Жорий йилнинг феврали бошида Чироқчи туман ҳокимлиги масъул вакиллари ва туман ИИБ бошлиғи 3-сектор раҳбари Актамали Бешимқулов ҳамда тегишли мутасадди раҳбарлар фуқаро М.Зокирова яшаган Чироқчи тумани "Чироқчи" маҳалласидаги кичик саноат зонасида тадбиркорлик фаолиятини йўлга қўяётган тадбиркор Тўра Қурбоновга қарашли нотурар бинога боришади ва М.Зокировани қийнаётган муаммоларини тинглашган эди.

Аниқланишича, 1984 йил 1 декабрь куни Самарқанд вилоятининг Нуробод туманида туғилган М.Зокирова 2006 йилда Чироқчи тумани "Обод" маҳалласида яшовчи Мирза Шодиевга турмушга чиқади. М.Шохўжаев билан қурган турмуши давомида М.Зокирова 2007 йилда ва 2011 йилда 2 нафар ўғил фарзанд кўради.

2014 йилда оилавий келишмовчиликлар сабаб Самарқанд вилоятининг Нуробод туманига турмуш ўртоғи билан ота уйига кетиб қолади. Шундан сўнг, ота уйида бир муддат турмуш ўртоғи билан бирга яшайди ва турмуш ўртоғи М.Шохўжаев қайинукалари билан Россия давлатига ишга кетади. Қайинука, қайиноталари билан келишаолмаган М.Шохўжаевни турмуш ўртоғи М.Зокирова отасининг уйидан ҳайдаб юборади.

Ўртадаги келишмовчиликлар бир унутилиб, эр-хотин бирга бир муддат яна Чироқчи тумани "Обод" маҳалласидаги эрининг уйида яшайди. Яна оилавий келишмовчиликлар сабаб М.Зокирова ота уйига қайтиб кетади. 2015 йилнинг декабрь ойларида М.Зокирова ва М.Шохўжаевлар ўртасидаги никоҳ ажрим билан якунланади. Бугунги кунда М.Зокированинг собиқ турмуш ўртоғи М.Шохўжаев ўз оиласи билан тинч-осуда яшаб келмоқда. Бироқ М.Зокирова ҳалигача биринчи турмуш ўртоғи М.Шохўжаевнинг яшайдиган уйида доимий рўйҳатда туради.

2017 йилда М.Зокирова Фарғона вилоятида яшовчи Мирзоҳид Ботиров исмли фуқарога турмушга чиқади. Ундан 2018 йилда бир нафар ўғил фарзанд кўради. (М.Зокированинг турмуш ўртоғи М.Ботиров 2018 йилдан буён узоқ муддатга жазони ижро этиш муассасасида.) М.Зокирова ва М.Ботировлар даставвал Фарғона вилоятида яшашади. Шу йилнинг ўзида яъни, 2018 йилда тадбиркор Т.Қурбоновнинг қўл остига ишчи сифатида ишга киради ва айни вақтда яшаб келаётган Чироқчи тумани "Чироқчи" маҳалласидаги кичик саноат зонасидаги тадбиркорга қарашли нотурар бинода яшаб ва миллий ширинликлар ишлаб чиқариб, бозорга чиқармоқда.

Ўтган олти йил давомида тадбиркор Т.Қурбонов ўзига тегишли бинода М.Зокирова фарзандлари билан яшаб келаётганлиги ҳамда қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқаришда Хитой давлатида ишлаб чиқарилган нон пишириш духовкаси ва миксерлардан фойдаланаётганлиги учун бирор маротаба ижара ҳаққи олмаганлигини тадбиркор Т.Қурбоновнинг Даврон исмли ўғли таъкидлаган бўлса, М.Зокирова эса туман ИИБ бошлиғи А.Бешимқулов билан бўлган суҳбатида яшаб турган уй-жойини сотиб турмуш ўртоғи билан қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқаришда керак бўладиган Хитой давлатида ишлаб чиқарилган нон пишириш духовкаси ва миксерларини сотиб олганлигини айтиб ўтди.

Ўтган йиллар давомида М.Зокировани Самарқанд вилояти Нуробод туманида яшовчи ота онаси ва ака-укалари уни доимий равишда иқтисодий жиҳатдан қўллаб-қувватлаб келган ва ташлаб қўймаган. Тадбиркорнинг айтишича, М.Зокированинг Самарқанд вилояти Нуробод туманида ўзига тегишли уй-жойи мавжуд ва у Самарқанд вилоятига қайтишни истамайди.

Бугунги кунда М.Зокированинг фарзандлари 2007 йилда туғилган Ўткиров Абдулазим 8-синфда, 2011 йилда туғилган Ўткиров Иброхим 4-синфда туман марказидаги 4-сонли умумтаълим мактаби ўқувчиси, кичик фарзанди 2018 йилда туғилган Йигиталиев Мухаммадамин 15-сонли мактабгача таълим ташкилотида таълим тарбия олмоқда.

Ҳақиқатда фуқаро М.Зокированинг уй-жойга бўлган эҳтиёжи мавжуд. Туман масъул раҳбарлари томонидан олиб борилган ўрганишлар давомида фуқаро М.Зокировага уй-жой қуриш учун ер ажратиш тартиби тўғрисида батафсил маълумотлар берилди. Хусусан, Президент Шавкат Мирзиёев томонидан имзоланган "Ер муносабатларида тенглик ва шаффофликни таъминлаш, ерга бўлган ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор активига айлантириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги фармонига кўра, 2021 йилнинг 1 августдан ҳокимликларнинг ер ажратиш тўғрисидаги ваколатлари бекор қилинганлиги тушунтирилди ҳамда уй-жой қуриш ва тадбиркорлик фаолиятини бошлаши учун ер ажратиш тартиби “E-auksion” электрон савдо платформаси орқали амалга оширилиши ва бу жараёнда инсон омили иштирок этмаслиги тушунтирилди.

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг "Оғир ижтимоий вазиятга тушиб қолган хотин-қизларга, ногиронлиги бўлган, кам таъминланган, фарзандларини тўлиқсиз оилада тарбиялаётган ва уй-жой шароитини яхшилашга муҳтож оилаларга арзон уй-жойлар бериш тартиби тўғрисидаги" Низомни тасдиқлаш ҳақидаги қарорига кўра, туманда қуриладиган кўп қаватли уй-жойлардан бирини субсидия асосида олиш тартиби ҳақида ҳам М.Зокировага батафсил маълумотлар берилди.

Афсуски, фуқаро М.Зокирова туман мутасаддилари томонидан берилган ҳуқуқий маслаҳатларни тушунишни истамади ҳамда берилган таклифларни рад этиб, кўп қаватли уй-жойларда туришни истамаслигини билдирди. Фақат унга туман марказидан ёки яшаб турган манзили атрофидан ер участкаси ажратиб беришларини талаб қилиб келмоқда.

Чироқчи тумани 3-сектор раҳбари ва фуқаро М.Зокирова ўртасида бўлган суҳбат давомида унинг вояга етмаган 3 нафар фарзандлари учун ёшга доир нафақа пуллари тайинланиши белгиланди. Шунингдек, М.Зокирова "Аёллар дафтари"нинг уй-жойга муҳтожлик тоифаси руйхатига олинган.

Бундан ташқари, фуқарога ижара асосида бошқа уй-жой топиш ва у ерда фарзандлари билан бирга яшаши ҳамда қандолат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ишини давом эттириши учун имконият яратиб берилиши таклиф қилинганида ҳам фуқаро буни рад этди. Фуқарога сектор раҳбари томонидан тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш мақсадида имтиёзли кредит олишда амалий ёрдам берилишини маълум қилганида ҳам М.Зокирова буни рад этди.

М.Зокирова видеомурожатида бормаган давлат ташкилоти қолмаганлигини лекин ҳеч қаерда иши битмаганлигини таъкидлаган. Афсуски фуқаронинг бу сўзлари туман масъуллари билан бўлган учрашувда ўз исботини топмади. Хусусан, шу вақтгача бирор маротаба 3-сектор ҳудудидаги маҳаллада яшаб, ўз муммолари билан сектор раҳбари қабулида бўлмаган ҳатто, сектор штаби биносию сектор раҳбарини ҳам танимаслигини билдирди. Шу вақтгача туман ҳокими ва сектор раҳбарлари томонидан ўтказилаётган сайёр қабулларда М.Зокирова бирор маротаба ўз муммолари билан иштирок этмаган.

Хулоса ўрнида фуқаро М.Зокирова томонидан видеомурожаатда кўтарилган важлар туман маъул раҳбарлари томонидан тагишли тартибда ўрганилди. М.Зокировага уй-жой ва тадбиркорлик фаолиятини давом эттириши учун ер олиш тартиби ҳамда ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар учун ажратиладиган кўп қаватли тураржойлардан бирини субсидия асосида олиш тартиби батафсил тушунтирилди. Афсуски М.Зокирова ўз билганидан қолмай такрорий марожаатлар билан ижтимоий тармоқлар орқали жамоатчилик фикрини чалғитишга ҳаракат қилмоқда. Ҳатто, у муммоларига ечим излаб давлат идораларига борган фуқаролар ишончига кириб уларни ижтимоий тармоқлар орқали мурожаатларини эълон қилиб беришини айтиб уларни фикрини ўзгартиришга ҳаракат қилмоқда.

Чироқчи туманида умумтаълим мактаблари ўқувчилари ўртасида умумтаълим фанлари кесимида "Вилоят ҳокими соврини" учун фан олимпиадасининг туман босқичи ўтказилмоқда.

Президентимиз раислигида мактаб таълимини ривожлантириш масалалари бўйича ўтказилган видеоселектор йиғилишида берилган топшириқлар ижросини таъминлаш борасида Қашқадарё вилоятида қатор ишлар амалга оширилмоқда.

Хусусан, вилоят ҳокими М.Азимов ташаббуси билан "Вилоят ҳокими соврини" учун умумтаълим мактаблари ўқувчилари ўртасида умумтаълим фанлари кесимида ўтказилаётган фан олимпиадаси ана шу йўналишдаги ишларга бир мисолдир.

– Мазкур олимпиадани ўтказишдан кўзланган асосий мақсад давлатимиз раҳбари берган топшириқлари ижросини таъминлаш, – дейди Чироқчи тумани ҳокими Х.Жўраев. – Қолаверса, таълим муассасаларида ўтилаётган умумтаълим фанлари ўқувчиларнинг билимини юксалтириш, фанларни ўрганишга бўлган қизиқишини ошириш борасидаги фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва рағбатлантиришдан иборат.

Бугун туман халқ таълими бўлимига қарашли 188-сонли умумтаълим мактабида "Вилоят ҳокими соврини" учун ўтказилаётган фан олимпиадасининг туман босқичида юқори натижаларни қўлган киритган ўқувчи-ёшлар "Вилоят ҳокими соврини" учун бўлиб ўтадиган фан олимпиадаларида ўз билимларини синовдан ўтказишади.

"Вилоят ҳокими соврини" учун ўтказилаётган фан олимпиадаси туман босқичининг тантанали очилиш маросимида иштирок этган Чироқчи тумани ҳокими Х.Жўраев ўқувчи ёшларга юртимизда Президентимиз ташаббуслари билан яратиб берилаётган имкониятлар ҳақида тўхталди ҳамда фан олимпиадаси иштирокчиларига омад тилади.

Шундан сўнг туман раҳбари тест синовлари олиб бориладиган аудиторияларни кўздан кечириб, фан олимпиадаси ошкора ва шаффоф тарзда ўтказилиши хусусида мутасаддиларга тегишли тавсиялар берди.

Дастлаб фан олимпиадасида иштирок этаётган 4994 нафар 9-10-11-синф ўқитувчилари умумтаълим фанлари кесимида 9 гуруҳга бўлинган ҳолда тест синовида иштирок этди. Гуруҳлар бўйича энг юқори балл тўплаган ўқитувчилар иккинчи босқичда қатнашиб, ғолиблик учун ўзаро баҳс олиб борди.

"Вилоят ҳокими соврини" учун ўтказилаётган фан олимпиадасининг туман босқичи якуний натижаларига кўра, умумтаълим фанлари ва синфлар кесимида ғолиб бўлган ўқувчилар диплом ва эсдалик совға билан тақдирланди. Шунингдек, билимдон ўқувчилар "Вилоят ҳокими соврини" учун Қарши шаҳрида бўлиб ўтадиган фан олимпиадасининг вилоят босқичида иштирок этишади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 19 январдаги “Маҳаллаларда ёшлар билан ишлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори асосида юртимизнинг барча ҳудудларида ёшлар билан ишлашнинг янгича мехнизми жорий қилинди.

Ушбу тизим асосида белгиланган ишларни самарали ташкил этиш учун ёшлар етакчилари зарур техник воситалар билан ҳам таъминланмоқда.

Бугун Чироқчи туман ҳокимлиги катта мажлислар залида Ёшлар ишлари агентлигининг тумандаги мавжуд 96 та маҳаллаларда иш бошлаган етакчиларига планшетлар совға қилинди.

Туман ҳокими Х. Жўраев ва сектор раҳбарлари — туман прокурори Б. Худойқулов, ИИБ бошлиғи А. Бешимқулов ва туман Давлат солиқ инспекцияси бошлиғи Б. Усмонов ҳамда туман ДХХ вакили У. Досимбетовлар ёшларга замонавий планшетларни топшириб, уларнинг зиммасига катта масъулият юклатилганлигини таъкидлашди.

“Сизлар Президентимизнинг маҳаллаларимиздаги вакили сифатида давлатимиз раҳбари амалга ошираётган ҳар бир ислоҳотни аҳоли хонадонларига кириб боришида муҳим ўрин тутасиз. Сизлар бор куч ва ғайратингизни сафарбар этиб, меҳнат қилсангиз, биз сизни қўллаб-қувватлашга доимо тайёрмиз.”, — деди туман ҳокими Х.Жўраев.

Фото: Norma.uz

Миллий қонунчиликдаги 2022 йил 1 мартдан кучга кирадиган асосий ўзгаришлар ҳақида Norma.uz портали маълумот берди.

Ўзбекистонда ниқоб тақиш мажбурияти бекор қилинади

Республика махсус комиссиясининг 23 февралдаги қарорига мувофиқ, 1 мартдан Ўзбекистонда ниқоб тақиб юриш мажбурияти талаби бекор қилинади. Жамоат транспорти, бозорлар, таълим муассасалари, театр, музейлар, масжидларда ниқоб тақиш тавсиявий характерга эга бўлади. Ушбу қарор ниқоб тақмаганлик учун фуқароларни жаримага тортишни ҳуқуқий жиҳатдан тўхтатиш учун зарурлиги билан изоҳланди.

Яна 5 турдаги давлат хизмати my.gov.uz портали орқали онлайн кўрсатилади

Ҳукумат қарори билан қуйидаги хизматлар ЯИДХП (my.gov.uz) орқали электрон шаклда кўрсатилади:

• Ўзбекистонга чет давлат фуқаросини таклиф қилиш;
• чет давлатда Ўзбекистон фуқаролигини тасдиқлаш бўйича тегишли ҳужжатлар ва маълумотномалар олиш;
• судланганлик (судланмаганлик) ҳақидаги маълумотлар олиш;
• автотранспорт воситаларида тақиқ мавжудлигини текшириш;
• жазони ижро этиш муассасалари ва манзил колонияларида сақланаётганларни уларнинг яқин қариндошлари билан учрашув вақтини белгилаш.

Ёнида биометрик паспорт ёки ID-карта мавжуд ҳайдовчидан «права», техпаспорт, ишончнома ва суғурта полиси талаб этилмайди

Президент 2021 йил 30 ноябрда имзолаган қонунга асосан ҳайдовчи ёнида паспорти ёки ID-картаси бўлганида қуйидаги ҳужжатларни олиб юриши талаб этилмайди:

• транспортни бошқариш, рўйхатдан ўтказганликка оид ҳужжатлар;
• ишончнома;
• суғурта полиси.

Бунда, ушбу ҳужжатлар мавжудлиги ЙПХ ходими томонидан электрон тизим орқали мустақил текширилади.

УЖК хизматлар ҳақини тўлаш бўйича имтиёзлар ўрнига ойлик компенсация тўловлари жорий этилади

Ижтимоий нафақа олувчи ўзгалар парваришига муҳтож ёлғиз шахсларга компенсация тўлови жорий этилади. Бунда, ҳар ойлик компенсация тўлови — пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 45 фоизи (130 050 сўм) миқдорида тўланади.

Ёши 100 га тўлган ва ундан ошган ижтимоий нафақа олувчи шахслар учун ҳар ойда — пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 100 фоизи (289 минг сўм) миқдорида қўшимча тўлов белгиланади. Бунда, қўшимча тўлов пенсия ва нафақа тайинланган ташкилот орқали республика бюджети ва бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.

Ногиронлиги бўлган шахсларга даромад солиғи ва ижтимоий солиқ бўйича имтиёзлар берилади

Президентнинг 2021 йил 21 декабрдаги қарорига биноан Солиқ кодексининг 380-моддаси биринчи қисмига мувофиқ болаликдан ногиронлиги бўлган шахслар ҳамда I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар учун даромад солиғи бўйича белгиланган имтиёз меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдорининг 1,41 бараваридан 3 бараваригача оширилади.

2024 йил 1 мартга қадар иш берувчиларга (бюджет ташкилотлари, давлат корхоналари, устав жамғармаси (капитали)да давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар бундан мустасно) улар томонидан ногиронлиги бўлган шахслар учун тўланган ижтимоий солиқ суммаси Давлат бюджетидан тўлиқ қайтариб берилади.

Бунда, ижтимоий солиқ суммаси ногиронлиги бўлган шахсларнинг олти ой давомида узлуксиз меҳнат фаолиятини амалга ошириши шарти билан еттинчи ойдан бошлаб қайтарилади.

Кўп квартирали уйларга туташ ер участкалари мулкдорларга доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан ажратиб берилади

Президентнинг 2021 йил 31 декабрдаги қарорига мувофиқ, давлат органлари, муассасалари ва корхоналари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва кўп квартирали уй-жойлар мулкдорларига улар эгалигидаги бино ва иншоотларга туташ (чегарадош) бўлган ер участкалари қуйидаги шарт ва мажбуриятлар билан уларга доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан ажратиб берилади:

• ер участкаларини обод ҳолда сақлаш;
• дарахтлар, буталар, бошқа ўсимликлар ва ниҳолларни парвариш қилиш ва суғориш;
• йиғиштириш-тозалаш ишларини амалга ошириш ва чиқинди қутиларини ўрнатиш;
• болалар майдончалари, ўтириш жойлари (скамейкалар), тунги ёритиш тизимини ўрнатиш, таъмирлаш ва сақлаш;
• аҳоли учун пиёда йўлакларини барпо этиш, таъмирлаш ва лозим даражада сақлаш.

Доимий фойдаланиш ҳуқуқи билан ажратиб бериладиган ер участкаларида бино, иншоот, ишлаб чиқариш ва ноишлаб чиқариш ҳамда енгил конструкцияли объектларни ўрнатиш ва қуриш тақиқланади.

Олимпия ва Паралимпия спорт турлари бўйича терма жамоалар аъзоларига саёҳатларда чегирмаларни тақдим этилади

Ваколатли органларга 2024 йил 1 сентябрга қадар Олимпия ва Паралимпия спорт турлари бўйича терма жамоалар аъзоларининг спорт мусобақалари ва ўқув-машғулот йиғинларида иштирок этишларини таъминлаш учун ҳудудлараро йўналишлар бўйича транспорт (темир йўл ва ҳаво) харажатларида чегирмалар тақдим этиш топширилди.

Ер участкаларидан оқилона фойдаланиш ва муҳофаза қилишда жамоатчилик назорати кучайтирилади

Президентнинг 2022 йил 21 февралдаги қарорига биноан ер участкаларидан оқилона фойдаланиш ва муҳофаза қилишда жамоатчилик назоратини кучайтирилади:

• аҳоли ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаш ва улардан ноқонуний фойдаланиш ҳолатлари бўйича Бош прокуратура (1007 қисқа рақами) ва Кадастр агентлигига (1097 қисқа рақами) юборилган фотосурат ва видеоёзувлар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда кўриб чиқилади;
• фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ҳамда маҳаллада тадбиркорликни ривожлантириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича туман (шаҳар) ҳокимининг ёрдамчиларига (кейинги ўринларда — ҳоким ёрдамчилари) ўз ҳудудида қурилиши бошланган ҳар қандай бино ёки иншоотларнинг қонунийлигини аниқлаш бўйича маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларига, қурилиш ва кадастр органларига сўров юбориш ҳуқуқи берилади.

Ҳалқимиз азал-азалдан низоли масалаларни муроса қилиш яъни келишув йўли билан ҳал қилишни афзал билиб келган. Шунинг учун “Сих ҳам, кабоб ҳам куймасин”, – деган ибора бежизга авлоддан авлодга ўтиб келмагандир балки.

Жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш йўлида, низоларни ўзаро тинч йўл билан ҳал қилиш орқали судларда иш ҳажмини мақбуллаштиришда келишув битими ва медиатив келишув институтлари муҳим аҳамият касб этади.

Хўш, уларнинг қандай ўзига хос ҳусусиятлари мавжуд? Буни билиш учун аввало келишув битими ва медиатив келишув тушунчаларига алоҳида тўхталиб ўтамиз.

Келишув битими – ўзаро келишишга асосланган ва низони ҳал қилиш юзасидан тарафларнинг ёзма келишуви ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2009 йил
18 декабрдаги “Иқтисодий судлар томонидан келишув битимини тасдиқлашда процессуал қонун нормаларининг қўлланилишига оид айрим масалалар тўғрисида”ги 204-сон қарори 2-бандида берилган тушунтиришга кўра, келишув битими деганда, ўзаро келишишга асосланган, даъво талаби (талаблари)га нисбатан аниқликка эришишга қаратилган, низони ҳал қилиш тўғрисидаги тарафларнинг ёзма келишуви тушунилади.

“Медиация тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
4-моддасига кўра, медиация — келиб чиққан низони тарафлар ўзаро мақбул қарорга эришиши учун уларнинг ихтиёрий розилиги асосида медиатор кўмагида ҳал қилиш усулидир. Медиатив келишув эса — медиацияни қўллаш натижасида медиация тарафлари томонидан эришилган келишув ҳисобланади.

Уларнинг умумий жиҳати шундаки, иккиси ҳам низоларни тинчлик ва муроса (дипломатик) йўл билан ҳал қилишга қаратилган низоларни муқобил ҳал қилиш усулидир.

Шу билан бирга, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 131-моддаси иккинчи қисмига мувофиқ, келишув битими ёки медиатив келишув даъво тартибидаги ҳар қандай иш бўйича тузилиши мумкин.

Фарқли жиҳатларини қуйида алоҳида таҳлил қиламиз.

Аввало, келишув битими иқтисодий суд ишларини юритишнинг ҳар қандай босқичида (ҳаттоки, ишларни апелляция ва кассация инстанциясида кўриш босқичларида ҳам) ва суд ҳужжатини ижро этиш жараёнида, медиатив келишув эса биринчи инстанция судида суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) суд ҳужжатини қабул қилиш учун чиққунига қадар тарафлар томонидан тузилиши мумкин (ИПК 131-модда);

иккинчидан, келишув битими у суд томонидан тасдиқланганидан кейин тузилган ҳисобланади, медиатив келишувни эса тасдиқлаш талаб этилмайди;

учинчидан, суд томонидан келишув битимининг тасдиқланиши иш юритишни тугатишга асос бўлади, шу сабабли айни бир шахслар ўртасидаги, айни бир предмет тўғрисидаги ва айни бир асослар бўйича низо юзасидан судга такроран мурожаат қилишга йўл қўйилмайди (ИПК 110, 111-моддалар). Тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилган бўлса, даъво аризаси кўрмасдан қолдирилади, бундай ҳолатда даъвогар судга даъво аризаси билан умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли (ИПК 107, 109-моддалар);

тўртинчидан, тарафлар ўртасида келишув битими бўйича шартлашилган мажбуриятларни бажармаслик ҳуқуқий оқибатларни келтириб чиқаради. Шу сабабли, келишув битимида мажбуриятларни бажариш шартлари ва муддатлари кўрсатилиши керак, шунингдек келишув битимида жавобгар томонидан мажбуриятларни кечиктириб ёки бўлиб-бўлиб ижро этиш тўғрисидаги, талаб қилиш ҳуқуқидан бошқа шахс фойдасига воз кечиш ҳақидаги, қарздан (неустойка)дан тўлиқ ёки қисман воз кечиш ёхуд қарзни тан олиш тўғрисидаги, суд харажатларини тақсимлаш ҳақидаги шартлар ва қонунга зид бўлмаган бошқа шартлар кўрсатилиши мумкин. Келишув битимининг унда белгиланган тартиб ва муддатларда ижро этилмаслиги суд томонидан манфаатдор тарафнинг аризаси бўйича ижро варақаси бериш учун асос бўлади. Медиатив келишувда эса, гарчи тарафлар маълум мажбуриятларни бажариш ҳақида келишган бўлсалар-да, ҳеч қандай ҳуқуқий оқибат келтириб чиқармайди. Шунга кўра, медиатив келишув шартлари бажарилмаган тақдирда, тарафлар такроран судга мурожаат этишга ҳақли;

бешинчидан, агар келишув битимида суд харажатларини тақсимлаш ҳақидаги шарт мавжуд бўлмаса, суд бу масалани келишув битимини тасдиқлаш чоғида, умумий тартибда ҳал этади. Тарафлар ўртасида медиатив келишув тузилиб, даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган тақдирда эса, даъво аризаси тақдим этишда олдиндан тўланган давлат божи даъвогарга қайтарилади (“Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни, 18-модда).

Хулоса қилиб айтганда, келишув битими ва медиатив келишув институтлари тарафлар ўртасида юзага келган низоли масалаларни ўзаро келишув, дипломатик йўл билан ҳал қилиш учун қонуний асос бўлиб, низоли вазиятнинг муроса йўли билан барҳам топилишига хизмат қилади.

Давлат Рахимов, Қашқадарё вилоят суди судьяси.

Вилоят ва унга тенглаштирилган фуқаролик ишлари бўйича, жиноят ишлари бўйича судлар ва иқтисодий судлар негизида судьяларнинг қатъий ихтисослашувини сақлаб қолган ҳолда вилоят даржасидаги умумюрисдикция судлари ташкил этилди. Таъкидлаш лозимки, суд тизимида ягона умумюрисдикция судларининг ташкил этилганлиги суд ҳимоясини таъминлашдаги ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этишга, суд органларининг амалдаги тузилишини замон талаблари ва халқаро стандартларга мувофиқлаштиришга хизмат қилди.

Давлат органлари қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ғайриқонуний ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан фуқароларнинг судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатини амалга оширишни таъминлашга хизмат қиладиган маъмурий судлар ташкил этилиб, кейинчалик унинг тизими мақбуллаштирилди. Янги ташкил этилган маъмурий ва туманлараро, туман (шаҳар) иқтисодий судлар жойлашуви узоқ ҳудудларда истиқомат қиладиган фуқароларнинг, шу жумладан тадбиркорларнинг суд ҳимоясига эришиш даражасини оширди.

Мамлакатимиз иқтисодиётида инвестициянинг ўрни муҳим аҳамиятга эга. Сўнгги йилларда иқтисодиётимизга киритилаётган инвестициялар ҳажми тобора ошаётгани диққатга лойиқ. Бу эса, ўз навбатида, инвесторлар ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилишнинг самарали тизими яратилишини тақозо этди.

Шу муносабат билан инвесторлар ҳамда давлат органлари ўртасидаги низолар ва рақобатга оид ишларнинг судловга тааллуқлилигига оид янги тартиб белгиланди.

Жумладан, йирик инвесторларга тааллуқли тоифадаги низолар ва рақобатга оид ишлар, тарафларнинг хоҳишига кўра, Олий суднинг инвестициявий низоларни ҳамда рақобатга оид ишларни кўриш бўйича судлов таркиби томонидан кўрилади. Яъни, ушбу низолар биринчи инстанцияда тўғридан-тўғри Олий суд томонидан кўрилиши мумкин.

Бошқа инвесторлар иштирокидаги инвестициявий низолар, уларнинг хоҳишларини инобатга олган ҳолда, вилоят даражасидаги судлар томонидан биринчи инстанция суди сифатида кўрилиши мумкин.

Инсон ҳуқуқлари ҳимоясини кучайтиришга қаратилган муҳим институционал ислоҳотлар амалга оширилди

«Хабеас корпус» институтини қўллаш соҳасини кенгайтириш, жиноий жазоларни либераллаштириш, суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини кафолатлашни янада кучайтириш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди.

Жумладан, жиноят ишини қўшимча терговга қайтариш институти бекор қилинди, қамоқ тарзидаги жиноий жазо тури тугатилиб, унинг ўрнига озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазонинг муқобил турларини қўллаш имконияти кенгайтирилди ва далилларга баҳо бериш институти тубдан такомиллаштирилди. Бу, ўз навбатида, иш бўйича барча ҳолатлар суд томонидан ҳар томонлама текширилиб, далилларга холисона баҳо берилишига, натижада оқлов ҳукмлари кўпайишига асос яратди.

Яна бир муҳим ислоҳот, бу инсон ҳуқуқларинининг ишончли ҳимоясини таъминлаш мақсадида суд қарорларини қайта кўриш институти такомиллаштирилганидир. Эътибор беринг, 2017 йилга қадар 7 суд инстанциясида суд қарорлари қайта кўриб чиқилган бўлса, кейинги уч йилда эса бу инстанциялар сони 3 тага қисқартирилди.

Суд инстанцияларининг қисқартирилиши нима дегани, бу албатта, бузилган ҳуқуқнинг тезроқ муддатда самарали тикланишини англатади.

Халқаро стандартларга мос равишда уч босқичли суд тизими яратилди:

биринчи инстанция (туман (шаҳар) судлари, айрим тоифадаги мураккаб ишлар бўйича – вилоят судлари);

апелляция инстанцияси (вилоят даражасидаги судлар) ва

кассация инстанцияси (Олий суд)дан иборат бўлган “Бир суд – бир инстанция” тамойили жорий қилинди.

Халқаро ташкилотлар ва экспертларнинг эътирозига сабаб бўлаётган назорат инстанцияси тўлиқ бекор қилинди.

“Бир суд – бир инстанция” тамойилининг жорий этилиши натижасида фуқароларнинг одил судловга эришиш даражаси ошишига хизмат қилди.

Суд процессида тортишувлик принципини ҳамда тарафларнинг тенглигини таъминлаш мақсадида судланувчи, жабрланувчи ва уларнинг вакиллари томонидан кассация тартибида берилган шикоятнинг мақоми прокурорнинг протести билан тенглаштирилди.

Хусусан, жиноят процессида аввал янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қайтадан бошлаш фақат прокурорнинг ташаббусига кўра амалга оширилган бўлса, энди бундай ҳуқуқ жиноят процессининг бошқа иштирокчилари, яъни маҳкум, оқланган шахс, уларнинг ҳимоячилари ва қонуний вакиллари, жабрланувчи ва унинг вакилига ҳам берилди, улар судга янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қўзғатиш тўғрисида илтимоснома бериш ҳуқуқига эга бўлди.

Фуқаролик ва иқтисодийишларни кўришда прокурор иштироки билан боғлиқ нормалар халқаро стандартларга мувофиқлаштирилди. Прокурор қонунда назарда тутилган ёки ўзининг даъво аризаси асосида қўзғатилган ишлардагина иштирок этиши,иш бўйича тарафларнинг мурожаатлари мавжуд бўлган тақдирда кассация протестини киритиш масаласини ҳал қилиш учун суддан ишни талаб қилиб олишга ҳақли эканлиги белгиланди.

Суд ишларини юритишда янги институтлар киритилди, мавжудлари такомиллаштирилди. Жумладан, жиноят процессидаярашув институти кенгайтирилиб, у барча инстанцияларда қўлланадиган бўлди, жиноят иши бўйича - дастлабки эшитув, фуқаролик ва иқтисодий судларда - судгача мажлис, соддалаштирилган тартибда иш юритиш, медиация институтлари жорий қилинди.

✍️ Алибек Қодиров, Чироқчи туман иқтисодий суди раиси.

Чироқчи тумани Ички ишлар бошқармаси Пробация гуруҳи томонидан киритилган, суд ҳукми билан жазо ўтаётган 8 нафар маҳкумларнинг жазосини муддатидан илгари шартли озод қилиш ҳақидаги тақдимномалари Жиноят ишлари бўйича Чироқчи туман суди раиси Ашурали Ташев иштирокида туман халқ таълими бўлими мажлислар залида очиқ суд тартибида кўриб чиқилди.

Жиноят ишлари бўйича Чироқчи туман суди томонидан ўтказилган очиқ суд мажлиси давомида маҳкумларга нисбатан халқимизга хос инсонпарварлик тамойиллари амалда қўлланилиб, жазони ўташ тартиб-қоида талабларини бажарган ва меҳнатга ҳалол муносабатда бўлган 8 нафар озодликни чеклаш жазосини ўтаётган маҳкумлар ЖКнинг 73-моддасига асосан жазодан муддатидан илгари шартли озод қилинди.

Маълумот ўрнида 2021 йилнинг ўтган даври мобайнида жами 159 нафар шахслар, жумладан, озодликни чеклаш жазосидан 66 нафар, муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш жазосидан 7 нафар ва ахлоқ тузатиш ишлари жазосидан 79 нафар шахслар жазони ўташдан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинган.

Кечиримлилик, бағрикенглик халқимизга хос фазилат. Давлатимиз томонидан йўлдан адашганларга имкон берилиб, жиноят содир этган шахсларга содир этган жиноятининг ижтимоий хавфлилигини тушуниб етишига, тузалиш йўлига ўтиб, жамиятга нафи тегадиган инсон бўлиб қайтишига кенг имкониятлар яратилмоқда.

✍️Ашурали Ташев, Жиноят ишлари бўйича Чироқчи туман суди раиси.

Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Чироқчи туман бўлимида фаолият юритаётган ходимлар ва уларнинг ота-оналари иштирокида “Коррупция – жамият ривожига таҳдид” мавзусида маданий-маърифий учрашув ташкил этилди.

Учрашувни ташкил этишдан мақсад ходимлар ўртасида коррупция тушунчаси ва унинг оқибатлари ҳақида тўлиқ тушунча ҳосил қилишдан иборатдир. Коррупция жамият тараққиётига ғов бўлаётган иллатлардан бири бўлиб, буни барча давлат ва минтақаларда кузатиш мумкин. Шу боис давлатимиз коррупцияга қарши курашишга жиддий эътибор қаратмоқда.

Учрашувда Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Қашқадарё вилояти бошқармаси бошлиғи Алишер Ражабов қатнашувчиларга юртимизда коррупцияга қарши қандай кураш олиб борилаётгани ҳақида батафсил гапириб берди.

Жумладан, 2017 йил 3 январь куни Ўзбекистон Республикасининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги қонуни қабул қилинди, Бу қонун бугунги кунда давлат органлари фаолиятининг очиқлигини ва ҳисобдорлигини таъминлаш, давлат бошқаруви тизимининг самарадорлигини ошириш, давлат органлари, мансабдор шахсларнинг ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариши юзасидан масъулиятини кучайтиришга, коррупцияга қарши курашиш соҳасида парламент ва жамоатчилик назоратини амалга ошириш мақсадларига хизмат қилмоқда.

Коррупция нима? Коррупция — шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этишдир. Яъни мансабдор шахснинг ўз ваколатидан фойдаланган ҳолда қонунни суиистеъмол қилиши, хизмат ваколатларидан четга чиқиши, таниш-билишчилик, ошна-оғайинчилик, қариндош-уруғчилик асосида иш ташкил қилиб, инсон ҳуқуқларига путур етказиши, айниқса, порахўрлик, таъмагирлик қилиши билан жамиятимиз учун ижтимоий хавфлидир.

Учрашув давомида иштирокчилар ўзларини қизиқтирган бир қанча саволларга мутахассисдан атрофлича жавоб олдилар.

✍️Алишер Эргашев,
Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси Чироқчи туман бўлими бошлиғи ўринбосари.

Фуқаро Холбоева Сожида Шодиёровна 1986 йил 10 декабрда Чироқчи тумани Умакай МФЙда туғилган ва Умакай МФЙда яшовчи 1984 йилда тўғилган қариндоши Ҳолбоев Қувонга турмушга чиққан фарзандсизлиги сабаб ажрашган. 2012 йилда 1961 йилда туғилган Бозоров Шераматга шаърий никоҳ билан турмушга чиқиб, 2015 йили Бозорова Моҳинур исмли, 2017 йили Бозоров Шербек исмли фарзандлари туғилган. Кишмиштепа МФЙ Мустақиллик кўчаси 1-уй 1-хонадонда дойимий рўйхатда туради.
Турмуш ўртоғи Бозоров Шерамат мавсумий ишларда ишлаб келади 2 нафар фарзанди учун болалар нафақаси тайинланган. Холбоева Сожида Чироқчи тумани 3-сектор раҳбарига 2021 йили 25 ноябрь куни телефон орқали мурожаат қилиб, ўз мурожаатида туман юқимли касалликлар шифохонасида даволанаётганлигини, айтиб даволаниши давомида дори-дармон воситалари бепул берилишида ва умиртқа поғанасида грижа касаллиги борлигини айтиб даволаниши учун амалий ёрдам сўраган.
Сектор раҳбари топшириғига асосан 3-сектор штаби ишчи гуруҳи аъзоси Ш.Бекмуродов 25 ноябрь куни туман юқимли касалликлар шифохонасига бориб фуқаро С.Холбоевани даволаниши учун туман юқимли касалликлар шифохонаси томонидан бруцеллёз касаллиги бўйича белгиланган бепул дори-дармон воситалари ажратилишига амалий ёрдам кўрсатилган.

Фуқаро С.Ҳолбоева туман юқумли касалликлар шифохонасида даволаниб унга уй шароитида ёки амбулатор шароитда даволаниши учун уйига рухсат берилган. 2021 йил 29 ноябрь куни Чироқчи тумани 3-сектор СФМГ катта инспектори катта лейтенант А.А.Хуррамов Кишмиштепа МФЙ раиси Б.Муминов ва 3-сектор штаби ишчи гуруҳи аъзоси Б.Танибердиевлар фуқаронинг яшаш уйига бориб, оилавий шароитини ўрганганда фуқаро Ҳолбоева Сожида бруцеллёз касаллиги бўйича даволаниб чиққанлиги, умиртқа пағонасида 2 та грижаси билан тушакда ётганлиги ижтимоий ва тиббий ҳимояга муҳтожлиги аниқланган.

Ўрганиш давомида фуқаро Ҳолбоева Сожидага 2021 йили 8 июль куни Халқ депутатлари Чироқчи тумани кенгашининг V/31-6-сонли қарорига асосан 1 миллион сўм миқдоридаги бир мартталик моддий ёрдам ажратилганлиги аниқланган.
Чироқчи тумани 3-сектор штаби ишчи гуруҳи ўрганиш натижалари бўйича 2021 йили 29 ноябрь куни 3-сектор раҳбарининг 3/499-сонли алоқа хати билан туман Маҳалла ҳайрия жамоат фондига фуқаро Ҳолбоева Сожидага даволаниши учун бир мартталик моддий ёрдам ажратиш учун юборилган.
2021 йили декабрь ойида Ҳолбоева Сожида 1 хафта давомида туман тиббиёт бирлашмаси неврология бўлимига ётқизилиб умиртқа грижаси бўйича муолажалар қилинган.
Фуқаро 3-сектор штаби ишчи гурухининг ўрганиш ҳулосасига асосан 2021 йили декабрь ойида 3-сектор “Темир дафтар”га рўйхатга киритилган ва 2022 йил 1 январь ҳолатида 3-сектор “Темир дафтар”да рўйхатда бўлган оилалар учун ажратилган 800 минг сўмлик бир мартталик моддий ёрдам ажратилган.

Фуқаро Ҳолбоева Сожиданинг синглиси 2 гуруҳ ногиронлиги бўлган фуқаро Аҳмедова Хуснигул 2021 йили июнь ойида 3-сектор раҳбарига уйи учун кондиционер олиб бериш бўйича қилган мурожаати ижобий ҳал этилиб, сектор раҳбари ва ҳомийлар кўмагида Х.Аҳмедовага 1 дона кондиционер олиб берилди.

Фуқаро Ҳолбоева Сожиданинг туман Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш бўлими бошлиғини биринчи ўринбосари Г.Сулаймоновага қилган мурожаатини ўрганиш мақсадида Г.Сулаймоновга телефон қилиб маълумот олинганда фуқарони Самарқанд вилояти Булунғир туманида жойлашган “Булунғир Мед сервис” оилавий корхонаси билан 2021 йили 6 январ куни №1/01-сонли уч тамонлама шартнома тўзилиб фуқарони даволатиш ҳаражатларини тўлаб бериш бўйича маблағ ажратиш учун вилоят Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш бошқармасига юборилганлигини маълум қилган. Шартномада фуқарони даволатиш учун жами 14 миллион сўм ажратиб берилиши белгиланганлигини вилоят томонидан шартнома бўйича пўл ўтказилиши билан фуқарони даволатиш учун Самарқанд вилоятига юборилишини маълум қилган. Ҳолбоева Сожидага ушбу шартномада кўрсатилган пул маблағи ажратилгунга қадар туман тиббиёт бирлашмасида даволаниб муолажа олиш учун туман ТТБга ётқизиш бўйича таклиф қилнганда фуқаро ТТБга эмас уй шароитида даволаб муолажа қилишларини сўраган. Туман ТТБ бошлиғи ўринбосари У.Аслоновга сектор раҳбари томонидан фуқарога уй шароитида муолажалар қилиш бўйича топшириқ берилган ва алоҳида назоратга олинган.

Жорий йилнинг 18 февраль куни фуқаро Сожида Холбоеванинг ижтимоий тармоқларга қилган видеомурожаатидан сўнг туман ҳокими Хуррам Жураев фуқаронинг саломатлигини тиклаш мақсадида туман тиббиёт бирлашмасига зудлик билан ётқизиш бўйича, туман тиббиёт бирлашмаси бошлиғи О.Шаймановга тегишли топшириқ берди.

Шу кунинг ўзида кечки соат 20:00 лар атрофида фуқаро Сожида Холбоеванинг яшаш хонадонига туман ҳокимлиги вакиллари ва туман тиббиёт бирлашмаси бошлиғи ўринбосари Ўткир Асланов бошчилигида малакали шифокорлар етиб боришди. Афсуски, ёрдам қўлини узатаётган масъуллар ва шифокорлар фуқаро С.Холбоеванинг турмуш ўртоғи Шерамат Бозоровнинг қаттиқ қаршилигига учради. Турмуш ўртоғининг гапини икки қилаолмаган С.Холбоева ҳам шифокорлар таклифини рад этди. Ҳар нима бўлганда ҳам бемор учун туман тиббиёт бирлашмаси шифокорлари тавсияси асосида зарур дори-дармон воситалари етказиб берилди.

ШУндан сўнг, жорий йилнинг 21 февраль куни соат 12:45 лар атрофида туман ҳокимлиги вакиллари ва туман тиббиёт бирлашмаси бошлиғи О.Шайманов бошчилигида малакали шифокорлар яна бир бор фуқаро С.Холбоеванинг яшаш хонадонига бориб, унинг саломатлигини тиклаш учун туман тиббиёт бирлашмасида ётиб даволаниши ва ордер асосида Республика ихтисослаштирилган нейрохирургия илмий-амалий тиббиёт марказида жарроҳлик амалиётини ўтказишида амалий ёрдам берилши таклиф қилинди.

Афсуски бу сафар ҳам қарийиб, 3 соатлар атрофида туман масъуллари, шифокорлар ва С.Холбоеванинг қўшнилари томонидан олиб борилган тушунтириш ишлари бесамар кетди. С.Холбоева ва унинг яқинлари туман масъуллари таклифига рад жавобини беришди.

Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ҳуқуқларини ҳимоя қилишда судларнинг, айниқса маъмурий судларнинг ролини кучайтириш, уларни фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳақиқий ҳимоячисига айлантириш зарурлиги, жамиятда маъмурий судларга бўлган ишончни янада ошириш мақсадида давлат органлари томонидан суд қарорлари ижро этилиши устидан назоратнинг таъсирчан механизмларини жорий этиш талаб этилганлигидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2022 йил 29 январда “Давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш ҳамда аҳолининг судларга бўлган ишончини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-107-сонли Қарор қабул қилинди.
Мазкур Қарор билан давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш ҳамда маъмурий суд ишларини юритишни халқаро стандартлардан келиб чиққан ҳолда такомиллаштириш мақсадида Олий судга Судьялар олий кенгашига давлат органлари қарорлари устидан берилган шикоятларни кўриб чиқишда маъмурий судларнинг ролини кучайтириш, уларни фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳақиқий ҳимоячисига айлантиришга қаратилган қуйидаги тартибларни процессуал қонун ҳужжатларида белгиланишини таъминлаш юклатилди.
Жумаладан, маъмурий суд ишларини юритишни «суднинг фаол иштироки» тамойили асосида амалга ошириш, бунда маъмурий судларга ишнинг ҳақиқий ҳолатларини аниқлаш учун ўз ташаббуси билан далилларни йиғиш мажбуриятини юклаш, ҳуқуқи бузилган фуқаро ёки тадбиркорлик субъектига эса далилларни йиғишда фақат ўз имконияти доирасида иштирок этишга шароит яратиш, ҳуқуқи бузилган фуқаро ёки тадбиркорлик субъектига оммавий-ҳуқуқий муносабатдан келиб чиқадиган низо билан бирга унга сабабий боғланишда бўлган зарарни ундириш талабини ҳам маъмурий судга билдириш ҳуқуқини тақдим этиш ҳамда бундай талабларни кўриб чиқишни маъмурий судлар ваколатига ўтказиш, маъмурий судларнинг оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишлар бўйича ҳал қилув қарорлари давлат органлари ёки ташкилотлари томонидан ижро қилинмаган тақдирда, уларнинг мансабдор шахсларига нисбатан суд жарималарини қўллаш ва оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишлар бўйича тарафлар ўртасида ярашувга эришиш механизмларини жорий қилиш топширилди.
Жамиятда маъмурий судларнинг ролини кучайтириш, уларни фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳақиқий ҳимоячисига айлантириш учун қуйидаги ҳуқуқлар берилиши назарда тутилди.
Яъни тарафларга, қонун ҳужжатларида белгиланган ҳолларда, оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишлар бўйича келишув битимини тузиш ҳуқуқини бериш;
давлат органлари ёки ташкилотлари оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган иш бўйича ҳал қилув қарорини у қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир ой давомида ижро қилиш ҳамда бу ҳақда маъмурий судга хабар бериш;
давлат органлари ёки ташкилотлари томонидан оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган иш бўйича суд ҳужжати ижро қилинмаганлиги учун давлат органлари ёки ташкилотларининг мансабдор шахсларига нисбатан суд жаримасини қўллаш;
давлат органлари ёки ташкилотлари томонидан оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган иш бўйича ҳал қилув қарорининг такроран ижро қилинмаганлиги учун давлат органлари ёки ташкилотларининг мансабдор шахсларига нисбатан дастлаб қўлланилган суд жаримасини оширилган миқдорда қўллаш.
Шунингдек, Президент қарор билан судлар томонидан даъво аризаси, ариза ҳамда шикоятни судга тааллуқли бўлмаганлиги сабабли қабул қилишни рад этиш ёки иш бўйича иш юритишни тугатишни тақиқлаш, бунда даъво аризаси, ариза, шикоят ёки ишни уларни кўриб чиқишга ваколатли судга ўтказиш, маъмурий суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарорида аниқланган ҳолатлар бошқа ишни кўраётган фуқаролик ишлари бўйича суд учун мажбурий ҳисобланишини белгилаш, бир суд иши доирасида баъзилари маъмурий судга, бошқалари эса фуқаролик ишлари бўйича судга тааллуқли бўлган бир нечта талабни бирлаштириш масаласини тақиқлаш белгиланди.
Мазкур Қарорга асосан Ўзбекистон Республикаси Олий суди манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда судлар томонидан даъво аризаси, ариза, шикоят ёки ишни уни кўриб чиқишга ваколатли судга ўтказиш бўйича «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонун лойиҳасини тайёрлаш, уч ой муддатда оммавий-ҳуқуқий низоларни ҳал этиш бўйича ижобий халқаро тажрибани инобатга олган ҳолда «Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қонун лойиҳасини тайёрлаш ва бир ой муддатда қонунчилик ҳужжатларига ушбу қарордан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида таклифларнинг киритилишини таъминлаш вазифалари юклатилди.

✍️А.Т.Арзиев, Қашқадарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судьяси.