МАЪДАНЛИ СУВ

Ўт пуфагини даволашда маъданли сувдан ҳам фойдаланиш мумкин. Фақат муолажа сизга тўғри келиши борасида шифокорингиз билан маслаҳатлашинг. Муолажа учун ҳар овқатланишдан 15 дақиқа аввал ярим стакан маъданли сув ичинг. Муолажа даври – 1 ой. Ярим йил танаффусдан кейин муолажани такрорлаш мумкин.

ЯЛПИЗ ЁРДАМ БЕРАДИ

1 пиёладан қуритилган ялпиз (мята) ва мойчечак (ромашка) аралаштирилади. Аралашмадан бир ош қошиғини ярим литр қайнаган сувда дамлаб, 2 соат тиндирилади. Овқатланишдан 20 дақиқа аввал ярим стакандан қабул қилинади. Муолажа курси – 1 ой.

ШИВИТ УРУҒИ

2 ош қошиқ шивит уруғини 2 стакан қайнаган сувга солиб, 15 дақиқа паст оловда қайнатилади. Совутиб, докадан сузиб олинади-да, кунига ярим стакандан 4 маҳал ичилади. Муолажа муддати: 2-3 ҳафта.

ЖЎХОРИ КОКИЛИ

Жўхори кокилларини чой каби дамлаб (1 чой қошиқ жўхори кокилини 1 стакан қайнаган сувга солиб), 15 дақиқа тиндирилади. Кун давомида 3-4 қултумдан 3-4 маҳал ичилади. Муолажа муддати 6 ойгача. Истакка кўра, ўт пуфаги ва жигар оғриқлари безовта қилганда такрорлаш муолажани мумкин.

САФРО ҲАЙДОВЧИ ҚИРҚҚУЛОҚ

Қирққулоқ (папоротник)нинг 2 ош қошиғи ярим литр қайнаган сувда дамланади ва паст оловга қўйилади. Солинган сувнинг ярми қолгунга қадар қайнатилади. Кунига 3-4 маҳал овқатланишдан 30 дақиқа аввал 70-100 гр.дан қабул қилинади. Бу дамлама ўт пуфагида йиғилиб қолган сафрони ҳайдашга ёрдам беради.

Ўт пуфаги ва жигар яллиғланиши касалликларида: 10 гр. Хмель (тутгуллилар оиласига мансуб кўп йиллик чирмашиб ўсадиган ўсимлик) 1 стакан қайнаган сувда дамланиб, 1 соат тиндирилади. Кунига 3 маҳал 1 ош қошиқдан ичилади.

ЖИГАР ВА ЎТ ПУФАГИ ЯЛЛИҒЛАНИШИГА ҚАРШИ…

Қончўп (чистотел) ҳам ўт пуфаги ва жигарни тозалайди. 2 ош қошиқ қончўп 2 стакан қайнаган сувда дамланади ва 6 соат тиндирилади. Эрталаб оч қоринга ва уйқуга ётишдан аввал бу дамламадан 150-200 гр. ичилади.

Тавсияларни қўллашдан олдин шифокор билан маслаҳатлашинг. Зеро, ҳар бир организм ўзига хосдир.

AdMe.ru сайтининг ишонч билдиришича: бу машғулотларни бажаришга энг банд кишилар ҳам вақт топа олади.

Бажариш қоидалари

• Машғулотни бошлашдан аввал 5 дақиқалик енгил бадантарбия қилиб олинг. Бунинг учун ўтириб-туриш, қўлларни ва оёқларни силкитиш, айлантириш, букиш, бўйин ва тиззаларни ҳам унутманг.
• Таймерни 15 дақиқага созланг. Машқларни кетма-кетликда бажаринг. Зарур бўлиб қолгандагина танаффус қилинг. Ушбу машқларни 15 дақиқада неча марта улгурсангиз шунча марта такрорланг.
• Машқларни ҳафтада уч марта, кунора такрорланг. Айланмалар сонини оширишга ҳаракат қилинг.
• 3 ҳафтадан сўнг машғулотлар вақтини 20 дақиқага етказинг.

Сакраб ўтириб туриш

Оёқларни кенг ёйиб, пойабзал учини ташқи томонга қаратасиз. Сонни бироз орқага қилган ҳолда тиззада тўғри бурчак ҳосил қилиб ўтиринг. Шундан сўнг, юқорига сакраб, енгил тушинг. 12 марта.

Қўлни кўтарган ҳолда букиб-ёйиш

Планка ҳолатида туринг. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади, оёқлар ва қорин мушаклари таранглашган. Нафас олишда қўлни тирсак узра тўғри бурчакда букиб, пастга туширасииз. Нафас чиқаришда қўлларни текис ҳолатга келтиришда бир қўлингизни қарши елкага теккизинг. Навбати билан 12 марта бажаринг. Тиззада ҳам шундай қилса бўлади.

Ўтириб сакраш

Планка ҳолатида туринг. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади. Оёқлар ва қорин мушалари таранглашган. Сакраш орқали оёқларни кафтларга чўзинг. Сўнгра, қўлларни кўтарган ҳолда сакранг. Ҳаммасини бошидан 12 марта такрорланг.

Тирсакка таянган ҳолда тиззани букиб-ёйиш

Тирсакка таянган ҳолда планка ҳолатида туринг. Чап тиззани чап тирсакка етказинг. Аввалги ҳолатга қайтиб, ўнг тизза билан шу машқни бажаринг. 12 марта такрорланг.

Тепага ва ёнга сакраш

Ярим ўтирган ҳолатда тепага ва ён томонга сакранг. Сўнгра, айни шуни қарши томонга амалга оширинг. 12 марта такрорланг.

Қўлни кўтарган ҳолдаги планка

Планка ҳолатида туринг. анку. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади. Оёқлар ва қорин мушалари таранглашган. Ўнг қўлингизни секин кўтариб, полга параллел ҳолатга келтирасиз. Бунда ўнг оёқни ҳам жойидан ёнга силжитасиз. Аввалги ҳолатга қайтиб, чап қўл ва оёғингиз билан шу машқни такрорлан. Бу машқни бир томон билан 3 марта бажаринг.

Тиззаларни букиб сакраш

Оёқлар елка кенглигида, тиззалар бироз букилган ҳолатда туринг. Сакранг ва шу вақтнинг ўзида тиззани имкон қадар кўксингизга етказишга ҳаракат қилинг. Енгил тушинг. 12 марта такрорланг.

Демак, ушбуларни бажариб кўринг. Омад!

AdMe.ru сайтининг ишонч билдиришича: бу машғулотларни бажаришга энг банд кишилар ҳам вақт топа олади.

Бажариш қоидалари

• Машғулотни бошлашдан аввал 5 дақиқалик енгил бадантарбия қилиб олинг. Бунинг учун ўтириб-туриш, қўлларни ва оёқларни силкитиш, айлантириш, букиш, бўйин ва тиззаларни ҳам унутманг.
• Таймерни 15 дақиқага созланг. Машқларни кетма-кетликда бажаринг. Зарур бўлиб қолгандагина танаффус қилинг. Ушбу машқларни 15 дақиқада неча марта улгурсангиз шунча марта такрорланг.
• Машқларни ҳафтада уч марта, кунора такрорланг. Айланмалар сонини оширишга ҳаракат қилинг.
• 3 ҳафтадан сўнг машғулотлар вақтини 20 дақиқага етказинг.

Сакраб ўтириб туриш

Оёқларни кенг ёйиб, пойабзал учини ташқи томонга қаратасиз. Сонни бироз орқага қилган ҳолда тиззада тўғри бурчак ҳосил қилиб ўтиринг. Шундан сўнг, юқорига сакраб, енгил тушинг. 12 марта.

Қўлни кўтарган ҳолда букиб-ёйиш

Планка ҳолатида туринг. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади, оёқлар ва қорин мушаклари таранглашган. Нафас олишда қўлни тирсак узра тўғри бурчакда букиб, пастга туширасииз. Нафас чиқаришда қўлларни текис ҳолатга келтиришда бир қўлингизни қарши елкага теккизинг. Навбати билан 12 марта бажаринг. Тиззада ҳам шундай қилса бўлади.

Ўтириб сакраш

Планка ҳолатида туринг. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади. Оёқлар ва қорин мушалари таранглашган. Сакраш орқали оёқларни кафтларга чўзинг. Сўнгра, қўлларни кўтарган ҳолда сакранг. Ҳаммасини бошидан 12 марта такрорланг.

Тирсакка таянган ҳолда тиззани букиб-ёйиш

Тирсакка таянган ҳолда планка ҳолатида туринг. Чап тиззани чап тирсакка етказинг. Аввалги ҳолатга қайтиб, ўнг тизза билан шу машқни бажаринг. 12 марта такрорланг.

Тепага ва ёнга сакраш

Ярим ўтирган ҳолатда тепага ва ён томонга сакранг. Сўнгра, айни шуни қарши томонга амалга оширинг. 12 марта такрорланг.

Қўлни кўтарган ҳолдаги планка

Планка ҳолатида туринг. анку. Оёқлар, бел ва бўйин тўғри чизиқни ҳосил қилади. Оёқлар ва қорин мушалари таранглашган. Ўнг қўлингизни секин кўтариб, полга параллел ҳолатга келтирасиз. Бунда ўнг оёқни ҳам жойидан ёнга силжитасиз. Аввалги ҳолатга қайтиб, чап қўл ва оёғингиз билан шу машқни такрорлан. Бу машқни бир томон билан 3 марта бажаринг.

Тиззаларни букиб сакраш

Оёқлар елка кенглигида, тиззалар бироз букилган ҳолатда туринг. Сакранг ва шу вақтнинг ўзида тиззани имкон қадар кўксингизга етказишга ҳаракат қилинг. Енгил тушинг. 12 марта такрорланг.

Демак, ушбуларни бажариб кўринг. Омад!

18 январь кунги ҳолатга кўра, Хитой расмийлари ушбу вирусни юқтирган 60дан ортиқ ҳолатни тасдиқлашди. Аммо британиялик мутахассислар аслида бу рақам 1700га яқинлашмоқда деган фикрда.

Тадқиқот Буюк Британия ҳукумати ва Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотига ҳисобот берадиган Лондон Империал коллежи қошидаги MRC юқумли касалликларни глобал таҳлил қилиш марказида ўтказилди.

«Бу ҳолат мени бир ҳафта аввалгига қараганда кўпроқ ташвишга солмоқда», дейди эпидемиолог профессор Нил Фергюсон.

Декабрь ойида ўткир респиратор касалликларни келтириб чиқарувчи ушбу вирусдан икки киши вафот этгани маълум. Унинг биринчи тарқалиши Хитойнинг Ухань шаҳрида қайд этилган.
Сингапур ва Ҳонгконг аллақачон Ухандан келувчи барча йўловчиларни текширишни бошлаб юборишган, шу каби чоралар жума куни АҚШнинг учта йирик аэропортида ҳам жорий этилди: Сан-Франциско, Лос-Анжелес ва Нью-Йорк.

Янги маълумот қандай олинди?

Муаммо кўламини баҳолашнинг асосий мезони бошқа мамлакатларда аниқланган ҳолатлар сони эди.

Касаллик Хитой марказидаги Ухань шаҳрида ёйилган бўлса-да, Таиландда иккита, Японияда битта касалланиш ҳолати қайд этилди.

«Бу мени хавотирга солди. Ухань ушбу уч ҳолатни бошқа мамлакатларга «экспорт» қилгани шуни англатадики, вирус кўлами эълон қилинганидан кўра кенгроқдир», дейди Фергюсон.

Аниқ рақамларни билишнинг иложи йўқ, аммо олимлар вируснинг ўзи, маҳаллий аҳоли сони ва йўловчилар томонидан ҳаво қатнови тўғрисидаги маълумотлар ҳисобга олиниб, тарқалиш даражаси тўғрисида тасаввурга эга бўлишлари мумкин.

Ухань шаҳрида 18 миллионга яқин одам истиқомат қилади, аммо унинг халқаро аэропорти орқали атиги 3,4 минг йўловчи чет мамлакатларга учади.

Натижалари Империал коллежининг веб-сайтида эълон қилинган тўлиқ ҳисоб-китобларга кўра, гап 1700та касалланиш ҳолати ҳақида кетмоқда.

Вирус ҳақида нималар маълум?

Вирусни лабораторияда текшириш учун беморлардан таҳлил олинган.

Хитой расмийлари ва Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти инфекция коронавирусни келтириб чиқаради деган хулосага келишди.

Коронавируслар оиласи таркибига етарлича кўп вирус киритилади, аммо улардан фақат олтитаси (ва янги вирус билан етти) одамга юқиши мумкин.

2002 йилда, Хитойда бошланган коронавируснинг тарқалиши натижасида 8098 киши атипик пневмония (атипик – оддий бўлмаган, мураккаб шамоллаш; бу касаллик оғир ўткир респиратор синдроми (SARS) деб ҳам аталади) билан касалланган. 774 киши вафот этган.

«Одамлар SARS'ни ҳали ҳам даҳшат билан эслайдилар, қўрқув пайдо бўлади, аммо энди биз ушбу касалликларга қарши туришга кўпроқ тайёр бўлдик», дейди Wellcome Trust'дан доктор Жоси Голдинг.

Хавф қай даражада?

Коронавирус инфекциясининг оқибатлари турлича: ўртача шамоллашдан ўлимгача.

Янги вирус ушбу диапазоннинг ўртасида жойлашган кўринади.

«Биз янги коронавирус билан дуч келганимизда, аломатлар жиддийлигини аниқлашга интиламиз. Бу сафар симптомлар шамоллашни эслатади, яъни хавотирланишга асос бор, лекин бу SARS'дек қўрқинчли эмас», — дейди Эдинбург университети профессори Марк Вулҳаус.

У қаердан келган?

Янги вируслар доимий равишда аниқланмоқда. Улар вирус борлиги сезилмаган ҳайвонлардан одамларга юқади.

«Аввалги вирус ёйилиши ёдга олинса, янги короновирус пайдо бўлганда унинг ташувчиси ҳайвонлар эди», — деди Ноттингем университети вирусологи, профессор Жонатан Болл.
Инсон атипик пневмонияни илк марта Африка циветидан юқтирган.

Яқин Шарқ респиратор синдроми (Mers) одамларга дромедарлардан — бир ўркачли туялардан мунтазам равишда юқиши кузатилади. У аниқланган 2012 йилдан бери маълум бўлган 2494 зарарланиш ҳолатидан 858таси ўлим билан якунланган.

Қайси ҳайвон ташувчи бўлган?

Вирус ташувчи қайси ҳайвон эканлиги аниқланганда, муаммо осонлашади.

Бу сафар инфекцияни юқтириш ҳолатлари Ухандаги улгуржи денгиз маҳсулотлари бозори билан боғлиқ эди.

Коронавируснинг ташувчиси бозорда сотиладиган белуха (Шимолий қутб денгизида яшовчи йирик дельфин) каби денгиз сутэмизувчилари бўлиши мумкин, шунингдек, у ерда товуқ, кўршапалак, қуёнлар ва илонлари ҳам сотилади. Инфекция манбасини улар орасидан ҳам излаш керак.

Нима учун бу Хитойда юз берди?

Вулҳауснинг сўзларига кўра, бу аҳоли сони, унинг зичлиги ва вирус ташувчи ҳайвонлар билан яқин алоқада бўлишига боғлиқ.

«Ҳеч ким навбатдаги вируснинг Хитойда ёки ўша минтақа мамлакатларида содир бўлганига ажабланмаяпти», — дейди у.

Вирус қанчалик тез тарқалади?

Эҳтимол, ушбу вазиятда энг тинчлантирувчи нарса шуки, янги вирус одамдан одамга юқмайди.

Ўпкани зарарловчи янги вирусларни ўрганишда мутахассислар биринчи навбатда ушбу жиҳатга қизиқишади, чунки вирус ҳаво томчилари - йўталиш ва аксириш орқали жуда тез тарқалади.
Агар у одамдан одамга юқадиган бўлса, тиббиёт ходимлари орасида ҳам юқтириш ҳолатлари рўй бериши мумкин эди, чунки улар беморлар билан яқин алоқада бўлишади.

Хитой расмийлари бу ҳолат кузатилмаганини таъкидлашмоқда.

Аммо баъзи экспертларнинг фикрига кўра, вирус одамдан одамга юқмаслиги ҳақида гапиришга жуда эрта.

«Жуда қисқа вақт ичида зарарланган 59 кишининг барчаси ҳайвондан юқтирган бўлиши керак. Интуиция бу жуда кўп эканлигини кўрсатмоқда, шунинг учун савол очиқ қолмоқда», — деди Жонатан Болл.

«Мен баҳолашда эҳтиёткорроқман. Аниқ гап айтишга жуда эрта. Коронавирусларнинг кўпи (одамдан одамга) юқумлидир ва бу мени безовта қилади», — дея қўшимча қилади Вулҳаус.

Тарқалиш тезлиги қандай?

Барча беморларда аломатлар 2019 йил 12 декабрдан 29 декабргача пайдо бўла бошлаган.

Янги инфекцияланиш ҳақида хабар берилмаган.

«Бошқа ҳолатлар йўқлигини ижобий дея оламиз. Хитой жиддий қарамоқда ва эпидемияни тўхтатиш мумкин. Бу ёғини вақт кўрсатади», — дейди Голдинг.

Хитой янги йили олдидан миллионлаб одамлар мамлакат бўйлаб саёҳат қилишлари натижасида вирус тарқалиши мумкин деган хавотирлар бор.

Хитой расмийлари қандай чоралар кўряпти?

Вирус юқтирган одамлар бошқа беморларга тарқалиш хавфини бартараф этиш учун изоляторларда даволанишди.

Беморлар билан алоқада бўлган 150 нафардан ортиқ одам ҳам ҳозирда кузатув остида.

Йўловчиларни текшириш учун тана ҳароратини аниқловчи сканерлар ўрнатилди.

Денгиз маҳсулотлари бозори тозалаш ва зарарсизлантириш учун ёпилди.

Ҳазм қилиш жараёни аслида қандай ишлайди?

Ҳазм жараёни овқат оғиз бўшлиғига кирган вақтдан бошланади, чайнаш ва сўлак ферменти ёрдамида аралаштирилади ва юмшатилади. Овқат ҳазм қилиш ошқозонда унинг шарбати таъсири остида давом этади, сўнг қисман ҳазм қилинган озиқ-овқат ингичка ичакка киради, у ерда сафро кислоталари ва ҳазм ферментлари таъсирига учрайди. Айнан шу босқичда озуқа моддаларининг тахминан 75 фоизи сўрилади. Кейин сўрилмаган ҳар бир нарса катта ичакка киради ва танадан чиқарилади. Овқат ҳазм қилишнинг бутун жараёни — чайнашдан тортиб чиқарилишгача — 24 соатдан 72 соатгача давом этади.

Сув ҳазм қилишга халақит беролмайди

Сув ҳазм қилиш жараёнига салбий таъсир кўрсатиши мумкин деган фикр бир неча сабабларга кўра нотўғри ҳисобланади:

• Суюқликнинг ошқозонда сўрилиши жуда тез содир бўлади — 15-20 дақиқа ичида, демак унинг ошқозон шарбатини суюлтириши эҳтимолий таъсири қисқа муддатлидир.
• Одатда, организм овқат истеъмол қилинишига унинг ҳазми учун зарур бўлган миқдорда меъда ширасини ишлаб чиқариш орқали жавоб беради.
• Овқат ҳазм қилиш ферменти ошқозонда сув бор-йўқлигидан қатъи назар фақат овқатга таъсир қилади.
• Ва ниҳоят, озиқ-овқат (айниқса сабзавот ва мевалар) ва ҳатто ошқозон шарбати таркибида сув бор, шунинг учун унинг ошқозонда бўлиши табиийдир ва физиологияга зид эмас.

– Истеъмол вақтида ичимлик ичишга қарши бўлганлар суюқликнинг сўлак ажралишига таъсир қилишини таъкидлашади (баъзи ичимликлар бу жараёнга секинлаштириши мумкин). Аммо сўнгги тадқиқотлар натижасида олимлар ҳазм қилиш сифати ишлаб чиқарилган тупукнинг ҳажмига боғлиқлигини исботлай олмадилар. Бундан ташқари, инсоннинг овқат ҳазм қилиш тизими истеъмол қилинган озиқ-овқат зичлигига мослашишга қодир. Бу шуни англатадики, сув ошқозон ширасини суюлтиради ва овқат ҳазм қилиш жараёнини ёмонлаштиради деган фикр уйдирмадан бошқа нарса эмас.

Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, тановул вақтида қабул қилинган суюқлик озиқ-овқат ҳазм қилиш тезлигига таъсир қилмайди ва суюқ таомлар масалан смузи ёки қаттиқлигича ва сув билан истеъмол қилинган меваларни ҳазм қилиш учун деярли бир хил вақт зарур бўлади.

Сув ҳазм қилиш жараёни учун фойдалими?
Аслида, овқатланиш вақтида суюқлик ичиш ҳазм қилишга ёрдам беради — ҳеч бўлмаганда чайнаш ва ютиш босқичида: суюқлик овқатни юмшатади ва уни қизилўнгачга олиб боради.

– Сув, қоида тариқасида, организм учун жуда фойдали. У озиқ-овқат маҳсулотларини парчалашга ва улар таркибидаги озуқавий моддалар сўрилишига ёрдам беради. Бундан ташқари, сув ахлатни юмшатишга ҳисса қўшади, бу орқали ич қотиши олди олинади.

Демак, сув ичиш керакми?
Овқатланишдан олдин бир стакан сув вақтинча тўйиш ҳиссини беради (юқорида айтилганидек, сув 15-20 дақиқа ичида сўрилади), чунки ошқозонни тўлдиради. Бу яхшими ёки ёмон, сизнинг мақсадларингизга боғлиқ. Овқатланишдан олдин 1,5-2 стакан суюқлик ичадиганлар, қоида тариқасида, камроқ таом истеъмол қилади. Шу орқали вазн йўқотишни режалаштирганлар учун фойда бор дейиш мумкин. Агар мушакларнинг массасини орттириш ниятида ва кечки овқатга юқори калорияли таом истеъмол қилишни режалаштираётган бўлсангиз, овқатланишдан олдин кўп сув ичмаганингиз маъқул. Аммо умуман олганда, чанқоқни босиш учун ичилган сув миқдори овқат ҳазм қилиш жараёнига зарар бермайди.

– Шунингдек, овқатланишдан олдин оз миқдордаги суюқлик истеъмол қилиш оғир ҳолатдаги кекса кишилар, масалан постпрандиал гипотензиядан (овқатдан кейин қон босимининг кескин пасайиши) азият чекувчиларда юз берадиган хавфли ҳолатнинг олдини олишга хизмат қилади. Бувингизникига ташриф буюрганингизда унга бир стакан сув қуйиб беришга эринманг.

Хулоса
Овқат пайтида ва ундан кейин сув ичиш зарарли эмас ва овқатланишдан олдин 1-2 стакан сув ичиш, агар сиз озроқ овқатланишни ва озишни хоҳласангиз фойдали ҳам бўлиши мумкин.

Фото: Getty Images

Сўнгги янгиликлардан бири дунёдаги барча гўшт истеъмол қилувчиларнинг иштаҳасини қўзғатди. Маълум бўлишича, қизил гўшт бизга исботлашга ҳаракат қилинган даражада зарарли эмас экан.

Аввалги тадқиқотлар натижаларини яна бир бор таҳлил қиладиган мунозарали ҳисобот бизни эҳтиёт бўлиш ва халқаро соғлиқни сақлашда қабул қилинган тавсияларга кўр-кўрона амал қилмаслик керак деган фикрга олиб келади — уларда рационда қизил гўшт миқдорини камайтиришга ундашарди.

Муаллифлар бир хулосага келишади: қизил гўштни истеъмол қилиш камайиши ҳаёт давомида саратон касаллиги ривожланишига қайсидир йўл билан таъсир қилиши ҳақида ишончли далиллар йўқ. Борлари эса жуда заиф.

Ушбу таҳлилда олти миллион кишининг касаллик тарихига асосланган 70та тадқиқот натижалари кўриб чиқилган.

Сўнгги йилларда эълон қилинган бир нечта илмий маърузалар гўшт ва қайта ишланган овқатлар зарарини сўроқ остида қолдирди.

2018 йилда олимлар ва сиёсатчилар нитрат ва нитритлардан қайта ишланган гўшт учун консервант сифатида фойдаланишга қарши кампания бошлашди, чунки бу кимёвий моддаларни саратон касаллиги билан боғлайдиган далиллар мавжуд эди.

Аммо Анжела Доуден бу масалани ўрганиб, нитрат ва нитритлар бошқа маҳсулотларда кўпроқ топилишини аниқлади.

Аслида европаликлар рационидаги нитратлар ва нитритларнинг 80 фоизи сабзавотлар орқали истеъмол қилинади. Бундан ташқари, баъзи ҳолларда нитратлар соғлиққа шунчаки ижобий таъсир кўрсатади — масалан, қон босимини пасайтиради.

Аммо бу ҳали ҳаммаси эмас. Нитритлар ичак раки билан боғланувчи канцероген нитрозаминларга айланиши мумкин (инг. carcinogenic nitrosamines) ва бу ҳолат нитритлар аминлар — оқсилга бой озиқ-овқат таркибидаги органик бирикма билан реакцияга киришганда содир бўлади.

Гўштдаги нитрат ва нитритларнинг сабзавотлардагига қараганда кўпроқ хавфли бўлиши мумкинлигининг сабаби шунда.

Нитрозаминлар юқори ҳароратли пишириш пайтида юзага келадиган кимёвий реакцияларда ҳам ҳосил бўлади — бу ҳам сельдерейдан кўра колбаса ёки қовурилган мол гўшти кўпроқ зарар келтиришига урғу беради.

Натижада саратон хавфи бизнинг овқатимиз таркибига эмас, балки уни қандай тайёрлашимизга ҳам боғлиқлиги ойдинлашди. Бунда грилда ёки товада қовурилган қизил гўшт айниқса юқори хавф туғдиради.

Яхши янгилик шундаки, саратон хавфини камайтирадиган овқат тайёрлаш усулини танлашимиз мумкин — масалан, паст оловда пишириш. Ва бу бизнинг қўлимизда.

Бундан ташқари, озиқ-овқат таркибидаги зарарли таркибий қисмларни алмаштириш муҳим аҳамиятга эга. Тўйинган ёғлар кўплаб хасталиклар, шу жумладан юрак касалликларининг омили деб ҳисобланади. Тўйинган ёғларни шакар ва тозаланган крахмал билан алмаштириш орқали инфаркт хавфини камайтириш мумкин.

Ҳайвон ёғларидан ўсимлик мойига ўтишингиз мумкин. Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, тўйинган ёғларни кўп тўйинмаган ёғларга алмаштириш ҳар қандай сабабли ўлим хавфини 19 фоизга камайтиради.

Ушбу мақола фақат умумий маълумотни ўз ичига олади ва уни шифокор ёки бошқа соғлиқни сақлаш мутахассиси маслаҳати билан алмаштирмаслик керак.

Мош дуккаклилар оиласига мансуб, кичик, думалоқ ёки овал шаклидаги оч яшил рангли маҳсулот. Унинг асл ватани Ҳиндистон бўлиб, бугунги кунда Ер шарининг барча субторопик минтақаларида етиштирилади.

Мош таркиби ўсимлик оқсили, углевод, клетчатка, турли витаминлар, микро ва микро элементлар, муҳим аминокислоталар ва фолий кислотасига бой. Дуккаклилардан асосий фарқи бу маҳсулот таркибида метеоризмга сабаб бўлувчи олигосахарид мод бўлмайди.

Мошда мия, юрак ва асаб тизими фаолиятини қўллаб-қувватлаб турувчи моддалар – магний, фосфор, калий кўп миқдорда мавжуд. Агар истеъмол қилинадиган таомлар рўйхатига мошли овқатлар қўшилса ва бу мунтазамлик касб этса стресс ҳолатлари осонлик билан ўтказилади. Мошда аллергия ва астмани енгишда ёрдам бериш хусусияти ҳам мавжуд.

Фойдали хусусиятлари

Мош барча дуккаклилар каби қондаги қанд ва холестерин миқдорини камайтиради. Юрак-қон томир тизими ишини яхшилайди, томирларнинг эластиклигини оширади.

Бу маҳсулот кучли антиоксидант таъсирга эга. У куйган яраларнинг битишини тезлаштиради.

Мошда пешобни ҳайдаш, шишларни йўқотиш, организмни заҳарли моддалардан тозалаш хусусияти мавжуд.

Таркибида клетчатка кўп бўлгани учун қабзият муаммосини ечишга, ҳазм тизими ишини меъёрлаштиришга ёрдам беради.

Уни мунтазам истеъмол қилсангиз кўз ўткирлиги ошиб, буйраклар фаолияти яхшиланади.

Мошдаги минераллар ва оқсил суяк тўқимасини мустаҳкамлайди, иммун тизимини соғломлаштиришга ҳисса қўшади.

Айниқса спортчилар организми учун муҳим саналади. Чунки мош юқори озиқ қийматига эга бўлиб, ҳатто гўштнинг ўрнини ҳам босиши мумкин.

Мошдаги В гуруҳи витаминлари асаб тизими учун жуда муҳим. Доимий стресслардан асрайди, хотирани мустаҳкамлайди, шунингдек қон яратиш жараёнларига ҳисса қўшади.

Мошнинг ўстирилгани аёллардаги менопауза даврида гормонал тизим ишини мувофиқлаштиришга, турли ўсмалар ва саратоннинг олдини олишга ҳисса қўшади.

Терини ёшартирувчи хусусиятга ҳам эга. Уни доимий равишда рационга кирилиши тери таранг, соғлом бўлишини таъминлайди.

Организмнинг сурункали касалликларга чидамини оширади. Аллергия, астма ва артритдан азият чекувчилар мошни кўпроқ истеъмол қилишлари керак.

Мош майсалари, яъни янги ўстирилган мош иммунитетни кучайтиради, ақлий қобилиятни юкс алтириб, хотирани яхшилайди. Шунинг учун кўпинча кекса кишиларга тавсия этилади.

Организмни қувватлантириб, бронхит, трахеит, ринит, синусит, ларингит каби инфекцион касалликларни даволашга ёрдам беради.

Мошдан тайёрланган таомлар эркаклар учун ҳам жуда фойдалидир. Улар эркак жинсий қувватини оширади, қон босимини меъёрига келтиради.

Зарари ҳам борми?

Айрим одамлар организмининг ўзига хос хусусиятлари туфайли мошни яхши ҳазм қила олмайдилар. Агарда кимнинг меъдасига мош ёқмаса уни истеъмолдан чиқариши, унинг ўрнига бошқа дуккаклиларни истеъмол қилиши керак. Шунингдек, ичак фаолиятида муаммоси бор инсонлар ҳам мошдан эҳтиёт бўлишлари зарур. Ортиқча вазнда эса мошли овқатлар қорин дам бўлишига олиб келиши мумкин.

Мошли овқатларни ҳаддан ташқари кўп истеъмол қилиш ҳазмдаги қийинчиликлар ва қорин шишига олиб келади. Шунинг учун ҳафтасига 1-2 мартадан кўп мошхўрликка эрк бермаслик талаб этилади.

Косметологияда

Мошдан тайёрланган бўтқани юзга ниқоб қилинса, юздаги қора нуқталарни кетказишга ёрдам беради. Бунда ниқобни юпқа қилиб суртиб, 5-6 дақиқа ўтгач ювиб ташланади. Бу ниқоб юзни тозалашдан ташқари уни таранглаштириб, озиқлантиришга, ёшартиришга ҳам ҳисса қўшади. Бундай бўтқани тайёрлаш учун ярим пиёла мош 2 литр сувда мош эзилиб кетгунча қайнатилади.

Танлаш ва сақлаш

Мошни сотиб олишда унинг бутунлигига, силлиқлигига, қадоғи, яъни целлофан ўрами бутунлиги бузилмаганига аҳамият бериш керак. Бундан ташқари, мош донлари орасида тошлар, тупроқ ва бошқалар бўлмаслигини текшириб кўриш зарур. Мошни 1 йилдан кўп сақлаб бўлмайди. У эскироқ бўлса пишиши қийин бўлади. Шунинг учун уни пиширишдан олдин сувга солиб қўйиш талаб этилади. Қуруқ, қопқоғи ёпиладиган идишда, шамоллатиб туриладиган хонада сақланса узоқ вақт ўз шифобахшлигини йўқотмайди. Агар мошни иссиқ жойда узоқ сақласангиз у қуртлаб кетиши мумкин. Қуртлаган ва нам жойда қолиб, сифатини йўқотган мош истеъмолга ярамайди.

Мошдан суюқ шўрвалар, шунингдек бўтқалар, мошхўрда, мошкичири, мошугра каби овқатлар тайёрлаш, ўстирилган мошни эса салатларга қўшиб истеъмол қилиш мумкин.

Уйда ўстирилган мош

Уй шароитида мошни ивитиб ўстириш ва айниқса қиш, баҳор фаслларида танани қувватлантириш мақсадида фойдаланиш мумкин. Негаки ўстирилган мошда витамин ва минераллар меъёри ортади, шунингдек уларнинг танага ҳазм бўлиш жараёни енгиллашади.

Мошни ўстириш учун уни тошлардан тозалайсиз, ювасиз ва бир кун совуқ сувда ивитиб қўясиз. Кейин оқар сувда чайиб, идишга соласиз ва устидан ҳўл дока ёпасиз. Кейин бироз ҳаво кириши учун очиқ қолдириб, идиш қопқоғини беркитасиз. Кун давомида мошни тоза сувда чайиб, докани ҳўллаб босиб турасиз. Шундан 3 кун ўтгач, униб чиққан кўкат ниҳолларини тагидаги мош уруғлари билан қўшиб истеъмол қилиш мумкин. Фақат ейишдан олдин уларни ювишни унутманг. Баъзи ҳолларда униб чиққан уруғлар аччиқ таъм беради, буни тўғрилаш осон, уларни қайноқ сувда ювиб ташланса бас.

Ниҳоллари 1 см дан катта бўлмаган ўстирилган мош жуда фойдалидир. Уни қопқоқли идишда совиткичда сақлаб, 5 кунгача истеъмол қилиш мумкин. Салат тайёрлашдан олдин ўстирилган мош илиқ сувда ювилади сўнг бироз ўсимлик мойи ва туз солинади.

Фото: Depositphotos

Шифокорлар шуни таъкидлайдики, юрак касалликлари ўлимга олиб келмаслигининг энг яхши чораси — атиги 5 одатдан воз кечиш.

1 одат. Ҳар куни фастфуд ва дўконлардаги яримфабрикатлар тановул қилиш

«Тезкор овқатлар» таркибида юрак ва томирлар саломатлигини ёмонлаштирувчи компонентлар бор:

• кўп туз — у сабабли артериал қон босими ва юракка юклама ортади;
• даврийлиги турли хил бўлган аминлар — ҳарорат ортиши таъсирида юзага келадиган моддалар. Улар қон босимини оширади;
• тўйинган ёғлар — холестерин ортишини қўзғатади, у эса томирларда қон юришини секинлаштирувчи тангачалар ҳосил қилади;
• транс-ёғлар (маргарин ёки ўсимлик-сутли аралашмалар). ЖССТ маълумотларига кўра, транс-ёғлар юрак-қон томир касалликлари хавфини 21 фоизга оширади;
• шакарли маҳсулотлар — ушбу «бўш калориялар» организмда тери ости ёг шаклида тўпланади.

Шунингдек, истеъмоли бутунлай бекор қилиниши керак бўлган мутлақо ёмон овқат йўқлигини инобатга олиш керак. Агар сиз одатда соғлом овқатлансангиз — дастурхонингизда мунтазам равишда сабзавот, мева, бутун донли нон, буғдойнинг қаттиқ навидан тайёрланадиган макарон маҳсулотлари, ёғсиз гўшт ёки балиқ бўлса, демак сизда ҳафтасига икки марта бургер, бир қадоқ чипс ёки бир стакан кока-коланинг зарари бўлмайди.

Асосийси, фастфудни бир порциядан ортиқ истеъмол қилмаслик ва ҳар куни кўча овқатини буюртма қилмасликдир. Бунинг жиддий сабаблари бор: қовурилган картошкани ҳафтасига уч ёки ундан кўп марта истеъмол қиладиган одамларда эрта ўлим хавфи туғилиши исботланган.

2 одат. Камҳаракат турмуш тарзи

Юрак-қон томир касалликлари ўтиришга асосланган турмуш тарзи туфайли ривожланади. Бу ўтган асрнинг 90-йилларидан бери маълум. Аммо етарлича ҳаракат қилинаётганини қандай билиш мумкин?

Америка олимларининг бундан беш йил олдинги тадқиқот хулосалари шуни исботладики, агар одам кунига беш соатдан кўпроқ вақт бир жойда ўтирса, унинг юрак артериялари мўрт ва ҳимоясиз бўлиб қолади. Ишдан кейин спорт залига бориш буни бартараф этолмайди.

Жаклин Кулински, тиббиёт фанлари доктори, Висконсин штати тиббиёт коллежи юрак-қон томир касалликлари кафедраси доценти, тадқиқотнинг етакчи муаллифи:
— Тушлик пайтида пиёда сайр қилинг, телефонда гаплашаётганда офис атрофида айланинг, лифт ўрнига зинадан фойдаланинг ва кундалик юриш нормасини унутмаслик учун смартфонларга мўлжалланган қадамўлчагич дастурларидан фойдаланинг.

Кечки ҳордиқ ва дам олиш кунларига келсак, жисмоний фаолиятнинг ҳар қандай миқдори унинг йўқлигидан яхшироқдир. Шунинг учун, агар ишдан кейин ўзингизни кучсиз сезсангиз, метрогача ёки уйгача пиёда боришнинг ўзи етарли (шу орқали ҳар кунги бир хилликдан халос бўласиз).

Юрак-қон томир тизимини мустаҳкамлаш учун ЖССТ мутахассислари ҳафтасига камида 2,5 соат юришни маслаҳат беришади.

3 одат. Чекиш

Чекиш нафақат юрак ва қон томирларига, балки бутун танага зарар етказади. Масалан, АҚШда ҳар бешинчи киши кашандалик туфайли вафот этади. Артериялар энг кўп зарба олади: фаол ва нофаол тарздаги чекиш қондаги кислород миқдорини камайтиради ва томирларда атеросклеротик тангачалар ҳосил бўлишини тезлаштиради. Бу юрак-қон томир касалликларига олиб келиши мумкин.

Кўпинча касаллик ўзини намоён қилмайди, аммо атеросклеротик тошмалар очилиб қон оқими билан бирга юрак ёки мияга етганда жуда кеч бўлади. Инфаркт ва инсульт шу тарзда содир бўлади. Чекишни ташлаш орқали уларнинг олдини олишингиз мумкин.

Ҳозирга қадар мунтазам чеккан бўлсангиз ҳам, ташлаб юбориш учун ҳеч қачон кеч бўлмайди.

4 одат. Спиртли ичимликлар истеъмоли

Шифокорлар, умуман ичмаслик энг фойдали эканлигига ишонишади. Кундалик бир стакан пиво (350 мл), бир стакан шароб (140 мл) ва кучли спирт (40 мл) таркибида 14 г тоза спирт мавжуд. Қон томир саломатлиги учун жиддий хавф туғилиши учун бу етарли ҳисобланади. Қон босими ва холестерин даражаси ошади.

5 одат. Текширувлардан ўтмаслик

Ўзингизни яхши ҳис қилган тақдирингизда ҳам соғлигингизни назорат қилиб боришингиз керак. Юрак-қон томир касалликлари «шошилмас қотиллар» деб номланади: касаллик белгилари аста-секин ва сездирмасдан ривожланади, баъзан туғма мойиллик туфайли. Шу сабабли, юрак-қон томир касалликлари ҳатто соғлом турмуш тарзини олиб борадиган ёшларга ҳам таҳдид солиши мумкин.

Касаллик илк даврларини ўтказиб юбормаслик ва даволанишни ўз вақтида бошлаш учун соғликнинг асосий кўрсаткичларини кузатиш жуда муҳимдир:

• бел атрофини тортиш ва ўлчаш;
• қон босимини ўлчаш;
• ЭКГ қилиш;
• қондаги глюкоза ва холестерин миқдорини аниқлаш учун текширувдан ўтиш.

Натижалар таҳлил қилиш ва шахсий хавф даражасини аниқлаш учун терапевт ёрдамга келади.

Хулоса
Соғлом турмуш тарзи юрак учун хавфли одатлар устидан осонликча ғалаба қозона олади. Кучли берилиш талаб этилмайди: юрак «мотори» ва унга олиб келадиган томирлар саломатлигини сақлаш учун соғлиғингизни назорат қилиш, фастфудга ўрганиб қолмаслик, спиртли ичимликлардан воз кечиш, кўпроқ юриш ва чекишни ташлаш кифоя.

Қуйида ёшга доир табиий ўзгаришларни кўз касалликларидан фарқлаш ва муаммони вақтида аниқлаш ҳақида сўз юритилади.

Кўриш муаммоларининг аломатлари

Кўз яллиғланиши

• Кўз қизаради ва қичишади, қовоқ соҳасида шиш кузатилади. Кўздан оқмалар оқади, қуриганда қотиб қолади.

Аксарият одамларда ушбу аломат конъюнктивитдан дарак беради — қовоқ ва кўз усти пардасининг аллергия ва инфекция (бактериал ёки вирусли) билан боғлиқ яллиғланиши. Конъюнктивитда яхшилаб ювиниш, ёстиқ жилди ва сочиқни алмаштириш ҳамда бир кунга контакт линза, тушдан воз кечиш етарли. Аломатлар ва ёқимсиз ҳислар 24 соат ичида ўтиб кетиши керак. Агар ўтиб кетмаса, шифокорга мурожаат қилинг.

Агар конъюнктивит белгиларига нурга нисбатан таъсирчанлик, кўзда сузиб юрувчи қора доғлар, кўз олдида туман ва кўришнинг сусайиши қўшилса, сизда увеит касаллиги бор деса бўлади — кўз томир пардаси яллиғланиши. Бу конъюнктивитга нисбатан жиддий ҳолат, шунинг учун ҳам шифокор қабулини кечиктириш мумкин эмас.

Кўз ичи томирлари билан боғлиқ муаммолар

• Кўзлар олдида «кўр доғ» (кўзнинг ёруғликни сезмайдиган қисми), сузувчи доғлар, иплар ёки чақмоқлар пайдо бўлади;
• кўриш кун давомида ўзгариб туради — бир яхшиланади, бир ёмонлашади, кескин пасаяди ёки бутунлай йўқолади;
• рангларни ажрата олиш қобилияти пасаяди.

Кўзни қон билан таъминлайдиган томирлар азият чекиши мумкин, масалан, 1 ёки 2-тоифа диабет сабабли — бу диабетик ретинопатия деб аталади. Агар аломатлар эътиборга олинмаса ва ўз вақтида офтальмологга мурожаат қилинмаса, кўриш қобилиятини йўқотиш хавфи мавжуд.

Оптик асаб муаммоси

• «Туннелсифат кўриш» — бу кўриш майдонининг марказидаги объектлар аниқ, ёндаги нарсалар эса суст кўринувчи эффект. Ўнг ёки чапда нима борлигини кўриш учун бошни буришга тўғри келади;
• кўз олди туманлашиши кўнгил айниши ва бош оғриғи билан бир вақтда пайдо бўлади;
• агар оловга, масалан, кўча чироқларига қараганда, уларнинг атрофида ореоллар (ёруғ доира) пайдо бўлади.

Оптик асаб билан боғлиқ муаммолар кўпинча 60 ёшдан ошган инсонларда кузатилади ва ҳаддан ташқари баланд кўз ичи босими билан боғлиқ бўлиши мумкин — бу глаукома деб аталади. Ёшларда оптик асаб жароҳати, инфекциялар ёки тарқоқ склероз каби аутоиммун касалликлар туфайли азоб чекиши мумкин. Ўз вақтида кўрилмаган чоралар ва шифокор билан маслаҳатлашмаслик оқибатида, глаукома туфайли кўзни йўқотиш мумкин.

Кўз тўр пардаси муаммолари

• Тўғри чизиқлар эгри кўринади, ранглар эса хира;
• кўриш майдонининг марказида кўриш ёмонлашади — қоғоздаги ёки экрандаги сўзлар лойқа кўринади. Юзларни таниб олиш қийинлашади.

Кўз тўр пардаси муаммолари аниқ бўлмаган сабабга кўра одатда 50 ёшдан кейин кузатилади. Гап ирсият ва чекиш каби турмуш тарзига боғлиқ бўлиши мумкин. Қоида тариқасида, аввало тўғри қараганда аниқ кўришга жавобгар бўлган тўр пардаси соҳаси емирила бошлайди, у ёшга боғлиқ сариқ доғ (кўз тўрпардасининг кўриш нерви олдидаги энг сезгир жойи) дегенерацияси деб аталади. Бундай ҳолда, иложи борича тезроқ шифокорга мурожаат қилиш ва турмуш тарзини ўзгартириш ҳақида ўйлаш муҳим — чекишни тўхтатинг ва овқатланишни меъёрига келтиринг.

Кўзнинг устки линзаси яъни мугуз қавати билан боғлиқ муаммолари

• Кўриш хиралашади ва туман босгандек кўринади.

Мугуз қавати кейинчалик олинган жароҳат, ирсий касалликлар ёки шунчаки ёшга доир ўзгаришлар сабабли хиралашиши мумкин — бу катаракта деб аталади. Катарактанинг олдини олиш иложсиз. Фақатгина жарроҳлик амалиёти орқали даволаш мумкин, унда хиралашган табиий мугуз қавати сунъийси билан алмаштирилади. Шунингдек, катарактада мутахассис билан маслаҳатлашиш ўта муҳим: баъзи инсонларда катаракта секин ривожланади ва ундан операциясиз қутулиш мумкин.

Ёшга доир ўзгаришлар

Ёш ўтиши билан организмимиз ўзгаради — у нафақат тана, тери ва сочга, балки кўзга ҳам ўз таъсирини кўрсатади. Ўттиз ёшли инсонлар дунёга 16-17 ёшли ўсмирдек назар сола олмайди. Аммо бу одатий меъёр бўлиб, жиддий касаллик бошланганидан далолат бермайди.

Ёшга доир ўзгаришларнинг касалликлардан фарқи шундаки, улар вақти келиши билан ҳар бир одамда ривожланади. Уларни даволаш шарт эмас, бунинг иложи ҳам йўқ — ахир бу, айтганимиздек, касаллик ҳисобланмайди. Аммо ушбу ўзгаришлар яшашга халақит қилса, оддий лайфхаклар орқали уларни тўғирлаш мумкин.

Нурга нисбатан таъсирчанлик ортади. Ёш ўтиши билан қуёш нурларининг қор ва кўлмакларда акс этиши ёшлик чоғига қараганда кўпроқ кўзни қамаштира бошлайди. Масалан, машина ҳайдаш вақтида бу сизга халақит бермаслиги учун антишуъла таъсирга эга қопламали кўзойнак сотиб олишингиз мумкин.

Ёруғликка нисбатан талаб кучаяди. Вақт ўтгани сайин кўпчилигимизга уй ишларини бажариш учун кўпроқ ёруғлик керак бўлади. Кекса одам китоб ўқиш, тикиш ёки тўқиш учун ёшларга қараганда 3-4 баробар кўпроқ ёруғликка муҳтож. Кучли ёруғлик тарқатадиган лампа ёрдам беради.

Турли ёруғликка мослашиш кўпроқ вақт талаб этади. Яъни инсон қанча қаригани сари ер ости йўлидан ёруғ кўчага чиқишда шунча қийинчиликка дуч келади. Ҳеч кимга урилиб кетмаслик ёки фалокатга учрамаслик учун, кўзларга 30-40 сония вақт бериш керак. Шунда ҳаммаси ўз ўрнига қайтади.

Контрастга нисбатан сезгирлик пасаяди. Оқ девор фонида турган оқ ёстиқни пайқаш катталарда болаларга нисбатан кўпроқ қийинчилик туғдиради, айниқса у фото ёки суратда ифодаланган бўлса. Одатда бу вазият ҳаёт сифатига таъсир кўрсатмайди. Аммо агар сиз йўқолган нарсани узоқ вақт қидиришдан зериккан бўлсангиз, шиппак, тароқ ва телефон каби уй буюмларининг ёрқин тусдагисини танланг.

Кўриш фокуси пасаяди. Йиллар ўтиши билан фокусларни узоқ объектлардан яқинларига ва аксинча ўзгартирадиган кўз му��аклари аста-секин ўз эгилувчанлигини йўқотади. Шунинг учун, 40 ёшдан ошган аксарият одамлар ўқиш учун кўзойнакка муҳтож.

Ранг сезгирлиги пасаяди. Болага қараганда катталар учун маълум бир ранг турларини фарқлаш қийинроқ. Кекса одам тўқ кўкни жигарранг ёки қора билан чалкаштириши мумкин. Бунинг ҳеч қандай ёмон жойи йўқ, аммо уй шароитида бошқа одам ёрдамига эҳтиёж туғилиши мумкин.

Хулоса

Кўз муаммоларидан дарак берадиган кўплаб аломатлар мавжуд. Аммо уларни ёшга боғлиқ ўзгаришлар билан адаштирмаслик керак. Ҳақиқий кўриш муаммоларини аниқлашнинг энг осон усули — мунтазам равишда офтальмолог текширувидан ўтиш. Тўсатдан ёмонлашган кўриш қобилиятида ёки оғриқда дарҳол тиббий ёрдам сўраш зарур.

Кальций нега керак?

Кальций — инсон организмидаги энг кўп учрайдиган минерал. У қуйидагилар учун муҳим:

• суяклар саломатлигини қўллаб-қувватлаш (кальцийнинг етарли миқдори суяк синиши, остеопороз ва диабет яъни модда алмашинувининг бузилиши натижасида юзага келадиган ва сийдикнинг кўпайиши билан кечадиган касалликлар хавфини камайтиради);
• томирлар қисқариши ва кенгайиши;
• мушаклар қисқариши;
• нерв импульси (нерв системаси бўйлаб тарқалувчи сигналлар) узатилиши;
• гормонлар секрецияси (безларнинг шира чиқариши).

Тиббиёт ходимлари фикрига кўра, инсон кунига 1 000 мг кальций қабул қилиши керак, 60 ёшдан ошган кексалар эса — кунига 1 200 мг.

Бироқ бу моддани қабул қилиш ва ўзлаштириш бир хил иш эмас. Кальций метаболизми бошқа озиқ моддалари иштирокида содир бўлади: оқсил ва D витамини. Уларсиз кальций етишмовчилигидан азият чекишингиз мумкин.

Кальций қандай ўзлаштирилади?

Кальций ичакда ўзлаштирилади: ҳужайраларга тушиб, улар орқали қонга чиқариб юборилади. Бу йўлда унга кальцитриол — D витаминининг фаол шакли — кўмаклашади. У кальцийнинг ичак ҳужайраларига сингишини оширади, ҳаракатни тезлаштиради.

D витамини кальцитриолга айланиши учун инсулинга ўхшаш ўсиш омили 1 керак бўлади, унинг ишлаб чиқарилишида эса оқсилларга эҳтиёж туғилади.

Тадқиқотларда аниқланишича, рациондаги оқсиллар миқдорини 3 баробаргача (1 кг вазнга 2,1 граммгача) ошириш ичакда кальций сўрилишини 8 фоизга кўтаради.

Шу тарзда, нафақат кальций, балки у билан биргаликда етарли миқдорда оқсил қабул қилишингиз кераклигини билиб олдингиз, шунингдек қуёш остида кўп бўлиш ёки D витаминига бой маҳсулотларни танлаш ҳам муҳим.

Кунлик меъёр:
Кальций — 1 000-1 200 мг.
Оқсил — эркаклар учун 65-117 г, аёллар учун 58-87 г.
D витамини — 10 мкг.

Яхши ўзлаштириладиган кальцийга бой маҳсулотлар

Кўпчилик творогни кальцийга энг бой маҳсулот деб ҳисоблайди, аммо ундай эмас. Уни ортда қолдирувчи бир неча маҳсулотларни қуйида келтирамиз:

1. Тухум пўчоғи

Битта тухум пўчоғида 2 г калций мавжуд. У тахминан 5 г оғирликда бўлади ва майдаланган ҳолатда бир чой қошиғи сиғимида бўлади.

Ярим чой қошиқ майдаланган тухум пўчоғи диетик кальцийнинг кунлик эҳтиёжини қондиради (яъни озиқ-овқат билан қабул қилинувчи миқдори). Солиштириш учун: шунча кальций қабул қилиб олиш учун 1,2 кг творог ейиш керак.

Шунингдек, эрийдиган матрица оқсилли таркиб туфайли тухум пўчоғидаги оқсил организмга жуда яхши ҳазм бўлади.

Кукун тайёрлаш учун пўчоқни яхшилаб ювинг. Сўнг эҳтимолий бактерияларни йўқ қилиш учун 5 дақиқа давомида уни қайнатиб олиб, қуритинг ва қаҳва майдалагичда ун ҳолига келгунча майдаланг. Кунига ярим чой қошиғи миқдорида қабул қилинг, масалан тайёр овқатга қўшса бўлади.

2. Пармезан ва пишлоқнинг бошқа турлари

Барча сут маҳсулотлари орасида кальций миқдори бўйича етакчи пармезан пишлоғидир. 100 г маҳсулот таркибида 1,184 мг кальций бор — кунлик нормадан кўпроқ. Шу билан бирга, катта миқдордаги оқсил (100 г маҳсулотда 38 г) ва 0,95 мкг D витаминини ўз ичига олади.

Бошқа пишлоқлар таркибида ҳам кальций ва унинг сўрилиши учун зарур бўлган моддалар оз эмас. Масалан, 100 г Голландия, Пошехон, Швейцария пишлоқларида 1 000 мг кальций, 24-26 г оқсил ва 0,8-1 мкг D витамини мавжуд.

Шундай қилиб, кунига 100 г пишлоқ истеъмол қилиш орқали сиз парҳезли кальцийга бўлган эҳтиёжингизни тўлиқ қоплайсиз.

Аммо ёддан кўтармаслик керакки, пишлоқ — тўйинган ёғларга бой бўлган жуда юқори калорияли маҳсулот. Агар кунига 100 грамм пишлоқ истеъмол қилсангиз, бошқа ёғли овқат тановул қилмаслик маъқул. Ёғли овқатни ёқтирадиганлар учун яхши янгилик бор: қанча кўп кальций истеъмол қилинса, шунча кам ёғ сўрилади.

Демак, кўпроқ кальций ва оқсил истеъмол қилмоқчи бўлсангиз, пишлоққа беписандлик билан қараманг — у соғлом озуқа моддаларининг ажойиб манбаидир.

3. Кунжут

Кунжут ўсимликлар орасида кальцийга бой таркиби билан мутлақ етакчи манба ҳисобланади. Ушбу майда уруғларнинг 100 г таркибида 975 мг кальций ва 17,7 г оқсил мавжуд.

Тўғри, тўсқинликлар ҳам мавжуд. Биринчидан, ҳеч ким қошиқлаб кунжут емайди. Кўпинча, у хамирли пишириқлар ва бошқа овқатларга қўшилади, яъни кунига 100 ёки ҳатто 50 грамм кунжут истеъмол қилиш муаммоли бўлади.

Албатта, кунжут уруғидан ҳолва тайёрлаш мумкин, шу орқали бир вақтнинг ўзида кўпроқ кўпроқ кунжут ейишни уддаласа бўлади, бироқ бу каби ширинликлар одатда кўп шакар ва калорияни ўз ичига олади — бу унчалик фойдали эмас.

Кальцийнинг бошқа манбалари сингари, кунжутнинг иккинчи салбий томони фитин кислотасидир. У антинутриент бўлиб, кальций ва бошқа минералларнинг сўрилишини камайтиради. Фитин кислотаси донлар, дуккакли экинлар, мойли ўсимликлар ва ёнғоқлар оғирлигининг 1–5 фоизини ташкил қилади.

Яхшиямки, ишлатишдан олдин озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш орқали фитатларнинг салбий таъсирини йўқ қилишингиз мумкин. Кунжутни 4 соатга сувга ивитинг, сўнгра енгил қовуринг.

4. Ёғдаги сардина

Консерваланган сардиналар қилтаноқлари билан истеъмол қилинади, шунинг учун улар кальцийга бой: 100 г маҳсулотда 382 мг. Шунингдек, улар таркибида 24,6 г оқсил ва 6,8 мкг D витамини мавжуд (кунлик меъёрнинг 68 фоизи). Сардинадаги кальций бир хил оғирликдаги кунжут уруғларига қараганда камроқ бўлса-да, D витамини ҳисобига у яхши сўрилади.

Бундан ташқари, 100 г ёғдаги сардина атиги 208 ккал ва 11,5 г ёғ тақдим этади, уларнинг ярми кўп тўйинмаган. Шунинг учун, бошқа маҳсулотлардан воз кечмаган ва қоматингизга хавф солмаган ҳолатда кунига 100-150 г сардинани бемалол истеъмол қилишингиз мумкин.

5. Бодом

100 г бодом таркибида 216 мг кальций ва 21,9 г оқсил мавжуд. Ушбу қуруқ мева таркибида жуда кўп фитин кислота мавжуд, аммо тановулдан 12 соат олдин уни ивитиб қўйиб, уни камайтиришингиз мумкин.

Кўп еманг: беш дақиқа ичида осонликча истеъмол қилинадиган кичик ҳовучдаги бодом тахминан 250 ккалга эга ва 100 грамм эса 581 ккални ўз ичига олади.

6. Саримсоқ

100 г саримсоқ таркибида 181 мг кальций ва 6,4 г оқсил мавжуд. Агар саримсоқни яхши кўрсангиз, овқат ва газакларингизда ундан тез-тез фойдаланинг: у саратонга қарши ва антимикроб таъсири туфайли юрак-қон томир касалликлари хавфини камайтиради ва глюкоза миқдорини нормаллаштиришга ёрдам беради.

7. Петрушка

100 г петрушкада 138 мг кальций ва 3 г оқсил бор. Албатта, ҳамма ҳам бу кўкатларнинг катта қисмини истеъмол қила олмайди, аммо уни кўп овқатларга қўшса бўлади.

Шунингдек, 100 г петрушкада фитин кислотасини зарарсизлантирадиган 133 мг С витамини мавжуд. Фитратлар таъсиридан қутулишга ёрдам бериши учун ҳар бир дуккакли салат ёки таомга кўкатни қўшиш мумкин.

8. Сут

100 г сут таркибида 120 мг кальций ва 3,3 г оқсил мавжуд. Сутдаги кальций лактоза туфайли яхши сўрилади.

Сут тўйинган ёғларга бой, шунинг учун холестерин ошган вақтида, кам ёғлисини танлаш керак. Шунингдек, сизда лактозани кўтара олмаслик йўқлигига ишонч ҳосил қилинг: лактаза (лактоза ҳазм бўлишида муҳим бўлган фермент) етишмовчилиги бўлган одамлар кальций сўрилишидан фойда олмайдилар ва овқат ҳазм қилиш муаммоларига дуч келишади.

9. Фундук ёнғоғи

100 г фундук таркибида 114 мг кальций, 15 г оқсил ва 628 ккал мавжуд. Демак, калорияларни ҳисоблаб юрадиган инсон бўлмасангиз, кунига бир ҳовучдан ортиқ фундук истеъмол қилмаслигингиз керак.

10. Соя

100 г қайнатилган соя таркибида 102 мг кальций ва 16,6 г оқсил мавжуд. Соя таркибидаги фитин кислотаси кальций сўрилишига катта таъсир кўрсатмайди. Кичик таъсирни кетказиш учун эса сояни тунда ивитиб қўйинг.

Назокат Қаршиева тайёрлади