Mening xayotimdagi Nicshe
Жуда узун. Ишон! Киска, пурмаъно, драбл кидирган булсанг, хафсалангни пир килмай чикиб кетавер. Хаетий булган вокеаларни езаман, товусни чиройли пати хакида эмас.
Mening xayotimdagi Nische
Пролог
Анжанни, янги бозорида, туман марказлари (Асака, Шахрихон, Баликчи...) ва вилоятларга катновчи транспортларни, вокзали жойлашган.
Вокзалга Асакадан келган маршрутдан, то "Мумтоз" савдо марказигача, икки ени чинорлар ва Хрущевкали куча. Уч йил олдин бошланган "ободонлаштириш" ишлари давом этаетгани учун хамма ек чанг. Мен вокзалдан чарчаган холда Мумтоз томон харакатланябман.
***
Мен уйда бор китобларни укиб булган, аямни берган пулига китоб сотиб олиб укийдиган даврим. Машетта айтишим керакки китоб сотиб олиш, хар куни, узига лойик куриладиган, кунгилхушлик эмас эди. Лекин, менга узок йулда еки хонамдаги каатта курсида ва ишхонамда китоб укиш екарди. Кутубхона мен учун китоб укиш эмас, кроссворд ечиш жойи эди)) Мажбурий обунадан келган газеталарда классный кроссвордлар ечилмей мени кутишарди.
Мен Китоб расталарини томоша килиб, нотаниш китобларни кулимга ушлаб, оргазм хис киловчи интровертман.
***
Куча буйлаб харакатланиб, йулни у четидаги иккита хиппига ухшаган одамлар эски китоблар сотаетганини курдим. Тасаввур килинг, стол, хонтахта ва раскладушкаларда, Эмиль Золя, Конан Дойл, Сервантес, Гете, Гюго, Толстой, Булгаков, Чейз, Дюма ва сен билмаган яна унлаб авторларни совет даврида босилган, рус тилидаги китоблари бир-бирини устида етарди.
Талабани бисотида вактдан куп, ресурс йук.
Халиги жойда классик китоблар шунаканги куплигидан, бир соатча томоша килдим. Одамлар окими бу кучада шунчалар куп, ва аксарияти Тумандан катновчи укувчилар, талабалар, укитувчилар ва ишбилармонлар. Лекин, табиийки, камчилик китобга эътибор каратади.
Мен, Дюмани "Граф Монте Кристо"сини иккита томда, причем яхши холатда сакланганини 6000 сумга олдим. Солишитириш учун Ленинский кучасида шу китобни янги нашр, узбек тилидагиси 35 - 40 минг эди. Китобни укишни бошладим.
Китобни укишдан хам завклирок иш - китоб сотиб олиш
Эртаси куни яна куп вактимни китоб томоша килишга сарфладим ва Теодор Драйзерни "Американская трагедия"сини, иккита томда арзимаган пулга олдим.
Икки кундан кейин яна бордим.
Ванихоят, сотувчи билан биринчи диалогим бошланди:
- Эътибор беряпман, сизни китоб борасида "вкус"из зур экан.
- Ассалому алейкум, мен хам эътибор бердим, сиз, шедеврларни жуда арзон нархда пуллаябсиз
- Одамлар, шуни хам кимматсирашмокда, сиз жуда куп китоб олябсиз, уларни укиябсизми, узи?
- Хаммасиниям эмас, лекин, уларни сизни кроватларизда колдиргим хам келмаябди. (Ростда, мана кеча, Фиджеральд ва Пьюзони олиб кетдим, бунака китобларни кейин топиб буладими,)
- Тугри килябсиз, хозир китоблар ноеб булиб колди, олдин куп эди...
- Сир булмаса, китоблар сизга ким(каер)дан келади?
- Купинча, танишларим(бомжлар) олиб келади. Ва баъзида, союз даврида кучиб келган одамлар улимидан кейин, уларнинг фарзандлари, уйни сотиб юборишади ва китоблар хеч кимга керак эмаслиги учун, бизни чакиришади...
- Тушинарли... мен, "Американская трагедияни" укиб чикдим. Клайдни урнида булганимда, узимни улдириб коя колардим..
- Улим, хар доим хам ечим булавермайди.
- Билмадим, менимча, Мартин Иден тугри килган...
***
Бир хафта, бормадим. Ишларим купайиб кетди...
- Уша-уша эски китоблар, агентлариз яхши ишлашмаябдими?
- Ха, китоб топиб булмаябди, Фаргонага бораман шу хафта, керакли китобиз булса езиб беринг, булса ола келаман
- Гитлерни "Моя борьба"си керак
- Ахахах. Хазиллашябсизми?
- Ростан керак. Интернетдан юклаб олганман, лекин электрон китоб уколмаябман...
- Юринг, сизга бир китоб курсатаман.
***
Камол ака урта буйли, йузи азер одамларига ухшаб кетувчи, катта ешли ва жуда кучли харизмага эга исон эди. У умрини билим, философия ва стоицизмга багишлаган инсон. Ешлигида Чехия ва Москвада механикликка укиб, ишлагани учун, Гарб цивилизациясидан хабари бор инсон эди
Йулни у томонида, Янги курилаетган уч каватли, битмаган бино. Биз айнан уша бинони подвалига тушиб кеттик. Подвални темир эшигини очиб кирдик. Жуда кенг, учта бурчагида катта сандик, ва туртинчи бурчакда сейфга ухшаган егоч шкаф турарди. Тушуниб турганиздек бутун Андижоннинг тенгсиз кутубхонасида эдим.
***
1 - сандик факат томный китоблар:
Александр Дюма 18 том
Л.Н.Толстой 17 том
Эмиль Золя 13 том
Лермонтов, Тютчев, Пушкин, Блок, Бродский, Остин, Генри, Достоевский, Чехов, По, Майн Рид, Ахматова, Агата Кристи, Артур Чейз, Диккэнс, Лондон нинг 8 -10 томли китоблари
2 - сандикда научный китоблар, Камол акани асосий сотиладиган китоблари (медицина, механика, иктисод ва х.к.)
3 - сандик шунчаки хазина эди: Эрих Мария Ремаркни барча китоблари ("Искра жизни"дан "Черный обелиск"гача), Марксни "Капитал"ини (4 томда) уша ерда биринчи марта ушлаб курганман. Макиавели "Государь", "Темир тузуклари", Фирдавсийни "Шохнома"си... Солженицын "В круге первом", Вербер "Империя ангелов" Янь "Чингизхан"
Егоч шкафни кулфини очиб, менга "Отто Фон Бисмарк. Мемуары" китобини тутказди.
Егоч шкафнинг пастида Рей Бредбери, Хэмингуей, Буковски, Гумилев, Хаксли ва Айн Рэнд чиройли такланганди. Бунака жамланмани Узбекистонда факат шахсий жавонда куришинг мумкин, аммо подвалда эмас. Лекин Камол акани бу подвалидан нечта - нечта Философлар чикиши мумкинлигини халигача куп уйлайман
Энг тепа кисмида: Коп-кора, яхши сакланган, "Куръон"ни рус тилидаги тавсифи турарди.
- Бисмаркни укиб куринг, "Моя борьба"дан хам кучлирок идеялар езилган деди.
- Бу, "Моя борьба"ни топиб беролмайман деганими?
- Йук, энди топа олмайман, беш йил олдин бир Хукукшунос талабага сотгандим. Шундан бери курмадим бу китобни
- Анави, Библиями?
- Ха, Куръонни ва Ошони олдидаги Библия.
- Уларни неча пулдан сотасиз?
- Улар бебахо, бу жавондагилар сотилмайди.
- Лекин Бисмаркни сотмокчисиз, менимча?
- Йук, аксинча, сизга укиб чикишга бермокчиман.
- Демак, сотилмайди, аммо олиб кетишим мумкин, Худди Дориан Грей каби.
- Ха, гап шундаки, куп харидорларим факат бир йуналишдаги китобларни сотиб олишади, сиздек, хаммасини калаштириб укийдиганлар кам...
- Хозирги кизикарли ва оксимирондей бу жамиятимизда, канака стильда булса хам укиган яхши.
- Нега оксимирондей дейсиз?
- Ах, узиз уйланг, Нефтимиз бор, бензин йук. Газни казиб олябмиз, кишлоклар тезак екябди, Иктисодимиз усмокда, сумни кадри тушябди. Туризмни кучайтирябмиз, йуллар йук. Кариларни хурмат киламиз, пенсияга яшаб булмайди. Ер талашиб кушнимзни пичоклеймиз, лекин кучани ифлос килаверамиз. Оила - мукаддас туйгу, хар учинчи еш - ажрашган. Уйгур мусулмонларига куйинамиз, аммо уз укитувчи ва шифокорларимизга - йук. Европани емон курамиз, лекин фарзандларимизни факат у екка...
- Укишга вактимиз йук - шакаргуфторликга хамиша бор.
- Куръонни беринг, укиб келишга. Кизик, халигача у ерда нима езилганини билмайман. Ахир мусилмонман, лекин мусилмончилик асосларини, онам ва отам ургатган тамойиллардан булак тасаввурим йук.
- Бу дунеда, купчилик асл ислом нима эканлигини билмайди. Чунки жуда хам куп одам, хаттоки мулла оксоколлар хам Куръонни укиб курмаган. Тугри улар чиройли кироат килиши мумкин...
- Бу худди мусикани сузига тушинмай, ноласига маст булишдей гап, у ерда нима дейилаетгани кизик эмас, тугрими?
- Худди! Майли, олинг, китобни, факат эхтиет килинг
- Миннатдорман
***
222 - йуналишдаги дамасга чикарканман, кулогим ва хаелимда Pink Floydni "goodbye cruel world" кушиги айланарди.
Эпилог
Шу кунларда хам улим хакида куп уйлаб колдим. Club 27 дагилар нимани хис килганини сезябман. Камол ака шубхасиз Анжандаги марварид. Агар Анжонга йулингиз тушса, шу одам хали хам уша ерда булса, мендан салом айтинглар. Езда борганимда топа олмагандим. Европа хакида таасуротларимни булишмокчи эдим. Куп сохада тортиша оладиган, гаплаша оладиган Ницшеим эди. У гуеки чол мен эса Сантьяго эдим. Хеч кандай табусиз, цензурасиз острый сарказм билан сухбат куриш учун, уша подвалда яна булиб колишни хохлар эдим.