Nike va Apple bu Marketing Karparatsiyasi ekanligini bilarmidingiz ?
Ha, umuman olganda,buni aniqlash uchun Nike’ning biznes modelini va ishlab chiqarish zanjirining qanday ishlashini ko’rib chiqish kerak bo’ladi. Keling, buni batafsil tahlil qilamiz:
Nike’ning biznes modeli qanday ishlaydi?
Nike o‘zi poyabzal yoki kiyim ishlab chiqarmaydi. U bu jarayonni Yue Yuen Industrial (Holdings) Limited kabi tashqi ishlab chiqaruvchilarga topshiradi.
• Masalan, Yue Yuen Industrial Nike uchun poyabzal ishlab chiqaradi va har bir juft uchun taxminan $20 narx oladi.
• U ustiga o‘zining $2 marjasini qo‘shadi, shunda umumiy narx $22 bo‘ladi.
• 2. Riteyllerga yetkazib berish
Nike mahsulotlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri mijozlarga sotmaydi, balki JD Sports, Foot Locker, Dick’s Sporting Goods kabi riteyllerlarga beradi.
• Riteyller Nike’dan mahsulotni taxminan $100 ga sotib oladi.
JD Sports yoki boshqa riteyllerlar ushbu mahsulotni mijozlarga $150 ga sotadi.
• Riteyllerning savdo marjasi katta bo‘lishi mumkin (ular marketing, do‘kon ijarasi va boshqa xarajatlarini qoplaydi).
Nike poyabzalni o‘zi ishlab chiqarmaydi va riteyl do‘konlarida ham sotmaydi, balki asosiy e’tiborni marketingga, brendni targ‘ib qilishga va innovatsiyaga ( R&D ) qaratadi.
• Nike sportchilar, ta’sirchan shaxslar (influencerlar), reklama va innovatsiyalar orqali brendni mashhur qiladi.
• Bu esa mahsulotning premium narxda sotilishiga imkon yaratadi.
• Yue Yuen Industrial poyabzal ishlab chiqaradi va $22 ga sotadi.
• Nike bu mahsulotni riteyllerlarga $100 ga sotadi.
• Riteyllerlar (JD Sports, Foot Locker) bu mahsulotni $150 ga mijozlarga sotadi
• Nike bu yerdan $78 foydani ko'radi bu esa eng katta marja
• Nike’ning asosiy roli – brendni yaratish va marketing qilish. U innovatsiya, dizayn, hamkorlik va reklama orqali yuqori marjani ta’minlaydi.
Bu model “asset-light” (yengil aktivlar bilan ishlash) strategiyasiga asoslangan bo‘lib, Nike ishlab chiqarish bilan shug‘ullanmasdan daromad olishiga imkon beradi.
Nike kabi “asset-light” (yengil aktivlar bilan ishlovchi) va outsourcing modeliga asoslangan kompaniyalar juda ko‘p. Ularning aksariyati ishlab chiqarish bilan shug‘ullanmaydi, balki brend yaratish, dizayn va marketing orqali katta foyda oladi.
Nike modelida ishlaydigan boshqa kompaniyalar
• Nike’ning asosiy raqibi bo‘lib, deyarli xuddi shunday biznes modelga ega.
• Adidas ham o‘z poyabzal va kiyimlarini outsourcing orqali ishlab chiqaradi (masalan, Yue Yuen Industrial bilan ishlaydi).
• Asosiy daromadini marketing, dizayn va brend yaratish orqali oladi.
• Apple o‘z iPhone, Macbook yoki AirPods’larini ishlab chiqarmaydi.
• Ishlab chiqarish Foxconn, Pegatron va TSMC kabi kompaniyalarga outsourcelangan.
• Apple faqat dizayn, marketing va ekotizim yaratish bilan shug‘ullanadi.
• iPhone narxi $1000 bo‘lsa, Apple’ning ishlab chiqarish tannarxi taxminan $400–$500, qolgani esa sof foyda va operatsion xarajatlar.
• Starbucks o‘zining qahvasini o‘zi yetishtirmaydi yoki qadoqlamaydi, balki yetkazib beruvchilardan tayyor mahsulot oladi.
• Asosiy daromadini brend, mijoz tajribasi va marketing orqali oladi.
• Ularning katta narxlari (premium pricing) shunchaki qahva uchun emas, balki tajriba va brend uchun.
4. LVMH (Louis Vuitton, Dior, Gucci, Prada va boshqalar)
• Ushbu premium brendlar faqat dizayn va marketing bilan shug‘ullanadi.
• Ishlab chiqarish outsourcing qilingan yoki maxsus ishlab chiqarish sexlarida amalga oshiriladi.
• Brend kuchi va marketing tufayli $50 tannarxdagi sumkani $2000 ga sotish mumkin.
• Ilgari Tesla o‘z zavodlariga ega bo‘lmagan va barcha ishlab chiqarish jarayonlarini uchinchi tomon kompaniyalarga outsourcelagan.
• Bugungi kunda Tesla o‘z zavodlarini ochgan bo‘lsa ham, ba’zi qismlar (batareya, mikrochiplar) hali ham outsourcing orqali ishlab chiqariladi.
• Kam kapital talab qiladi – kompaniyaga yirik zavodlar qurish shart emas.
• Asosiy e’tibor brend va marketingga qaratiladi – shu sababli narxlar yuqori bo‘lishi mumkin.
• Moslashuvchanlik yuqori – ishlab chiqarish hamkorlarini o‘zgartirish mumkin.
• Tez o‘sish imkoniyati – kompaniya o‘z zavodlariga qaram bo‘lmaganligi uchun tez global kengayishi mumkin.
Nike, Apple, Starbucks, Tesla kabi kompaniyalar ishlab chiqarishga pul sarflash o‘rniga, brend yaratishga va mijoz tajribasiga e’tibor berishadi. Shu sababli ular premium narxlarda mahsulot sotib, yuqori foyda olishadi.
Quyida Apple misolida tushuntiraman: Apple qurilmalarining turli komponentlarini ishlab chiqaruvchi kompaniyalar ro‘yxati keltirilgan. Apple o‘zi hech qanday komponent ishlab chiqarmaydi, balki butun dunyo bo‘ylab turli kompaniyalardan detallarni sotib olib, mahsulot yig‘ishni tashkillashtiradi. Bu outsourcing biznes modeli ning yaqqol misoli.
Apple komponent yetkazib beruvchilari:
Komponent Ishlab chiqaruvchi Camera Sony (Yaponiya) Audio chips Cirrus Logic (AQSh) Battery Samsung (Janubiy Koreya) Battery Sunwoda Electronic (Xitoy) Camera Qualcomm (AQSh) Accelerometer Bosch Sensortech (Germaniya) 3G/4G/LTE chiplar Qualcomm (Xitoy) Compass AKM Semiconductor (Yaponiya) Ekran Corning (AQSh) Gyroscope STMicroelectronics (Shveytsariya) Fleshka xotira Toshiba (Yaponiya) Fleshka xotira Toshiba (Yaponiya), Samsung (Janubiy Koreya) LCD ekran Sharp (Yaponiya), LG (Janubiy Koreya) A seriya protsessor Samsung (Janubiy Koreya), TSMC (Tayvan) Touch-screen controller Broadcom (AQSh) Touch ID Xintec (Tayvan) Wi-Fi chip Murata (AQSh)
• Apple faqat brend yaratish, dizayn, marketing va ekotizim qurish bilan shug‘ullanadi.
• Ishlab chiqarish xarajatlari past bo‘ladi, chunki turli yetkazib beruvchilar raqobat qilgani uchun narxlar arzonlashadi.
• Apple mahsulotlariga premium narx qo‘yadi (masalan, iPhone $1000 bo‘lsa, ishlab chiqarish tannarxi taxminan $400–$500).
• Kompaniyaning asosiy kuchi innovatsiyalar va mijoz tajribasi ni yaxshilashga qaratilgan.
Apple va Nike kabi outsourcing biznes modeliga asoslangan. U o‘zi hech narsa ishlab chiqarmaydi, lekin dunyoning eng qimmat kompaniyalaridan biri hisoblanadi. Asosiy daromadini marketing va ekotizim orqali oladi.
Kuzatishda davom eting! Foydali bo‘lsa, olov qo‘ying! 🔥
https://t.me/muslim_ansoriy - Obuna bo'ling!