Allergiya nima va uni qanday aniqlash mumkin?
Bugungi kunda allergiya dunyo bo‘yicha eng ko‘p uchraydigan sog‘liq muammolaridan biri hisoblanadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo aholisining taxminan 30–40 foizi hayoti davomida kamida bir marta allergik reaksiyaga duch keladi. Allergiya oddiy tumov yoki teri toshmasi ko‘rinishida namoyon bo‘lishi mumkin, ammo ba’zi hollarda u inson hayoti uchun xavfli bo‘lgan og‘ir reaksiyalarni ham keltirib chiqarishi mumkin.
Shuning uchun allergiyani o‘z vaqtida aniqlash va to‘g‘ri davolash juda muhimdir.
Allergiya nima?
Allergiya — bu inson immun tizimining odatda zararsiz bo‘lgan moddalarga haddan tashqari reaksiyasi hisoblanadi. Ushbu moddalar allergenlar deb ataladi.
Oddiy sharoitda immun tizimi organizmni viruslar va bakteriyalardan himoya qiladi. Ammo allergiya mavjud bo‘lganda immun tizimi ba’zi moddalarni xavfli deb qabul qiladi va ularga qarshi kuchli reaksiyani boshlaydi.
Natijada turli xil allergik simptomlar paydo bo‘ladi.
Allergiya keltirib chiqaradigan omillar
Allergiyani turli moddalar qo‘zg‘atishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan allergenlar quyidagilar:
1. O‘simlik changlari (polen)
Bahor va yoz oylarida daraxtlar, o‘simliklar va gullarning changlari ko‘plab insonlarda allergiya chaqiradi.
2. Uy changi va chang kanasi
Uy ichidagi chang tarkibida yashovchi mikroskopik kanalar allergik reaksiyalarning keng tarqalgan sabablaridan biridir.
3. Oziq-ovqat mahsulotlari
Ba’zi insonlarda quyidagi mahsulotlar allergiya keltirib chiqarishi mumkin:
4. Hayvon junlari va tuklari
Mushuk, it va boshqa uy hayvonlari allergiya manbai bo‘lishi mumkin.
5. Dorilar
Ba’zi antibiotiklar va dori vositalari ham allergik reaksiyalarni keltirib chiqarishi mumkin.
Allergy symptom
Allergiya turiga qarab simptomlar turlicha bo‘lishi mumkin. Eng keng tarqalgan belgilar quyidagilar:
- tez-tez aksirish
- burun bitishi yoki oqishi
- ko‘zlarning qizarishi va yoshlanishi
- terida toshma yoki qichishish
- nafas olish qiyinlashishi
- yo‘tal
Og‘ir holatlarda anafilaktik shok deb ataladigan hayot uchun xavfli reaksiyalar ham yuzaga kelishi mumkin.
Allergiyani qanday aniqlash mumkin?
Allergiyani aniqlash uchun shifokor-allergolog maxsus tekshiruvlar o‘tkazadi.
1. Allergik testlar (Skin-prick test)
Bu eng keng tarqalgan diagnostika usullaridan biridir. Teri ustiga kichik miqdorda allergenlar qo‘yiladi va organizm reaksiyasi kuzatiladi.
Agar terida qizarish yoki shish paydo bo‘lsa, bu allergiya mavjudligini ko‘rsatadi.
2. Qon tahlillari
Maxsus laboratoriya tahlillari orqali qonda allergik reaksiyaga javob beruvchi IgE antitanachalari miqdori aniqlanadi.
3. Provokatsion testlar
Ba’zi holatlarda allergen nazorat ostida organizmga kiritiladi va reaksiyalar kuzatiladi. Bu testlar faqat shifokor nazorati ostida o‘tkaziladi.
Allergiyani davolash mumkinmi?
Allergiyani to‘liq yo‘qotish har doim ham mumkin bo‘lmasligi mumkin, ammo zamonaviy tibbiyot yordamida uning simptomlarini samarali nazorat qilish mumkin.
Davolash quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Eng muhimi — allergiyani o‘z vaqtida aniqlash va mutaxassis shifokorga murojaat qilishdir.
Qachon allergologga murojaat qilish kerak?
Quyidagi holatlarda allergolog shifokorga murojaat qilish tavsiya etiladi:
- tez-tez burun oqishi va aksirish kuzatilsa
- terida doimiy toshma yoki qichishish bo‘lsa
- nafas olish qiyinlashsa
- ma’lum oziq-ovqat yoki doridan keyin noxush reaksiyalar paydo bo‘lsa
To‘g‘ri tashxis va davolash faqat mutaxassis tomonidan belgilanadi.
Xulosa
Allergiya keng tarqalgan, ammo to‘g‘ri tashxis va davolash orqali nazorat qilish mumkin bo‘lgan kasallikdir. Agar sizda allergiya belgilarini sezsangiz, vaqtni boy bermasdan allergolog shifokorga murojaat qilish muhimdir.
Professional maslahat va to‘g‘ri davolash sizning sog‘lig‘ingizni himoya qilishga yordam beradi.
Muallif:
Dr. Hurriyat Tillayeva
Allergolog • Immunolog • Parazitolog