Abdurauf Fitrat (Rahbari najot.)

Eng katta baxt – vatanga kerakliging…

Har qanday xalq ijodida ezgulik va olijanoblik, mardlik va qahramonlik,vatanparvarlik va insonparvarlik tarannum etilgan. Afsonaga aylangan qahramonlar,eposlarda kuylangan jasur oʻgʻlonlar yurt ozodligi uchun kurash, haqiqat va adolat tantanasi yoʻlida mardlik koʻrsatish timsoliga aylangan. Ezgulik va yovuzlik kurashi muqarrar ravishda ezgulikning gʻalabasi, qora kuchlarning tor-mor etilishi bilan yakun topgan. Hech bir xalq yovuzlik va razolatni, oʻgʻrilik va gʻirromlikni,sotqinlik va hasadgoʻylikni yoqlaydigan yoki oqlaydigan ertak – rivoyat yaratgan emas. Oʻtmishda yuz bergan minglab voqea-hodisalar, odamlarning bari ham tarixiy xotirada saqlanib qolmaydi, bunday boʻlishi mumkin ham, zaruriyat ham emas. Jamiyatning yoki davlatning yangi rivojlanish bosqichi kechagi oʻtmish xotirasida ustuvor boʻlgan qarashlar, qahramonlar va qadriyatlarning transformatsiyasini keltirib chiqaradi va yangi kun manfaatlari va ehtiyojlari nuqtayi nazaridan qayta baholanadi.

Har bir jamiyatning uzoq tarixiy jarayonlari, odamlarning ijtimoiy hamkorligi va anʼanalari zamirida rivojlanadi. Rivojlantirish esa, oʻzaro ishonch, ijtimoiy qadriyatlar, davlat va nodavlat tashkilotlarda koʻngilli ishtiroklari, faollik va tashabbuskorlik kabi omillarida namoyon boʻladi. Buning uchun esa zamonaviy oʻzbek jamiyatida kishilardagi sosial mobillik va oʻz–oʻziga ishonchni ortiruvchi turli faktorlar individul va jamoaviy hamkorlik, muloqot, umumiy munosabatlar oʻrnatish yoʻli orqali ijtimoiy kapitalni jamiyatning muayyan potesial va uning ajralmas qismiga.

Xalqimiz tabiatida tarixga hurmat, ajdodlarimiz merosiga ehtirom, ularning boy maʼnaviy mulkini eʼzozlash xususiyati, oʻziga xos anʼanalari tarkib toptirildi. Vatanimizning oʻnlab allomalari faxr-ifixorimiz manbai boʻlgan ulugʻ ajdodlarimiz ruhini eʼzozlab ulkan obidalar, memorial koshonalar, haykallar barpo etildi, maxsus anjumanlar oʻtkazilishi, bagʻishlov kitoblari nashr etilishi yoʻlga qoʻyildi. Bu esa aholining xususan yoshlarning chin vatanparvarlik fazilatlarini shakllantirish imkonini kengaytirdi.

Hozirgi davrdagi jadal taraqqiyot tendensiyalari mamlakatimizni industrial rivojlantirishda shaxs salohiyati, manʼaviy – intellektual omil rivojiga ustuvor ahamiyat qaratishni dolzarb masalaga aylantirdi. Vatanimizning barqaror taraqqiyoti uchun mavjud intellektual salohiyatni samarali ishga solish, mutaxassislarning oʻz faoliyatiga ongli yondoshuvini shakllantirish, ularning shaxsiy masʼuliyat va tashabbuskorlik fazilatlarini kuchaytirish katta ahamiyatga egadir. Insonning shaxsiy masʼuliyat, tashabbuskorlik hamda fidoiylik fazilartlari esa vatanni chin dildan sevishdan, vatanparvarlikdan kuch oladi.

Dunyo xalqlarida vatanparvarlik…

AQSh ta’lim tizimida "Political education" va "Formation of moral spirit" deb nomlangan fuqarolarning vatanparvarlik tarbiyasini oshirish bo‘yicha ta’lim – tarbiya dasturlari mavjud.

Serbiyada yosh avlodda tarixiy vatanparvarlikni rivojlantirish hamda oʻtmish qadriyatlarini saqlash maqsadida avgust oyida “Vanselot ritsarlari" milliy bayram sayllari oʻtkaziladi. Hudda shunga o'xshash bayram Tebetda dekabr oyida oʻtkazilar ekan farqi unda koʻproq diniy qadriyat va urf-odatlarga bag'ishlanar ekan va bunda tarix qadriyati va xotirasi mujassamdir. Aslida qadriyat nima degan savolga javob berishimiz kerak.

Yaponiyada vatanparvarlik yoshlarning o‘z milliy qadriyatlariga hurmat, tarixiy merosni o‘rganish va jamiyatga xizmat qilish orqali rivojlantiriladi. Maktablarda tarix va madaniyat bo‘yicha darslar orqali yoshlar mamlakat tarixi va milliy ramzlarini o‘rganadi. "Kendo" (yapon jang san’ati) va boshqa sport turlari orqali yoshlarga intizom va jamiyatga xizmat qilish mas’uliyati singdiriladi. Yoshlar milliy o‘zlikni anglashi bilan birga, zamonaviy jamiyatga moslashuvchanlikni ham rivojlantiradi.

Germaniyada yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash fuqarolik mas’uliyatini shakllantirish orqali amalga oshiriladi. "Bundesfreiwilligendienst" (Davlat xizmatlari) orqali yoshlar jamiyatga ixtiyoriy xizmat ko‘rsatadi (tibbiyot, ekologiya, ijtimoiy sohalar).

Fransiyada vatanparvarlik “Erkinlik, tenglik va birodarlik” (Liberté, égalité, fraternité) shiori asosida rivojlantiriladi. Ta’lim tizimida Fransiya inqilobi va inson huquqlari deklaratsiyasi asosiy mavzular hisoblanadi. Milliy bayramlar, ayniqsa, 14-iyul (Bastiliya kuni) yoshlar orasida fuqarolik g‘ururini oshiradi.

Buyuk Britaniyada vatanparvarlikni singdirish jamiyatga xizmat qilish va ijtimoiy loyihalar orqali amalga oshiriladi. "National Citizen Service" (Milliy fuqarolik xizmati) yoshlarni jamiyatda ijtimoiy loyihalarni amalga oshirishga jalb qiladi. Yoshlar jamiyatda o‘z o‘rnini anglab, davlatga bo‘lgan hurmat va mas’uliyatni kuchaytiradi.

Xitoyda vatanparvarlik Kompartiyaga sodiqlik va milliy birdamlik tushunchalari orqali singdiriladi. "Vatanparvarlik ta’limi kampaniyalari" orqali yoshlar orasida mamlakat rivoji va birdamligi targ‘ib qilinadi. Harbiy va sport lagerlari orqali yoshlarning intizomi va vatanparvarlik ruhi oshiriladi. Yoshlar mamlakat rivojiga hissa qo‘shishga intiladi va birdamlikni saqlaydi. Xitoy Xalq Respublikasining oliy ta’limi to‘g‘risidagi qonunining 53-moddasida Oliy ta’lim talabalarining vatanparvarlik, mafkura va axloqqa nisbatan majburiyatlari ham belgilab berilgan. Bu Xitoy Xalq Respublikasining Oliy ta’limi to‘g‘risidagi qonunining 53-moddasiga asosan, xitoy fuqarolari, talaba – yoshlari QQ va WeChat messenjerlaridan foydalanish kerak, chunki bu messenjerlar davlat tomonidan boshqarilib, yoshlarning vatanparvarlik tarbiyasi samaradorligini yanada oshirish maqsadida yaratilgan.

Janubiy Koreyada yoshlar orasida milliy qahramonlar va texnologik yutuqlar orqali vatanparvarlikni shakllantirish keng tarqalgan. Ta’lim va armiyada xizmat qilish milliy birdamlikni oshiruvchi asosiy omillar hisoblanadi. Milliy bayramlar va festivallar orqali yoshlar madaniy meros bilan tanishtiriladi.

Hindistonda yoshlar ongiga vatanparvarlikni singdirishda madaniyat, an’analar va ko‘p millatli birdamlikka urg‘u beriladi. "Bharat Scouts and Guides" harakati yoshlarni jamiyatga xizmat qilish va madaniy qadriyatlarni hurmat qilishga o‘rgatadi. Madaniy festivallar va musobaqalar yoshlar orasida milliy birdamlikni targ‘ib qiladi.

Turkiyada vatanparvarlik Mustafo Kamol Ataturk g‘oyalari va milliy birdamlik asosida rivojlantiriladi. Yoshlar orasida davlat bayrogi, madhiya va milliy qadriyatlarga hurmat targ‘ib qilinadi. Ta’limda tarixiy voqealar va qahramonlar hayoti o‘rganiladi.

Ijtimoiy institutlar tomonidan ixtisoslashtirilgan chora-tadbirlarning izchilligi vatanparvarlik muhimligini jamoaviy tushunishga yordam beradi. Qadriyatlarning ijtimoiy tuzilishini hisobga olgan holda, shaxs o'zining ma'naviy-axloqiy ko'rsatmalarini shakllantiradi, bu esa keyinchalik unga muayyan qarorlar qabul qilish va harakatlarni amalga oshirish imkonini beradi.

Dunyo xalqlari o‘z milliy qadriyatlari, madaniy merosi va tarixiy tajribalaridan kelib chiqqan holda, yoshlar orasida vatanparvarlikni shakllantirishga alohida e’tibor beradi. Har bir xalqning vatanparvarlikni targ‘ib qilish usullari milliy o‘ziga xosliklarga, davlat siyosatiga va ta’lim tizimiga bog‘liq.

Insoniyat tarixidagi eng yaxshi davr…

Kishilаrning оʻz оʻtmishigа bоʻlgаn ijоbiy munоsаbаtlаrini rivоjlаntirishdа tаrixiy nаrrаtivlаrning оʻrni, milliy mаnsublik hissini yuksаltirishdа xоtirаning ustuvоr аhаmiyаti, tаrixiy xоtirа tаrаqqiyоtini belgilаydigаn ijtimоiy-mаdаniy jihаtlаrni оʻrgаnish, kishilаr tаrixiy xоtirаsini rivоjlаntirishdа milliy mаdаniy merоsning оʻrnini аniqlаsh, milliy-madaniy turmush tarzida namoyon boʻlish xususiyatlarini tadqiq etish ustida qator innovatsion yondashuv va loyihalar amalga oshirilmoqda.

Globallashuv sharoitida millatning omon qolishi maqsadlariga mos keladigan davlat mafkurasini yaratish va uni zamonaviy dunyo transformatsiyasi tendensiyalari hamda yosh avlodning talablariga muvofiq holda doimiy ravishda yangilab borish. Ushbu vazifani muvaffaqiyatli amalga oshirish globallashuv jarayonining umumiy va ob’ektiv xususiyatlarini, insoniyat jamiyati rivojlanishining hozirgi bosqichida hal qiluvchi belgilaridan biri sifatida anglashni talab etadi.

Globallashayotgan dunyoda millatning omon qolish g‘oyasi sifatida milliy g‘oyani shakllantirish asosida jamiyatning barcha qatlamlari sa’y-harakatlarini tezkor konsolidatsiya qilishning muhimligi va dolzarbligini anglagan holda; milliy madaniyat va an’analarni tiklash, insonlarning o‘z jamoaviy manfaatlarini aniqlash hamda globalistik ekspansiya tahdidlari qarshisida ularni himoya qilish uchun sa’y-harakatlarni birlashtirish zaruratini anglashga asos bo‘luvchi qadriyat sifatida tiklash.

Biz yoshlarga milliy vatanparvarlikni targʻib qilar ekanmiz, avvalo, oʻquvchi-yoshlar ongiga naʼmuna boʻlishga arziydigan buyuk ajdodlarimizning hayoti, vatan uchun qilgan xizmatlari, koʻrsatgan qahramonliklarini hayotdagi ideallari sifatida singdirishimiz lozim. Shundagina maʼnaviyati mustahkam, vatanparvar avlod shakllanadi. Qolaversa, hozirgi siyosiy, mafkuraviy qaltis bir davrda milliy tarix va tarixiy ong yoshlar ongida ularda yuz berishi mumkin boʻlgan milliy maʼnaviy begonalashuvga qarshi immunutet hosil qiladi. Bugungi kunda dunyoning bir qator mintaqalarida, ayniqsa, yoshlar qatlami orasida begonalashuvning turli koʻrinishlari avj olayotgani buning yorqin misolidir.

Muhriddin SODIRJONOV
Sotsiologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2024-yil 20-noyabr kungi majlisida Prezident Shavkat Mirziyoyevning taklifi bilan 2025-yil Oʻzbekistonda “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili” deb eʼlon qilindi.Hukumat yil nomida belgilangan eng muhim vazifalar boʻyicha davlat dasturini ishlab chiqishi belgilandi.
Ushbu dasturda “yashil” texnologiyalarni joriy etish, suvni tejash, koʻkalamzor hududlarni keskin koʻpaytirish, Orol fojiasining oqibatlarini yumshatish, chiqindilar muammosini hal qilish, eng muhimi, aholi salomatligini mustahkamlash kabi masalalar ustuvor ahamiyat kasb etishi zarurligi taʼkidlandi.
Prezident soʻzining davomida bugun nafaqat Oʻzbekiston, balki dunyodagi koʻplab mamlakatlar iqlim oʻzgarishlarining salbiy oqibatlarini yaqqol his qilayotganini, havo va suvning ifloslanishi, tuproq erroziyasi, choʻllanish, qazilma yoqilgʻilarni behisob ishlatish global isishga, tabiiy ofatlarning koʻpayishiga olib kelayotgani, atrof-muhit va aholi sogʻligʻiga zarar yetkazayotganini qayd etdi.

Oʻzbekistonda uch yil avval “Yashil makon” umummilliy loyihasi boshlangan. Qoʻshni mamlakatlar bilan birgalikda Mintaqaviy iqlim strategiyasini amalga oshirishga kirishilgan. Poytaxtimiz Toshkentda Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim oʻzgarishlarini oʻrganish universiteti tashkil etilgan. Oʻzbekiston Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan bu borada qabul qilingan ikkita muhim rezolyutsiyaning tashabbuskori boʻldi. Ayni vaqtda “yashil” energetika iqtisodiyot drayverlaridan biriga aylanmoqda.

Mazkur tashabbus va islohotlarga hamohang tarzda universitetimizda ham bundan ikki yil oldin “Ekobogʻ” barpo etildi va ushbu bogʻ ayni paytda gullab-yashnamoqda. Ushbu tashabbus va islohotlarni biz, yaʼni universitet yuridik fakulteti jamoasi, professor oʻqituvchilari va talabalarida qoʻllab-quvvatlaymiz hamda yil dasturida belgilanadigan tashabbuslar, gʻoyalar va chora-tadbirlarni amalga oshirilishi jarayonini bevosita ishtirokchilari boʻlamiz.
Shu bilan birga biz ham mazkur islohotlarning faol ishtirokchisi boʻlish bilan bir vaqtda taʼlim yoʻnalishimiz va ihtisosligimiz doirasidan kelib chiqib, quyidagi taklif, gʻoya va tashabbuslarni berishni lozim topdik.
Maʼlumki, Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks VIII-bobi, 65-96-moddalarida ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun maʼmuriy javobgarlik;
shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksini “Ekologiya sohasidagi jinoyatlar” deb nomlangan toʻrtinchi boʻlimi, XIV bobdagi 193-204-moddalarida atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi jinoyatlar uchun jinoiy javobgarlik belgilangan.
Biz ushbu huquq nomlarini har birini universitet talabalari, jamoasi va xalqimizga sodda va tushunarli shaklda yetkazish uchun bukletlar, broshyuralar, tarqatma materiallar koʻrinishida, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda ijtimoiy tarmoqlar orqali keng jamoatchilikka yetkazish uchun audio-video roliklar koʻrinishida tayyorlab, taqdim etishni taklif etamiz.
Bundan tashqari, taklif etilayotgan yoʻnalishlarda sovrinli tanlovlar, ekologik toza atrof – muhitda sogʻlom turmush tarzini targʻib etish boʻyicha musobaqalar va shu kabilarni oʻtkazishni maqsadga muvofiq deb bilamiz.
Bundan koʻzlangan maqsad: keng jamoatchilikka ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi huquqbuzarliklar va jinoyatlar uchun javobgarlik asoslarini, oqibatlarini, fuqarolar va mansabdor shaxslar uchun belgilangan jazo choralari, javobgarlikning yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlarini, javobgarlikdan va jazodan ozod qilish shartlari va asoslarni yetkazishdan iboratdir.
Natijada, jamoamiz va xalqimizni huquqiy bilim va madaniyatini oshishiga mazkur yil nomidan kelib chiqib oʻz hissamizni qoʻshamiz degan umiddamiz.

Namangan davlat universiteti, Yuridik fakulteti katta oʻqituvchisi
Mansur Artikmashrabovich Ibragimov

MUNOSABAT

Davlatimiz rahbari 2025-yilning mamlakatimizda “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili” deb e’lon qildi.

Bu Yangi O‘zbekiston xalqi uchun juda axamiyat kasb etadi.

Mazkur tashabbusni qabul qilinishi va amalga oshirilishi Yangi O‘zbekiston uchun strategik qadamdir.

Namangan davlat universiteti Yuridik fakulteti professor-o‘qituvchilari, ilmiy tadqiqotchilari va talaba-yoshlari ushbu tashabbusni katta xursandchilik bilan qabul qildilar.

Bu borada fakultetimiz jamoasi ushbu yilda quyidagi ustuvor yo‘nalishlarda faoliyat olib borishni maqsad qilgan:

• Ilmiy tadqiqotlar: Yoshlar o‘rtasida ekologik huquqiy madaniyatni yuksaltirish bo‘yicha yangi innovatsion g‘oyalarga asoslangan huquqiy targ‘ibotlarni amalga oshirish.

• Ta’lim va tarbiya: Talabalar va yoshlar o‘rtasida ekologik huquqiy hamda ekolgik huquqiy savodxonlik madaniyatini shakllantirish va atrof-muhitni asrash bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish.

Ushbu yilni yuksak samaralar bilan o‘tkazish uchun fakultetimiz jamoasi barcha imkoniyatlarini safarbar qiladi va kelajakka ishonch bilan qaraydi.

Bizning maqsadimiz–axoli o‘rtasida ekologik madaniyatni huquqiy shakllantirishdir.

Atamirzaev Ibroxim Xakimovich

Namangan davlat universiteti Yuridik fakulteti dekani o‘rinbosari,

Yuridik fanlar bo‘yicha falsafa doktori (RhD)

The announcement of 2025 as the "Year of Environmental Protection and Green Economy" by President Shavkat Mirziyoyev is a visionary step that underscores his strong leadership and commitment to ensuring a sustainable and prosperous future for Uzbekistan. This initiative reflects the President's deep understanding of the urgent need to address environmental challenges while fostering economic growth through green technologies.

Positive Outcomes Expected:

Environmental Transformation and Public Awareness

President Mirziyoyev's emphasis on introducing "green" technologies and increasing green spaces will pave the way for a cleaner, healthier Uzbekistan.

His leadership inspires public awareness and engagement, motivating citizens, especially the youth, to adopt sustainable practices.

Economic Growth via Innovation

By prioritizing the green economy, Uzbekistan is poised to become a regional hub for renewable energy and eco-friendly technologies, thanks to President Mirziyoyev’s strategic vision.

This initiative will attract international investments, create jobs, and stimulate economic diversification.

Health and Well-Being

The focus on reducing air and water pollution, managing waste, and mitigating the Aral Sea tragedy aligns with the President's goal of prioritizing the health of the population.

These actions will directly improve public well-being and demonstrate care for the most vulnerable communities.

Regional and Global Leadership

Under President Mirziyoyev’s guidance, Uzbekistan has established itself as a leader in environmental diplomacy, evidenced by the Regional Climate Strategy and the establishment of the Central Asian University of Environmental and Climate Change Studies.

His initiatives at the UN reinforce Uzbekistan’s role as a proactive contributor to global environmental solutions.

Resilience Against Climate Challenges

The President’s plan to address climate change and natural disasters through sustainable practices will ensure long-term social and economic stability.

This bold strategy strengthens regional cooperation and enhances the nation's preparedness for future environmental challenges.

President Shavkat Mirziyoyev’s focus on environmental protection and the green economy reflects his dedication to building a resilient, sustainable Uzbekistan. His forward-thinking approach will not only benefit the nation today but also secure a brighter, greener future for generations to come. This initiative serves as a powerful message of hope and responsibility, positioning Uzbekistan as a model for sustainable development in the region and beyond.

Atakhanov Umidbek

Teacher of the Department of Green Economy and Sustainable Business

2025-yil “Atrof muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili”.

Joriy yilning 20 noyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Bosh vazir lavozimiga nomzodni ko‘rib chiqish va Vazirlar Mahkamasining yaqin va uzoq istiqbolga mo‘ljallangan harakatlar dasturi muhokamasiga bag‘ishlangan majlisida davlatimiz rahbari tomonidan 2025-yil “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili” deb e’lon qilindi.

Davlat rahbari tomonidan har bir yilning alohida nomlanishi kelgusida mamlakatda birinchi navbatda e’tibor qaratilishi zarur bo‘lgan sohalarni rivojlantirish va bu borada “Davlat dastur”lari qabul kilishini o‘z ichiga oladi.

O‘tkazilgan majlisda mamlakat rahbari tomonidan bugunki kunga kelib, jahon miqyosidagi global iqlim o‘zgarishiga qarshi O‘zbekiston ham faol tarzda kurash olib borishi lozimligi ta’kidlanib, atrof muhitni asrash va “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini joriy etilishiga alohida to‘xtalib o‘tildi.

“Yashil iqtisodiyot (Green economy)”- bu tabiiy resurslarni samarali ishlatish, atrof-muhitni asrash va jamiyatning ijtimoiy farovonligini ta’minlashga yo‘naltirilgan iqtisodiy model bo‘lib, so‘nggi yillarda bu borada jahon mamlakatlarida amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar o‘zining ijobiy natijalarini ko‘rsatib boshladi. Endilikda O‘zbekistonda ham “yashil iqtisodiyot” tamoyillarining bosqichma-bosqich joriy etilishi iqtisodiy o‘sishda ekologik barqarorlik va ijtimoiy adolatni ta’minlashi bilan bir qatorda, qayta tiklanadigan energiya manbalari hsioblangan quyosh, shamol, geotermal va gidroenergiyalardan samarali foydalanish orqali energiyani tejashga erishish, tabiiy resurslarni barqaror boshqarishda esa suv, yer, havo va biologik xilma-xillikni muhofaza qilish, kam emissiyali texnologiyalar, karbon dioksidi (CO₂) va boshqa zararli gazlarning emissiyasini kamaytirish uchun yangi, toza texnologiyalarni ishlab chiqish hamda plastik va boshqa chiqindilarni qayta ishlash va ulardan yana foydalanish imkoniyatlarini yaratishdan iboratdir.

Shuningdek, “yashil iqtisodiyot”ning tamoyillari asosida iqtisodiyotni boshqarishda innovatsion va ekologik zarari kam bo‘lgan texnologiyalarni O‘zbekiston xududiga olib kelish, ulardan samarali foydalanishlari uchun tadbirkorlarga xorijiy investitsiyalarni jalb qilishlarida qo‘shimcha imkoniyatlarni yaratish barobarida bojxona hamda solik to‘lovlaridan imtiyozlar joriy etilishini ko‘zda tutadi.

Sattarova Gulnoza Xabibullayevna.

NamDU Yashil iqtisodiyot va barqaror biznes kafedrasi o‘qituvchisi

2025-yil – Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili

Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili” deb e’lon qilinishi xalqimizning barqaror rivojlanish va ekologik muvozanatga intilish yo‘lida muhim qadam bo‘ldi. Ushbu taklif atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va innovatsion iqtisodiyotga o‘tish masalalariga davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida e’tibor qaratilayotganini ko‘rsatadi.

Bundan asosiy maqsad: Bugungi kunda global miqyosda ekologik muammolar tobora keskinlashib, tabiatni muhofaza qilish, iqlim o‘zgarishining oldini olish va iqtisodiy faoliyatni yashil standartlarga moslashtirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Shu nuqtayi nazardan, Prezidentimizning mazkur tashabbusi:

·    ekologik xavfsizlikni ta’minlash;

·    energiya tejamkor va qayta tiklanadigan manbalarni joriy etish;

·    chiqindilarni kamaytirish va ularni qayta ishlash tizimini rivojlantirish;

·    aholini ekologik madaniyatga o‘rgatish kabi strategik yo‘nalishlarni amalga oshirishni ko‘zda tutadi.

“Yashil” iqtisodiyot – barqaror rivojlanish omili sifatida qaraydigan bo`lsak, “Yashil” iqtisodiyot tamoyillari dunyoda iqtisodiy rivojlanish va ekologik barqarorlikni uyg‘unlashtirish yo‘lidagi yangi model sifatida keng qo‘llanilmoqda. Bu tizim iqtisodiyotning barcha sohalarida: Xususan;

·    ekologik toza texnologiyalarni joriy etish,

·    sanoat va qishloq xo‘jaligini yashil standartlarga moslashtirish,

·    energiya resurslaridan samarali foydalanish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirishni maqsad qiladi.

O‘zbekistonda keyingi yillarda yashil iqtisodiyotga o‘tish yo‘lida qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Quyosh va shamol energiyasidan foydalanish bo‘yicha yirik loyihalar amalga oshirilayotganini, ekologik qishloq xo‘jaligiga o‘tish boshlanganini ta’kidlash joiz. 2025-yilda ushbu yo‘nalishlarni yanada rivojlantirish, xalqaro hamkorlikni kengaytirish va milliy dasturlarni amalga oshirish kutilmoqda.

E’lon qilingan Budjetnomanda 2025–2027-yillarga moʻljallangan mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish uchun olib borilishi rejalashtirilayotgan asosiy yoʻnalishlarni ichida Iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq budjet xarajatlari alohida ko`rsatib o`tilmoqda. Mamlakatning iqlim oʻzgarishlari taʼsirini yumshatish va unga moslashish boʻyicha tadbirlariga budjet xarajatlari 2020-yildagi 14,9 trln soʻmdan (YIMga nisbatan 2,5 foiz) 2022-yilda 26,3 trln soʻmga (YIMga nisbatan 3 foiz) oʻsdi. 2022-yilda umumiy iqlim xarajatlarining 96,6 foizi moslashishga, 2,3 foizi oqibatlarini yumshatishga va 1,1 foizi mos ravishda yumshatish va moslashishga yoʻnaltirildi.
Iqlim oʻzgarishining iqtisodiyotga taʼsirini kamaytirish juda ham muxim hisoblanadi. Jahon Banki iqlim oʻzgarishi oqibatida 2030-yilga kelib mamlakat YIMning 0,9 foizini tashkil etadigan iqtisodiy yoʻqotishlarni taxmin qilmoqda. Bunda, iqlim oʻzgarishi iqtisodiyotga uchta asosiy kanal orqali taʼsir qilishi qayd etilgan: atrof-muhit degradatsiyasi, sogʻliqni saqlash xarajatlarning ortishi va iqtisodiy tarmoqlar kesimidagi yoʻqotishlar.

Ekstremal ob-havo hodisalari, suv toshqinlari va zilzilalar kabi tabiiy ofatlar, shuningdek, jamoat infratuzilmasiga zarar yetkazishi oqibatida katta fiskal xarajatlarga olib kelishi mumkin.(1-jadval)

Aholining ishtiroki va ekologik ongni oshirish. Atrof-muhitni asrash masalalari faqat davlat tashkilotlari yoki tadbirkorlik subyektlarining emas, balki har bir fuqaroning ishtirokini talab qiladi. Shu bois 2025-yil davomida ekologik ta’limni rivojlantirish, aholining ekologik ongini oshirish, ko‘chat ekish, chiqindilarni saralash kabi tadbirlarni tashkil etish muhim ahamiyatga ega. Bu jarayonlarda yoshlarning, ayniqsa, maktab va oliy ta’lim muassasalaridagi talabalar ishtirokini ta’minlash orqali keng ko‘lamli ijobiy natijalarga erishish mumkin.

Xulosa o`rnida 2025-yilning “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili” deb e’lon qilinishi O‘zbekistonning ekologik barqarorlik va innovatsion rivojlanish yo‘lida dadil qadam tashlashini anglatadi. Ushbu yilda amalga oshiriladigan loyihalar nafaqat milliy, balki global miqyosdagi ekologik muammolarni hal etishga hamda yashil iqtisodiyotni rivojlanishiga munosib hissa qo‘shadi. Bu tashabbus barcha fuqarolarimizni atrof-muhitni muhofaza qilishga, yashil iqtisodiyotni rivojlantirishga birlashishga undaydi va kelgusi avlodlarga toza, sog‘lom muhit qoldirish imkonini yaratadi.

2025-yil “Atrof-muhitni asrash va “yashil iqtisodiyot” yili”

Davlatimiz rahbarining Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Bosh vazir lavozimiga nomzodni koʻrib chiqish va Vazirlar Mahkamasining yaqin va uzoq istiqbolga moʻljallangan harakatlar dasturi muhokamasiga bagʻishlangan majlisida 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va “yashil iqtisodiyot” yili” deb nomlash taklifi, mamlakatimizda amalga oshirilayotgan izchil islohotlarga yana bir qanot bag’ishladi desak mubolag’a bo’lmaydi.

2022-2026 yillarga mo‘ljallangan “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da belgilangan uchinchi “Milliy iqtisodiyotni jadal rivojlantirish va yuqori o‘sish sur’atlarini ta’minlash” yo’nalishidagi, yigirma to’rtinchi “Iqtisodiyotni elektr energiyasi bilan uzluksiz ta’minlash hamda “Yashil iqtisodiyot” texnologiyalarini barcha sohalarga faol joriy etish, iqtisodiyotning energiya samaradorligini 20 foizga oshirish” maqsadiga muvofiq ko’plab ishlar amalga oshirildi. Xususan, o’tgan yili Namangan davlat universitetida “Yashil makon” dasturi bo’yicha “Ekobog’” tashkil etildi hamda Iqtisodiyot kafedrasi “Yashil iqtisodiyot va barqaror biznes” nomi ostida faoliyat olib bormoqda. Amalga oshirilgan islohotlar biz uchun yangi imkoniyatlar va bilimlar eshigini ochdi va kafedra ilmiy izlanuvchilari tomonidan bu yo’nalish bo’yicha ilmiy ishlar bajarilmoqda.

Bularning barchasi mamlakatimiz salohiyatini har bir yo’nalish bo’yicha yangi bosqichga olib chiqish, ekologik muammolarga e‘tibor qaratish, atrof-muhitni muhofaza qilish, energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, iqtisodiyot, sanoatning barcha tarmoqlariga joriy qilish orqali yuqori samaraga erishish maqsadi ilgari surilmoqda. “Yashil iqtisodiyot” nafaqat yuqori samara balki, toza va xavfsiz ekologik hudud, tabiiy va sifatli oziq-ovqat, tabiat in’omlaridan tog’ri foydalanish va ularni kelajak uchun yetkazish hamdir. Shu bilan birga zamonamizning eng nozik va global muammolarini yechimi hisoblanadi.

2025-yilni yurtimizda “Atrof-muhitni asrash va “yashil iqtisodiyot” yili” deb nomlanishi bu boradagi davlatimiz siyosati va olijanob xalqimizning azaliy orzu-umidlaridan bo’lib, jamiyatimizning har bir a’zosi kabi biz olimlarga ham sharafli mas’uliyat yuklaydi. Jamiyatimizning ziyoli qatlami sifatida amalga oshirilayotgan islohotlarni qo’llab-quvvatlagan holda o’z vazifamizni to’la-to’kis bajarishimiz xalqimiz oldidagi oliy burchimizdir.


Zaidov Islom Ibragimjanovich

Yashil iqtisodiyot va barqaror biznes kafedrasi o’qituvchisi

“Korrupsiyadan holi ta’lim muassasasi” mavzusida o‘tkaziladigan

“Eng yaxshi videoroliklar” respublika ko‘rik tanlovi NIZOMI

Korrupsiyaga qarshi kurashishga oid bilimlar bellashuvi

NIZOMI