Konstitutsiyaviy huquq
2014 yilining sentabrda Buxoro viloyatidayashovchi 19 yoshli Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosiB.Komilov 2014 yil 21 dekabr kuni boʻlib o’tadiganOliy majlisining Qonunchilk palatasiga saylovlarjarayonida saylov komissiyasi a’zoligiga qabulqilinishi uchun murojat qildi. Ammo raxbariyat saylovkomissiyasiga a’zolik uchun xalq orasida hurmatqozongan, yoshi 25 dan katta bo’lishi lozimliginita’kidlab, uning murojatini rad etdilar. Bundan Noroziboʻlgan fuqaro B.Komilov prokuraturaga murojat qildi. Prokuratura xodimi Sh.Saidov ushbu masala boʻyichafuqarolik ishlari bo’yicha sudga murojat qilishilozimligini aytib o’tdi.
Savol: vaziyatga huquqiy baho bering.
Saylov komissiyasi a’zoligiga qabul qilinishi uchunqanday talablar qoʻyilgan? Fikiringgizni huquqiyasoslantirib bayon qiling.
Ushbu muammoliy vaziyatga huquqiy bahoberishdan oldin muammolarni aniqlab olishimiz lozim.
Birinchi muammo: Fuqaro B.Komilov Oliymajlisning Qonunchilik palatasiga saylovlar jarayonidasaylov komissiyasi a’zosi sifatida ishtirok etishimumkinmi?
Ikkinchi muammo: Saylov komissiya raxbariyatinirad etish asoslari qonuniymi?
Uchinchi muammo: B.Komilov ushbu holatdaprokuraturaga murojat qilishi to’grimi.
Toʻrtinchi muammo: Prokuratura hodimiSh.Saidovning bildirgan fikri asoslimi?
Ushbu vaziyatga o’zimizning subyektiv huquqiy bahoyimizni berishimiz uchun birinchi navbatdasaylov to’g’risidagi qonunchilikga hamda fuqarolarning davlat organlariga murojatlari haqidagiqonunlarga asoslanib quydagilarni aytaolamiz:
Birinchi muammoga to’xtalib o’tsak, FuqaroB.Komilov Oʻzbekiston Respublikasi Oliy majlisiQonunchilik palatasi saylovlar jarayonida saylovkomissiyasi a’zosi sifatida ishtirok etish uchun murojatqildi. Fuqaro B.Komilov O’zbekiston RespublikasiKonstitusiyasi 35-moddasi hamda ʻʻJismoniy vaYuridik shaxslarning murojatlari toʻgʻrisida’’giqonuning 15-moddasiga binoan Saylov komissiyasia’zosi sifatida ishtirok etish uchun murojat qilishgahaqli.
Ammo, fuqaro B.Komilov saylovlarda saylovkomissiya azosi sifatida ishtirok etishi uchun, Oʻzbekiston Respublikasi Saylov Ko’dekisining 25-moddasiga binoan Yigirma bir yoshga to‘lgan, o‘rtayoki oliy ma’lumotga, qoida tariqasida, saylovgatayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish borasida ishtajribasiga ega bo‘lgan, aholi o‘rtasida obro‘-e’tiborqozongan fuqarolar viloyat, tuman va shahar saylovkomissiyasining, okrug va uchastka saylovkomissiyasining a’zosi bo‘lishi mumkin.
Hulosa o’rnida shuni aytishimiz mumkinki, ushbuholatga qonuniy yondashadigan bo’lsak FuqaroB.Komilov O’zbekiston Respublikasi Saylov kodeksi25-moddasiga asosan saylovlarda saylov komissiyasia’zosi sifatida ishtirok eta olmaydi,
Ikkinchi muammoga toʻxtalib o’tsak, OʻzbekistonRespublikasi Saylov koʻdekisining 25-moddasida koʻrsatib oʻtilgan Saylov komissiyasi a’zolarigaqoʻyilga talablar yanni, Yigirma bir yoshga to‘lgan, o‘rta yoki oliy ma’lumotga, qoida tariqasida, saylovgatayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish borasida ishtajribasiga ega bo‘lgan, aholi o‘rtasida obro‘-e’tiborqozongan fuqarolar viloyat, tuman va shahar saylovkomissiyasining, okrug va uchastka saylovkomissiyasining a’zosi bo‘lishi mumkin. Ushbumoddaga asoslanadigan boʻlsak saylov komissiyaazosining Yoshi 21 yosh boʻlishi lozim, saylovkomissiya raxbariyati esa fuqaroning Yoshi 25 dankatta bo’lish kerakligini takidlagan edi.
Xulosa o’rnida shuni aytishimiz mumkinki, saylovkomissiya raxbariyatining rad etish talablari qonuniyemas. Chunki okrug va uchastka saylovkomissiyasining saylov komissiyasi a’zosiga qoʻyilgantalablarni emas, Markaziy saylov komissiyasia’zolariga qoʻyiladigan talab bilan fuqaroningmurojatini rad etgan.
Uchinchi muammoga toʻhtalib oʻtsak, fuqaroB.Komilov ushbu vaziyatga koʻra prokuraturagamurojat qilishi qisman toʻgʻri. Chunki ”O’zbekistonRespublikasi Porkuratura to’g’risida”gi qonunning 1-moddasiga binoan O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va unga bo‘ysunuvchi prokurorlarO‘zbekiston Respublikasi hududida qonunlarning aniqva bir xilda bajarilishi ustidan nazoratni amalgaoshiradilar. Shu bilan birgalikda fuqaro B.Komilov“O’zbekiston Respublikasi Ma’muriy sud ishlariniyuritish to’g’risida”gi kodeksning 4-moddasiga binoan Buxoro viloyati Ma’muriy sudigaham murojat etishimumkin edi.
To’rtinchi muammoga to’xtalib o’tsak, ushbumuammoliy vaziyatga ko’ra prokuratura hodimiSh.Saidovga murojat qilgan fuqaro B.Komilovningmurojatini rad etishi “Jismoniy va yuridik shaxslarningmurojatlari to’g’risida”gi qonuning 18-moddasiga binoan notog’ri, prokuratura hodimi murojatni qabulqilishi va ko’rib chiqishi shart edi. Prokuratura hodimiSh.Saidovning aytgan fikriham aslida O’zbekistonRespublikasi fuqarolik protsessual kodeksining 26- moddasi Ishlarning Sudga taalluqliligiga asosan hato. Ushbu vaziyatda prokuratura hodimi Sh.Saidov fuqaroB.Komolovga, fuqarolik ishlari bo’yicha sudga emasBuxoro viloyati Ma’muriy sudiga Murojat qilish kerakligini tushintirishi lozim edi.
Ummumiy Xulosa o’rnida shuni aytishimizmumkinki, Ushbu muamoli vaziyatga atroflichasubyektiv yondashgan xolda shu hullosaga keldik. Fuqaro B.Komilov o’zining Konstitutsiyaviy huquqniamalga oshirish uchun qilgan murojati yuzasidanqonun buzilish harakatlari vujudga kelgan. Biz Huquqiy demokratik davlat qurish yo’lidan borarekanmiz har bir davlat o’rgani va mansabdor shaxslarfuqarolar murojatlari hamda muammolari yuzasidanvijdonli, adolatli va qonuniy munosabat bildirishilozim. Shunday munosabatlar orqali ko’zlaganmaqsatdimizga tezroq va aniqroq erishamiz.