Mięsień czworoboczny grzbietu

Mięsień czworoboczny grzbietu to bardzo płaski, trójkątny mięsień o dużej powierzchni, który wraz z mięśniem strony przeciwległej tworzy romb przypominający kaptur mnisi, skąd pochodzi jego dawna nazwa (musculus cucullaris – mięsień kapturowy).

Obszerny przyczep początkowy i różnorodny przebieg włókien sprawia, że możemy go podzielić na trzy części:

• część górną (zstępującą),
• część środkową (poprzeczną),
• część dolną (wstępującą).

1. Przyczepy

Przyczep początkowy

• Mięsień czworoboczny grzbietu rozpoczyna się (idąc od góry) na przyśrodkowej części kresy karkowej górnej, guzowatości potylicznej zewnętrznej, więzadle karkowym, wyrostkach kolczystych kręgów C7-Th12 i na więzadle nadkolcowym (na odcinku C7-Th12).

Przyczep końcowy

• Część górna (zstępująca) – jej włókna biegną skośnie w dół i do boku, kończąc się na końcu barkowym obojczyka.
• Część środkowa (poprzeczna) – jej włókna biegną od okolic górnej części kręgosłupa piersiowego i kierują się poprzecznie, kończąc się na wyrostku barkowym łopatki oraz częściowo na brzegu górnym grzebieniu łopatki.
• Część dolna (wstępująca) – jej włókna biegną skośnie w górę i do boku, kończąc się na brzegu górnym grzebienia łopatki.

2. Funkcja

Mięsień czworoboczny grzbietu ze względu na swój obszerny przyczep początkowy i końcowy, pełni wiele funkcji.

Część górna (zstępująca)

• Przy ustabilizowanej głowie – unosi bark do góry (jak w geście “wzruszania ramionami”).
• Przy ustabilizowanym barku.
• - Jednostronnie – zgina bocznie i prostuje głowę.
• - Obustronnie – prostuje głowę.

Część środkowa (poprzeczna) – zbliża łopatkę do kręgosłupa.

Część dolna (wstępująca).

• Przy ustabilizowanym kręgosłupie – obniża bark.
• Przy ustabilizowanym barku – dźwiga tułów do góry (jak przy podciąganiu).

Część górna jednocześnie z dolną – obracają łopatkę tak, że panewka stawowa kieruje się ku górze i przyśrodkowo, a kąt dolny bocznie, do przodu oraz do góry. Ruch ten jest niezwykle ważny, ponieważ umożliwia on uniesienie ramienia ponad poziom. Mięsień czworoboczny grzbietu współpracuje w tym ruchu z mięśniem zębatym przednim.

Mięsień działając jako całość – przyciąga łopatki do linii kręgosłupa (cofa obręcz kończyny górnej) i przyciska je do klatki piersiowej.

3. Unerwienie

Mięsień czworoboczny grzbietu unerwiony jest przez:

• nerw dodatkowy (gałąź zewnętrzna),
• gałązki splotu szyjnego (C2-C4).

4. Unaczynienie

Mięsień czworoboczny grzbietu unaczyniony jest przez:

• tętnicę poprzeczną szyi,
• tętnicę nadłopatkową,
• tętnice międzyżebrowe tylne,
• tętnicę potyliczną.