Da’vogar sudlanuvchi manzilini bilmasa qanday sudga ariza yozishi mumkin yoxud Nima uchun sizga uning manzili kerak?
Sud jarayonining boshlanishi uchun da’vigarning arizasi lozim bo’ladi, da’vogar arizasini yozishida esa javobgarning manzilini kiritishi lozimligi eng asosiy shartlardan biridir.
Birinchidan, javobgarning manzili va qayerda istiqomat qilishi sudning qaysi hududga tegishli ekanligini belgilashda muhim hisoblanadi. Ikkinchidan, da’vo arizasida javobgarning manzili kiritilishi majburiy hisoblanadi. Ya’ni Fuqarolik protsessual kodeksining 189-moddasi 1-qism 3-bandida javobgarga tegishli ma’lumotlar(javobgarning familiyasi, ismi, otasining ismi, yashash joyi, agar javobgar tashkilot bo‘lsa, uning nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) hamda rekvizitlari) kiritilishi shart ekanligi belgilangan. Bundan tashqari, da'vo sudga topshirilgunga qadar ushbu ariza nusxasi javobgarning manzilga ham yuborilishi kerak ekanligi qonunchilikka ko’ra belgilangan, aks holda ariza harakatsiz qolish ehtimoli yuqori. Masalan, “Xo’jalik yurituvchi subyektlarning shartnoma huquqiy bazasi to’g’risida”gi qonunda sudga murojaat etishdan oldin da’vo unga nisbatan qo’yilayotgan shaxsga yoki javobgarga jo’natilishi shart ekanligi belgilangan.
Ammo ayblanuvchining manzili noma'lum bo'lsa-chi? – degan savol tug’ilishi tabiiy. Bunday vaziyatda da’vogar sudga murojaat qilishdan va o’zingizning buzilgan huquq va manfaatlaringizni himoya qilishdan voz kechmasligi kerak albatta?! Bunday vaziyatda keyingi aniq harakat qanday bo’lishi va qanday tartibda sudga murojaat etishni hal qilib olish muhimroq hisoblanadi.
Nima uchun sizga javobgarning manzili kerak?
Da'vogar javobgarning manzilini bilishi lozim va bunga kamida uchta sabab mavjud. Birinchidan sudlovga tegishlilik masalasi. Umumiy qoidaga ko'ra, da'vo tuman sudiga yoki sudlanuvchining yashash joyi bo'yicha ushbu hududda ish yurituvchi sudyaga beriladi (Fuqarolik protsessual kodeksining 27-28-moddalari). Agar sudlanuvchining manzili noma'lum bo'lsa, da'vo taqdim etiladigan joy aniq bo’lmaydi, chunki ushbu ma’lumotlarsiz qayerga murojaat qilish mumkinligini aniqlash qiyin bo’ladi. Albatta, qonunchilikda bir qamcha istisnolar ham mavjud, xususan:
Da'vogarning tanloviga ko'ra sudlovga tegishlilik masalasi (fuqarolik protsessual kodeksining 34-moddasi) ham mavjud. Ba'zi hollarda da'vo arizasi da'vogarning yashash joyidagi sudga berilishi mumkinligi ham qonunchilik bilan belgilangan (. Masalan, aliment to'lash to'g'risidagi da'volar, Bedarak yo‘qolgan deb yoxud ruhiy holati buzilganligi sababli muomalaga layoqatsiz deb topilgan shaxslar, shuningdek uch yildan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslar bilan nikohni bekor qilish to‘g‘risidagi da’volar, otalikni aniqlash to'g'risidagi da'volar va boshqa turdagi ishlar.
Alohida holatlarda sudlovga tegishlilik. Masalan, yerga, ko'chmas mulkka va yer bilan uzviy bog'liq bo'lgan boshqa obyektlarga bo'lgan huquqlar to'g'risidagi da'volar faqat ushbu obyektlar joylashgan joyga taqdim etiladi yoki Ijro etish joyi ko‘rsatilgan shartnomalardan kelib chiqadigan da’volar shartnomani ijro etish joyidagi sudga ham taqdim etilishi mumkin (Fuqarolik protsessual kodeksining 34-moddasi).
Ammo ushbu istisno holatlarda ham, sudlovga tegishlilikning umumiy qoidalarini o’zgartira oladigan faktlar bo’lmasa, sudlanuvchining manzili baribir da’vorga kerak bo’ladi. Hech bo'lmaganda, yashash joyi da'vo arizasida ko'rsatilishi kerak bo'lgan javobgar to'g'risidagi ma'lumotlarning majburiy kiritiladigan ma’lumotlar bo'lsagina sud belgilangan joyga chaqiruv varaqalari va boshqa sud xabarnomalarini yubora oladi.
Agar sudlanuvchining manzili noma'lum bo'lsa, sudga qanday murojaat qilish kerak?
Agar ma’lumotlar olishning imkoni yo’qligi sababli Ichki ishlar vazirligining Ichki ishlar boshqarmasiga so'rov yuborishning iloji bo'lmasa, taslim bo'lish kerak emas - da'vo arizasi to'g'risida talab etiladigan ma’lumotlarsiz da'vo berishning boshqa usullari ham mavjud. Masalan, fuqaroning ro'yxatga olingan joyi orqali. Eng muhimi, da'vo nusxasini javobgarga yubora olish va sudga bunday harakatni amalga oshirganlikni ishonchli dalillarini orqali isbotlay olish kerak bo’ladi. Shundan so’ng sud da'voni ish yuritish uchun qabul qiladi.
Javobgarning da’vogarga ma’lum oxirgi manzili
Avvalo, agar sudlanuvchining manzili noma'lum bo'lsa, da'vo O’zbekiston Respublikasi hududida ma'lum bo'lgan uning yashash joyining oxirgi manziliga berilishi mumkin. Yoki, aksincha, ijaraga olingan kvartirada yashash manzili ma'lum bo’lgan javobgarganisbatan da’vo, u yerda fuqaro ro'yxatdan o'tmagan bo’lsada taqdim etilishi mumkin, ya’ni bu javobgarning da’vogarga ma’lum so’nggi manzili hisoblanadi
Ushbu manzilda shaxsning haqiqatda yo'qligi ishni mohiyatan ko'rib chiqishga to'sqinlik qilmaydi. Sud sudlanuvchining ushbu manzilda yo'qligi va uning qayerdaligi noma'lumligi to'g'risida ma'lumot olishi bilanoq, u ishni uning ishtirokisiz ko'rishga kirishadi.
Shuningdek, sudlanuvchining mol-mulki, masalan, ko'chmas mulk joylashgan joyda sudga da'vo qilish Fuqarolik protsessual kodeksida shart ekanligi belgilangan (35-modda sudlovga tegishlilikning alohida hollari). Agar ko’chmas mulk manzili ham noma'lum bo'lsa, lekin fuqaroning uyi yoki kvartirasi borligini aniq ma’lum bo’lsa, davlat reestri orqali ularning manzilini so'rash mumkin bo’ladi. U yerdan "Jismoniy shaxsning ko'chmas mulk obyektlariga bo'lgan huquqlari to'g'risidagi ko'chirmasini" so'rash kerak va shuni nazarda tutish kerakki, ushbu so'rov onlayn tarzda ham amalga oshirilishi mumkin.
Tegishli manzilga ariza yuborish
Agar yuqoridagilarning hech qaysinisi da’vogarga ma’lum bo’lmasa, so’ng da'vogar dalil olishda yordam so'rab sudga murojaat qilishi mumkin. Ushbu qoida sudlanuvchining manziliga ham tegishl. Agar manzil noma'lum bo'lsa, uni da'vo arizasida aytib o’tish lozim lozim, shuningdek, suddan mustaqil ravishda Ichki ishlar vazirligidan manzil va ma'lumotnoma ma'lumotlarini so'rashni so'rash mumkin. Agar ariza beruvchi bunday ma'lumotni obyektiv sabablarga ko'ra mustaqil ravishda ololmasa, sud so'rovni rad etmaydi va qanoatlantirmaydi. Bunday holda, sudlovga tegishlilik oxirgi ma'lum bo'lgan manzil bilan belgilanadi.
Shunday qilib, agar sudlanuvchining manzili noma'lum bo'lsa, sudga da'vo qilishning yagona yo’li - sudlanuvchining oxirgi ma'lum bo'lgan manzilini da’vo arizasida qayd etish va keyin sudga dalillarni olishda yordam berish uchun ariza berishdir. Ushbu qoidalarga rioya qilish juda muhim, chunki aks holda sud da'voni harakatsiz qoldirishi va arizadagi xatolarni tuzatishga majbur qilishi mumkin. Albatta, "fikrlab yoki yaratib" ham manzilni kiritib qo’yishingiz mumkin, ammo keyinchalik bu qarorni bekor qilish uchun asos bo'lishi mumkin – shu sababli ushbu yo’l tavfsiya etilmaydi.