O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 1-maydagi “Gidroenergetika sohasini yanada rivojlantirish bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ–163-son qarori mamlakatimizda gidroenergetika tarmog‘ini yangi bosqichga olib chiqish, “yashil” energetika ulushini kengaytirish hamda energiya xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qiluvchi muhim hujjat bo‘ldi. Mazkur qarorda belgilangan ustuvor vazifalar doirasida istiqbolli investitsiya loyihalari, zamonaviy gidroenergetik obyektlar hamda “milliy loyihalar”ni jadallashtirish asosiy maqsad sifatida belgilangan.

Joriy 2026-yil O‘zbekgidroenergo uchun yangi energetika quvvatlarini ishga tushirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini keng joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi. Xususan, yil davomida umumiy quvvati 114 MVt bo‘lgan 9 ta yirik va istiqbolli loyihani foydalanishga topshirish rejalashtirilgan. Ushbu obyektlar orqali yillik o‘rtacha 536,9 mln kVt.soat ekologik toza elektr energiyasi ishlab chiqarilishi taʼminlanadi.

Foydalanishga topshirilishi belgilangan loyihalar quyidagilardan iborat:
Namangan viloyati Norin daryosida Norin GESlar kaskadi qurilishi (GES №2) – 38 MVt;
Qashqadaryo viloyati Rabat, Chappasuy, Tamshush GESlari qurilishi – 24 MVt;
Namangan viloyati Katta Andijon kanalida KGESlar kaskadi qurilishi – 23 MVt;
Andijon viloyati Janubiy Farg‘ona kanalida JFK-3 KGES qurilishi – 6,9 MVt;
Toshkent viloyati Bo‘stonliq tumanida shamol stansiyasi qurilishi – 20 MVt;
Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida Varganza mikro GES qurilishi – 0,3 MVt;
Qashqadaryo viloyati Ko‘kdala tumanida Arabbandi mikro GES qurilishi – 0,4 MVt;
Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanida Zarchob-3a mikro GES qurilishi – 0,5 MVt;
Samarqand viloyati Bulung‘ur tumanida Bot-bot mikro GES qurilishi – 0,5 MVt.

Mazkur loyihalarning hayotga tatbiq etilishi mamlakatimizda qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini yanada oshirish, hududlarning energetik barqarorligini mustahkamlash, aholi va iqtisodiyot tarmoqlarini uzluksiz elektr energiyasi bilan taʼminlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, atmosferaga chiqariladigan zararli gazlar hajmini kamaytirish orqali ekologik barqarorlikni taʼminlashga ham munosib hissa qo‘shadi.

Prezident qarori ijrosi doirasida amalga oshirilayotgan mazkur keng ko‘lamli ishlar Yangi O‘zbekistonda “yashil iqtisodiyot” tamoyillarini qaror toptirish, gidroenergetika sohasining investitsiyaviy jozibadorligini oshirish va energetika infratuzilmasini zamonaviy bosqichga olib chiqishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

“O‘zbekgidroenergo” AJda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 28-martdagi “Respublika hududlarida mikro gidroelektr stansiyalari tarmog‘ini rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-129-son qarori ijrosini ta’minlash doirasida Jahon banki guruhi vakillari bilan uchrashuv o‘tkazildi.

Uchrashuvda respublika hududlarida mikro va kichik gidroelektr stansiyalarini rivojlantirish, istiqbolli loyiha maydonlarini aniqlash, ularni texnik-iqtisodiy jihatdan baholash, moliyalashtirishga tayyorlash hamda xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilindi.

Mazkur Qarorga muvofiq, 2025-2026-yillarda jami quvvati 164 MVt bo‘lgan 2 983 ta mikro GES qurish, yiliga 500 mln kVt.soat ekologik toza elektr energiyasi ishlab chiqarish hamda yangi mikro GESlarni ishga tushirish hisobiga 200 ming nafar aholini elektr energiyasi bilan ta’minlash rejalashtirilgan. Shuningdek, aholi va sanoat korxonalarining yillik tabiiy gaz iste’molini 150 mln metr kubga kamaytirish hamda 251 ming tonna karbonat angidrid chiqindilarini qisqartirish ko‘zda tutilgan.

Muloqot davomida mazkur maqsadli ko‘rsatkichlarga erishish uchun loyiha portfelini shakllantirish, istiqbolli maydonlarni saralash, suv resurslari va gidrologik ko‘rsatkichlarni chuqur tahlil qilish, shuningdek, loyihalarning banklar va investorlar uchun jozibadorligini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

Jamiyat va tizim korxonalari o‘rtasida kadrlar bilan ishlash jarayonlarini markazlashtirish hamda raqamlashtirish maqsadida yagona HRM platformasi ishga tushirildi.

Yangi tizim inson resurslarini boshqarishda zamonaviy yondashuvlarni joriy etish, maʼlumotlar shaffofligini taʼminlash va boshqaruv qarorlarini tezkor qabul qilish imkonini beradi.

Platformaning asosiy ustunliklaridan biri barcha xodimlarning yagona Face ID identifikatsiya tizimiga ulanganligidir. Ushbu mexanizm orqali xodimlarni aniqlash, ish vaqti nazorati, tizimlarga xavfsiz kirish hamda kadrlar maʼlumotlarini avtomatik sinxronlash imkoniyati yaratildi. Bu esa inson omili bilan bog‘liq xatolarni kamaytirish va axborot xavfsizligini yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.

Tizimda xodimlar haqidagi barcha maʼlumotlar markazlashgan holda saqlanadi va real vaqt rejimida yangilanib boradi. Shu bilan birga, lavozim o‘zgarishlari, mehnat taʼtili, ish samaradorligi, KPI ko‘rsatkichlari, ichki kelishuvlar va boshqa HR jarayonlari yagona raqamli muhitda yuritiladi.

Platformaga sunʼiy intellekt texnologiyalari integratsiya qilingan bo‘lib, ular orqali xodimlarning ish samaradorligi tahlil qilinadi, faoliyat dinamikasi baholanadi hamda rahbariyat uchun analitik hisobotlar avtomatik shakllantiriladi. AI modullari orqali xodimlarning faolligi, vazifalarni bajarish tezligi, ishtirok darajasi va umumiy ish natijalari asosida intellektual tahlil amalga oshiriladi.

Yangi HRM platformasi quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:

- xodimlar maʼlumotlarining yagona bazasi;

- Face ID orqali identifikatsiya va nazorat;

- kadrlar hujjat aylanmasini raqamlashtirish;

- mehnat intizomi va ish vaqti monitoringi;

- KPI va samaradorlik tahlili;

- sunʼiy intellekt asosida analitika va prognozlash;

- tizim korxonalari bilan integratsiyalashgan ishlash muhiti;

- tezkor hisobot va boshqaruv paneli (Dashboard).

Mazkur platforma orqali HR jarayonlarini avtomatlashtirish, inson resurslaridan samarali foydalanish va korporativ boshqaruvni raqamli transformatsiya qilish bo‘yicha yangi bosqichga o‘tilmoqda.

Ruslan Ayitbayev,

Boshqaruv raisining Sunʼiy intellektni

joriy etish bo‘yicha maslahatchisi

“O‘zbekgidroenergo” AJ tomonidan suv resurslarini samarali boshqarish hamda gidroenergetika obyektlarining ishonchli faoliyatini taʼminlash maqsadida, sunʼiy intellekt texnologiyalariga asoslangan “UzHydroAI” axborot-tahlil tizimi ishlab chiqilmoqda.

Mazkur tizim suv omborlariga kelib tushadigan suv hajmlarini oldindan prognoz qilish, gidrologik jarayonlarni intellektual tahlil qilish va qaror qabul qilish jarayonlarini raqamlashtirishga qaratilgan zamonaviy yechim hisoblanadi.
Bugungi kunda iqlim o‘zgarishi, yog‘ingarchilik rejimining o‘zgaruvchanligi, muzliklar erishi hamda suv resurslarining cheklanganligi sharoitida suv oqimlarini aniq prognoz qilish dolzarb vazifalardan biriga aylanmoqda. Shu nuqtai nazardan, “UzHydroAI” tizimi suv resurslarini boshqarish sohasida zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Tizim suv omborlariga kelib tushishi kutilayotgan suv hajmlarini kunlik, haftalik va mavsumiy kesimlarda prognoz qilish imkonini beradi. Bunda sunʼiy intellekt va mashinali o‘qitish (Machine Learning) algoritmlari orqali 30 yillik tarixiy gidrologik maʼlumotlar tahlil qilinib, har bir suv ombori uchun alohida prognoz modellari shakllantirilgan.

“UzHydroAI” platformasi quyidagi asosiy maʼlumot manbalari bilan integratsiya qilingan:

- gidrometeorologik maʼlumotlar, jumladan havo harorati, yog‘ingarchilik va shamol ko‘rsatkichlari;

- MODSNOW sunʼiy yo‘ldosh platformasi orqali tog‘ hududlaridagi qor qoplami holati;

- telemetriya tizimlari orqali suv omborlarining real vaqt rejimidagi kirish-chiqish ko‘rsatkichlari, suv sathi va hajmi haqidagi maʼlumotlar.

Tizim quyidagi strategik ahamiyatga ega suv omborlarida joriy etiladi:

- Andijon suv ombori;

- Ohangaron suv ombori;

- Chorvoq suv ombori;

- Hisorak suv ombori;

- To‘polang suv ombori.

“UzHydroAI” tizimi tarkibida texnik xavfsizlik monitoringi moduli ham ishlab chiqilgan bo‘lib, barcha nazorat-o‘lchash qurilmalaridan kelayotgan maʼlumotlar avtomatik tarzda yig‘iladi va tahlil qilinadi. Bu esa gidrotexnika inshootlarining texnik holatini doimiy nazorat qilish hamda ehtimoliy xavflarni oldindan aniqlash imkonini beradi.

Shuningdek, tizimning yagona intellektual dashbordi orqali barcha suv omborlari bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar, suv kirimi va chiqimi dinamikasi, prognoz grafiklari, qor qoplami tahlili hamda texnik xavfsizlik holati interaktiv formatda aks ettiriladi.

Mutaxassislar fikriga ko‘ra, mazkur platforma iqlim o‘zgarishi taʼsiri kuchayib borayotgan sharoitda suv resurslarini boshqarish samaradorligini oshirish, suv tanqisligi xavfini kamaytirish hamda gidroenergetika tizimlarining barqaror ishlashini taʼminlashda muhim raqamli yechimlardan biri bo‘ladi.

Bahodir Daminov,

Sunʼiy intellektni joriy qilish bo‘limi boshlig‘i