Tillar qanday paydo bo'lgan? Nega qadimda Ayollar maktabda o'qishi taqiqlangan?
Hammani qiziqtirgan va o'ylantirgan savol. Olimlar eng birinchi til yoki tillar ketmaketligini hozirda ham aniq bilishmaydi, Shunchaki nazariy yo'l bilan yondashib taxmin qilishadi.
Dunyo minglab tillarda mujassam. Olimlar bugungi kunda 7100 dan ortiq tillardan xabardor. Ularning qariyb 40 foizi xavf ostida, ya'ni ular so'zlovchilar soni kamayib bormoqda va o'lik tilga aylanish xavfi ostida. Ba'zi tillarda 1000 dan kam odam so'zlashadi, dunyo aholisining yarmidan ko'pi esa atigi 23 tildan birini ishlatadi.
Hammaga ma'lumki til bu muloqot qilish uchun vosita hisoblanadi. Qadimdan odamlar bu vositani takomillashtirib kelgan va hozir aralash tillar dunyosida yashaymiz. Olimlarning fikricha ilk muloqot vositasi bu Imo-Ishora tili hisoblanadi. G'orlarda yashagan odamlar bir biri bilan Imo-Ishora bilan suxbatlashgan. Lekin bu o'sha vaqtda qo'llanilgan. Keyin ular kelajak avlodga biron nima yozib qoldirish uchun boshqa til o'ylab topishdi. Bu tilni nomi yo'q u shunchaki G'or Devordagi Suratlar deb atashadi. Bundan 40.000 yoki 20.000 yil ilgari odamlar kelajak avlod uchun, yoki zerikishmaslik uchun g'or devorlariga, ulkan harssang toshlarga rangli o'simlik yoki qon bilan chizishgan. Chunki u payti siyox ham, ranglar ham bo'lmagan. Ular o'zlari yashab o'tgan davrda qanday tabiat, qanday jonzotlar bo'lgani va nimalarni ovlashganiyu yeyishganigacha, himoya choralari, qabilalarni tasvirlashgan. Olimlarni aniqlashicha u payti faqat chizish orqali ifodalashmagan balki nuqtalar orqali ham deb o'ylashadi, Chunki g'orlarda ko'pincha turli tuman nuqtalar ko'rishgan. Huddi Morze alifbosidek lekn undan farq qilgan.
Keyinchalik uzunroq va ko'proq narsa yozishni istashib ular turli loylardan yozish uchun foydalanishgan, turli cho'p yoki o'tkir narsa bilan loyga tasvirlashgan. Shummerlar hamda Akkad (Mesopotamiya, old osiyo) tillarini olimlar eng qadimiy til va tillarning boshlanishi deb hisoblashadi. Chunki ular 4500 yil avval paydo bo'lgan. Bu tillarda yozilgan sopol buyumlarni "Mixxatlar" deb ataladi.
Lekin bu mixxatlar hozirda yo'q va o'lik til hisoblanadi.
O'lik til bu: Hech kim qo'llamaydigon, ishlatmaydigon va uni to'liq o'rgatadigon odam yo'q bo'lgan til hisoblanadi. Bunga misol qilib Mixxatlar, Misr ieroglif va bobil tillarini misol qilish mumkin.
undan keyingi qadimiy til (Olimlar tillar ketmaketligini hanuzgacha aniq bilmaydi) Misr ierogliflari hisoblanadi. Bir vaqtda Arab va Ibroniy (hozirgi Isroilda yaxudiylar gaplashishadi) avval ham ya'ni misr svilizatsiyasi davrida yaxudiylar bo'lgan va arablar ham. Lekn tarixchilar asosan qancha ko'p dalillar topsa o'sha davrni gullab yashnagan davr ham deyishadi.
Eng sirli qadimgi til Misr ieroglif hisoblanadi. ular asosan hayvonlar, ishoralar, qo'n'gizlardan foydalanishgan. Ularni asosan Maqbaralarda ko'ramiz, bu o'lgan fravn uchun yozilgan sexrlar, duolar va tarixi haqida. Masalan Qadimgi misirliklar o'lgandan keyin yer osti ma'budi bo'lmish Osirus oldda paydo bo'ladi va yuragini tarozini bir pallasiga qo'yadi, boshqa pallasiga esa pat agarda u patdan yengil bolsa u pok inson va yaxshi inson bo'ladi , agarda u patdan og'ir bo'lsa yomon va gunoxkor bo'lib yer osti maxluqiga yem qilinadi. Bilamizki Fravnlar yaxshi bo'lgan deya olmaymiz, buni fravn o'zi ham biladi shu sabab turli sexr va duolar yozdirib tashagan. Bu o'liklar dunyosida shpargalka bo'ladi degan ma'noda.
Yoki la'natlangan sexrlar ham yozilgan maqbaralar bor, bu u o'z davrida eng yomon fravn ekanini anglatadi. Lekn hanuzgacha olimlar ierogliflarni to'liq tushunishmaydi. Esdan chiqgan va o'lik til hisoblanadi.
Misr sivilizatsiyasi davrida Ibroniy va Arab tillari ham mavjud degan qarashlar ham bor. Va Dinimizda Muso A.S yaxudiylarni fravn qavmidan (Ramzes II) ozod etganini inobatga olsak tarix ham din ham Misr sivilizatsiyasi davrida Arab va Ibroniy tillar mavjud bo'lganini tasdiqlaydi. Misr ierogliflari esdan chiqib unutilgan ammo bu ikki til hamon trik!
Shunda qadimiy tillar orasida Maya va Inklarning tili qolib ketdi. Ahir ular ham Misrdek ko'xna tarixga va afsonalarga ega. Ular Misr va Mesopotamiyadanda qadimiy ya'ni 5.000 yil ilgari shakillangan deb taxmin qilishadi olimlar. Ularni tili ham huddi misr Ierogliflaridek va Maya hamda INKlarni ham Ieroglif desa ham bo'ladi.
Ieroglif: bu belgilardan iborat va bir belgi qandaydir narsani anglatsa u ieroglif deyiladi, masalan misrda odam, ko'z, qadamlar va daryo belgisi bo'lsa u odam daryo tomon yurdi yoki odam yurib yurib daryoga keldi deganek. Ya'ni harf emas, harf bu har birini yozgan holatda so'z yasovchi vosita va u so'z orqali gap tuzish yoki undanda katta narsani aniq tuzish mumkin. Ierogliflarda esa to'g'ri osonga oxshedi lekn ma'no u o'sha davrdagi odam nimani nazarda tutayotganini tushunish qiyin.
Ularda ham huddi Misrlarkidek yo'l tutishgan, turli marosimlar, o'liklarni ruxlantirish va sexr (Hudolarni yerga chaqiruvchi) ierogliflar mavjud. va juda murakkab tillar hisoblanadi.
Endi arab va Ibroniy tilga kelsak olimlar hanuzgacha aniq to'xtamga kelishmagan, Aytganmday bu tillar Misr svilizatsiyasi davrida ham mavjud bo'lgan. lekn aniq qaysi yilda ekani nomalum.
Hammaga tanish bo'lgan Yunon tili ham ushbu tillar singari 3.000 - 5.000 yillar orasi yoki milotdan avvalgi 1.000 yoki 3.000 yillarda paydo bo'lgan , ularni , Ibroniy hamda Arab tilini chinakam til desa bo'ladi chunki ular belgi emas balki harflar orqali manbalarga yozilgan.
Fakt ko'p tillarda "A" harfi bor, meni fikrimcha ushbu harf bilan boshlangan barcha til haqiqiy til hisoblanadi (ierogliflar emas). Maslan yunonlarda Alfa, Arablarda Alif, Lotin va hozirgi kop tilalrda esa "A" . Bunday bo'lishiga sabab odam tovush chiqara olgan ilk so'z "A" hisoblangan.
Undan keyin sansikrit , xitoy va ho kazo tillar paydo bo'lgan. Minglab tillar mavjud. Hind tili kelib chiqishi Sanskritga bog'liq. Xitoy tili esa ieroglif hisoblanadi. Bu mavzuni shunchaki tillar qancha keng va o'xshash ekanini tushuntirmoqchi bo'ldim. olimlar ilk tilni bilishsa ham undan keyin qanday evalutsiyada til ketganini aniq bilisha olmaydi. Odamlar tillarni suxbat qurish uchun ishlatishadi. Lekn hozirgi zamonaviy dunyoda yanada minglab tillar paydo bo'ldi. Raqamli tillar ham mavjud masalan Binary (ikkilik) tili hozirda raqamli arifmetik moslamalar qollaydi, ular 0 va 1 da ishlaydi.
01000110 01100001 01101110 01101001 01101100 01101111 00100000 01010100 01110110 00100000 01100100 01100001 00100000 01110001 01101111 01101100 01101001 01101110 01100111 - raqamlar ortida Fanilo tv da qoling degan so'z yashirin)
va yana maxviy tillar ham mavjud ulardan eng mashxuri Morze alifbosidir.
B - __... deya tasvirlaydi bu o'rganinshni qiyinlashtiradi. tepadagi rasm orqali siz morze alifbosini organishingiz mumkin. Morze alifbosi asosan tebranish, harakat, ovoz orqali ifodalanadi, agarda uzunroq tebranish bolsa demak __ qisqa bo'lsa . bo'ladi. Buni o'rganib do'stingiz bilan maktabda hech kimga bildirmay barmoqlarni qimirlatib, yoki ruchkani o'ynatib gaplashishingiz mumkin. bu tilni ko'pchilik etiborga olmaydi.
Maktablar
Til haqida gap ketgan joyda maktab ni eslatib o'tmaslik menimcha xato bo'lsa kerak. Maktabda asosan nafaqat bilim balk til o'rganiladi, maktab ya'ni ilm olish tarixdan ma'lum lekn siz bilmagan uslublarda.
Eng dolzarb savol bu nega ayollarni maktabda o'qishi taqiqlangan. Va ko'pchilik Musulmonlar ayollarga qattiqo'l , ta'lim berishmaydi deyishadi. Bu juda katta xato. lekn qisman to'g'ri buni o'ziga yarasha sabab bor.
Qadimda msrda ta'lim olish faqat boylarga edi, chunki faqatgina katta mansabli odamlar va boylar ta'lim olishgan. Ayollarga taqiq qo'yilmagan, lekn mansabdor ayollarni qizlari o'qishgan.
Yunonlarda esa faqat o'g'il bollar o'qishgan ular siyosiy va hisob kitobga usta bo'lishgan.
keyinchalik esa Monastir (Hristian) larda ham ta'lim olish uslubi boshqacha edi diniy ta'lim bepul bo'lsada lekn xona va ovqat uchun o'zlari to'lashgan. va o'ziga yarasha jazo ham berilgan agarda yaxshi diniy talim olmagan o'quvchi kunlab och qoldiirlgan. Qamchi bilan savalangan.
Arablarda esa ko'pchilik turli fikrda masalan hozirda Tolibonlar ayollarni ta'lim olishiga yo'lq qo'ymayabdi, lekn Aslida ayollar ham ta'lim olishlari kerak. Payg'ambarimiz Muhammad S.A.V aytgan: Har bir Musulmon ilm olishi farz deyilgan ya'ni bunda Musulmonlar deyabdi Muslim - Erkaklar va Muslimalar - Ayollar. Lekn o'ziga yarasha diniy qoidalar bilan. Maslan 2 jins bir joyda o'qitilmagan. Ayollar alohida erkaklar alohida. Chunki Zino degan narsa bor. Shu sababdan shunday ta'lim olishgan.
Hozirgi kunda unday qilib bolmaydi. hammayoq kasha bo'lib ketgan. Maktabda ko'pchilik bollar qizlar uchun, qizlar bollar uchun kelishadi yoki hammasi davomat uchun kelishadi. Bu hamma joyda emas chet elda ta'lim kuchli . O'zbekistonda ham lekn kam. Ayollar taqiqlanishi sababi ko'pchilik aytadi ayollarni ko'p narsa bilsa bo'lmaydi, Er kishiga sadoqati yo'qoladi va 'Er nega kerak" degan tushunchaga o'tib olishadi. Ko'pchilik shuni o'ylagan holatda fikrlar nisbiyligini inobatga olib Erkak va ayollarni turlicha uslubda ta'lim tarbiyab erishgan. Lekn hozirgi kunda hamma narsani rasvosi chiqdi. Bu bilan ayollarni yomonlamoqchimasman shunchaki bilim olib erkin bo'lmanglar, , bizga qadimda bilimni Erga "qul" bo'lishimiz uchun o'rgatishmagan demanglar! Er kishi oila boshlig'i hisoblanadi. Va Ayollar 'Ojiza"dir. Ya'ni Er kishining bir bo'lagi, Dinlarda ularni xo'rlash emas qadirlash va asrab himoya qilish yozilgan, ayollarga esa eriga sadoqatli bo'lish yozilgan. Barchasi kelajakni o'ylab yozilgan. (bu gaplar hamma Ayollarga tegishli emas, itoatkor ayolar juda ko'p, lekin noto'g'ri fikrdagilar ham kam emas)
tillar desa mavzu ko'p, maktab desa fikr ko'p. lekn sizlarga yetkazmoqchi bo'lganim shu. Kanalimizni kuzatishni davom eting siz Fanilo TV bilan nafaqat borliq sirlari balki tarixini ham o'rganasiz......
Maqola mualifi: Oyatillo Erkinov
Telegram kanali: https://t.me/Fanilo_Tv