...

Азиз, “Бекажон”, яқинда поликлиникада навбат кутиб турганимда рўй берган воқеа, қўлимга қалам олишга мажбур қилди. Уч ёшлардаги боласини кўтариб олган аёл шифокор ҳузурига навбатсиз кирмоқчи бўлгани, ўтирганларнинг эътирозига сабаб бўлди.

“Мени болам ногирон! Навбатсиз киришга ҳаққим бор”. Аёлнинг йиғлагудек бўлиб, баланд-баланд овозда айтган бу гапидан кейин ҳамма жим бўлиб қолди. Аёл эса ўтирганларга раҳмат ҳам демай, жаҳл билан эшикни қарсиллатганча хонага кириб кетди. Навбатдагилар ўзини айбдор ҳис қилиб, жим қолишди. Бироздан кейин аёлнинг овози шифокорнинг хонасидан эшитила бошлади. “Ногирон бола билан, эшикма-эшик юраманми? Ўша “справка”ни ўзингиз ёзиб берсангиз бўлмайдими?!”

Шифокор болали аёлга эргашиб, йўлакка чиқди ва уни бош шифокорнинг кабинетига етаклаб кетди. Аёл секинроқ гапиришни ҳам, шанғиллашидан чўчиб йиғлай бошлаган боласини овутишни ҳам хаёлига келтирмасди. Аёл поликлиникадаги ишини тугатиб, қайтмоқчи бўлиб турганда секин унга яқинлашдим.

— “Церебрал паралач”ми? — сўрадим бўйнини тута олмай қийналаётган болакайнинг қўлидан тутиб.

— Ҳа, қаердан билдингиз? — деди аёл ёқтирмай.

— Бошимдан ўтган,бир қарашда биламан, — дедим аёлга ҳамдардлигимни билдириш учун жилмайиб. Кейин чўнтагимдан “визитка” олиб узатдим: — Майли, вақтингизни олмай, агар бирор ёрдам керак бўлса, тортинмай қўнғироқ қилинг.

Аёл қўлимдагини олиб, қарамасдан чўнтагига солганча кетди. Унинг ортидан қараб қоларканман, ҳеч қачон қўнғироқ қилмаслигини тушундим. Аёл менга ўз ёшлигимни эслатиб юборди...

Қизим уч ёшга кирмасдан ўғлим дунёга келганди. Доялар ўғил дейиши билан “Худога шукур, энди туғмасам ҳам бўлади” депман. Чақалоқлигида ўғлимнинг ҳаракатлари бошқачароқ эканини сезмаганман, лекин кейинроқ оёғини босмаётгани, қўллари билагидан охиригача очилмаётганини пайқай бошладим. Шифокорнинг хавотир аралаш “болалар церебрал фалажи” деган ташхисини эшитиб, қулоқларимга ишонмаганман. Турмуш ўртоғим мендан баттар аҳволга тушган. Иккаламиз ҳам фарзандимиз ногирон бўлиб туғилганига ўзимизни айбдор ҳисоблаб, анчагача бир-биримизнинг кўзимизга қарай олмай юрганмиз. Кўп ўтмай бу ҳолат ўтиб, фожеани бутун борлиғи билан тасаввур қилиб кўрганимдан сўнг менда асабий жазава бошланган. “Нега мен? Нега энди менинг ўғлим?” деганча дод солиб йиғлайверганман, йиғлайверганман... Эрим эса ўзи билан ўзи оврора бўлиб қолган. Ҳеч ким билан гаплашмас, тинмай чекар, илгари фақат байрамларда ичган бўлса, энди ҳар куни ичиб келадиган одат чиқарганди. Бу аҳвол қайнонам келиб, қаттиқ жанжал қилмагунча давом этди.

— Эсингни еб қўйибсан, иккаланг ҳам! — уришди қайнонам ўғли билан мени ёнига чақириб. — Боласи касал бўлган битта сенларми? — Менинг ҳиқиллаб йиғлай бошлаганимни кўргач, раҳми келди шекилли, бироз юмшаб давом этди: — Худонинг хоҳишига кўнишдан бошқа иложимиз борми? Индамасам, иккаланг ҳам ўзингни адо қиляпсан. Ўзларинг-ку, майли, лекин бу икки гўдакда нима айб? Қизингни аҳволига бир қара! Озиб-тўзиб кетган, ўғлинг-чи? Ахир унга алоҳида парвариш керак!

Шундан кейин кўзим очилгандек бўлди. Ростдан ҳам ўғлимнинг ташхисини эшитганимдан буён дунё кўзимга қоронғу бўлиб, болаларимга қарамай қўйган эканман. Сочлари патила бўлиб кетган қизимни дадаси эрталаб амал-тақал қилиб кийинтириб, боғчага олиб кетар. Кечқурунлари кўпинча боғчадан олиш эсидан чиққани сабаб, тарбиячиси олиб келарди.

Соч-соқоли ўсиб, кўзлари киртайиб қолган эримга қараб анқайиб қолдим.

— Бўлди! Энди сизларга қаттиққўлроқ бўламан! Бугундан иккаланг ҳам ўзингни қўлга олиб, мени айтганимни қиласизлар, — давом этди қайнонам.

Худди кимдир шундай дейишини кутиб тургандек, дарров рози бўлдим. Шундан кейин бошланди. Қаерда яхши шифокор ёки табиб бор деб эшитсак, ўғлимизни олиб ўша ёққа югурамиз. Шифокорлар бу дард билан туғилган болалар ақлий жиҳатдан бошқа тенгдошларидан устун бўлишини таъкидлаб, иложи борича шу жиҳатини ривожлантиришга эътибор беришимизни сўрашарди. Муолажалару, дори-дармоннинг охири кўринмайди. Икки ой биз билан яшаб, анча тартибга келиб қолганимизни кўрган қайнонам уйига кетди.

Мен эса қайнонам тузиб берган режа бўйича ишлай бошладим. Биринчи ўринда ишхонамга бориб ишдан бўшаш учун ариза ёзиб келдим. Энди ҳар куни эрталаб, қизим билан дадасини кузатиб қўйгач, ўғлим билан шуғулланаман. Илгари поликлиника ёки бошқа жойга борадиган бўлсам, одамлар ачиниб қарашса, жаҳлим чиқарди. Энди эса унақаларга хотиржам “тақдир экан-да, лекин ўғлимнинг зеҳни шунақа ўткирки, тенгдошлариникидан сира қолишмайди” дейдиган бўлдим. Машғулотларда бажонидил шуғулланадиган ўғлимнинг ҳам кайфияти кундан-кунга яхшиланиб, илгариги инжиқликларидан асар ҳам қолмади. Олдин менинг кайфиятим унга ҳам сезилган шекилли, нуқул инжиқланиб йиғларди. Шундан кейин ногирон боласи бор онанинг масъулияти бошқа оналарникидан кўра икки ҳисса ортиқлигини тушунганман. Уқалаш муолажаларига қатнаб, ўзимга ўхшаган оналар билан танишиб олдим. Уларни кузата туриб, ўзим учун керакли хулосалар чиқаришни ўргандим. Назаримда уларнинг айримлари боласи ногиронлиги учун уяларди. Шундан кейин кечқурунлари ўғлимни “коляска”сига солиб, қизимни етаклаб, уйимиз олдидаги болалар майдончасида сайр қилишни одат қилдим. Аввалига ўғлимга яқинлашишга ҳам чўчиб турган болакайларни секин-аста ўзимга ўргатиб олдим. Кейинчалик болалар ўғлим билан бемалол ўйнайдиган, уни “коляска”сини ҳайдаш учун талашадиган бўлишди. Укаси бошқа болаларга ўхшамаслигидан тортиниб юрадиган қизим ҳам энди тенгдошлари билан анча очилиб, яйраб ўйнайдиган бўлди. Қанчалик ҳаракат қилмай, эримни бирга сайр қилишга кўндира олмасдим. Бир куни қизим тинмай ялинавергач, дадаси болалар билан сайрга чиқадиган бўлди.

Мен эса фурсатдан фойдаланиб, бошқа юмушларга уннадим. Уйимиз иккинчи қаватда бўлгани учун кўчада ўйнаб юрган болаларнинг овози бемалол эшитиларди. Бир маҳал ўғлимнинг чириллаб йиғлаган овози эшитилди. Ошхона билан балкон ўртасидаги масофани тўрт ҳатлаб ўтиб дерзадан қарасам, ўғлимнинг арвачаси ағанаб ётар, уни ўнглайман деб ҳаракат қилаётган қизим ҳам унинг устидан босиб қолганди. Ўқдек учиб пастга тушганимда эрим бошидан шариллаб қон оқаётган ўғлимни кўтариб, довдираб турарди. Қизим эса қўрққанидан бақириб йиғларди.

Қўл-оёғини пала-партиш типирчилатаётган ўғлимни қўлимга оларканман, кўзи жиққа ёшга тўлган эримни кўриб важоҳатимдан асар ҳам қолмади.

Ўша воқеадан сўнг эрим ҳам буткул ўзгарди. Энди ўғлининг кундалик жисмоний машғулотларини ўзи бажартирадиган бўлди. Дадаси болаларга мўлжалланган спорт анжомлари олиб келганда, ўғлимнинг қувонгани ҳамон кўз олдимда.

Шифокорлар таъкидлаганидек, ўғлимизнинг зеҳни жуда ўткир эди. Ўғлимиз билан уйда шуғулланиш учун дадаси атайлаб шахматни ўрганди. Бу воқеаларга ҳам ўн беш йилдан ошди. Ҳозиргача ўғлим, шахмат бўйича туман ва шаҳар мусобақаларининг бир неча марта ғолиби бўлган.

Поликлиникадаги аёлни кўрганимдан бутун ҳаётим кўз ўнгимдан ўтгандек бўлди. Унинг жиззакилигидан хафа бўлмадим. Чунки уни мендек тушунадиган одам бўлмаса керак. Унга ҳозир тўғри йўл кўрсатадиган одам етишмаяпти. Боламнинг ногиронлигини тан олишни истамай худбинлик билан атрофимдагиларга озор берганим, менга ачиниб қараганлардан нафратланганим, одамларга боламни кўрсатишга уялганларим эсимга тушиб кетди. Агар қайнонам ўз вақтида аралашиб, мени тўғри йўлга солмаганида, билмадим ҳозир оилам тўкис бўлармиди, йўқми?.. Ўғлимнинг касаллигига куйиб қизим ва турмуш ўртоғимни қаровсиз қолдирганимни эсласам, ҳалигача уяламан.

Ногирон фарзандини кўтарганча кўзида ёш билан шошиб кетаётган ўша аёл (ёки яқинлари) ёзганларимни ўқиб қолар деган умидда “Бекажон”га мактуб йўллашга қарор қилдим. “Сингилжоним, Худо берган дардга тан беринг. Болангиздан сиз уялсангиз, уни одамларга қўшилишга ким ўргатади? Ахир у шу одамлар билан яшаши, улар билан муносабатда бўлиши керак-ку! Агар шу кетишда давом этсангиз, нафақат бегоналар балки бошқа фарзандларингиз ҳам ўз укасидан уяладиган бўлишади. Шу ногиронгина болангизни жонингиздан ортиқ яхши кўришингизни ҳам биламан. Шундай экан, ундан ёрдамингизни аяманг”

Дилфуза СОБИРОВА