Parazitlar inson organizmiga qanday zarar yetkazadi?
Inson organizmida yashab, undan oziqlanadigan mikroorganizmlar parazitlar deb ataladi. Ular tanaga tushgach, turli kasalliklarni keltirib chiqarishi, immunitetni zaiflashtirishi va ko‘plab ichki organlar faoliyatini buzishi mumkin. Aksariyat odamlar parazitlar faqat ichakda yashaydi deb o‘ylaydi, ammo aslida ular jigar, o‘pka, qon, mushaklar va hatto miya to‘qimalarida ham yashashi mumkin.
Bugungi kunda parazitar kasalliklar dunyo bo‘ylab millionlab insonlarda uchraydi. Shuning uchun parazitlarning inson organizmiga qanday zarar yetkazishini bilish va ularni o‘z vaqtida aniqlash juda muhimdir.
Parazitlar qanday yo‘llar bilan organizmga kiradi?
Parazitlar ko‘pincha quyidagi yo‘llar orqali inson organizmiga tushadi:
- Yaxshi yuvilmagan meva va sabzavotlar orqali
- Xom yoki yetarlicha pishirilmagan go‘sht iste’moli orqali
- Ifoslangan suv ichish orqali
- Gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik natijasida
- Uy hayvonlari bilan yaqin aloqada bo‘lganda
Ayniqsa bolalar orasida parazitar kasalliklar tez-tez uchraydi, chunki ular ko‘pincha qo‘l gigiyenasiga yetarli darajada e’tibor bermaydi.
Parazitlar organizmga qanday zarar yetkazadi?
Parazitlar inson tanasida yashab, undan oziqlanadi va natijada organizmga turli salbiy ta’sirlar ko‘rsatadi.
1. Oziq moddalarning yetishmovchiligi
Parazitlar inson organizmidagi foydali oziq moddalardan foydalanadi. Natijada organizmda:
2. Immunitetning pasayishi
Parazitlar immun tizimiga doimiy yuklama beradi. Bu esa organizmning boshqa infeksiyalarga qarshi kurashish qobiliyatini kamaytiradi.
3. Allergik reaksiyalar
Ko‘plab allergik kasalliklar aynan parazitlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Parazitlar organizmga toksik moddalar ajratib chiqaradi, bu esa:
kabi belgilarni keltirib chiqarishi mumkin.
4. Ichak faoliyatining buzilishi
Parazitlar ichak devorlariga zarar yetkazib, quyidagi muammolarni keltirib chiqaradi:
5. Organlarning shikastlanishi
Ba’zi parazitlar jigar, o‘pka yoki boshqa organlarda yashab, ularning faoliyatini buzadi. Uzoq vaqt davolanmagan holatlarda jiddiy asoratlar paydo bo‘lishi mumkin.
Parazit infeksiyasining asosiy belgilari
Parazitlar organizmda mavjud bo‘lganda quyidagi belgilar paydo bo‘lishi mumkin:
- tez charchash
- sababsiz vazn yo‘qotish
- qorin og‘rig‘i
- terida toshmalar
- uyqu buzilishi
- tish g‘ijirlatish (ayniqsa bolalarda)
- tez-tez shamollash
Albatta, bu belgilar boshqa kasalliklarda ham uchrashi mumkin. Shuning uchun aniq tashxis qo‘yish uchun shifokor ko‘rigidan o‘tish zarur.
Parazitlarni qanday aniqlash mumkin?
Zamonaviy tibbiyotda parazitar kasalliklarni aniqlash uchun turli diagnostika usullari mavjud:
Ba’zi hollarda ultratovush tekshiruvi yoki boshqa instrumental diagnostika usullari ham qo‘llanilishi mumkin.
Parazitlardan qanday himoyalanish mumkin?
Parazitar kasalliklarning oldini olish uchun quyidagi qoidalarga amal qilish tavsiya etiladi:
- qo‘llarni tez-tez sovun bilan yuvish
- meva va sabzavotlarni yaxshilab yuvish
- faqat toza ichimlik suvidan foydalanish
- go‘sht mahsulotlarini yaxshi pishirish
- uy hayvonlarini muntazam veterinariya ko‘rigidan o‘tkazish
Gigiyena qoidalariga rioya qilish ko‘plab parazitar kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.
Xulosa
Parazitlar inson organizmiga sezilarli zarar yetkazishi mumkin. Ular immunitetni pasaytiradi, allergik kasalliklarni kuchaytiradi va turli ichki organlarga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun organizmda parazitlar mavjudligiga shubha tug‘ilganda, o‘z vaqtida mutaxassisga murojaat qilish muhimdir.
Agar sizda parazitar kasalliklarga oid belgilar kuzatilsa, malakali shifokor ko‘rigidan o‘tish va zarur tahlillarni topshirish tavsiya etiladi.
Muallif:
Dr. Hurriyat Tillayeva
Allergolog • Immunolog • Parazitolog
Toshkent, O‘zbekiston