Õzbekiston Respublikasining asosiy makroiqtisodiy kõrsatgichlari tahlili.
Kalit sõzlar:investitsiya,inson kapitali,yashil iqtisodiyot.
O‘zbekiston Respublikasining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari mamlakat iqtisodiyotining holati va rivojlanish tendensiyalarini baholashda muhim ahamiyatga ega. Quyida so‘nggi yillardagi ba'zi asosiy ko‘rsatkichlar tahlili keltirilgan:
Yalpi Ichki Mahsulot (YaIM): 2021-yilda O‘zbekistonning YaIM hajmi 734,6 trln so‘mni tashkil etib, 2020-yilga nisbatan 7,4% o‘sishga erishildi. YaIM deflyatori esa 13,6% ni tashkil etdi. Aholi jon boshiga YaIM hajmi 21,04 mln so‘mga yetdi.
Tarmoqlar bo‘yicha YaIM tarkibi: 2021-yilda yalpi qo‘shilgan qiymat tarkibida:
Tashqi savdo aylanmasi: 2021-yilda tashqi savdo aylanmasi 42,07 mlrd AQSh dollarini tashkil etib, 2020-yilga nisbatan 16% o‘sdi. Eksport hajmi 16,61 mlrd AQSh dollarini, import hajmi esa 25,46 mlrd AQSh dollarini tashkil etdi. Bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 10% va 20,4% o‘sishni ko‘rsatdi.
Investitsiyalar: 2023-yilda investitsiyalar hajmi 22,1% ga o‘sib, 30 mlrd AQSh dollariga yetdi. Bu iqtisodiyotning turli sohalarida amalga oshirilgan infratuzilma va ishlab chiqarish loyihalari hisobiga erishildi.
Aholi jon boshiga YaIM: 2018-yilda aholi jon boshiga YaIM 1 781 AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 2 789 AQSh dollarigacha oshdi.
Ushbu ko‘rsatkichlar O‘zbekiston iqtisodiyotining so‘nggi yillardagi barqaror o‘sishini va turli sohalarda amalga oshirilgan islohotlarning samaradorligini aks ettiradi.
O‘zbekistonning barqaror o‘sish mezonlariga javob beradigan rivojlangan mamlakat bo‘lishi uchun uzoq muddatli iqtisodiy strategiyalar va chuqur islohotlar amalga oshirilishi zarur. Quyidagi yo‘nalishlar muhim ahamiyatga ega:
Raqobatbardosh sanoatni rivojlantirish
- Xomashyo eksportidan voz kechish: Qo‘shilgan qiymati yuqori bo‘lgan mahsulotlar ishlab chiqarishni rivojlantirish.
- Texnologik modernizatsiya: Yangi innovatsion texnologiyalarni joriy qilish va raqamli iqtisodiyotga o‘tish.
- Sanoat tarmoqlarini diversifikatsiya qilish: Faqat energetika va qishloq xo‘jaligiga emas, balki farmatsevtika, avtomobil sanoati, IT va muqobil energiya manbalariga ham e’tibor qaratish.
Investitsiya muhitini yaxshilash
- Xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash: Korxonalarga soliq imtiyozlari berish, kredit olish imkoniyatlarini kengaytirish.
- Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish: Qonunlar barqarorligini ta’minlash, erkin iqtisodiy zonalar va infratuzilmani rivojlantirish.
Ta’lim va inson kapitaliga sarmoya kiritish
- Sifatli ta’lim tizimi: Zamonaviy bilim va ko‘nikmalarni o‘rgatuvchi ta’lim dasturlarini ishlab chiqish.
- Kasb-hunar ta’limini rivojlantirish: Ishchi kuchi malakasini oshirish orqali sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarining rivojlanishiga zamin yaratish.
- Ilm-fan va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash: Universitetlar va ilmiy markazlar bilan biznes hamkorligini kengaytirish.
Qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish
- Resurslar samaradorligini oshirish: Suvni tejovchi texnologiyalar, zamonaviy dehqonchilik usullarini joriy qilish.
- Organik va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarish: Global bozorlarga chiqish uchun xalqaro sertifikatsiyalarga e’tibor qaratish.
- Kooperativ xo‘jaliklarni rivojlantirish: Kichik fermer xo‘jaliklarini yirik agroklasterlarga birlashtirish.
Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish
- Elektron hukumat tizimini takomillashtirish: Barcha davlat xizmatlarini raqamlashtirish orqali samaradorlikni oshirish.
- Startap ekotizimini rivojlantirish: Yosh tadbirkorlar va IT-kompaniyalar uchun maxsus dasturlar joriy qilish.
- Elektron tijorat va fintech xizmatlarini kengaytirish: Raqamli to‘lov tizimlarini rivojlantirish.
Moliyaviy islohotlar va barqaror inflyatsiya nazorati
- Bank-moliya tizimini rivojlantirish: Kredit olish sharoitlarini yengillashtirish va xususiy banklar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash.
- Inflyatsiyani nazorat qilish: Pul-kredit siyosatini yanada takomillashtirish.
- Mahalliy valyutaga ishonchni oshirish: Depozitlar va sarmoyalarga barqaror daromad keltiradigan muhit yaratish.
Atrof-muhit va yashil iqtisodiyot
- Ekologik toza texnologiyalarni joriy qilish: Ishlab chiqarishda chiqindilarni kamaytirish va qayta ishlash tizimlarini rivojlantirish.
- Yashil energiya loyihalarini kengaytirish: Quyosh, shamol va gidroenergetika loyihalariga investitsiyalar kiritish.
- Uglerod neytralligiga intilish: Iqlim o‘zgarishiga qarshi choralar ko‘rish va xalqaro ekologik bitimlarga rioya qilish.
Xulosa
O‘zbekistonning rivojlangan mamlakat bo‘lishi uchun yuqoridagi yo‘nalishlarda chuqur islohotlar olib borilishi shart. Eng muhimi, islohotlarning samaradorligi ularning izchilligiga, uzoq muddatli strategiyalarga asoslanganligiga va real sektor bilan uyg‘unligiga bog‘liq. Agar mamlakat innovatsion iqtisodiyot, raqobatbardosh sanoat, kuchli inson kapitali va barqaror moliyaviy tizim yaratishda davom etsa, uzoq yillik istiqbolda rivojlangan davlatlar qatoriga qo‘shilishi mumkin.