JavaScript haqida boshlang'ich ma'lumotlar

JavaScriptda o'zgaruvchilar:

O'zgaruvchilar (variables): O'zgaruvchilar, ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi. Ularning qiymati dastlab bo'sh, keyinchalik o'zgartiriladi.

Konstantalar (constants): Konstantalar o'zgarmas qiymatlarga ega o'zgaruvchilar. Ularning qiymati dastur boshlangichidan so'ng o'zgartirilmaydi.

Obyektlar (objects): Obyektlar, turli turdagi ma'lumotlarni birlashtirish uchun ishlatiladi. Ular xususiyatlardan (properties) va metodlardan (methods) iborat.

Massivlar (arrays): Massivlar, bir-biriga oid elementlarni o'z ichiga oladi. Ularning har bir elementi indeks orqali chaqiriladi.

Funksiyalar (functions): Funksiyalar, biror amalni bajarish uchun ishlatiladi. Ular ma'lumotlarni qabul qilish, ularni qaytarish, yoki boshqa amallar bajarish uchun ishlatiladi.

Classlar (classes): Classlar, obyektlarni yaratish uchun qo'llaniladi. Ularning tarkibi xususiyatlar (properties) va metodlar (methods) bo'ladi.

Asosiy obyektlar (primitive types): Number, String, Boolean, Undefined, Null, Symbol kabi asosiy obyektlar JavaScriptda uchraydi. Bu obyektlar mantiqiy qiymatlarni ifodalaydi.

Operatorlar (operators): Operatorlar, qiymatlarni solishtirish, bir-biriga qo'shish, ayirish, ko'paytirish, bo'lish, tenglikni tekshirish kabi amallar uchun ishlatiladi.

Conditional statements (shartlar): If, else if, else operatorlari, belgilangan shartlar bo'yicha amallarni bajarish uchun ishlatiladi.

Looplar (cycles): For, while, do while looplari, biror amalni takrorlash uchun ishlatiladi.

JavaScriptda ozgaruvchilar, konstantalar, obyektlar, massivlar, funksiyalar, classlar va boshqa elementlar, dasturlashda turli vazifalarni bajarish uchun qo'llaniladi.

JavaScript syntax - bu bir qoidalar desak ham bo'ladi, quyida bularga misol keltirishimiz mumkin:

1) Peremenlar (Variables): O'zgaruvchilarni kiritish uchun let, const, yoki var kalit so'zlari e'lon qilinadi.

let x = 5;
const name = Mirabbos;
var age = 20;

var haqida

var x = 10;
console.log(x); // 10

if (true) {
    var x = 20; // Ushbu o'zgaruvchi x global o'zgaruvchi sifatida qaraladi
    console.log(x); // 20
}

console.log(x); // 20, chunki if blokida o'zgaruvchi qiymati o'zgartirildi

var bilan e'lon qililgan o'zgaruvchilar funksiya miqyosida global o'zgaruvchi sifatida qaraladi. Shuning uchun, agar var bilan e'lon qilingan o'zgaruvchini blok ichida o'zgartirsangiz, o'zgaruvchi global miqyosidagi qiymati ham o'zgargan bo'ladi.

const haqida

const pi = 3.14159;
console.log(pi); // 3.14159

// pi = 3.14; // Error: Assignment to constant variable.

if (true) {
    const pi = 3.14; // Yangi o'zgaruvchini blok ichida e'lon qilamiz
    console.log(pi); // 3.14
}

console.log(pi); // 3.14159, chunki global o'zgaruvchi qiymati o'zgartirilmadi

Yuqoridagi misolda pi o'zgaruvchi const bilan e'lon qilindi va uni global miqyosida e'lon qilindi. Bunaqa o'zgaruvchiga yangi qiymat berish urfida xato chiqadi, shuning uchun pi = 3.14; qatordan oldin qo'yilganlar.

const bilan e'lon qilingan o'zgaruvchilarning qiymati boshlang'ich qiymat berilgandan so'ng o'zgartirib bo'lmaydi.

let haqida

let y = 10;
console.log(y); // 10

if (true) {
    let y = 20; // Yangi o'zgaruvchini blok ichida e'lon qilamiz
    console.log(y); // 20
}

console.log(y); // 10, chunki global o'zgaruvchi qiymati o'zgartirilmadi

Yuqoridagi misolda y o'zgaruvchi let bilan e'lon qilindi va uni global miqyosida e'lon qilindi. Agar let bilan e'lon qilingan o'zgaruvchini blok ichida o'zgartirsangiz, blokdan tashqari uni chaqirganingizda global qiymati qoladi.

2) Massivlar (Arrays): Ma'lumotlar ro'yxatini saqlash uchun massivlar ishlatiladi.

let fruits = ["olma", "banan", "uzum"];
console.log(fruits[0]); // "olma"

3) Ob'ektlar (Objects): Key-qiymat juftliklari bilan ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi.

let person = {
  name: "John",
  age: 30
};

console.log(person.name); // "John"

Bu sintaksisining yordamida JavaScriptda tushunarli va samarali dasturlar yozish mumkin.

Data types

JavaScriptda quyidagi o'zgaruvchan ma'lumot turlari (data types) mavjud:

1) Sonlar (Numbers): Butun sonlar va o'nlik sanoat sonlari uchun ma'lumot turi mavjud.

let x = 5;      // Butun son
let y = -3.14;   // Manfiy son

2) Matnlar (Strings): Matnlar uchun ma'lumot turi. Matnlar tirnoq (' ' yoki " ") ichida yoziladi.

let name = "Mirabbos";
let message = 'Assalomu alaykum';

3) Boole (Boolean): Faqat ikki qiymatni qabul qiladi: true yoki false.

let isStudent = true;
let isWorking = false;

4) Massivlar (Arrays): Ma'lumotlar ro'yxatini saqlash uchun ishlatiladi.

let fruits = ["olma", "banan", "uzum"];

5) Ob'ekt (Object): 2 va undan ortiq ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi.

let person = {
  name: "John",
  age: 30
};

6) Noto'g'ri (Null): Obyektni olmayotgan ma'lumot turini anglatadi.

let value = null;

7) Noma'lum (Undefined): Obyektni olmayotgan yoki ma'lumot berilmagan holatni anglatadi.

let variable;

8) Funksiya (Function): Kodni birlashtirib qaytaradigan ob'ekt.

function sum(a, b) {
  return a + b;
}

Operatorlar

JavaScriptda operatorlar, qiymatlarni solishtirish, bir-biriga qo'shish, ayirish, ko'paytirish, bo'lish, tenglikni tekshirish kabi amallar uchun ishlatiladi. Quyida operatorlar:

Arifmetik operatorlar: + (qo'shish), - (ayirish), * (ko'paytirish), / (bo'lish), % (qoldiqni olish).
Qo'shish operatori (+): Sonlarni yoki matnlar qo'shish uchun ishlatiladi.
Ayirish operatori (-): Sonlarni ayirish uchun ishlatiladi.
Ko'paytirish operatori (*): Sonlarni ko'paytirish uchun ishlatiladi.
Bo'lish operatori (/): Sonlarni bo'lish uchun ishlatiladi.
Qoldiq operatori (%): Sonlarni bo'lishda qoldiqlarni olish uchun ishlatiladi.
Taqqoslash operatorlari: == (tengmi), != (teng emasmi), === (striktni tengmi), !== (striktni teng emasmi), > (katta), < (kichik), >= (katta yoki teng), <= (kichik yoki teng).
Mantiqiy operatorlar: && (va), || (yoki), ! (inkor).
Tenglik tekshiruvchi operator (==): Qiymatlarni solishtiradi, agar ularning qiymati bir biriga teng bo'lsa, true qaytaradi.
Mantiqiy yig'indi operatori (||): Agar operandlardan biri true bo'lsa, true qaytaradi.
Inkor operatori (!): Qiymatni inkor qiladi, ya'ni true bo'lsa false, false bo'lsa true qaytaradi.

Operatorlar JavaScriptda o'zgaruvchilarni solishtirish, mantiqiy amallar bajarish va boshqa ishlar uchun qo'llaniladi. Raqamlar bilan amal qilish, qiymatlar o'rtasida taqqoslash, mantiqiy amallar bajarish, va boshqa amallar uchun JavaScript operatorlarini qo'llash mumkin.

Taqqoslash operatori:

JavaScriptda taqqoslash operatorlari, qiymatlarni solishtirish uchun ishlatiladi. Bu operatorlar mantiqiy amallar bajarishda va shartlarni tekshirishda foydalaniladi. Quyidagi taqqoslash operatorlari mavjud:

== (Tenglik operatori): Qiymatlarni solishtiradi va ularning tengligini tekshiradi. Mantiqiy konvertatsiya qiladi.Masalan, 5 == "5" ifodasi true qiymatni qaytaradi, chunki qiymatlar mantiqiy ravishda bir biriga teng.
!= (Teng emas operatori): Qiymatlarni solishtiradi va ularning teng emasligini tekshiradi.Masalan, 5 != "5" ifodasi false qiymatni qaytaradi, chunki qiymatlar mantiqiy ravishda bir biriga teng.
=== (Striktni tenglik operatori): Qiymatlarni solishtiradi va ularning turini ham, qiymatini ham va mantiqiy qiymatini ham tekshiradi. Mantiqiy konvertatsiya qilmaydi.Masalan, 5 === "5" ifodasi false qiymatni qaytaradi, chunki birinchi qiymat son, ikkinchisi esa matn.
!== (Striktni teng emas operatori): Qiymatlarni solishtiradi va ularning turini, qiymatini va mantiqiy qiymatini tekshiradi. Mantiqiy konvertatsiya qilmaydi.Masalan, 5 !== "5" ifodasi true qiymatni qaytaradi, chunki birinchi qiymat son, ikkinchisi esa matn.

Taqqoslash operatorlari o'zgaruvchilarning qiymatlarini solishtirishda va shartlarni tekshirishda juda foydalaniladi. Mantiqiy amallar bajarishda ular juda katta ahamiyatga ega.

O'zlashtirish operatori:

o'zlashtirish yoki assignment operatori (=) o'zgaruvchilarga qiymat berish uchun ishlatiladi. Misol uchun:

let x = 5; // x o'zgaruvchisiga 5 qiymatini o'zlashtiramiz
let y = 10; // y o'zgaruvchisiga 10 qiymatini o'zlashtiramiz

x = x + y; // x o'zgaruvchisiga x va y qiymatlari yig'indisini o'zlashtiramiz
console.log(x); // 15, chunki x = 5 + 10 = 15

y += 5; // y o'zgaruvchisiga y qiymati va 5 ni qo'shamiz va natijani y o'zgaruvchiga o'zlashtiramiz
console.log(y); // 15, chunki y = 10 + 5 = 15

Bu misolda, x va y o'zgaruvchilariga qiymat berish uchun = operatori ishlatilgan. x += 5; ifodasi esa x = x + 5; ifodasiga teng. O'zlashtirish operatori o'zgaruvchi qiymatini o'zgartirish uchun ham ishlatiladi.