Bundan tashqari, maktab hayoti boshlanishi oldidan, pul bilan muomala qilishning boshlang’ich ko’nikmalari - moliyaviy xavfsizlikni anglash, o'z ehtiyojlari haqida tushunish va ularni istaklardan ajrata olish, harid qlish, pul to'lash va qaytim olish qobiliyati bolalarda allaqachon shakllangan deb taxmin qilinadi.

O’z-o’zidan quyidagi xulosa kelib chiqadi - bolalar pul bilan to'g'ri muomala qilishni erta yoshodanoq o'rganishi kerak. Ba'zi bir onalar bolani hayotining birinchi yillaridanoq moliyaviy dunyo bilan tanishtirishni boshlaydilar. Albatta, bolaqa kreditlar va depozitlar haqida gapirishning hojati yo'q. Har qanday rivojlanish, jumladan moliyaviy jihatdan rivojlanish ham bolaning yoshiga mos kelishi kerak. Shuning uchun ko’rgazmali o’rgatish bilan boshlash kerak. Soddaroq qilib aytsak, masalan, unga tangalar bilan o'ynab ko’rish imkoniyatini bering (oldindan yaxshilab yuvilgan bo’lsin). Siz tangalaringizni banka idishiga solib ularni shaqillatib ko’rishingiz mumkin, u yog’iga bolaning o’zi bu xazina bilan nima qilish kerakligini o’ylab topadi. Bola tangalar bilan o'ynashi, ularni aqchadon teshigiga solishi, ularni bankaga solib qo'yishi mumkin (albatta bularning barchasi kattalar nazorati ostida amalga oshirilishi kerak). Bunda eski plastik kartalardan - diskont va bank kartalaridan ham foydalanishingiz mumkin, axir deyarli har bir uyda bunday kartalarning to'plami topilsa kerak.

Hayotda bizni o'rab turgan har qanday narsa qanday bo'lmasin pul bilan bog'liq. Shu sababli, alohida bir narsa kashf qilishning hojati yo'q. Siz oddiygina bolaning e'tiborini moliyaviy holatlarga qaratishingiz mumkin. Moddiy dunyoda bolaning atrofidagi narsalarning qiymatini tushunish - muhimdir. "Qimmat" va "arzon" tushunchalari bolaga hali hech narsani anglatmaydi. Shuning uchun ota-onalar har bir narsaning qayerdan olinishi haqida aytib berishlari kerak, masalan: "Biz do'konda un harid qildik. Un u yerga qanday kelib qoldi? Avvalo dehqon bug'doyni ekadi, keyin hosilni yig’ib oladi va zavodga olib keladi. U yerda un tayyorlashadi va do'konga olib kelinadi’.

Foydali odatlar: do’konga bola bilan birga borish.

Bolaning moliyaviy taraqqiyoti uchun do'konga bola bilan birga borish foydali bo'ladi. Odatda, bolalar taxminan uch yoshida o'zlarining "istaklarini" namoyon qila boshlaydilar. Bu yoshda, ular ongli ehtiyojni o'yinchoq yoki shirinlik olish istagidan farqlay olish qobiliyatiga ega emaslar.

Shunday bo’lsa ham, bu yoshda (va hatto undan oldin) uni ehtiyojlar muhiti bilan tanishtirish mumkin. Do'konga borishdan oldin, ota-onalar ehtiyojlar stsenariysi haqida bolaga aytishlari kerak. Misol uchun: "Bugun biz do'konga boramiz va sen sog'lom bo'lishing uchun meva va yogurt sotib olamiz. Otang uchun  kotletalar sotib olamiz, chunki u ishlaydi va kuchli bo'lishi kerak. Va onang uchun muzqaymoq va sabzavotlar sotib olamiz. Onang chiroyli va mehribon bo'lishi kerak va buning uchun unga vitaminlar va shirinliklar zarur". Bola ota-onalar harid qilishga oqilona yondashayotganliklarini his qiladi.

U har bir narsaning haridlar savatiga nima uchun tushayotganligini tushunishi va onasi unga bu haqida aytib berishi kerak. Kattaroq yoshdagi bolalar kattalarga oziq-ovqat tanlashda yordam berishlari mumkin. Agar bola to'g'ri tanlov qilgan bo'lsa, uni maqtab qo’ying. Agar xato qillsa, xatosini tushuntiring. Taxminan besh yoshidan boshlab siz byudjet haqida kelishib olishingiz mumkin, chunki bu yoshda bola uni narx-navo bilan taqqoslay oladi. Masalan, o'yinchoq do'koniga borarkan, onasi bolaga 5000 so’m beradi va ularni o'z xohishiga qarab sarf qilishi mumkinligini aytadi. Aytgancha, reklama kataloglari istak va ehtiyojlarni muhokama qilish uchun yaxshi vosita bo'lishi mumkin. Bolangiz bilan rasmlarni korib chiqing, u yoki bu narsani harid qilish zaruriyatini muhokama qiling.

Masalan, bir variant sifatida, bolani biron-bir oilaviy tadbir uchun smeta tuzishga jalb qilishingiz mumkin. Kino yoki kafega oilaviy borish rejalashtirilgan bo’lsa, undan oldin siz taxminiy harajatlar rejasini tuzishingiz kerak - chiptalar, muzqaymoq, sharbat, transport harajatlari. Bolaning o'zi istagan narsaga sarflaydigan alohida mablag'ni ajratishi joizdir. Ushbu tajribaning davomi sifatida bolaga kundalik cho’ntak pullarining muntazam ravishda berilishi bo'lishi mumkin. Bu sizning farzandingizga daromadlarni harajatlar bilan taqqoslash orqali byudjetini rejalashtirishni o'rgatadi.

Cho’ntak pullari - moliyaviy tarbiyalashning asosiy vositasidir, lekin uni ehtiyotkorlik bilan ishlatish, juda kam miqdorda pul ajratishdan boshlash kerak.

Bolalar uchun moliyaviy ertaklar va o'yinlar.

Bola o'sib ulg'ayganida siz u uchun moliyaviy ertaklarni o’ylab topishingiz mumkin. Bu qiyin emas, faqatgina ichki iqtisodiy vaziyatni olib, uni mashhur ertak qahramonlariga o'tkazing. Masalan, ishbilarmon tulki haqida ertak aytish mumkin, u qaymoq sotib olish uchun do'konga boradi, ta'mirlashni amalga oshiradi, sayohat qilish uchun pul yig’adi.

Agar sizda mustaqil ravishda hikoya o’ylab chiqarish odati bo'lmasa, unda iqtisodga yo’naltirilgan hikoyalarni tanlab olishingiz mumkin. Bunday hikoyalar kam emas: "Tovuq Ryaba ", "Teremok", "Morozko" va boshqalar. Bugungi kunda, mualliflik huquqiga ega bo’lgan moliyaviy ertaklarni ham topishingiz mumkin, masalan: Eduard Matveyevning “O'rmon birjasi” hikoyasi.

Bundan tashqari, bolaning moliyaviy jihatdan rivojlanishi uchun: "Monopoliya", "Hayot" iqtisodiy o'yinlari foydali bo'lishi mumkin.

O'ynash uchun pullar va vaziyatli kartalar - bu bolaning moliyaviy rivojlanishi uchun juda yaxshi trenajyordir; Kasb-hunar shaharlari – bu ajoyib tanlov! Bolalar pul va moliya kompaniyalari bilan tanishadilar, tengdoshlari o’rtasida yangi tanishlar orttiradilar, maqsadlarini belgilaydilar va ularni hal qilish usullarini qidiradilar; bolalarning moliyaviy savodxonligini oshirishga qaratilgan maxsus seminarlar va kurslar.

Biroq, pul mavzusi haqida gapirmaslik kerak emas, ayniqsa, bolalar bu haqda savol bersalar. Bu ular uchun tushunarli bo'lishi kerak bo'lgan haqiqiy moddiy hayotdir. Oila og'ir moliyaviy ahvolda bo'lgan taqdirda ham, bu haqda bolaga tushunarli so'zlar bilan aytib berishingiz kerak.

@yoshonakundaligiga obuna bo'ling...

Bu holat koʼpincha buzilgan ichak sindromini keltirib chiqaradi. Ushbu tushuncha hech qanday sababsiz ichak va oshqozon osti bezi faoliyatidagi buzilishlarni bildiradi. Bu vaqtda organizmda yalligʼlanish boʼlmaydi, chaqaloqda ham biror-bir ovqatni koʼtara olmaslik xususiyati kuzatilmaydi. Buzilgan ichak sindromida (qisqacha — BIS) bolada ich ketishi turli holatda almashinib turadi. Baʼzan kichkintoyni qorindagi «uchuvchi» ogʼriqlar bezovta qiladi. Ular toʼsatdan paydo boʼlib, birdaniga oʼtib ketishi mumkin, baʼzida esa kuchli va uzoq davom etadi.

Kasallik sabablari

BISning sabablari turlicha boʼladi. 1 yoshgacha boʼlgan bolalarda u oxirigacha shakllanmagan oshqozon- ichak traktining boʼlimlari bir-biri bilan kelishmagan holda ishlashi tufayli yuzaga keladi, yaʼni oshqozon osti bezi ichakdagi qisqarishlar ortidan ulgurmaydi (yoki aksincha, ichak kechga qoladi) yoxud oshqozon-ichak traktining turli boʼlimlari oʼzaro «nizo» qilishadi. Bundan tashqari, koʼp holatlarda muvozanat yoʼqolishiga disbakterioz sababchi boʼladi.

Nima qilish kerak?

Аgar BIS oʼz vaqtida davolanilmasa, kasallik uzoq vaqtga choʼzilishi va ichakda yalligʼlanish yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli bolani tezroq bolalar gastroenterologiga koʼrsatgan maʼqul.

Oldiniga shifokor tahlil topshirishni tayinlaydi. Masalan, bola axlati disbakterioz va koprologiyaga tekshiriladi yoki qorin boʼshligʼidagi aʼzolarda ulьtratovush koʼrigi oʼtkaziladi. Bundan tashqari, bolaga dori-darmonlar ham kerak boʼladi: ovqatni hazm qilish uchun zarur boʼlgan fermentlar, disbakteriozni davolovchi vositalar, ichak sohalari orasidagi «nizoni» bartaraf etuvchi prokinetik preparatlar kabi.

Bolaning ovqatlanish tartibi

Ovqatlanishdan qat’iy nazar, shifokor bolaga foydali ichak florasi koʼpayishini ragʼbatlantiruvchi va ovqat hazm boʼlishini yaxshilovchi aralashmalarni (Fri- sovom, Friesland Nutrition; Bifidus, Semper; Laktofidus, Danone) tayinlashi mumkin.

Аgar bolaning stolida yangi mahsulotlar paydo boʼlsa, kichkintoyni ular bilan ehtiyotkorona tanishtiring. Bunda haftasiga bitta yangi mahsulot, degan qoidaga amal qiling. Bola sutli va goʼshtli taomlarni isteʼmol qilayaptimi? Tvorog, qatiq, yogurtni har kuni oldingi hajmda beravering. Goʼshtli pyureni esa kamroq 2-3 kunda bir marta bering. Agar shunday holat kuzatilayotgan bo’lsa, tuxum sarigʼini berishni 6 oydan boshlab emas, sal ortga surgan maʼqul.

Oilada farzand paydo bo’lishi uning tarbiyasi bilan jiddiy shug’ullanishni talab etadi. Аmmo baʼzi ijtimoiy yoki shaxsiy sabablarga ko’ra, oila buziladi va farzandning istak-xoxishi inobatga olinmay, bola ota-onasidan ajraladi. Yaʼni tirik yetim bo’lib qoladi. Ota boshqa ayolga ko’ngil qo’yib, xayotini izga soladi go’yo. Ona ham bolasini bobo-buvi yoki yetimxonaga tashlab, turmushga chiqib ketadigan holatlar ham uchrab turadi. Oqibatda norasida go’dak ota-onasiz qoladi...

Baʼzi onalar yolg’iz farzandi uchun umrini qurbon qilib, bir umr tanxo o’tishga ont ichadilar. Farzand uchun ota-ona taqlid etaloni hisoblanadi. Bu etalonda kamchiliklar bo’lsa- da, baribir bolada uning ijobiy jixatlaridan foydalanish imkoniyati saqlanadi. Otasiz qolish, yakka ona xukmronligi va boshliqligi oiladagi muvozanatning buzilishiga olib keladi.

Аjrim sabablari qanday bo’lishidan qatʼiy nazar, ona farzandini otaga xurmat ruhida tarbiyalashi lozim. Eriga nisbatan alam va nafrat bolaga xam "yuqtiriladi". Bolaning otasi haqidagi nafratli fikr va "fakt"larni eshitishi uning nafaqat otaga, balki dunyoga nisbatan ham dushmanlik kayfiyatida tarbiyalanishiga olib keladi. Farzand birdaniga "yomonga" aylangan otasini (onasini) sog’inadi, yolg’izlanib qolgan onaning (otaning) ichki dunyosini tushunmoqchi bo’ladi.

Baʼzan ota yoki ona ajrim sababi bilan emas, o’lim sodir bo’lgani uchun "yo’qolib" qoladilar. Bunda ham ota (ona)ning bolaga tushuntirish ishlari va tarbiya berishi qiyinlashadi. Bola ruhiyati uchun ajrim ham, o’lim ham og’ir yo’qotishdir. Аgar ona bolani urush quroliga aylantirib, otaga qarshilik ruhida tarbiyalashni niyat qilsa, bolaga yanada ko’proq, ruhiy azob bergan bo’ladi. Bu psixologik jarohat ostida otasi timsolida bola o’zini ham ko’radi. Maktabda boshqalarning otasi "yaxshi ekanini" bolalarcha aqli doirasida tushunmoqchi bo’ladi. Ona oilada yakka hukmronlikni zimmasiga olar ekan, otasiga o’xshamasin, ma’suliyatli bo’lib ulg’aysin deya, farzandiga nisbatan yanayam qattiqqo’l bo’lishga intiladi. Bu esa bolaning chorasizlik vaziyatiga tushishiga sabab bo’ladi. Tabiatan otaning qattiqqo’lligi "oddiy holat" deb qabul qilinsa, bola tomonidan onaning qattiqqo’lligi "mexrsizlik" deb qabul qilinadi. Onaning o’ta qattiqqo’lligi zamirida o’z qaroriga ega bo’lmagan, fikr doirasi chegaralangan, o’z maqsadini ximoya qila olmaydigan bola ruxiyati paydo bo’ladi.

Xo’sh, bunday vaziyatda nima qilish kerak?

Аgar oilada ota bo’lmasa (ona) "bolamga o’zim otalik qilaman" deb maqsad qo’ymang. Bu psixologik tanazzul yo’lidir. Farzandingiz o’g’il bo’lsa, oilangiz erkagi shu o’g’il ekanini tan olib, bolangizni oila boshlig’i kabi katta qiling. U sizga nisbatan ximoyachi, raxmdil va boquvchi bo’lib voyaga yetsin.

Hech qachon farzandingizga uning otasini (onasini) yomonlamang. Аjrimda qarshi tarafni ayblab, o’zingizni bu vaziyatda ojiza, xo’rlangan, qiynalgan qiyofada ko’rsatmang. Bolangizda otani xurmat qilish va eʼzozlash ko’nikmasini shakllantiring. Farzandingizda erkak-ota kiyofasini rivojlantirish uchun uning tog’asi, bobosi, ustozi bilan yaqinlashishiga ruxsat bering. Uning otasi (onasi) tomonidagi qarindoshlari bilan yaxshi munosabatda bo’lishiga imkoniyat yarating.

Farzandingiz bilan bo’lib o’tgan voqea-xodisalarni uning ichki dunyosiga kirmasdan aytib bering. Xech kimni ayblamang va bolangizga sizdagi xis-tuyg’uni kamsitgan inson haqida so’z ochmang. Voqea-hodisalarning sababini qisqacha yoritishingiz mumkin. Dilbandingiz uchun mehribon ona maqomida qoling. O’z ruhiyatingizni uning oldida sindirmang. Qalb  og’riqlaringizni, dil iztiroblaringizni bolangiz oldida gapirmang.

Farzandingiz bilan ko’prok, gaplashing. Maslahat so’rang, bildirgan fikrlarini qadrlang. Ko’nglini ko’taring va arzimas ishini xam maqtang.

Qalbida dunyoga nisbatan ishonch, zavq, mehr tuyg’usini tarbiyalang. Siz bilan o’z muammolarini bo’lishishi uchun yaqinlik hissi va ishonch tuyg’usini paydo qilishiga yordam bering. Ko’nglini aslo o’ksita ko’rmang!

Bolangizning otasi (onasi) bilan bog’liq, eng yaxshi voqea- hodisalarni eslashiga imkon bering. Аyriliqdagi otasi (onasi) haqida gaplashishiga to’sqinlik qilmang. Siz ham uning otasini hurmat qilishingizni bildiring. Аyriliqdagi ota (ona)ning ishtirokisiz, shunday suyukli farzandingiz bo’lmasligi va buning uchun minnatdor ekaningizni samimiyat bilan ayting.

Faqat baxtli ona va baxtli otaning farzandi baxtli bo’la oladi, buni unutmang!

Psixolog qabulidan lavha:

27 yoshli qiz, otasidan 11 yoshligida ajragan. Nikoh bekor qilingach, qiz onasining tarbiyasini olgan. Ona butun umr farzandining ongiga otasining aybi va qaynonasi tomonidan xo’rlanganlarini singdirgan. Qiz otasi timsolida yovuzlikni his qilib, erkak zotiga nafrat tuyg’usida tarbiyalangani uchun turmush qurishni istamaydi. U "Hayotda bir erkak qila oladigan narsalarni qila olaman" deb o’ylaydi. Qalbini nafrat o’ti qoplab olgani uchun xech qachon sevmagan va sevilmagan. Qiz o’zidagi nosog’lom ruhiyatning xato ekanini aqlan idrok etib, psixolog qabuliga kelgan edi.

Oila qurgan kishini kemaning ichiga tushgan odamga o’xshatish mumkin ekan. Kema dengiz o’rtasiga yo’l olgan, Dengizda esa po’rtanalar mavjud. Farzandlarning tug’ilishi bu kemani boshqarishni yanada qiyinlashtiradi. Endi kema darg’asidan yanada ko’proq kuch va mahorat talab etiladi. Oilamizni qoldan kegancha saqlab qolaylik! Bunda har ikki taraf ma’suliyatli bo’lsa kifoya.

"Bola tarbiyasida psixolog maslahati" kitobidan olindi.

-Sen qanaqasiga ko‘pburchak bo‘lasan, - debdi To‘rtburchak Uchburchakka. - Senda faqat uchtagina burchak bor. Uchta burchak ko‘p bo‘libdimi. Mana menda burchaklar ko‘p, bir emas, to‘rtta.

-Nima bo‘pti, to‘rtta bo‘lsa, - debdi xafa bo‘lib Uchburchak, - agar sening o‘rtangdan bitta diagonal o‘tkazilsa, atigi ikkita uchburchakdan iborat ekanliging hammaga ma’lum-ku. Tortishuvni ikkita O‘nburchak eshitib, bahs­lashuvchilarni ajratishga kirishishibdi. ≪Siz ikkalangiz ham ko‘pburchaksiz, - debdi xuddi chetlari uchgan tarelkaga o‘xshash O‘nburchaklardan biri. - Men ham ko‘pburchakman. Kvadrat va Romb ham ko‘pburchak. Faqat bizning burchaklarimiz soni har xil. Lekin, har birimizda burchaklar bor, aylana va doirada bunday emas.Yanabizning har birimizning tomonlarimiz ham bor. Burchagimiz nechta bo‘lsa, tomonlarimiz ham shuncha. Oltiburchakda oltita, O‘nikki burchakda esa o‘n ikkita tomon bor. Bulardan tashqari hamma ko‘pbur­chaklarning perimetri bo‘ladi. Perimetr barcha tomonlarning yig‘indisiga teng. Perimetrni bizning kiyimimiz yoki chetimiz deb qarash mumkin. Shu bilan birga, hamma ko‘pburchaklar inson uchun foydalidir. Bizning yordamimizda kishilar parket va koshin plitalar yasaydilar, uylarning chizmalarini chizadilar va turli-tuman mashinalar o‘ylab chiqaradilar. Xullas, biz ko‘pburchaklarning o‘zaro talashishimizga hech qanday asos yo‘q≫.

Uchburchak bilan To‘rtburchak yarashib oli­shibdi. O‘nburchaklar ular bilan xayrlashib, o‘zlarining shlyapalarini yechibdilar va bir daqiqada o‘nbir burchakka aylanib qolibdilar.

Katta yoshli bolalarda surunkali yukumli kasalliklar, gijjalar, surunkali qon oqishi, pala-partish ovqatlanish, ovqatda goʻsht va sabzavotlarning kam boʻlishi, ayniqsa, balogʻatga yetayotganda organizmda temir, hamda mineral tuzlar tanqisligi, qiz bolalar hayz koʻrishi davrida koʻp qon ketishi kamqonlikka sabab boʻladi.

Belgilari quyidagilar:

Kamqon bemor yaxshi uxlay olmaydi yoki aksincha uyquchan bo'ladi. Xotirasi va aqliy faoliyati pasayadi. Meʼda-ichak ishi buziladi. Ovqatni yutish, qiyinlashib, yeyilgan taom yaxshi hazm boʻlmaydi. Bemor yo'talganda va kulganda peshobini tuta olmaydi. Boshi og'rib, yuragi gupillab uradi. Dim xonada ahvoli yemonlashadi. Аna shunday alomatlar kuzatilganda, bolani zudlik bilan shifokorga olib borib, tekshirtirish va zarur boʻlsa, albatta, davolatish kerak.

Kamqonlik bor-yoʻqligini aniqlash uchun, asosan, gemoglaobin miqdori tekshiriladi. Bu faqat laboratoriya tekshiruvi orqali aniqlanadi.

Gemoglobin meʼyori 5 yoshgacha boʻlgan bolalarda 110 g/l, kattaroq bolalar va ayollarda 120 g/l, erkaklarda esa 130 g/l.dan yuqori boʻladi.

Temir tanqisligining yashirin va ro'y-rost namoyon boʻladigan davrlari mavjud. Kasallikning birinchi va ikkinchi davri alomatlarsiz kechadi. Kamqonlik rivojlanganda gemoglabin miqdori kamayib ketadi. Gemoglabin 70 g/l.dan past boʻlsa, ogʻir darajadagi kamqonlik, 90 g/l.dan past boʻlsa, oʻrtacha ogʻirlikdagi kamqonlik va 90 g/l.dan 120 g/l.gacha yengil darajadagi kamqonlik hisoblanadi

Har bir ota-onani qiziqtiradigan savollardan biri: Qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin?!

Kamqon bolalar aqliy rivojlanishdan ortda qolishadi, xotiraning pasayishi, tez kasallikka chalinishi kuzatiladi. Darslarini yaxshi oʻzlashtira olishmaydi. Tengdoshlaridan ortda qoladilar. Yosh bolalarning miyasi kislorod yetishmovchiligiga juda sezgir boʻladi. Аgar bolani ikki yoshgacha davolatilmasa, shu ka'bi asoratlar bir umrga saqlanib qolishi mumkin.

Аyniqsa, ularda yuqumli kasalliklar ogʻir kechadi. Emadigan chaqaloqlarda onasining kamqonligi tufayli, albatta, anemiya rivojlanadi. Onaning koʻkrak suti kamayib ketadi. Shundan keyin bolani aralash va sunʼiy ovqatlantirishga oʻtkazishdan boshqa iloj qolmaydi. Eng yomoni, kamqonlik bilan ulgʻaygan oʻgʻil bolada ilm olishga ishtiyoq so'nadi. Balogʻat yoshidagi qizlar esa kamqon boʻlsa turmushga chiqqanida bu kasallik yanada zoʻrayadi. Natijada ona-bola sogʻligʻiga putur yetadi.

Terining quruqlashishi, og‘iz burchagining va tovonning yorilishi, sochning tez sinishi va to‘kilishi, tishlarning mo‘rt bo‘lib yemirilishi, tirnoqlarning yup­qalashishi, ko‘chishi va sinishi, tirnoq shaklining o‘zgarishi, hid sezishda (quruq yerdan suv sepilganda chiqadigin hid, shuningdek, kerosin, benzin, tamaki, mashina motoridan chiqadigan hidlarni yoqtirish) va ta’m bilishda (kesak, gilvata, choy shamasi, xom go‘sht, makaron, guruch yeyishga moyillik) kabi o‘zgarishlar kuzatiladi.

Kamqonlikni bartaraf etishda to‘g‘ri va sifatli ovqatlanish, shuningdek, bemor to‘yib uxlashi hamda uni stress (ruhiy zo‘riqish), depressiya (tushkunlik)dan asrash alohida ahamiyatga ega.

To‘g‘ri ovqatlanish deb nimani tushuniladi?

Temir moddasiga juda boy ozuqalar bu - dukkaklilar va yormalardir. Shuning uchun ham ular go‘sht o‘rnini bemalol bosa oladi. Lekin bu mahsulotlarni ham ingibitorlar bilan birga iste’mol qilish kerak emas.

📌 Ushbu omil temir yetishmovchiligining oldini olishda juda muhimdir. Inson hayoti davomida temir moddasi va vitaminlarga boy oziq-ovqatlar iste’mol qilishi lozim. Ingibitor (choy, qahva, sun’iy bo‘yoqli, gazli ichimliklar)larni kamroq ichish zarur. Chunki, ular ovqatdagi temir moddasining so‘rilishiga to‘sqinlik qiladi. Promotor (meva-sabzavot)larni esa ko‘proq istyemol qilish kerak. Ular aksincha, temir moddasining yaxshiroq so‘rilishini ta’minlaydi.

💖 Inson tarkibida temir moddasi mo‘l bo‘lgan mahsulotlar – mol, qo‘y, tovuq jigari, buyragi, yuragi, til, grechka, qora mayiz, qora olxo‘ri, olma, nok, turshak, anjir qoqi, qora olxo‘ri, shaftoli qoqi, ismaloq, petrushka, qizil loviya, chala pishirilgan uy tovug‘i tuxumi, qizil lavlagi, loviya, baliq, no‘xat, mosh, jo‘xori, yalpiz, yeryong‘oq, yong‘oq, bodom, kungaboqar (pista) kabi mahsulotlarni tarkibida S darmondorisi mo‘l sitrus mevalar, qizil bulg‘or qalampiri, karam, ko‘k piyoz, sarimsoqpiyoz, oshqovoq, pomidor, sabzi, qulupnay, malina, tarvuz, qovun kabi meva-sabzavotlar bilan qo‘shib iste’mol qilishlari zarur.✔

Gripp har qanday yoshdagi odamlarga, ayniqsa, yosh bolalarga tez yuqadi. Viruslar havoda 3 soatgacha saklanib turishi mumkin. Gripp virusi yuqori nafas yo’llari orqali odam organizmiga tushadi va ko’paya boshlaydi. Bu davr kasallikning yashirin davri deyiladi. U bir necha soatdan 3 kungacha davom etadi.

Kasalik belgilari:

Gripp odamning yoshi va organizmning chidamliligiga qarab turlicha kechadi. Bolalarda hamda keksalarda kasallik og’irroq o’tadi. Kasallik to’satdan boshlanib, kasallik yuqqandan so’ng bir necha soat yoki 1-2 kun o’tgach boshlanadi. Tana harorati 38,5-39,5 gradusgacha ko’tariladi. Uning belgilari shiddat bilan rivojlana boshlaydi. Bemor o’zini lohas sezadi boshi og’riydi, burun, tomoq quruqlashib achishadi, ko’zlardan yosh oqadi, mushaklarda og’riq paydo bo’ladi, holsizlanadi, tez-tez aksiradi, yo’tal, tumov paydo bo’ladi. Kasallikning yengil, yashirin turlari ham mavjud bo’lib, bunda bemor kasallikni oyoqda o’tkazadi. Bu esa kasallikni atrofdagilarga yuqtirish imkoniyatini oshiradi.

Kasallikning 2-kunida yo’tal paydo bo’lib, kuchayib va ko’payib boradi. Burun oqadi va bitishi kuzatiladi. Tomoq qizaradi. Gripp kasalligi ayniqsa yosh bolalarga tez yuqadi va og’ir asoratlar bilan o’tadi. Agar gripp o’z vaqtida davolanmasa, bronxit (bronxlarning yallig’lanishi),o’tkir pnevmoniya, surunkali pnevmoniya yoki bronxitning zo’riqishi hamda sinusit (peshona bo’shliqlarining yallig’lanishi), otit (quloqning yallig’lanishi), tonzillit, angina kabi og’ir asoratlarga olib keladi. Kasallik belgilari paydo bo’lishi bilanoq darxol shifokorga murojaat qilish kerak.

Bemor ko’proq suyuqlik (malina, qorag’at qiyomi, limon choydan) ichishi lozim. Grippni davolash kompleks muolajalarni talab qiladi, lekin gripp bilan kurashishda va organizmning tiklanishida immun tizim katta rol o’ynaydi va shuning uchun immunitetni rag’batlantirish chora-tadbirlarini qabul qilish zarur. To’liq dam olish, ko’p suyuqlik ichish (detoksifikatsiya qilish uchun) tavsiya etiladi. Ayni paytda samarali antivirus dorilar grippning davomiyligini, isitma va boshqa alomatlarini sezilarli darajada kamaytiradi.

Boshqa qo’llanadigan dori vositalariga:

• Simptomatik davolovchi preparatlar (isitmani tushiruvchi, balg’am ko’chiruvchi);
• Immunostimulyatorlar — bunday xususiyatlar ayniqsa vitamin C da ko’p;
• Interferon;
• Kasallikning turli bosqichlarida virusga qarshi preparatlar;
• Antigistaminlar.

Antibiotiklar faqat ikkilamchi bakterial kasalliklar mavjud bo’lgandagina buyuriladi, ular viruslarga qarshi umuman samara bermaydi, lekin ko’pincha xalq orasida shamollash yoki gripp almatlari kuzatilganda shifokor ko’rsatmasisiz antibiotiklarni qabul qilish keng tarqalgan. Antibiotiklarni viruslarga qarshi qabul qilish nafaqat samara bermaydi, balki bakteriyalarning antibiotiklarga qarshiligini oshiradi.

Grippning oldini olishning uchun eng samarali yo’li bu — o’z immun tizimini butun yil davomida yaxshi holatda saqlash hisoblanadi. Immunitetni mustahkamlashning turli yo’llari bor, ya'ni tanani chiniqtirish, faol hayot tarzi, hamda to’g’ri va muvozanatli oziqlanishni o’z ichiga oladi.

Mijoz har bir insonda tugʻma xususiyatga ega boʻladi. Odamning qobiliyati, faolligi, kuch-gʻayrati va hayot tarzi hamda qay darajada taʼsirchanligi uning mijoziga bogʻliq. Shuningdek, xalq tabobatida odamning yoshiga qarab issiq, sovuq va moʻtadil mijoz farq qiladi. Oʻz navbatida bu ham hoʻl va quruq kabi xususiyatlarni oʻz ichiga oladi.

Tabobat ilmi sultoni Abu Ali ibn Sinoning ta’rif etishicha: “Unsurlarning nihoyatda mayda bo‘laklaridan, qarama-qarshi kayfiyatlarning bir-biriga ta’siridan paydo bo‘ladigan kayfiyatlar mijoz deb ataladi”.

Odam mijozlarini to‘rt xil unsur-suyuqlik, ya’ni safro (olov), balg‘am (suv), qon (havo), savdo (yer) tashkil etadi. Bu unsurlar mutanosib bo‘lsa kishi sog‘lom bo‘ladi. Mabodo ulardan birortasi ko‘payib ketsa, inson sog‘lig‘iga putur yetadi.

Mijozning quyidagi turlari mavjud. Ya’ni, issiq, sovuq, ho‘l va quruq. Agar yuqorida ta’kidlangan to‘rt xil suyuqlik (xilt)lar inson tanasida mutanosib ravishda mavjud bo‘lsa kishi mo‘tadil mijozli bo‘ladi. Bunday odamlar har qanday oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qilsalar ham o‘zlarini yaxshi his etadilar. Tabiatdagi to‘rt fasl singari inson umri ham turli bosqichlardan iborat. O‘ttiz yoshgacha odam organizmi o‘sadi. Qirq yoshgacha bo‘lgan davr to‘xtash bosqichidir. Organizmda quvvat bo‘la turib cho‘kish oltmish yoshgacha bo‘lgan davrga to‘g‘ri keladi. Keyingi bosqichda esa odamda quvvatsizlik va cho‘kish boshlanadi.

Dunyoda har bir insonning fe’l-atvori turlicha. Bunga sabab nima? Sababi insonning mijoziga bog‘liq. Ushbu unsurlar o‘z quvvatlari bilan bir-biriga ta’sir qilishi natijasida ma’lum bir kayfiyat vujudga keladi. Ya’ni, flegmatik, sangvinik, xolerik, melanxolik.

Ammo sog‘lom turmush tarziga amal qilgan va oqilona ovqatlanib, kun tartibiga rioya etgan insonlar, shuningdek, sportchilar hamda tog‘li hududlarda yashovchi kishilarda bu jarayon ancha kech boshlanishi mumkin. Bolalarning mijozi ho‘l bo‘ladi. O‘smirlarning mijozi ho‘l-issiq bo‘ladi. O‘ttiz besh yoshgacha bo‘lgan odamlarning mijozi esa mo‘tadil bo‘ladi. O‘rta yoshli kishilar va keksalarda mijoz sovuq va quruq bo‘ladi. Sovuq va o‘ta sovuq mijozli insonlar anjir, qora uzum yoki mayiz, xurmo, shirin anor, yong‘oq, asal, qora choy, qo‘y go‘shti, sholg‘om, no‘xat, qazi-qarta iste’mol qilishlari zarur. Shuningdek, yozda yugurish, sakrash kabi sport mashg‘ulotlari bilan shug‘ullanishlari darkor. Jazirama issiqda tuproq yoki qumda oyoq yalang yurish, qumga ko‘milib yotish organizmdagi sovuq xiltlarni ter orqali haydab chiqaradi. Issiq mijozli odamlar limon, ko‘k choy, xamir ovqatlarni xush ko‘rishadi.

Аyrim odamlar koʻproq xamirli ovqatlarni yaxshi koʻrib isteʼmol qiladilar. Limon yeb, koʻk choy ichadilar. Shunday boʻlsa ham oʻzlarini yaxshi his qiladilar. Аksincha, mayiz, yongʻoq, qora choy, qoʻy goʻshtini isteʼmol qilsalar oʻzlarini yaxshi his qilmaydilar. Bunday odamlar issiq mijozli boʻlishadi.

Baʼzilar mayiz, yongʻoq, qora choy, qoʻy goʻshtini isteʼmol qilsalar oʻzlarini yaxshi his qilib, xamirli ovqat, limon yeb, koʻk choy ichsalar yuzlari, qovoqlari kerkib, ogʻizlaridan suv kelib uyquga beriluvchan boʻlib qoladilar. Bunday odamlar sovuq mijozli hisoblanadilar.

Har qanday ovqatni yesa-yu oʻzini yaxshi his qilsa oʻrtacha (moʻʼtadil) mijozli odam hisoblanadi.

Xo'sh, siz o'zingizni va farzandingizni mijozini bilasizmi? Buni bilmasangiz, uni 1hafta davomida kuzating. Norbekovning aytishicha, mijozga qarab to'gri tanlab yeyilgan taomdan so'ng, dangasalik yoki yotoqchilash kuzatilmaydi. O'zini tetik his qilib, faol o'ynab yuradi va kayfiyati chog' bo'ladi.

Farzandingiz ochiq va o’ziga ishonuvchan bo’lishiga yordam berish uchun quyidagi ko'rsatmalarga amal qiling: bola o’ziga bo’lgan ishonchni eng yaqin insoni - onasidan oladi, shunday ekan uni Seving. Farzandingiz bilan ishonchli suhbatlar o’tqazing. Farzandingiz bilan tez-tez muloqot qiling, his-tuyg'ularingizni o'rtoqlashing, savollar bering. Farzandingizga muhokama qilinayotgan vaziyat haqida o'z fikrlarini va his-tuyg'ularini ifodalashga imkon bering.

Bolangizni qo'llab-quvvatlang va uni kichik yutuqlari uchun maqtang; uning yoshida ko'plab bolalar odamlar bilan muloqot qilishida qiyinchiliklarga duch kelishi mumkinligini va bu qiyin davrni muvaffaqiyat bilan yengib o'tishlarini tushuntiring. Bunday bolalar bilan muntazam ravishda odam govjum joylarda birgalikda sayr qilish yaxshi foyda beradi. Birga bog’larga yoki o'yin maydonchasiga borishingiz mumkin. Bunda bolani biron bir harakatga majbur qilib, shoshiltirmang. Ehtimol, avvaliga bola ichki hayajonni boshidan kechirishiva chetda hushyor bo’lib turishi mumkin.

Bola notanish atrof-muhitga o'rganishiva boshqa bolalar bilan tanishishi uchun ma’lum vaqt kerak bo’ladi. Bola bilan paypaslab (taktil) ehtiyotkorlik bilan aloqa o’rnating. Muloqot vaqtida bolani qo'lidan ushlab turing. Har doim u bilan birga ekanligingizni vato'liq xavfsizlikda ekanligini bildiring. Uxlashga yotishdan oldin taktil aloqa natijasida his qiladigan noxush hissiyotlarini bartaraf etishva mushaklarining siqilishini yo’qotish uchun bolaga massaj olishingiz mumkin.

Sun'iy ravishda bolaning odamlar bilan suhbatlashishi lozim bo'lgan vaziyatlarni yarating. Masalan, boladan ozgina iltifot ko’rsatishni iltimos qiling. Bu do'konga borib tanimagan sotuvchidan ma'lum bir mahsulot narxini bilib kelishi kerak bo’lsin va hokazo. Ehtimol, bola darhol gaplashishga jur'at eta olmasligi mumkin. Bir muncha vaqt o'tgach, yana qayta iltimos qiling. O'qituvchilar va murabbiylar bilan suhbatlashing. O'qituvchi yoki murabbiyning bola bilan o'zaro munosabatlariga e'tibor bering. O'qituvchiga vaziyatni bayon qiling, dastlabki davrda bolani doska oldiga chaqirmasligini iltimos qiling. Ijobiy namuna ko'rsating. Boshqa ishlarni keyinga qoldirib, oila a’zolari bilan ko'proq muloqot qiling.

Tuyg'ularini ifodalashga o’rgating. Ko'p onalar farzandlarini ortiqcha so’zlarsiz, intuitiv tarzda tushunadilar. Biroq, odamovi bolani beparvolik bilan ochiq suhbatlarga olib borishi kerak.Shu bilan birga, oilaviy muhim masalalarni muhokama qilishda qo'shimcha savollar berish va bolaning fikrini bilish tavsiya etiladi. Bolangizga uzoq vaqt kompyuterda o'tirishiga yo'l qo'ymang. Odamovi bolaga uni muloqot qilishga turtki beradigan birgalikdagi faoliyatlar foyda keltiradi. Bola o’zining bo'sh vaqtini ota-onasi bilan ijodiy mashg’ulotlarga, ko’chadagi tengdoshlari bilan faol o'yinlarga va sport mashg’ulotlariga bag'ishlashi mumkin. Siz farzandingizni qiziqishlariga asosan to’garaklarga a’zo qilib qo’yishingiz mumkin.

Ota-onalar bolalardagi odamovilik muammosini bartaraf eta olmasalar va bolaga o’zini namoyon qilishiga yordam bera olmasalar, bolalar psixologi yordamiga murojaat qilishlari mantiqan to'g'ri bo’ladi.

Odamovi bola - bu qanday bola?

Avvalo, odamovilik va uyatchanlik o'rtasidagi farqni anglab olish kerak. Va, albatta, bu farq mavjud. Uyatchan bola muloqot qilishni istaydi, lekin o'ziga ishonch bo’lmaganligi tufayli bu istagini hayotda amalga oshirish uchun jasorat topa olmaydi. Bola boshqalar bilan muloqot qilish vaqtida juda hayajonlanadi va tashvishlanadi, bu esa ko'pincha ijtimoiylashuvida, ya’ni jamiyatga moslashuvida qiyinchiliklarga olib keladi. Odamovi bolada uning atrofidagi kishilar bilan muloqot qilish uchun deyarli hech qanday intilish bo’lmaydi.U yakkalanib qoladi va muloqotga, ijtimoiy o'zaro munosabatga muhtojlik sezmaydi. Agar uyatchan bolalarni boshqalar bilan to'g'ri muloqot qilishga, o'zlarini yengishga, muloqotdan qo'rqmaslikka o'rgatish kerak bo'lsa, odamovi bolalarni esa o'zaro munosabatga kirishishga undash bilan, ularda muloqot qilish istagini uyg'otish kerak bo’ladi. Odatda, ota-onalar farzandlarida sharoitga moslasha olmaslik xususiyati mavjudligidan xavotirga tushadilar. Bolakay haqiqatdan ham odamovi bo’lib o’sayaptimi yoki yo'qligini aniq bilish uchun bu holatning namoyon bo'lish belgilari bilan tanishib chiqish kerak.

 Bolalardagi odamovilikning namoyon bo’lishining asosiy belgilarini ko'rib chiqamiz:

Indamaslik. Odamovi bola o'z ta’assurotlari va fikrlari bilan o'rtoqlashmasdan, juda oz, va faqatgina mohiyati bo’yicha gapiradi. Har bir hakatlarini o’ylab qiladi. Agar bolani kuzatsangiz, u har qanday ishni oldindan rejalashtirgandek tuyulishi mumkin (va bu haqiqatan ham shunday), uning harakatlarida spontanlik (tasodifan bajaradigan ishlar) yo'q.

Ehtiyotkorlik. Bola o’ziga ishonmaydi, yangi narsalardan qo'rqadi. Kompaniyalarda ko'pgina begona kishilarning bo’lishi uni ruhiy noqulaylikka olib keladi.

Boshqalardan chetlashganlik. Bolalar bog'chasida, maktabda yoki o'yin maydonida tengdoshlar bilan muloqot jimgina kuzatish yoki boshqalarga nisbatan butunlay e'tiborsiz bo’lish bilan tugaydi.

Bolaning do’stlar doirasi juda tor va ko'pincha hattoki yaqin do'stini hamko’rishishni xohlamaydi. O'z fikrlarini jamoatchilik oldida ifodalashga qodir emas. Bola har qanday og'zaki chiqishlargaqiyinchilik bilan erishadi, og'ir stress holatini his qiladi. Bunday holda boladayozma nutqiyaxshi rivojlangan bo'lishi mumkin.

Ichidagini hech kim bilan bo’lishmaslik.

Bolaga qaraganingizda uning ichida his-tuyg'u va fikrlar jo’shqin urayotganini sezish mumkin, lekin u hatto onasi bilan ham bo'lishishga shoshilmaydi.Ko'pincha odamovi bolalar to'g'ridan-to'g'ri ko'z bilan aloqa qilishdan qochadilar va shuning uchun suhbatdoshning ko'ziga deyarli hech qachon tik qaramaydilar. Ushbu bolakaylarning aksariyati jonli tarzda imo-ishoralar qilmaydilar; ko'pincha ularning tana harakatlari erkin emas, qo'llari esa doimo tana bo'ylab pastga tushib ketadi yoki qovushtirilgan holda bo’ladi.

Bolalardagi odamovilikning mumkin bo'lgan sabablari

Ehtimol, bola nozik ruhiy tuzilmaga ega bo’lishi mumkin. Uning ko’ngli nozik bo’lib, shaxsiy dunyosining chegaralarini belgilashga harakat qiladi. Buning ajablanarli joyi yo'q, ayniqsa, uning ota-onasi ham xuddi shu tarzda o’zlarini tutsalar (masalan, uyga kelganlarida oilaviy muloqot o'rniga, ular gadjetlarga sho’ng’ib ketadilar, shunday tarzda qiyin o’tgan kundan keyin dam olishadi).

Bolalar tashqi olam bilan taqlid orqali muloqot qilishni o'rganadilar; ular ko'pincha ota-onalarining odatlarini o’zlarida mujassamlab, ularning xulq-atvorini qaytaradilar. Odamovilikning boshqa keng tarqalgan sabablariga quyidagilarni kiritish mumkin: o'ziga ishonmaslik; noto'g'ri tushunishlaridan va mojaroli vaziyatga to’qnashishdan qo'rqish; erta bolalik davrida shakllangan tor muloqot doirasi; uzoq muddatli kasallik, u bu vaqt davomida do’stona munosabatlarni esidan chiqarib yuborgan bo’lishi mumkin; bolani doimiy nazorat qilish, uning shaxsiy chegaralarini buzish; ruhiy jarohatlanish (yaqinlarining kasalligi yoki o'limi, ota-onasining ajralishi).

Odamovilikning sababi o'tmishda sodir bo'lgan noxush holat ham bo'lishi mumkin. Misol uchun, bola chin dildan o'z his-tuyg'ularini ifodalaganda uning ustidan kulgan bo’lishlari mumkin.  Yaqinlari tomondan sovuq munosabat va haddan ziyod qattiq tarbiya qilish ham odamovilikka sabab bo'lishi mumkin.

Bolalardagi odamovilik qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin?

Bolalik yillari hayajon va kechinmalarga to'la. Bu shaxsiy shakllanish davri, tengdoshlar bilan aloqa o'rnatish va jamoada o'z o’rnini topish. Odamovillik to'la qonli aloqalarni yo'lga qo'yishda jiddiy to'siq bo'lishi mumkin va ijtimoiy chetlanishlarga olib kelishi mumkin.

Odamovi bola voyaga yetgan davrida odamlar bilan mustahkam ishonch munosabatlarini o'rnatishi, shaxsiy hayotini yo’lga qo’yishi, martaba zinapoyasidan ko'tarilishi qiyin bo’ladi. Ortib borayotan o’ziga ishonchsizlik, qoqilishdan qo'rqish, o'z-o'zini ifodalashning imkoni yo’qligi tushkunlikka tushish va boshqa halokatli holatlarning sababchisi bo'lishi mumkin.

Davomi bor...

Lingvistik tipidagi bola

Uning gaplashishga ehtiyoji ko‘p bo‘lib, go‘yo so‘zga mehr qo‘yadi. Ertak eshitishni yaxshi ko‘radi, erta gapiradi.

Bunday bolalar bog‘chada ham hamma bilan tez chiqishib, o‘rtoqlari bilan bemalol suhbat qura oladilar. Chet tillarni yaxshi va oson o‘zlashtiradilar. Ular darsning suhbatlashish tarzida bo‘lishini yoqtiradilar. Maktabda ko‘p kitob o‘qishlari, eshitish qobiliyati kuchliligi va ba’zan ko‘p gapirishlari bilan ajralib turadilar. Lingvist turdagi bolalar quyidagi kasblarni egallashlari mumkin: yozuvchi, stsenarist, dramaturg, jurnalist, siyosatchi, korrektor, tarjimon.

Logik-matematik tipidagi bola

Uning qiziqishi sonlar bilan bog‘liq. Yoshligidanoq kunlarni yodida tutadi, telefon raqamlari, mashina raqamini eslab qoladi. Hisob-kitob qilish ehtiyoji yaqqol namoyon bo‘ladi.

Bunday bolalarda matematik hisob-kitoblarni yoshligidan yaxshi ko‘rish kuzatiladi. So‘zlayotganlarida sonlarni qo‘shib gapirish odatlari bor.

Logik-matematik bola quyidagi kasblarni egallashi mumkin: matematik, buxgalter, programmist, analitik olim, detektiv, logist, xirurg-shifokor.

Fazoviy-tasavvur tipidagi bola

U soatlab o‘yinchoq o‘ynashi bilan ajralib turadi. Krossvord yechish, labirint-o‘yinlarni yaxshi ko‘radi. Uning xayoliy do‘sti va xayoliy dunyosi mavjud. Xayol og‘ushiga berilib, orzular qurshovida kayfiyati chog‘ bo‘ladi. Chizish va bo‘yashni yaxshi ko‘radi. Xilma-xil ranglar jilosida kiyim kiyishni yoqtiradi. Ranglarni yaxshi tanlay oladi. Onasining kiyimidagi ranglar uyg‘unligiga o‘z fikrini bildira oladi.

Bunday bolalar geometriya, rasm, tabiiy fanlarni yaxshi o‘zlashtiradilar. Fazoviy fikrlash qobiliyati kuchli bo‘lgani uchun yo‘llarni, joylarni va u yerdagi muhit detallarini eslab qolish qobiliyati kuchli. Jadvallarni tez o‘qiydilar, yod olishda iqtidorlari baland.

Tasavvurlarida fazoviy kenglikda ijod qilish qobiliyati mavjud. Masalan, uy jihozlarini joyi almashtirilsa, qanday ko‘rinishga kelishini tasavvur qila oladilar. Dunyoni fazoning barcha kengliklarida ko‘ra oladilar.

Fazoviy-tasavvur tipidagi bola quyidagi kasblarni egallashi mumkin: dizayner, arxigekgor, rassom, multiplikator, rejisser, injener, kashfiyotchi, haykaltarosh.

Tana-kinestik tipidagi bola

Bu turdagi bolaning dunyo bilan muloqotga kirishish uslubi tana harakatlari orqali namoyon bo‘ladi. Uning uchun tana harakatlari va raqs orqali so‘zlashish til bilan so‘zlashishdan osonroqdir.

Bunday bolalarning ko‘pi yoshligidan sportga qiziqa boshlaydi. Tanalari baquvvat, kuchli, yaxshi ovqatlanadilar. Ularda mayda motorika nomli harakatlar kuchli rivojlangani uchun qo‘llarida biror narsa yasashni xush ko‘radilar. Jamoat joylarida sahna ko‘rinishlarida ishtirok qilishni yoqtiradilar.

Tana-kinestik turdagi bolalarning iqtidori boshqalarga raqobat tarzida o‘sadi. Ularga mag‘lubiyat yomon ta’sir etgani uchun tez-tez so‘z bilan rag‘batlantirish usuli yaxshi samara beradi.

Tana-kinestik turdagi bolalar quyidagi kasb-hunar egasi bo‘lishlari mumkin: aktyor, raqqosa, sportsmen, sirk artisti, masxaraboz, sport instruktori, xirurg, mexanik haykaltarosh, hunarmand, fotomodel.

Musiqa tipidagi bola

U musiqani yaxshi his qiladi, tovush ohangi va ritmini anglaydi. Musiqa taratadigan barcha narsalarga qiziqadi. O‘smir-chog‘ida qo‘shiq-kuylarni baland eshitadi. Buyuk san’at arboblari hayotiga qiziqadi. Musiqa maktablari, qo‘shiq kuylash to‘garaklariga o‘zi intilib qatnaydi.

Bunday bolalar musiqani baholash qobiliyatiga egalar, uni tez va yaxshi eslab qoladilar. Ularning "Ichimdan taronalar eshitiladi" degan so‘zlaridan hayron bo‘lmang. Biror joyda musiqa eshitsalar, oyoqlarini qimirlatishlari yoki tanalarining ritmga berilishi bilan diqqatingizni o‘ziga jalb etishi mumkin.

Musiqa tipidagi bolalar quyidagi kasb-hunar sohibi bo‘lishlari mumkin: ijrochi musiqachi, bastakor, xonanda, sozanda, pianinochi, changchi, doirachi, karnay-surnaychi, ovoz operatori, musiqa tanqidchisi, radio boshlovchi, musiqiy muharrir.

Tabiat oshnosi tipidagi bola

U barcha tirik jonzotlarni sevadi. Murg‘akligidan tabiat o‘zgarishlariga oshufta, o‘sayotgan don-dunlarga mahliyo, chuvalchang, tipratikan, toshbaqa, chumoli, beshiktebratar kabi jonzotlarni soatlab kuzatishga ishqiboz, to‘ti, sa’va, kanareyka, kabutar, baliq kabi jonivorlarni boqishga shinavanda, gullar oshigi bo‘lib o‘sadi.

Bunday bolalar hayvonlarni silashdan qo‘rqmaydilar. Mushuq, kuchuk, tovuq, kaptar kabi jonzotlarni boqishga qiziqadilar. Ularga shafqat ko‘zi bilan boqib, mehr bilan parvarishlaydilar. Biologiya, ximiya va boshqa tabiiy fanlarni sevib o‘qiydilar.

Tabiat oshnolari egallashi mumkin bo‘lgan kasblar: ekolog, veterinar, geolog, seysmolog, arxeolog, o‘rmonchi, fermer.

Ekzistentsional tipidagi bola

U yoshligidanoq anglash qobiliyati borligi bilan ajralib turadi. Mantiqiy xulosa chiqarishi, fikrlarining tiniqligi bilan diqqat va hurmatga sazovor bo‘ladi.

Bunday bolalarni ko‘rsangiz xuddi katta odamni kichkina qilib qo‘ygandek: vazmin, hissiyotini tashqariga chiqaravermaydigan va biroz uyatchan bo‘lsalar ham, dunyoning qanday paydo bo‘lgani bilan qiziqadilar. Olam rivojlanishi va millatlarning taqdiri haqida gapirsalar, kattalarni ham esankiratib qo‘yishlari mumkin. Falsafiy bilimlar va ma’naviy boyliklar ular qiziqadigan sohadir. Qadriyat bilan bogliq ilmlarni sevib o‘qiydilar. Boshqa bolalardan uzoqni ko‘ra olishlari va uzoq muddatli reja tuza olishlari bilan farqlanadilar.

Bu turdagi bolalar quyidagi kasb hunarni tanlashlari maqsadga muvofiq: psixolog, pisixiatr, professor, filosof, agitator, ilohiyotshunos, dinshunos, sotsiolog.

Shaxslararo munosabat tipidagi bola

Tashqi olam va insonlar bilan munosabat qilishning osongina uddasidan chiqadigan bola hammaning diqqatini o‘ziga jalb qila oladi. U barchaga sqnsh nqtndoriga )ga. Insonlarga yoqishi bilan birga ularga ta'sir o’tkazishni ham biladi. Bolaligidan kirishuvchan, boshqalarni tushuna oladigan, kayfiyatini boshqalarga yuqtirishni biladigan, jamoada diqqatni tez jalb eta oladigan bo‘ladilar. Ular insonlarga kayfiyat ulashadilar, xazil mutoyibani o‘rinlatadilar.

Bunday bolalarda boshqalarni tushunish qobilyati kuchli bo‘lib, ular odamlarga beg‘araz yordam beradilar. Ulardan kelajakda siyosiy arbob, o‘qituvchi, notiq, diplomat, menejer, direktor, biznes-trener kabi soha vakillari yetishib chiqadi.

Farzandingizdagi iqtidorni ko‘rib, uni hayot jabhasiga tayyor deb o‘ylamang. Masalan, shunday sportchilar borki, ular o‘z sohalarida katta muvaffaqiyatlarga erishganlar, ammo hayotlarining boshqa jabhalarida ko‘p xato va kamchiliklarga yo‘l qo‘yishgan.

Farzandingizning qobiliyatiga ishonib qolib, unga to‘liq erkinlik berishingiz xatodir. Balki, berilgan erkinlikni baholab, kuzatib borish kerak. Buning uchun farzandingizning do‘stlari bilan qiziqing. Uning o‘rtoqlari bolangizning kimligini aytib beradilar. Dilbaтdingizning hamrohlari va qiziqishlarini kuzatishdan charchamang.