ri birinchi ikkiga bog'liq ekanligi aniqlandi. Shuningdek, o'quv yili oxirigacha yetarlicha o'qitilmagan o'quvchilarning diqqat, xotira va aqliy operatsiyalar soni kabi ko'rsatkichlar sezilarli darajada kamaygani qayd etildi. Ushbu davrda aqliy nogironlikni saqlab qolish har bir o'quvchining jismoniy holatini hisobga olgan holda jismoniy mashqlar va sportning uzluksizligini ta'minlash va bu borada o'quv yuklarini tartibga solish, shuningdek, sinfda ijobiy hissiy muhitni ta'minlashdir.

Mehnat ta'limi. Mehnat ta'limi mohiyati - bu shaxsiyat xususiyatlarining izchil va tizimli rivojlanishi, uning hayotga va ijtimoiy foydali mehnatga tayyorlanish darajasini belgilaydi. Bu holda asosiy fazilatlar mehnatsevarlik, mehnatga ongli munosabat, mehnat madaniyatini mahorat bilan namoyon etishdir. Qattiq mehnat to'g'ridan-to'g'ri mashg'ulotlar va sport musobaqalarida, sportchilar jismoniy mashqlar yoki sport mashg'ulotlarida natijalarga erishish uchun jismoniy mashqlarni bajarish va takrorlashda, ya'ni charchoqni yengish uchun muntazam ravishda ish olib borishda tarbiyalanadi. Maqsadga erishishda qat'iylik, jismoniy tarbiya va sport paytida tarbiyalangan mashaqqatli mehnat keyinchalik ishlashga o'tkaziladi.

Estetik tarbiya. Sport bilan shug'ullanadigan kishi go'zallarning timsollari bilan doimiy ravishda tanishadi. Jismoniy mashqlar ta'siri ostida tana shakllari uyg'un rivojlanadi, harakatlar va harakatlar yanada nozik, baquvvat, chiroyli bo'lib qoladi. Ko'pchilik sport bilan shug'ullanadilar, nafaqat aniq amaliy maqsadlar - sog'liqni saqlashni yaxshilash, rekord o'rnatishda va hokazolarga amal qiladilar. Ko'p jihatdan, ular darslardan estetik zavq olish, go'zallikni doimiy ravishda kuzatib borish va uni o'zingizning tanangizga ega bo'lishning nafisligi bilan mukammal go'zallik harakatlari shaklida yaratish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Jismoniy tarbiya va sport bilan estetik tarbiya o'rtasidagi bog'liqlik samarali, chunki u nafaqat tashqi go'zal qiyofani yaratishga, balki ayni paytda zamonaviy jamiyatda axloqiy va irodaviy fazilatlarga, harakatlar va xatti-harakatlar estetikasiga ta'sir ko'rsatishga imkon beradi.

Jismoniy tarbiya tamoyillari.

Pedagogikada "tamoyillar" tushunchasi ta'lim qonunlarini aks ettiradigan eng muhim va zaruriy qoidalar sifatida tushuniladi. Ular rejalashtirilgan maqsadga jalb qilingan o'qituvchining faoliyatini kam kuch va vaqt sarflaydi.

Jismoniy tarbiya nazariyasi va amaliyotida turli xil guruhlar va turdagi printsiplar mavjud: jismoniy tarbiya tizimining umumiy tamoyillari, jismoniy tarbiyaning individual turlarini (masalan, sport mashg'ulotlari) o'ziga xos xususiyatlarini ifoda etadigan uslubiy tamoyillar. Ular bir-biri bilan chambarchas bog'liq va yagona printsiplar tizimini tashkil qiladi. Mening mavhumimda faqat jismoniy tarbiyaning umumiy tamoyillari ko'rib chiqiladi. Bularga quyidagilar kiradi:

1. Shaxsning har tomonlama va uyg'un rivojlanishi tamoyili;

2. Jismoniy tarbiya va hayot amaliyoti o'rtasidagi munosabatlar printsipi;

3. Jismoniy tarbiyani sog'lomlashtirishga yo'naltirilganlik tamoyili.

Shaxsning har tomonlama va uyg'un rivojlanishi tamoyili.

Har bir inson o'z mamlakati va jamiyati uchun foydali bo'lishga intilishi kerak. Ammo buni faqat har tomonlama rivojlangan ma'naviy va jismoniy kuchlarga ega odamlar amalga oshirishi mumkin. Ammo ular hayotning muayyan ijtimoiy sharoitlari ta'siri ostida vujudga kelishi mumkin, ular orasida jismoniy tarbiya alohida o'rin tutadi.

Shaxsning har tomonlama rivojlanishi biologik muntazamlikni, inson tizimlari va organlarining uyg'un rivojlanishiga bo'lgan ehtiyojni aks ettiradi, bu ham ijtimoiy nuqtai nazardan, ham biologik xususiyatlarida har doim yagona ijtimoiy shaxsga ega.

Bularning barchasi jismoniy tarbiya jarayonida insonga ta'sirning ko'p qirrali xususiyatini aniqlaydi va jismoniy tarbiya barcha holatlarida hisobga olinishi va maqsadli ishlatilishi kerak bo'lgan turli xil ta'lim turlari o'rtasidagi organik bog'liqlikni aniqlaydi.

Shaxsning har tomonlama va uyg'un rivojlanishi printsipi ikkita asosiy qoidada namoyon bo'ladi:

1). Ta'limning barcha jihatlarining birligini ta'minlash, barkamol rivojlangan shaxsni shakllantirish. Jismoniy tarbiya jarayonida va jismoniy madaniyatdan foydalanishning tegishli shakllarida axloqiy, estetik, jismoniy, aqliy va mehnat ta'limi muammolarini hal etishga kompleks yondashuv zarur. Faqat bu holda insonning yuqori darajada rivojlangan jismoniy fazilatlari va qobiliyatlari, uning sportdagi rekord natijalari, ijtimoiy ahamiyati va chuqur tarkibi;

2). Keng jismoniy tayyorgarlikni ta'minlash. Jismoniy madaniyat omillaridan kompleks foydalanish insonga xos bo'lgan hayotiy jismoniy fazilatlarni (va ularga asoslangan vosita qobiliyatlarini) to'liq rivojlanishi uchun, shuningdek hayotda zarur bo'lgan vosita ko'nikmalarini shakllantirish uchun zarurdir. Shunga ko'ra, jismoniy tarbiya ixtisoslashgan shakllarida umumiy va maxsus jismoniy tarbiya birligini ta'minlash kerak.

Insonning ma'naviy dunyosi tashqi va, birinchi navbatda, ijtimoiy muhit ta'siri ostida rivojlanadi, shuningdek, insonning atrof-muhitni va o'zini o'zi o'zgartirishga qaratilgan faol harakatlari tufayli rivojlanadi.

Jismoniy tarbiya jarayonida - insonning jismoniy va ma'naviy rivojlanishi tufayli aqliy axloqiy va estetik tarbiya vazifalarini amalga oshirish uchun katta imkoniyatlar mavjud. Shaxsning har tomonlama va uyg'un rivojlanishi printsipi quyidagi asosiy talablarni o'z ichiga oladi.

1. Ta'limning turli tomonlarining birligini qat'iyan kuzatish

2. Umumiy jismoniy tayyorgarlikni keng ta'minlash

Umumiy jismoniy tayyorgarlikka bo'lgan talablar inson rivojlanishining asosiy qonunlaridan biri - tizimlar va organlarning uzviy bog'liqligiga asoslanadi. Kompleks jismoniy tayyorgarlik har qanday faoliyat turining ajralmas poydevori bo'lib, insonning axloqiy va jismoniy kuchining bitmas-tuganmas manbai bo'lib xizmat qiladi.

Jismoniy tarbiyaning shaxsiyat amaliyoti bilan o'zaro bog'liqligi printsipi.

Ushbu printsip jismoniy tarbiyaning asosiy ijtimoiy qonunini ifodalaydi, uning asosiy vazifasi odamlarni faoliyatga, hayotga tayyorlashdir. Jismoniy tarbiyaning barcha tizimlarida bu naqsh uning o'ziga xos ifodasidir.

Ba'zi olimlar jismoniy madaniyat va sportning asosiy funktsiyalaridan zamonaviy hayotning qattiqligini yo'qotishda foydalanishda foydalanishadi. Ammo yana bir nuqtai nazar bor - jismoniy tarbiya samarali mehnat qiladigan va o'z vatanini dushmanlarning suiqasdidan himoya qiladigan odamlarni tayyorlash uchun yaratilgan.

Bu jismoniy tarbiyani hayot amaliyoti bilan yangi mazmun va ahamiyat bilan bog'lash printsipini beradi. Jismoniy tarbiyaning ushbu printsipini amalga oshirishda hamma joyda, oxir-oqibat, mehnatga tayyorgarlik va mudofaani hisobga olish kerakligini hisobga olish kerak.

Jismoniy tarbiyaning amaliy ahamiyati faqat hayotda zarur bo'lgan vosita ko'nikmalarini rivojlantirishdan iborat degan fikr mavjud. Agar u yoki bu jismoniy mashqlar turi bilan mashg'ulotlar natijasida shakllangan mahorat qo'llanilsa, ya'ni. ishlaydigan yoki harbiy muhitga o'tkazilishi mumkin, keyin bunday jismoniy tarbiya hayot bilan bog'liq.

Maqsad shundaki, ishlab chiqarishga yoki armiyaga kelgan odam qisqa vaqt ichida har qanday biznesning texnikasini o'zlashtira oladi. Faqat kuchli, chaqqon va jismonan rivojlangan odam yangi ishni, yangi texnologiyalarni tezroq o'zlashtirgan ma'qul.

Qo'shinlarning jangovar tayyorgarligi zamonaviy amaliyoti shuni ko'rsatadiki, harbiy texnika qanchalik murakkab bo'lsa, odamlarning jismoniy tayyorgarligiga bo'lgan talablar shunchalik chuqur va xilma-xil bo'lishi kerak. Maxsus harbiy-amaliy tayyorgarlikning vazifalari muhimdir.

Ba'zi olimlar savol tug'diradilar - hayot uchun nima muhimroq: jismoniy tarbiya jarayonida ta'limi ta'minlanishi kerak bo'lgan motor qobiliyati yoki jismoniy fazilatlar? Ushbu savol bunday shakllantirishda noqonuniydir. Sifat va mahorat bir-biridan ajratilgan holda mavjud emas. Savolning bunday shakllantirilishi amalda ta'limning ta'limga va aksincha qarshi bo'lishiga olib keladi. Ikkalasi ham muhimdir. Hayot uchun tayyorlangan odam - bu jismoniy sifatlarni yuqori darajada rivojlantirgan va turli xil motorli ko'nikmalarga ega bo'lgan kishi. Birdamlikda, ikkala omil ham hayot uchun zarur bo'lgan jismoniy tayyorgarlikni kafolatlaydi.

Jismoniy tarbiya jamiyat a'zolarining salomatligini, ularning kuchliligi va chidamliligini rivojlantirishni ta'minlashi kerak. Jismoniy tarbiyaning hayotiy amaliyot bilan o'zaro bog'liqligi printsipi jismoniy tarbiyaning barcha aniq vazifalarini, shu jumladan sport mashg'ulotlarini, shu jumladan to'g'ridan-to'g'ri amaliy ahamiyatga ega jismoniy mashqlarni o'z ichiga olishi kerak.

Natijada jismoniy tarbiyaning hayot amaliyoti bilan o'zaro bog'liqligi tamoyilining quyidagi aniq qoidalarini olishimiz mumkin:

1. jismoniy tayyorgarlikning aniq vazifalarini hal qilish, boshqa barcha narsalar teng bo'lganda, to'g'ridan-to'g'ri mehnat tabiatining muhim vosita va ko'nikmalarini shakllantiradigan vositalarga (jismoniy mashqlar) ustunlik berilishi kerak;

2. jismoniy faoliyatning barcha shakllarida turli xil vosita qobiliyatlari va ko'nikmalarini, shuningdek jismoniy qobiliyatlarning har tomonlama rivojlanishini ta'minlashga harakat qilish kerak;

3. madaniy faoliyatni doimiy va maqsadli ravishda mehnatkashlik, vatanparvarlik va axloqiy fazilatlar tarbiyasida shaxsning faol hayotiy pozitsiyasini shakllantirish bilan bog'lash.

Jismoniy tarbiya yo'nalishini takomillashtirish tamoyili.

Inson salomatligini mustahkamlash g'oyasi butun jismoniy tarbiya tizimiga kiradi. Jismoniy tarbiya yo'nalishini takomillashtirish tamoyilidan quyidagi qoidalar kelib chiqadi.

1). Jismoniy mashqlar bilan shug'ullanadiganlarning sog'lig'ini yaxshilash uchun davlat oldida javobgarlik. Jismoniy tarbiya tashkilotlari, jismoniy tarbiya o'qituvchilari va murabbiylar (shifokorlardan farqli o'laroq), odatda, sog'lom odamlar bilan shug'ullanishadi. Ular davlat oldida nafaqat gimnastika, sport, o'yinlar va turizm bilan shug'ullanadiganlarning sog'lig'ini saqlash, balki uni mustahkamlash uchun ham javobgardirlar;

2). Tibbiy-pedagogik nazoratning majburiyati va birligi. Jismoniy mashqlar faqat to'g'ri ishlatilganda shifobaxsh samarani beradigan vositadir. Shu munosabat bilan, jismoniy mashqlar bilan shug'ullanadiganlarning yoshi, jinsi va sog'lig'ining biologik xususiyatlarini hisobga olish kerak. Tizimli tibbiy va pedagogik nazorat ushbu xususiyatlarni qat'iy hisobga olishni o'z ichiga oladi. Doim yodda tutish kerakki, na o'qituvchi, na yaxshi o'qitilgan, balki talabaning o'zi ham jismoniy mashqlar ta'siri ostida tanada sodir bo'layotgan o'zgarishlarni to'liq va o'z vaqtida payqamaydi. Shifokor yordamga keladi.

Jismoniy tarbiya bilan shug'ullanadigan barcha tashkilotlar uchun talabalarning tibbiy nazorati talab qilinadi. Biroq, tibbiy kuzatuv faqat inson tanasida sodir bo'layotgan o'zgarishlar to'g'risida xabar berish bilan cheklanib qolmasligi kerak. Maxsus pedagogik kuzatuv ko'rsatkichlari bilan bir qatorda tibbiy kuzatuv ma'lumotlari ob'ektiv hodisalar bo'lib, ular yordamida jismoniy mashqlarning ijobiy yoki salbiy ta'sirini baholash, jismoniy tarbiya usullarini o'zgartirish va takomillashtirish mumkin.

Shifokor, o'qituvchi va amaliyotchining kundalik ijodiy jamoasining jismoniy tarbiya ichki tizimining sog'lomlashtirishga yo'naltirilganligi printsipi. Agar terapevt sog'lig'ining yomonlashishini sezsa va shifokor buni tahlil orqali tasdiqlasa, u intensiv sport turlaridan uzoqlashishi va terapevtik vosita sifatida jismoniy mashqlar bilan qoniqishi kerak.

Shifokor va o'qituvchi mashqlarni bajarishda ishtirok etgan tanadagi o'zgarishlarni hisobga olish asosida buxgalteriya hisobi asosida ushbu sinflarning mumkin bo'lgan uzoq muddatli natijalarini oldindan bilishlari shart.

Xulosa qilib aytganda, ushbu tamoyilning ma'nosi inson salomatligini mustahkamlash va yaxshilash ta'siriga erishish degan xulosaga kelishimiz mumkin. Ushbu tamoyil quyidagilarni majbur qiladi:

jismoniy tarbiya vositalari va usullarining o'ziga xos tarkibini belgilashda ularning sog'liq uchun ahamiyatsiz mezon sifatida asoslanishi zarur.

2. o'quvchilarning jinsi, yoshi va o'qitish darajasiga qarab o'quv yuklamalarini rejalashtirish va tartibga solish;

3. vazifalar va musobaqalar jarayonida tibbiy-pedagogik nazoratning muntazamligi va birligini ta'minlash;

4. Tabiatning shifobaxsh kuchlaridan va gigiena omillaridan keng foydalanish.

Shunday qilib, yuqorida aytilganidek, jismoniy tarbiya umumiy qoidalarining asosiy maqsadi quyidagicha:

- birinchidan, maqsadga erishish va jismoniy tarbiya muammolarini hal qilish uchun eng qulay sharoit va imkoniyatlarni yaratish;

ikkinchidan, jismoniy tarbiya jarayonining umumiy yo'nalishini (yaxlitligi, qo'llanishi, tiklanishi) birlashtirishga;

- uchinchidan, jismoniy tarbiyaning ijobiy natijalariga erishishni kafolatlaydigan asosiy usullarni va ularni amalda qo'llash usullarini aniqlash.

Xulosa

Hech kim jismoniy madaniyat va sportning o'zgaruvchan kuchi bilan taqqoslay olmaydi. Bu quvvat charchoqdan shikoyat qiladigan - qattiq, og'riqli - sog'lom bo'lib, o'jar, sust, tez, zaif, kuchli qiladi. Yaxshi jismoniy tayyorgarlik sizga yangi murakkab ishlab chiqarish kasblarini tezda o'rganishga imkon beradi; bu shuningdek uchuvchilar, kosmonavtlar va harbiylarni tayyorlashda hal qiluvchi omillardan biriga aylandi.

Jismoniy madaniyat va sport intellektual jarayonlarning rivojlanishiga hissa qo'shadi - diqqat, idrokning aniqligi, eslab qolish, ko'payish, tasavvur qilish, fikrlash, aqliy faoliyatini yaxshilash. Sog'lom, qotib qolgan, jismonan yaxshi rivojlangan o'g'il-qizlar, odatda, o'quv materiallarini yaxshi qabul qiladilar, maktabdagi darslarda kam charchaydilar, shamollash sababli darslarni qoldirmaydilar.

Jismoniy tarbiya ham shaxsni shaxs sifatida shakllantirishning eng muhim vositasidir. Jismoniy mashqlar sizni ongga, irodaga, axloqiy xarakterga, o'g'il va qizlarning xarakter xususiyatlariga ko'p jihatdan ta'sir o'tkazishga imkon beradi. Ular nafaqat tanadagi sezilarli biologik o'zgarishlarni keltirib chiqaradi, balki insonning ma'naviy dunyosini tavsiflovchi axloqiy e'tiqodlar, odatlar, didlar va boshqa jihatlarning rivojlanishini ko'p jihatdan aniqlaydi.

O'zbek tiliga "google" tarjimasi.

Moskva davlat matbaa universiteti: Taranova Olga