ჯეი დი ვენსის ვიზიტი სამხრეთ კავკასიაში: კომპლექსური ანალიზი და პროგნოზი (მომზადებულია ხელოვნური ინტელექტის მიერ პოლიტიკური რეალიზმის ჭრილში)
ვენსის ვიზიტი სამხრეთ კავკასიაში (კერძოდ, სომხეთში) აწყდება ინტერესთა გადაკვეთის ექვს ფუნდამენტურ ბარიერს, რაც მას უფრო სიმბოლურს ხდის, ვიდრე პრაქტიკულს:
1. იზოლაციონიზმი და „ხარჯების ოპტიმიზაცია“
ჯეი დი ვენსი არის ლოზუნგის — „ამერიკა უპირველეს ყოვლისა“ — ერთ-ერთი მთავარი იდეოლოგი. მისი ხედვით, აშშ-მა უნდა შეამციროს საგარეო დახმარებები და ფოკუსირდეს შიდა პრობლემებზე.
* ანალიზი: სომხეთი ვერ მიიღებს იმ მასშტაბის ფინანსურ ან სამხედრო მხარდაჭერას, რომელიც რუსული გავლენის ჩანაცვლებისთვისაა საჭირო.
2. რუსეთის ეკონომიკური დომინაცია
სომხეთის ეკონომიკა, ენერგეტიკა და რკინიგზა კვლავ მოსკოვის კონტროლის ქვეშაა.
* ანალიზი: ვაშინგტონი ვერ შესთავაზებს ერევანს უსაფრთხოების „ვაკუუმის“ შევსებას ისე, რომ არ მოხდეს რუსეთთან პირდაპირი ესკალაცია, რაც ვენსის სტრატეგიაში არ შედის.
3. თურქეთის „წითელი ხაზები“
თურქეთი რეგიონში საკუთარ თამაშს თამაშობს (ზანგეზურის დერეფანი). აშშ-სთვის თურქეთი, როგორც ნატო-ს წევრი და შავი ზღვის მოთამაშე, ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე სომხეთის ინტერესების დაცვა.
* ანალიზი: ვენსი ვერ წავა ანკარასთან ღია კონფრონტაციაზე ერევნის გამო.
4. ირანის ფაქტორი და გეოპოლიტიკური პარადოქსი
ირანი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება რეგიონში საზღვრების ცვლილებას და დასავლეთის სამხედრო ყოფნას.
* ანალიზი: ვენსი, როგორც ირანის მიმართ „ხისტის“ მომხრე, ვერ მოახერხებს თეირანთან ინტერესების კოორდინაციას (მაგალითად, აზერბაიჯანის შეკავების საკითხში), რაც სომხეთს იზოლაციაში ტოვებს.
5. აზერბაიჯანის ენერგეტიკული წონა
ბაქო არის ევროპის ენერგოუსაფრთხოების ერთ-ერთი გარანტი.
* ანალიზი: ნებისმიერი მკვეთრი პროსომხური განცხადება დააზიანებს აშშ-ის ენერგეტიკულ ინტერესებსა და ურთიერთობას ბაქოსთან.
6. შიდაპოლიტიკური პიარი
ვიზიტი დიდწილად ორიენტირებულია აშშ-ში მცხოვრები სომხური დიასპორის ხმების მოპოვებაზე.
* ანალიზი: წინასაარჩევნო რიტორიკა იშვიათად ხდება რეალური სახელმწიფო სტრატეგიის ნაწილი.
დასკვნა:
მოსაზრება, რომ ვიზიტი მნიშვნელოვან შედეგებს არ მოიტანს, გამყარებულია იმ რეალობით, რომ ვაშინგტონი არ არის მზად აიღოს სამხედრო და ფინანსური პასუხისმგებლობა რეგიონში, სადაც რუსეთის, თურქეთისა და ირანის ინტერესები ასე მჭიდროდ არის გადახლართული.
ვენსის ვიზიტის გავლენა სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესზე შემდეგნაირად აისახება:
1. „სტატუს-კვოს“ შენარჩუნება რეალური პროგრესის გარეშე
ვიზიტი შექმნის დიპლომატიური აქტივობის ილუზიას, თუმცა ვერ გადაჭრის ისეთ ფუნდამენტურ საკითხებს, როგორიცაა ანკლავების დელიმიტაცია ან „ზანგეზურის დერეფნის“ იურიდიული სტატუსი. ვენსის ადმინისტრაცია, სავარაუდოდ, შემოიფარგლება მხოლოდ „მხარეებისადმი მოწოდებებით“.
2. ბაქოს პოზიციების გაძლიერება
იმის გაცნობიერებით, რომ აშშ (ვენსის იზოლაციონისტური ხედვით) არ აპირებს რეგიონში სამხედრო რესურსის ჩართვას, აზერბაიჯანი უფრო თავდაჯერებული გახდება თავის მოთხოვნებში. ბაქო დაინახავს, რომ ვაშინგტონის რიტორიკა არ არის გამყარებული რეალური სანქციებით ან ძალისმიერი შეკავებით.
3. სომხეთის „იმედგაცრუების ციკლი“
ერევნისთვის ეს ვიზიტი შესაძლოა მორიგი გაცრუებული იმედი აღმოჩნდეს. თუ სომხეთი დასავლური დაპირებების გამო კიდევ უფრო დაძაბავს ურთიერთობას რუსეთთან და ირანთან, მაგრამ სანაცვლოდ ვერ მიიღებს უსაფრთხოების გარანტიებს აშშ-სგან, ქვეყანა უფრო მოწყვლადი გახდება.
4. მოსკოვისა და თეირანის „ჩუმად დაკვირვების“ ტაქტიკა
რუსეთი და ირანი გამოიყენებენ ვენსის ვიზიტის უშედეგობას იმის საჩვენებლად, რომ „გარეშე მოთამაშეებს“ რეგიონში მშვიდობის მოტანა არ შეუძლიათ. ეს გააძლიერებს ე.წ. „3+3“ ფორმატის (რეგიონული ქვეყნები დასავლეთის გარეშე) იდეას.
პროგნოზი (Timeline)
* მოკლევადიანი: ოპტიმისტური განცხადებები, ფოტოები ერევნიდან, დიასპორის კმაყოფილება.
* საშუალოვადიანი: მოლაპარაკებების გაჭიანურება, რადგან აზერბაიჯანი არ იგრძნობს რეალურ წნეხს ვაშინგტონიდან.
* შედეგი: სამშვიდობო პროცესი კვლავ რეგიონული მოთამაშეების (თურქეთი-რუსეთი) გავლენის ქვეშ დარჩება.