Sohibqiron Amir Temur haqida siz bilmagan faktlar.

Mardanova Muyassar Muxiddin qizi.

O‘zbekiston necha daholaru 
donishmandlarga, shoiru sarkardalarga, 
allomayu ulamolarga, bunyodkor, adolatli 
shohlarga beshik bo‘lgan, alla aytgan diyor. 

Ularning sanog‘iga yetmaysan kishi.
Abu Ali ibn Sino bo‘ladimi yoki Farobiy, Alisher Navoiy bo‘ladimi yoki Zahiriddin 
Muhammad Bobur, har biri bilan 
faxrlansak, g‘ururlansak, qaddimizni g‘oz  tutib, ular izidan borsak arzir. 


Shoh va sarkarda, donishmand, o‘zi tuzgan 
katta davlat bilan dunyo tarixida o‘chmas iz 
qoldirgan bunyodkor Amir Temur nafaqat  buyuk bobokalonimiz, balki g‘urur va 
iftixorimizdir. 

Agar bizning kuch-qudratimizga shubha 
qilsangiz, biz qurdirgan imoratlarga 
boqing”.

Sohibqironning bu gapi necha yuz 
yillarkim o‘zbekning kuch-g‘ayrati, 
shijoati, bunyodkorligi va qudratidan 
dalolat berib turibdi.

Sho‘ro davrida 
nomiga qora surtilib, qo‘nxo‘r deb 
uqtirilgan Amir Temur nomi Istiqlol  sabab qayta tiklandi.

Ohori ketib, atayin 
oyoqosti qilingan obidalar, maqbaralar, 
madrasa va muqaddas qadamjolarga 
qaytadan jon ato etildi.

Kitoblarda nomi 
qonxo‘r jallod deb qayd etilgan Temur 
nomi oqlanib, davlat va xalq uchun qilgan 
xizmatlari, qurdirgan bog‘lariyu 
saroylari, dunyo ilmiga qo‘shgan hissasi, 
olib borgan odilona siyosati yuzaga chiqdi.

“Temur tuzuklari” esa yangi avlod tarbiyasidagi eng asosiy vosita sifatida 
tan olindi.

Bunyodkorlik bobomizning eng 
katta hayotiy g‘oyasi bo‘lganligini uning 
tuzuklaridan o‘qib bilishimiz mumkin:

“Qay bir joydan bir g‘isht olsam, o‘rniga o‘n g‘isht 
qo‘ydirdim, qay bir joydan bir daraxt 
kestirsam, o‘rniga o‘nta ko‘chat ektirdim”. 


Bu yil sohibqiron tavalludiga 684 yil to‘ldi. 
Buyuk sarkarda Amir Temur ibn amir 
Tarag‘ay 1336 yil 9 aprelda Kesh 
(Shahrisabz) viloyatining Xo‘ja Ilg‘or qishlog‘ida dunyoga kelgan. 
Quyida e’tiboringizga Amir Temur 
haqidagi qiziqarli ma’lumotlarni taqdim 
etamiz. 


1. Amir Temur “Tarjimai holi"da 
aytishicha, hayoti mobaynida besh narsaga 
qat’iy e’tiqod qilib, ularga doimo amal 
qilgan:
Olloh, tafakkur, qilich, imon va 
kitob (bitik)dir. 

Shuningdek, u davlat boshqaruvida “Kuch – 
adolatdadir” degan shiorga amalga qilgan. 

2. Amir Temur Xitoyga yurish qilishga 
tayyorgarlikni 1398 yildayoq boshlagan. 

Turk sultoni Boyazid Yildirim bilan 
bo‘lgan urush Xitoy yurishini orqaga surgan edi. 

3. 1941 yilda 20 iyunda Amir Temur qabri ochiladi va ikki kun o‘tgach Germaniya SSSRga 
hujum qiladi. Shundan so‘ng odamlar 
orasida Temur qabrining ochilishi tufayli 
urush boshlandi degan gap so‘zlar tarqaladi. 

Lekin, fashistlar Sovet Ittifoqiga hujum 
qilish rejasini ancha oldin tuzib qo‘ygan 
edilar. 

Ikkinchi jahon urushining boshlanishini 
Amir Temur qabrining ochilishi bilan 
bog‘laydiganlar juda ko‘p.

Bu haqda katta 
ilmiy maqolalar, hujjatli filmlar, 
ko‘rsatuvlar ham tayyorlangan edi.

Temur qabridan olingan bosh suyak parchalari o‘z 
joyiga qaytarilgach, urush barham topgan 
degan taxminlar ham yo‘q emas. 

4. O‘zbekistonda Amir Temurning uchta 
haykali mavjud. Toshkentdagi sohibqiron 
haykali 1994 yil 31 avgust, mustaqillik 
kuni arafasida o‘rnatilgan bo‘lib, u 
taniqli haykaltarosh Ilhom Jabborov 
tomonidan yasalgan.

Temur haykalidan 
unchalik uzoq bo‘lmagan hududda 1996 yil, 
Amir Temur tavalludining 660 yilligi 
munosabati bilan Temuriylar tarixi 
davlat muzeyi qad rostladi. Bugungi kunga 
kelib ushbu muzeyda Temuriylar tarixiga 
oid 3,5 mingdan ziyod eksponatlar 
saqlanadi. 

Samarqandagi Amir Temur haykali 1996 
yilda o‘rnatilgan.

Shahrisabzdagi Amir 
temur haykali shu yilda qadr rostlagan. 

Haykaltaroshlar: Ilhom va Kamol 
Jabborovlar. 

5. Amir Temur qo‘shinlarining soni 200 minggacha yetgan.

Qo‘shin o‘nlik, yuzlik, 
minglik va tumanlarga bo‘lingan. 

6. Amir Temurning hayoti va faoliyatida davri (1360-1385) Movarounnahrni mo‘g‘ul 
xonligidan ozod qilib, yagona 
markazlashgan davlat tuzish, o‘zaro 
urushlarga barham berish bo‘lsa, ikkinchi 
davri (1386-1405) ikki yillik, uch yillik, 
besh yillik, deb ataluvchi boshqa 
mamlakatlarga yurishlari bilan 
xarakterlanadi. 

7. Turg'un Fayziyevning “Temuriy malikalar” asarida yozilishicha, Amir 
Temur suyukli rafiqasi Saroy Mulk xonimdan farzand ko‘rmagan.

Ammo,
sohibqiron o‘z o‘g‘li Shohruh Mirzoni, 
suyukli nabiralari Muhammad Sulton 
Mirzo, Xalil Sulton Mirzo, Ulug‘bek Mirzo 
va boshqa mirzolarni bevosita zukko Saroy Mulk xonim tarbiyasiga topshirgan edi. 

8. 1405 yil 8 fevralda sohibqiron Amir 
Temur O‘trorda vafot qilgach, Samarqand 
taxtiga uning nabirasi Xalil Sulton Mirzo 
(1384-1411) o‘tirdi.

9. Ibn Arabshohning 
bergan ma’lumotiga ko‘ra, Xalil Sulton 
Mirzoning xotini Shod Mulk begim 1408-yilda Saroy Mulk xonimni zaharlab o‘ldirgan. 

10. Amir Temurning 1395 yilda 
To‘xtamishxon ustidan qozongan g‘alabasi 
ruslarning mug‘ullar zulmidan ozod 
bo‘lishini 200 yilga tezlashtirgan.

Termiz davlat universiteti San'atshunoslik fakulteti 2-bosqich talabasi Mardanova Muyassar.