O‘zbekistonda huquqiy savodxonlikni oshirish va aholining huquqiy bilim darajasi

Huquqiy savodxonlik — bu shaxslarning huquqiy tushunchalarni, qonunlarni, huquqiy tizimni va huquqlarni tushunishi va ulardan foydalanishi qobiliyatidir. Huquqiy savodxonlik jamiyatdagi har bir fuqaroning huquqiy bilimlarni o‘zlashtirishiga, huquqiy hujjatlarni to‘g‘ri tushunishga va huquqlarini himoya qilishga yordam beradi. O‘zbekiston Respublikasida huquqiy savodxonlikni oshirish va aholining huquqiy bilim darajasini ko‘tarish muhim vazifa hisoblanadi. Ushbu maqolada bu masalaning dolzarbligi, mavjud holat va takliflar ko‘rib chiqiladi.

Huquqiy savodxonlikning ahamiyati

Huquqiy savodxonlik jamiyatda quyidagi muhim vazifalarni bajaradi:

1. Huquqlarni himoya qilish: Fuqaroning huquqlari va erkinliklarini bilishi, ularni samarali himoya qilish imkonini beradi. Huquqiy bilimlarga ega bo‘lmagan shaxslar ko‘pincha o‘z huquqlarini qabul qilmaydi yoki himoya qila olmaydi.

2. Qonunlarni bajarish: Huquqiy savodxonlik jamiyatda qonunlarga rioya qilishni oshiradi. O‘z huquqlari va majburiyatlarini bilgan shaxslar qonunlarni buzmaslikka intilishadi.

3. Samarali huquqiy yordam: Huquqiy savodxonlik o‘z huquqlari va majburiyatlarini tushunib, kerakli huquqiy yordamni olishni osonlashtiradi.

4. Jamiyatda huquqiy madaniyatni shakllantirish: Huquqiy bilimlar jamiyatda huquqiy madaniyatni oshiradi va adolat, qonun ustuvorligini ta'minlaydi.

O‘zbekistondagi huquqiy savodxonlik holati

O‘zbekistonda huquqiy savodxonlikni oshirishga qaratilgan qator tashabbuslar amalga oshirilmoqda, ammo hali ham bir qator muammolar mavjud:

1. Huquqiy ta'limning yetishmasligi: Ko‘p hollarda huquqiy ta'lim maktab va oliy ta'lim muassasalarida yetarlicha berilmaydi. O‘quvchilarga huquqiy bilimlarni boshlang‘ich bosqichlardan taqdim etish lozim.

2. Ommaviy axborot vositalarining roli: Ommaviy axborot vositalarida huquqiy mavzular yetarlicha yoritilmaydi, shuningdek, huquqiy maslahatlar va ko‘rsatmalar keng tarqatilmaydi.

3. Internet va raqamli resurslarning yetarlicha qo‘llanilmasligi: Internetda mavjud huquqiy resurslar va onlayn platformalar, ularning samarali ishlatilishi ko‘pincha cheklangan bo‘lishi mumkin.

4. Huquqiy yordam va maslahat xizmatlarining cheklanganligi: Barcha qatlamdagi aholiga huquqiy yordam va maslahat xizmatlari yetarli darajada taqdim etilmaydi.

Huquqiy savodxonlikni oshirish bo‘yicha takliflar

1. Maktabda huquqiy ta'limni joriy etish: Maktablarda huquqiy ta'lim dasturlarini ishlab chiqish va tatbiq etish zarur. Bu orqali o‘quvchilarga huquqiy bilimlarni erta yoshlardan berish mumkin bo‘ladi.

2. Ommaviy axborot vositalarida huquqiy mavzularni yoritish: Huquqiy mavzularni ommaviy axborot vositalarida kengroq yoritish, huquqiy maslahatlar va ko‘rsatmalarni tez-tez berish kerak. Bu orqali aholiga huquqiy bilimlarni oshirish mumkin.

3. Internet va raqamli resurslarni rivojlantirish: Internetda huquqiy resurslar va onlayn platformalar yaratish va ularni keng foydalanishga taqdim etish, shuningdek, raqamli huquqiy ta'lim dasturlarini joriy etish zarur.

4. Huquqiy yordam va maslahat xizmatlarini kengaytirish: Barcha qatlamdagi aholiga huquqiy yordam va maslahat xizmatlarini yetarli darajada taqdim etish, shuningdek, huquqiy yordam punktlarini tashkil qilish muhimdir.

5. Jamoatchilikni huquqiy savodxonlik bo‘yicha xabardor qilish: Jamoatchilik bilan huquqiy savodxonlik bo‘yicha seminarlar, treninqlar va targ‘ibot tadbirlarini o‘tkazish orqali aholining huquqiy bilimlarini oshirish.

6. Huquqiy madaniyatni oshirish: Huquqiy madaniyatni oshirish va qonun ustuvorligini ta'minlash uchun davlat va jamoat tashkilotlari, akademik muassasalar va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qilish zarur.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki: huquqiy savodxonlikni oshirish va aholining huquqiy bilim darajasini ko‘tarish jamiyatdagi adolat va qonun ustuvorligini ta'minlash uchun muhimdir. O‘zbekiston Respublikasida huquqiy savodxonlikni oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilayotgan bo‘lsa-da, ushbu sohada hali ham ko‘plab muammolar mavjud. Maktabda huquqiy ta'lim, ommaviy axborot vositalarida huquqiy mavzularni yoritish, internet resurslarini rivojlantirish, huquqiy yordam xizmatlarini kengaytirish va jamoatchilikni huquqiy savodxonlik bo‘yicha xabardor qilish orqali bu muammolarni hal qilish mumkin. Huquqiy savodxonlikni oshirish orqali jamiyatda qonun ustuvorligini ta'minlash, adolatli va barqaror rivojlanish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish mumkin.

Muallif: Jarqo‘rg‘on tumani adliya bo‘limi YXKM boshlig'i M.Mamayusupov