𝑆𝑎𝑛 𝐷𝑖𝑒𝑔𝑜
Shahar markazidagi katta galereyada bugun rasm chizish tanlovi bo‘lib o‘tadi. Tong otishi bilan atrofda odamlarning shovqini, shoshqaloq qadam tovushlari va past ovozda bo‘ladigan pichir-pichirlar eshitilardi. Hamma qayerdandir nimanidir muhokama qilayotgandek, hayajon havoni to‘ldirgan edi.
Nara, 16 yoshli iste’dodli qiz, ustaxonasida o‘z rasmini oxirgi bor ko‘zdan kechirayotgandi. Uning rasmi, o‘rmon ichidagi quyuq tuman va sirli nur manzarasi, ruhiy kechinmalarini aks ettiruvchi ajoyib asar edi. Tanlovdan bir necha soat oldin ham u oxirgi teginishlarni bajarishdan to‘xtamadi.
Tashqaridan esa olomonning shovqini eshitilardi. Kimdir dedi:
— Bu yilgi tanlovning eng yosh ishtirokchisi kimligini eshitdingmi? Nara!
— Ha, lekin yoshligi sabab, ehtimol, zo‘r asar yaratishga hali tayyor emasdir...
Boshqalar esa bu fikrga qarshi edi:
— Men uning ishini ko‘rdim. Bu oddiy rasm emas, qandaydir jon bor unda. U o‘zini ko‘rsatishi mumkin!
Nara eshitilgan gaplarga quloq tutmaslikka harakat qilardi, lekin qalbining bir chekkasida bu so‘zlar jaranglardi. U chuqur nafas olib, o‘z ishiga yana bir bor tikildi. Mo‘yqalamni oxirgi bor qog‘ozga tegizdi va ishonch bilan orqaga chekindi.
Galereya zali odamlar bilan to‘la edi. Har bir burchakda hayajon, kutish va tanlovning boshlanishiga bo‘lgan qiziqish sezilardi. Hakamlar joylariga o‘tirishar, tomoshabinlar xonada shivir-shivir qilar edi.
— Nima deb o‘ylaysan, bu yil Nara biror o‘ringa loyiqmi?
— Ehtimol, lekin bu tanlovda tajribali rassomlar juda ko‘p.
Nara rasmini ehtiyotkorlik bilan sahnaga olib chiqdi. Uning ko‘ngli g‘alayon ichida edi, lekin yuzida biror o‘zgarish sezilmasdi. Tomoshabinlar uning harakatlarini diqqat bilan kuzatib, ba’zilar pichirlashar, ba’zilar esa faqat jimlik bilan qarab turishardi.
U rasmni joylashtirdi. O‘rmon ichida tuman, sirli yorug‘lik, va yashirin his-tuyg‘ular — hamma narsa shu bir rasm ichida jam edi. Zalda qisqa sukunat cho‘kdi, keyin esa asta-sekin olqishlar eshitila boshladi. Ba’zilar hayratda, ba’zilar shubha bilan gaplashib ketishdi.
— Bu yosh qiz aslida qandaydir kuchli iste’dodga ega ekan,” dedi kimdir.
— Ha, lekin oxirgi so‘zni hakamlar aytadi,” deya javob qildi boshqasi.
Nara esa boshini ko‘tardi va kulimsiradi. U g‘olib bo‘ladimi yoki yo‘q, endi muhim emas edi. Chunki u rasm orqali o‘zini ifodalay oldi. Va bu uning uchun haqiqiy yutuq edi.
Galereya zali odamlar shovqinidan jaranglardi. Rassomlar o‘z asarlarini taqdim etib bo‘lishgan, endi esa hamma hakamlarning qarorini sabrsizlik bilan kutayotgan edi. Nara qo‘llarini bir-biriga chirmab, yuragining tez urishini jilovlashga harakat qilardi. Atrofda esa shivir-shivir eshitilardi:
— Nara bu yoshida shunday rasm chizganmi? Hayratlanarli!
— Ammo raqobatchilari ham ancha kuchli...
Nihoyat, hakamlar sahnaga chiqishdi. Zalda sukunat cho‘kdi. Ulardan biri mikrofonni qo‘liga olib, ovozini baralla yangratdi:
— Bu yilgi tanlovda uch nafar rassomni alohida ta'kidlashni istaymiz. Ularning barchasi o‘z iste’dodlari bilan bizni hayratda qoldirdi va ular kelgusida ulkan yutuqlarga erishishiga ishonamiz.
Nara chuqur nafas oldi, yuragi ko‘ksiga sig‘may urar, qo‘llari biroz qaltirardi. Hakamning navbatdagi so‘zlari esa uning hayotini o‘zgartirishi mumkin edi:
— Birinchi finalchi — Xose Ferrara!
Zalni olqishlar qopladi. Xose, tajribali rassom, o‘zining chuqur ma’no bilan boyitilgan abstrakt asari bilan tanilgan edi. Keyingi ismni e’lon qilishganida, barcha diqqat bilan kutardi:
— Ikkinchi finalchi — Lidiya Son!
Yana qarsaklar yangradi. Lidiya o‘zining realistik uslubi bilan tanilgan, qog‘ozga go‘yo jon ato qiladigan rassom edi. Nihoyat, zalning hayajoni cho‘qqiga chiqqan bir lahza...
— Uchinchisi va eng yosh ishtirokchi — Nara Jeon!
Bu so‘zlar eshitilishi bilan Nara tanasidan hayajon to‘lqini o‘tib ketdi. U o‘zini tuta olmay, sekin kulimsiradi, ko‘zlariga yosh quyildi. Zaldagi tomoshabinlar unga qarata kuchli olqishlar bilan o‘z hurmatini bildirishdi.
Hakamlar davom etishdi:
— Endi siz uchovingiz dunyodagi eng chiroyli rasmni chizish vazifasini oldingiz. Uch oy vaqt! Ushbu muddat ichida ijodiy kuchingizni namoyish etib, galereyada chinakam asar yaratishingiz kerak.
Nara sahnada turar ekan, hayajoni quvonch bilan uyg‘unlashgan edi. Yuragining har bir zarbi
— Men buni uddalayman! degan ichki ishonch bilan to‘lardi. Lidiya va Xose unga do‘stona qarash qilishdi, ammo ularning ko‘zlaridagi ishonch va tajriba soyasi Naraga yana bir vazifa qo‘ygandek edi: ular bilan teng raqobatlashish.
Hakamlar e'lonni tugatgandan so'ng, zalni yana olqishlar va xursandchilik ovozlari to‘ldirdi. Ovozlarni tinglab, Nara hayajonini bosishga harakat qilardi, ammo yuzidagi kulgi va yaltiragan ko‘zlar uning ichki quvonchini yashira olmasdi. Hakamlar sahnada yana bir bor nutq so‘zlash uchun to‘xtadilar.
— Biz uch nafar finalchiga alohida minnatdorchilik bildiramiz, — dedi bosh hakam. — Bugungi tanlov nafaqat iste’dodlarni kashf etdi, balki ijodga bo‘lgan muhabbatni ko‘rsatdi. Finalchilarimizga hurmatimizni izhor etish uchun biz ularga kichik sovg‘alar taqdim etmoqchimiz.
Sahnaga yordamchilar kirib keldi, qo‘llarida guldastalar va sovg‘alar bor edi. Ular birin-ketin sovg‘alarni taqdim qila boshladi. Nara ismiga chaqirilganda, yuragi yana tez urib ketdi. U oldinga chiqdi, yordamchi unga katta, xushbo‘y gullar bilan to‘ldirilgan bir guldasta uzatdi.
— Bu sizning iste’dodingiz va ijodingiz uchun, — dedi yordamchi iliq tabassum bilan.
Keyin unga kichkina, nafis qadoqlangan sovg‘a ham berildi. Ichida nima borligini bilmasa-da, bu sovg‘a unga qadrli edi. Nara gullarni ushlab, hakamlarga bosh irg‘adi va joyiga qaytdi. Uning yuzida quvonch va minnatdorchilik ifodasi porlab turardi.
Xose va Lidiya ham o‘z sovg‘alarini olishdi. Lidiya sovg‘ani qo‘llariga olarkan, muloyim tabassum qildi. Xose esa hakamlarga qisqa, samimiy minnatdorchilik so‘zlarini aytdi. Ularning har biri o‘zini tanlangan finalchi sifatida his qilayotgani, ammo bir vaqtning o‘zida yangi sinovlar oldida turganini anglardi.
Zaldan yana bir olqish yangradi. Hakamlar so‘zini yakunlar ekan:
— Bugun san’at, sabr va iste’dod kuni bo‘ldi. Bizning ishonchimiz komil, uch nafar finalchi kelgusi uch oy ichida o‘zlarining eng yaxshi asarlarini yaratadi. Yana uch oydan keyin sizlarning barchangizni ularning asarlarini ko‘rishga taklif qilamiz!
Nara, guldastani mahkam ushlab, tomoshabinlar olqishlari ostida zalni tark etdi. U bu sovg‘alarni faqat mukofot emas, balki yangi mas’uliyatning ramzi sifatida qabul qildi. Endi u o‘z orzularini yanada yuqori darajada amalga oshirishga tayyor edi.
Nara sovg‘alarini bag‘riga bosgancha, galereyadan chiqib, ustozining ustaxonasiga tomon yugurdi. Uning yuragi hayajon va quvonch bilan urar, qadamlaridan yengillik sezilardi. Ko‘chalarda u bilan uchrashgan har bir kishi uni tanidi, yuzlarida tabassum bilan unga qarata gapira boshladilar.
— Nara! Tabriklaymiz! Sen ajoyib ish qilding! — dedi bir ayol, bolalarini ergashtirgancha.
— Haqiqiy iste’dod! Juda faxrlanamiz, — deya qo‘shildi bir keksaroq kishi.
Nara ularning barchasiga minnatdorchilik bilan bosh egib, jilmayar, ammo vaqtni boy bermaslik uchun qadamini tezlatardi. Guldasta va sovg‘alar bilan u ko‘rkam, baxtiyor rassom qiyofasida edi. Yo‘lda uchragan bir guruh o‘smirlar unga qarata qichqirdi:
— Sen bizning qahramonimizsan, Nara!
Nara kulib qo‘yib, ularga qo‘l silkidi va o‘zi bilan bo‘layotgan bu lahzalar qanchalik unutilmas ekanini his qildi. Nihoyat, u ustozining ustaxonasiga yetib keldi. Ko‘cha darvozasidan ichkariga kirib, eshikni qattiq qoqdi.
— Nara? Bu senmisan? — ichkaridan tanish ovoz eshitildi.
Eshik ochilganda, ustozi — qarilik chizgilari yuziga yoyilgan, ammo ko‘zlari hali ham ishtiyoq bilan porlagan bir kishi, unga qarab hayrat va iftixor bilan jilmaydi.
— Ustoz! — dedi Nara, nafasi ichiga sig‘may. — Men finalchiman!
Ustozi uning so‘zlarini eshitib, bir zumga sukut qildi. Keyin esa uning yoniga borib, yelkasidan mahkam quchdi:
— Men buni bilardim, bolam! Bilardim!
Nara sovg‘alarni va guldastani unga ko‘rsatdi.
— Bu meniki, ustoz! Menga topshirishdi. Endi esa... uch oy ichida dunyodagi eng chiroyli rasmni chizishim kerak!
Uning ovozi hayajon va ishonch bilan to‘lib-toshgan edi. Ustozi unga stulni ko‘rsatib o‘tirdi va qahva tayyorlashga shoshildi. Nara esa bir zum to‘xtab, o‘zini rostdan ham katta bir bosqichda ekanini his qildi. Hayotining bu lahzalari uni orzularining eng baland cho‘qqisiga olib chiqayotgandi.
Quvonch ko‘z yoshlariga aylanar, ustozi esa:
— Bu hali boshlanishi, Nara. Endi sening ilhomingning qanotlari yanada baland parvoz qilishi kerak, — dedi.
Bu gaplar uning yuragini yanada iliqroq qilardi. Nara uchun hammasi endi boshlanayotgandi.
Nara ustozining mehri va qo‘llab-quvvatlovidan kuch olib, biroz tin olib o‘tirdi. Sovg‘alar va guldastalar ustaxonaning bir chetiga joylashtirilgan, xona ichini iliq bir quvonch to‘ldirgandi. Ustozi unga bir piyola yangi qahva uzatarkan:
— Xo‘sh, endi, sening oldingda uch oy bor. O‘zingni qanday tayyorlamoqchisan?
Nara piyolani kaftlariga ushlab, chuqur nafas oldi. Ko‘zlarida ishtiyoq uchqunlari porlardi.
— Ustoz, men... nimanidir hayratlanarli, chinakam noyob rasm chizishni xohlayman. Ammo nimadan boshlashni bilmayman. Eng chiroyli narsani qayerdan topsam ekan?
Ustozi unga bir muddat o‘ylanib qaradi, keyin jilmayib javob berdi:
— Dunyo keng, Nara. Har bir burchagida o‘ziga xos go‘zallik bor. Ammo dunyodagi eng go‘zal joylardan biri bu — San Diego.
Nara ko‘zlarini katta ochib, qiziqish bilan so‘radi:
— San Diego? U yerda nima bor, ustoz?
Ustozi stolning burchagidan eski, ozgina ranglari o‘chgan suratni olib ko‘rsatdi. Unda quyosh botayotgan paytda okean sohilidagi qoyalar tasvirlangan edi. Ranglar shunchalik iliq va jozibali ediki, ular o‘zidan bir dunyo hikoya so‘zlab turardi.
— Men yoshligimda u yerdan ilhom olganman, — dedi ustozi. — San Diego, Kaliforniyaning g‘arbidagi shahar, har bir burchagida ilhom yashirgan. Dengizning cheksiz bo‘ylari, qadimiy arxitektura, yam-yashil tepaliklar... Va albatta, kun botishini so‘z bilan tasvirlab bo‘lmaydi.
Nara bu gaplardan hayratda qoldi. Uning ichida qandaydir yangi kuch uyg‘ondi.
— Demak, men u yerga borib, dunyodagi eng chiroyli tabiatni ko‘rishim kerakmi?
Ustozi boshini qimirlatib, tasdiqladi:
— Faqat ko‘rish emas, his qilish. U joylarni yuraging bilan ko‘rib, qog‘ozga tushir. Sen o‘zingni San Diego go‘zalligi bilan qo‘shsang, haqiqiy mo‘jiza yaratishing mumkin.
Nara xayolga cho‘mgancha jilmaydi. Uning oldida yangi orzular, yangi marralar bor edi.
— Rahmat, ustoz, — dedi u, ovozida qat'iyat bilan. — Men boraman va o‘z orzularimni yarataman!
Endi uning hayajoni yangi maqsadga qaratilgan edi. San Diego uni kutayotgandek tuyuldi.