Mikroskopning yaratilish tarixi juda uzoq o'tmishga borib taqaladi. Bu ajoyib uskuna oddiy trubkadan tortib, million martagacha kattalashtirib ko'rsata oladigon elektron mikroskoplargacha bo'lgan uzoq yo'lni bosib o'tdi.

Ilgari boy odamlar ilm-fanga qiziqqanligi sababli, ular buyurtma qilgan mikroskoplarning yagona namunalari qimmatbaho toshlar va oltinlar bilan bezatilgan, ularni saqlash uchun qutilar fil suyagi va qimmatbaho yog'ochdan qilingan. Hozirgi vaqtda ko'plab mikroskoplar mavjud bo'lib, ular inson faoliyatining turli sohalarida qo'llaniladi: tibbiyot, sanoat, arxeologiya, elektronika va boshqalar.

Zakariya Yansenning mikroskopi.

XVI asr

Birinchi mikroskopni gollandiyalik ko'zoynak ustasi Zakariya Yansen yaratgan. Bu uchida ikkita linzali oddiy naycha edi. Rasmni sozlash trubkani (naychani) tortib olish orqali amalga oshirildi. Ushbu oddiy mikroskop yanada murakkab asboblarni yaratish uchun asos bo'ldi. Bu trubka 3-10 martagacha kattalashtirib ko'rsatgan.

Galiley mikroskopi

XVII asr boshlarida Galiley Galiley Qavariq linzalardan birini botiq linzaga almashtirib, Yanssen trubkasini oʻzgartirdi. Naycha chiqarib olinganda bu mikroskop teleskop vazifasini ham bajargan. Taxminlarga ko'ra, Galiley mikroskopi usta Juzeppe Kampagni tomonidan yog'och, karton va teridan yasalgan va uch oyoqli metall stendga joylashtirilgan. Galileo mikroskopi 9 martagacha kattalashtirib ko'rsata olgan.

Guk mikroskopi

XVII asrning oʻrtalarida Robert Guk Mikroskopning juda qulay modelini yigʻdi: trubka egilib turishi mumkin edi. Yaxshi yoritish uchun olim maxsus moy chiroq va SUV bilan to'ldirilgan shisha sharni ixtiro qildi. Guk mikroskopi 50 martagacha kattalashtirib ko'rsata olgan.

Levenguk mikroskopi

XVII asr oʻrtalarida Levenguk ixtirosi ikkita kichik plastinadan iborat boʻlib, ular orasiga mitti linza oʻrnatilgan va oʻrganilayotgan narsa igna ustiga qoʻyilgan. Ignani maxsus vint yordamida siljitish mumkin edi. Mikroskop tasvirni 300 marta kattalashtirishi mumkin edi, bu o'sha vaqt uchun aqlga sig'mas edi.

Drebbel mikroskopi

XVII asr Drebbel mikroskopi zarhal nay bo'lib, u qat'iy vertikal holatda bo'lgan. Bunday mikroskop bilan ishlash juda qulay emas edi.

Iogan van Muschenbroek tomonidan yaratilgan mikroskop 17-asr oxirida Iogan van Muschenbroek noodatiy va ishlatish uchun qulay mikroskop yaratdi. Ob'ektiv va ushlagich "Moshenbroek yong'oqlari" deb nomlangan harakatlanuvchi bo'g'inlar yordamida mahkamlangan. Bu mikroskopga katta moslashuvchanlikni berdi. Bu miroskop ob'ektni 70 martagacha kattalashtirib ko'rsata olgan.

Shevalie firmasi mikroskopi XIX asr Fan oldinga qadam tashladi. Shevalie firmasi mikroskoplarni ishlab chiqarishni boshladi, ularning maqsadi endi bitta oddiy emas, balki ko'plab maxsus sayqallangan akromatik linzalardan iborat edi. Bu yuqori aniqlikga erishish va tasvirni buzilmasdan va aniqroq uzatish imkonini berdi. Bu mikroskop tasvirni 200 martagacha kattalashtirib ko'rsata oladi.

USB mikroskopi

XX-asr oxiri.

USB mikroskop kompyuterga USB port orqali ulanadigan kichik raqamli asbobdir. Ko'zoynak o'rniga tasvirni to'g'ridan-to'g'ri kompyuter monitoriga yuboradigan kichik veb-kamera mavjud. Bu mikroskop tasvirni 1000 martagacha kattalashtirib ko'rsata oladi.

Elektron mikroskop.

XX asr Elektron mikroskoplar paydo bo'ladi. Olimlar yorug'lik nurini mikrozarrachalar - elektronlar oqimi bilan almashtirdilar. Elektron mikroskopda tasvirni olish uchun maxsus magnit linzalar qo'llaniladi, ular magnit maydon yordamida elektronlarning harakatini boshqaradi. Bu mikroskoplar tasvirni 1000000 va undan ortiq martagacha kattalashtirib ko'rsata oladi.

Prokariotlar (lot. pro — oldingi, ilgarigi va karion — yadro) — hujayrasida membrana bilan chegaralangan yadrosi boʻlmagan organizmlar. P.ga bakteriyalar, sianobakteriyalar, arxebakteriyalar kiradi. DNK, oqsil va RNKdan iborat yadro apparati sitoplazmada ochiq joylashgan. Genetik sistemasi (genofor) hujayra membranasiga yopishgan boʻlib, primitiv xromosomaga mos keladi. Koʻpayishda genoforning har qaysisi hujayra membranasi bilan birga yangi hujayralarga oʻtadi. Mitoz boʻlmaydi, xloroplastlar, endoplazmatik toʻr, mitoxondriyalar, Golji apparati, sentriollar uchramaydi. Hujayra devori asosi glikopeptid murendan iborat. Ribosomalari ancha kichik, eukariotlar xromosomalaridan oqsil soni va sedimentatsiya koeffitsiyenti bilan farq qiladi. P. bir qator oʻziga xos spetsifik fiziologik jarayonlar, mas, havodan molekulyar azotni oʻzlashtirish xususiyatiga ega. Ayrim karashlarga binoan, P. eukariot ajdodlari bilan birga eng qadimiy hayvonlarga kiritiladi.

Eukariotlar (yunoncha: yei yaxshi, haqiqiy, butun va kaguop — yadro) — toʻliq shakllangan, haqiqiy yadroga ega boʻlgan hujayrali organizmlar. E.ga suvoʻtlar, yuksak oʻsimliklar, barcha hayvonlar, zamburugʻlar kiradi. E. DNK si yadrodagi xromosomalarda joylashgan boʻlib, gistonli oqsillar bilan birikkan nukleosomalarni hosil qilishda ishtirok etadi. E.ning hujayralarida membranali organoiddar yaxshi rivojlangan; ayrim organoidlari (mitoxondriyalar va xloroplastlar) da DNK va avtonom oqsil sintezlovchi apparat mavjud.

https://wikimediafoundation.org