«АВАЗА» — МАЙДОНИ НАВИ МУКОЛАМАИ МИНТАҚАВӢ: САФАРИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА ТАҲКИМИ ҲАМКОРИҲОИ МИНТАҚАВӢ ДАР ТУРКМАНИСТОН

(Дар ҳошияи сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Туркманистон ҷиҳати иштирок дар ҷаласаи Шурои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва Вохӯрии 8-уми машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон, 8- 9 октябри 2026)

Ҷумҳурии Туркманистон рӯзҳои 7 ва 9 – уми октябри соли равон дар минтақаи миллии сайёҳии «Аваза» мизбони як қатор чорабиниҳои бузурги байналмилалӣ, аз ҷумла Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон, Саммити экологии Каспий ва ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил хоҳад буд. Интихоби минтақаи миллии сайёҳии «Аваза» барои баргузории чорабиниҳои сатҳи баланд тасодуфӣ нест. Зеро Туркмнистон дар соли 2026 раёсати Иттиҳоди Давлатҳои Мустақилро ба уҳда дорад ва барои баргузории чорабиниҳои байналмилалӣ дар доираи ин раёсат омодагии густурда анҷом додааст.

Шӯрои вазирони корҳои хориҷии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил.

7 октябр дар минтақаи миллии сайёҳии «Аваза» ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии кишварҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил баргузор гардид. Ин чорабинӣ ҳамчун як платформаи муҳим барои таҳлили сатҳи бадастомада дар ҳамкории мутақобила ва муайян кардани самтҳои афзалиятнок барои рушди минбаъдаи он хизмат мекунад. Ҷаласа дар фазои эътимод ва самаранок баргузор гардид, ки ҳамбастагӣ ва муштаракияти таърихии кишварҳои ИДМ-ро нишон дод. Ба гуфтаи котиби генералии ИДМ Сергей Лебедев, ҷаласаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷии ИДМ дар Минтақаи миллии сайёҳии Аваза бомуваффақият гузашт. Ӯ дар нишасти матбуотӣ пас аз ҷаласа гуфт, ки «ҷаласаи имрӯзаи Шӯрои вазирони корҳои хориҷӣ, ки чорабинии муҳим дар омодагӣ ба ҷаласаи дарпешистодаи Шӯрои сарони давлатҳо мебошад, бомуваффақият гузашт». Ба гуфтаи Сергей Лебедев, ҷонибҳо мавқеи кишварҳои худро дар масъалаҳои байналмилалӣ муаррифӣ карданд ва ҳамкории кишварҳои Иттиҳодро дар шакли танг баррасӣ карданд. Иштирокчиён зарурати ҳамоҳангсозии амалҳоро дар доираи Созмони Милали Муттаҳид, ки дар он ҷо, тавре ки котиби генералии ИДМ қайд кард, Туркманистон ҳамчун давлати бетараф нақши муҳим дорад, эътироф карданд.

Роҳбарони ниҳодҳои сиёсати хориҷӣ нияти худро барои тақвияти минбаъдаи сатҳи баланди эътимоди мутақобила ва амиқтар кардани ҳамкории бисёрҷониба байни кишварҳои узв изҳор доштанд. Тавре ки қайд карда шуд, ИДМ воситаи муассир барои ҳамоҳангсозии назарҳо оид ба доираи васеи масъалаҳо боқӣ мемонад. Иштирокчиёни ҷаласа омодагии худро барои муттаҳид кардани талошҳои минбаъда ба манфиати рушди устувори иқтисодӣ тасдиқ карданд.

Дар рафти мулоқот ба масъалаҳои марбут ба омодагӣ ба ҷаласаи дарпешистодаи Шӯрои сарони давлатҳои ИДМ таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шуд. Вазирони корҳои хориҷӣ доираи масъалаҳои рӯзномаи нишасти дарпешистодаро баррасӣ карда, изҳори итминон карданд, ки қарорҳои қабулшаванда ба равандҳои ҳамгироӣ дар дохили Иттиҳод такони қавӣ хоҳанд бахшид.

Ҳамчунин, дар рафти машваратҳои дипломатӣ лоиҳаҳои ҳуҷҷатҳое, ки барои баррасӣ ба сарони давлатҳои аъзои ИДМ пешниҳод карда мешаванд, баррасӣ шуданд. Ин ҳуҷҷатҳо самтҳои асосии ҳамкорӣ ва таҳкими заминаи ҳуқуқии муколамаи байнидавлатиро фаро мегиранд.

Зимни мубодилаи афкор, ҷонибҳо мувофиқат ё наздикии назарҳоро оид ба масъалаҳои муҳими рӯзномаи байналмилалӣ ва минтақавӣ қайд карданд. Иштирокчиёни ҷаласа аҳамияти ҳамоҳангсозии талошҳоро дар доираи созмонҳои бузурги байналмилалиро низ таъкид карданд.

Пас аз ҷаласа 29 ҳуҷҷат ба имзо расид. Онҳо ҳамкории байни вазоратҳои корҳои хориҷӣ, нақлиёт, сайёҳӣ, маориф, технологияҳои иттилоотӣ, амният, ҳамкории фаромарзӣ ва масъалаҳои башардӯстонаро дар бар мегирифтанд.

1. Ҳуҷҷати алоҳида Изҳороти муштарак дар бораи дастгирии қадамҳои амалӣ барои пешгирии мусобиқаи силоҳ дар кайҳон буд. Кишварҳои ИДМ лоиҳаи шартномаи Русия ва Чинро дар бораи пешгирии ҷойгиркунии силоҳ дар кайҳон дастгирӣ карданд ва аз давлатҳо даъват карданд, ки ба ӯҳдадории сиёсӣ ҳамроҳ шаванд, то аввалин шуда силоҳро дар кайҳон ҷойгир накунанд.

2. Лоиҳаи изҳорот барои 35-солагии ИДМ ва изҳорот дар бораи ҳифзи хотираи таърихӣ, аз ҷумла муқаррарот дар бораи генотсиди мардуми шӯравӣ дар давраи Ҷанги Бузурги Ватанӣ, барои баррасӣ дар сатҳи сарони давлатҳо омода карда шудаанд.

3. Қарорҳо дар бораи ҳамкорӣ дар соҳаи сайёҳӣ, эълон кардани соли 2029 ҳамчун «Соли пайвастагии нақлиётии ИДМ», дар бораи ташаккули имиҷи мусбати Иттиҳод дар фазои иттилоотӣ ва тағйирот ба созишнома дар бораи мубориза бо ҷиноятҳои технологияҳои иттилоотӣ омода карда шудаанд.

4. Нақшаи машваратҳои байниминтақавии бисёрсатҳа барои соли 2027 тасдиқ карда шуд. Он масъалаҳои ҳамоҳангсозии мавқеъҳо дар дохили СММ, ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ, банақшагирии сиёсати хориҷӣ, муқовимат бо таҳдидҳои нав, назорати силоҳ, ҳамкории иттилоотӣ ва дипломатияи бисёрҷонибаи иқтисодиро дар бар мегирифт.

5. Нақшаҳои алоҳида барои сайёҳӣ, ҳамкории ҷавонон, тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш тасдиқ карда шуданд. Лоиҳаи барномаи ташаккули фазои ягонаи таълимӣ дар ИДМ барои солҳои 2027-2035 низ тасдиқ карда шуд.

6. Вазирон лоиҳаи низомномаи Фестивали байналмилалии филмҳои Иттиҳодро дастгирӣ карданд. Қарори ниҳоӣ дар бораи онҳо дар ҷаласаи Шӯрои сарони ҳукуматҳои ИДМ дар Маскав дар моҳи декабри соли 2026 интизор меравад.

7. Дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, лоиҳаҳои протокол дар бораи интиқоли маҳкумшудагон барои адои минбаъдаи ҷазо, консепсияи ҳамкорӣ дар мубориза бо ҷиноятҳо бо истифода аз ТИК, асосҳои сиёсати иттилоотӣ дар минтақаи марзӣ ва як қатор тағйирот ба созишномаҳои дахлдор тасдиқ карда шуданд.

8. Панҷ созмони нави асосии ИДМ таъсис дода шуданд. Тахассуси онҳо дастгирии тиббӣ ва биологӣ барои одамон дар шароити шадид, бехатарии роҳ, омӯзиши кадрҳо, мубориза бо ҷиноятҳои фаромарзӣ ва амнияти марзҳоро дар бар мегирад.

9. Дар соли 2027 Ӯзбекистон раёсати ИДМ-ро ба ӯҳда мегирад. Дар соли 2028 Озарбойҷон бори аввал раёсати ИДМ-ро ба ӯҳда мегирад. Ҷаласаи навбатии Шӯрои вазирони корҳои хориҷӣ 16 апрели соли 2027 дар Бишкек баргузор мешавад.

Дар кори ҷаласа ҳайати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин иштирок намуд. Сироҷиддин Муҳриддин ташаббусеро барои эҷоди тасвири объективии ИДМ ва кишварҳои узви он дар фазои иттилоотии ҷаҳонӣ пешниҳод кард, ки лоиҳаи санади мазкур барои баррасӣ ба сарони давлатҳо пешниҳод карда шуд.

Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон. Тибқи иттилои расмии Ҷумҳурии Туркманистон, Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон 8 октябр дар «Аваза» баргузор мешавад. Ин ҳамоиш ҳамчун платформаи муҳим барои таҳкими муколамаи бисёрҷониба, густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ ва рушди равобити митақавӣ арзёбӣ мешавад. Дар ин ҳамоиши сатҳи баланди минтақавӣ сарони давлатҳои Қазоқистон, Қирғизистон, Туркманистон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва Озарбойҷон ширкат намуданд.

Бояд ёдовар шуд, ки қарор дар бораи додани узвияти комил ба Озарбойҷон дар ҷаласаи машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ, ки соли 2025 дар Тошканд қабул шуда буд, инъикоси мантиқии равандҳое буд, ки дар солҳои охир меъмории ҳамкории минтақавиро тадриҷан тағйир доданд. Робитаҳои таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Озарбойҷон бо кишварҳои Осиёи Марказӣ пояи мустаҳкамтари институтсионалӣ пайдо карданд, ки аз ҳамкории дуҷониба ва муваққатӣ ба шарикии ҳамаҷонибаи минтақавӣ табдил ёфтанд.

Ин имрӯз дар шароити тағйирёбии муҳити геополитикӣ ва иқтисодӣ махсусан муҳим аст. Осиёи Марказӣ ва Қафқози Ҷанубӣ на ҳамчун фазоҳои алоҳида, балки ҳамчун минтақаҳои ба ҳам алоқаманд, ки қодиранд роҳҳои нави тиҷоратӣ, робитаҳои энергетикӣ ва занҷирҳои логистикиро байни Шарқ ва Ғарб якҷоя таҳия кунанд, бештар баррасӣ мешаванд.

Вохӯрии ғайрирасмии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон, ки дар шаҳри Чолпон-Атаи Ҷумҳурии Қирғизистон дар таърихи 30 – 31-уми июли соли ҷорӣ баргузор гардид, марҳилаи нави рушди ҳамкориҳои байниминтақавӣ байни Осиёи Марказӣ ва Қафқози Ҷанубиро оғоз намуд. Ин мулоқот дар шароите баргузор шуд, ки аҳамияти геоиқтисодӣ ва геостратегии ҳамкориҳои байни ин ду минтақа пайваста афзоиш ёфта, зарурати ҳамоҳангсозии сиёсати кишварҳо дар соҳаҳои нақлиёт, энергетика, савдо ва амният бештар эҳсос мегардад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон аз замони таъсисёбии Вохӯриҳои машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ яке аз иштирокчиёни фаъоли ин раванд ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон ин минбарро ҳамчун механизми муҳими таҳкими ҳамкориҳои минтақавӣ, густариши муколамаи сиёсӣ ва ҳалли масъалаҳои мубрами рушди устувори минтақа арзёбӣ менамояд. Мавқеи Душанбе ба он асос меёбад, ки ҳамгироии минтақавӣ бояд ба принсипҳои баробарҳуқуқӣ, эҳтироми соҳибихтиёрӣ, манфиатҳои мутақобила ва ҳамсоягии нек такя намояд. Аз Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамоиши сатҳи баланди минтақавӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок мекунанд. Тавре маълум гардид, 8 октябр барои иштирок дар Вохӯриии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон ва ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои ИДМ ба Ҷумҳурии Туркманистон бо сафари корӣ сафар намуданд. Дар фурудгоҳи байналмилалии Туркменбошӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро муовини Раиси Девони вазирони Туркманистон, вазири корҳои хориҷӣ Рашид Мередов ва дигар шахсони расмӣ гарму самимӣ истиқбол гирифтанд. Ҳамин рӯз дар Нишасти машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон ширкат ва суханронӣ анҷом доданд. Зимни суханронии худ «ба зарфиятҳои назарраси Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон дар гузариш ба ҳамкории наздиктари иқтисодӣ, нақлиётӣ, энергетикӣ ва саноатӣ тамаркуз карда, таъкид доштанд, ки минтақа барои ин захираҳои фаровон дорад». Дар маҷмӯъ, суханронии Пешвои миллат дар ин ҷаласа нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ҷонибдори густариши ҳамкориҳои бисёрҷониба, рушди иқтисодии устувор, истифодаи технологияҳои нав ва таҳкими амнияти минтақавӣ мебошад. Муҳимтарин паёми суханронии Пешвои миллат зарурати муттаҳид намудани имкониятҳои кишварҳои минтақа барои ҳалли масъалаҳои умумӣ мебошад. Ин мавқеъ метавонад барои таҳкими эътимод, шарикии минтақавӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муштарак заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар фарҷоми суханронӣ низ таъкид гардид, ки Тоҷикистон барои дастгирии ташаббусҳои созандаи кишварҳои минтақа ва татбиқи амалии тавофуқоти ҳосилшуда омода аст.

Дар фарҷоми Нишасти машваратии 7 – уми сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон «Изҳороти муштараки ҷаласаи машваратии VII-уми сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон» ва «Қарор дар бораи ҳуҷҷатҳои танзимкунандаи ҷаласаи машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Ҷумҳурии Озарбойҷон»-ро имзо карданд. Илова бар ин, сарони давлатҳо ба корҳои омодагӣ оид ба ташкил ва баргузории 7-умин Саммити Конфронси ҳамкорӣ ва тадбирҳои эътимод дар Осиё (МҲТБО), ки 15 октябри соли 2026 дар Боку баргузор мешавад, баҳои баланд доданд.

Дар ин ҳуҷҷат, сарони давлатҳо ӯҳдадории худро барои тақвияти ҳамкории кишварҳои худ дар доираи Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалии узви онҳо тасдиқ карданд ва аҳамияти рушди ҳамаҷониба ва пайвастаи ҳамкории бисёрҷониба, инчунин татбиқи ташаббусҳоеро, ки ба таъмини рушди устувор, некӯаҳволии мардум ва суботи дарозмуддати кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон нигаронида шудаанд, таъкид карданд.

Ғайр аз ин, ҷонибҳо ӯҳдадории худро барои густариши ҳамкорӣ дар соҳаи амнияти минтақавӣ ва байналмилалӣ, ки ба эҳтиром ба соҳибихтиёрӣ, тамомияти арзӣ ва манфиатҳои миллии давлатҳо, аз ҷумла дар мубориза бо терроризм, экстремизм ва радикализм, муҳоҷирати ғайриқонунӣ, ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ, ҷинояткории киберӣ, қочоқи ғайриқонунии маводи мухаддир ва силоҳ ва қочоқи инсон, инчунин дар пешгирӣ ва вокуниш ба ҳолатҳои фавқулоддаи миқёси калон ва фаромарзӣ асос ёфтааст, тасдиқ карданд.

Сарони давлатҳо бо таъкид ба имкониятҳои назарраси густариши робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодӣ, омодагии худро барои мусоидат ба рушди минбаъдаи тиҷорат, амиқсозии робитаҳои сармоягузорӣ, густариши робитаҳои мустақими тиҷоратӣ байни субъектҳои иқтисодӣ, дастгирии корхонаҳои муштарак, мунтазам баргузор кардани форумҳо ва намоишгоҳҳои тиҷоратӣ, мубодилаи таҷриба дар дастгирии тиҷорати хурду миёна ва рушди тиҷорати электронӣ дар сатҳи минтақавӣ изҳор доштанд.

Ҷонибҳо инчунин сатҳи мавҷудаи ҳамкориро байни кишварҳои иштирокчӣ дар бахши энергетика қайд карда, барои тақвияти минбаъдаи он тавассути мубодилаи таҷриба, аз ҷумла омӯзиши имкониятҳои лоиҳаҳои нав, ки ба рушди долонҳои энергетикии Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон нигаронида шудаанд, изҳори ҳавасмандӣ карданд. Дар ин замина, онҳо аҳамияти истифодаи имкониятҳои лоиҳаро барои истеҳсол ва интиқоли энергияи сабз байни Озарбойҷон, Қазоқистон ва Ӯзбекистон қайд карданд. Ҳадафи лоиҳа эҷоди долонҳои энергетикӣ барои содироти нерӯи барқи сабз аз Осиёи Марказӣ ба Аврупо тавассути Ҷумҳурии Озарбойҷон мебошад.

Шӯрои сарони давлатҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил. Нуқтаи муҳими ин чорабиниҳо ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои ИДМ хоҳад буд, ки 9 октябр таҳти раёсати Президенти Ҷумҳурии Туркманистон Сердар Бердимуҳамедов баргузор мешавад. Дар ин ҷаласа роҳбарони Озарбойҷон, Арманистон, Беларус, Қазоқистон, Қирғизистон, Русия, Тоҷикистон ва Ӯзбекистон иштирок хоҳанд кард. Дар ин нишаст, иштирокчиён ҳамкорӣ дар соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва гуманитариро баррасӣ намуда, кори Иттиҳодро барои соли ҷорӣ ҷамъбаст ва ҳадафҳои ояндаро муайян мекунанд.

Қисми кории ҷаласа 9 октябр оғоз меёбад. Роҳбарон аввал дар ҳайати маҳдуд мулоқот мекунанд, то ҳамкориҳо дар доираи ИДМ, раёсати соли 2027, ки Ӯзбекистон онро ба ӯҳда мегирад ва баргузории ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳоро баррасӣ мекунанд. Сипас, музокирот дар ҳайати васеъ бо пешниҳоди гузоришҳо идома хоҳад ёфт. Пас аз ҷаласа изҳорот барои 35-умин солгарди Иттиҳод қабул карда мешавад.

9 октябр, илова бар ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои ИДМ, дар Маҷмааи варзишии «Аваза» Саммити экологӣ дар Каспий ва намоишгоҳи кишварҳои узви ИДМ ва Эрон баргузор мешаванд.

ШАРИФЗОДА Искандар - ходими илмии шуъбаи ИДМ – и Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва