Har bir nuqtayi nazar qo'shimcha qo'l beradi
Muallif turli sohani tinglashni yaxshi ko'radi. Hech narsa tushunmaydigan sohamizda nimadir o'rganishdan doim foydali bo'lgan. Loyihada ham har xil yordamning iqtiboslarini olib chiqdik. Yozuvchi, faylasuf, so'fi, professor, tadbirkor, menejer, investor, siyosatchi, olim, ixtirochi...
Bugun yana bir kasb egalaridan iqtibos olamiz. U turadigan odamlarni topish qiyin. Har tarafga yurib intervyu bera olmaydilar. Ishlayotgan tashkilotlari nomini etolmaydilar. Qayerda ishlashlarini etishsa, do'stdan, dushman ko'payadi. Manimcha tushunib bo'lding. Gap foydasi haqida ketvotti. Uchta harfli tashkilot deyisharmidi?
Yillar yordam ikki dona muallifga ko'zim tushgan xolos. Bittasi Sheyn Parrish. O'tmishda uch harfli tashkilot xodimi. Katta ehtimol tahlilchi yoki josus bo'lgan bo'lsa kerak.
Ikkinchisi, Endryu Bustamante. O'tmishda Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA) josusi. Fridmanning intervyulari orasida uniki eng ko'p ko'rilgani.
To'rt soatlik intervyu YouTube dagi eng qiziq videolardan biri bo'lsa kerak. Suhbat o'rniga Fridman mehmondan yosh tinglovchilar uchun maslahat so'raydi. Josuslarning usullaridan o'rgating deydi. Javobi yaxshigina foydali bo'lgan.
Bu savolga yillar javobim o'zgarmay kelgan. Eng muhim ko'nikma bu – nuqtayi nazarni (perspektiva) o'zgartira olish ko'nikmasi. Bu ko'nikma bittada hamma narsani o'zgartirib yubora oladi. Biz hamma narsaga o'z nuqtayi nazarimizdan qarashga o'rganib qolganmiz. O'z otam va o'gay otam manga doim etishardi. Ko'rishni xohlagan narsamizni ko'ra. nuqtayi nazar voqelikka aylanadi. Har bir odamning nuqtasini nazari o'ziga xos. Unga ega bo'lishda hech qanday ustunlik yo'q.
Odamlar o'z nuqtasini nazarlaridan kecha olmaydilar. Boshqalarning fikrini o' bilan ovora bo'ladilar. Bahsda yutishning eng zo'r usuli esa o'z nuqtayi nazaridan kecha olib, boshqa ko'zi bilan qarab ko'rishda. Mana shu usul bilan karyerada oldinga o'tib ketish mumkin. Mana shu usul bilan boshqadan ko'proq sotish mumkin. Shunchaki boshqa odamning o'rniga o'zingni qo'yib ko'rasan. "Dunyo bu odamning ko'ziga qanday ekan-a?" deb o'ylab ko'rasan.
O'ta kam odam bu ishni qiladi. Qila oladi.
Qo'shilmaslikning iloji yo'q. Eng buyuk odamlar boshqalar ko'zi bilan qaray odamlar. Eng buyuk olimlar oddiy odamlar tilida gapira oladi. Eng buyuk o'qituvchilar o'quvchilik vaqtini unutmagan. Eng buyuk yozuvchilar o'quvchi bilan bir xil nafas oladi. O'zining dunyoqarashi bilan qaray oladigan darajada. Hammada o'zining qarashi bor. Bizga boshqa ko'zi bilan qaraydiganlar yetishmaydi.
Tarixchi Durantlar insoniyat tarixiga bag'ishlab 11 ta jildlik kitob kitobgan.
O'qimoqchi bo'lgan odam qo'rqib ketadi:
Ellik yil umrlarini tarixga bag'ishlagan olimlar ko'pchilik buncha hajmni o'qimasligini sezishgan bo'lishi kerak. Shu sabab balki "Insoniyat tarixidan darslar" degan kichikroq kitobni ham chiqarishdi. Voqealarni o'qib o'tirmaysan. Darslarni o'rganasan. Eng foydali darslardan biri bunday :
Tarixni o'qiginki atrofda bo'layotgan voqealarga nisbatan chidam paydo bo'lsin. (Ya'ni bo'layotgan voqealardek ishlar va undan ham yomonrog'i, oldin ham bo'lganini yodingda tut - AR) San ham adashayotganingni tushun. Shunda boshqalarning adashuvini hurmat qilasan.
Durantlar ham boshqa ko'zi bilan qaray maslahat bervotti. Boshqalarning ishlari/xatolariga nisbatan sabrga chaqirvotti. Yuqorida eslaganimiz Shane Parrish ham dunyoqarashni uchun 4 ta boblik kitob yozgan . Boshqalar ko'zi bilan qaray foydalanish ham muhim deb hisoblaydi. Ikkita josusning maslahati bir xil. Tasodifmi? Manimcha yo'q.
Gapirishga oson. Amalga kelganda ko'pchiligimiz odamlarni ko'p o'rniga, malomat qilib qo'yamiz.
Ingliz tilini 6 oygina bo'lsa ham o'qigan odam mana bu e'lonni ko'rsa kulgisi keladi:
6 oyda IELTS olish kuniga 10 soat dars qilganda ham 1% odamga nasib qiladi. Bunga ishonuvchilarni malomat qilish oson. Kel endi, shuni o'qiyotgan odamning ko'zi bilan qaraylik. 10 yil maktabda o'qimagan. 11-sinfga keldi. Institutga kirmoqchi. 6 oy vaqti qolgan. Yoki Koreyadan o'qish/ish taklifi tushvotti. IELTS kerak. Til o'rganish umuman yo'q. Katta ehtimol bunday odam bu reklamaga ishonadi. Nega ularni ham mumkin. Ishonsa, o'xshasa, hayoti yaxshilanib ketadi. Bor umidi bo'lgan.
Yoki mana bu e'lonni o'qiylik:
"Kim ham bu e'longa ishonardi? Ishonish uchun go'l bo'lish kerak" deb o'ylaymiz. Hatto "Daromad" so'zi ham to'g'ri yozilmagan. Kim san uchun 2 soatda pulingni 20 barobar ko'paytirib beradi?
Endi boshqa nuqtayi nazar bilan qarab ko'raylik. E'lon twitterda chiqmayapti, Reelsda chiqvotti. Ko'rayotgan odamning tahlilga vaqti yo'q. Tahlil va Instagram bir-biriga teskari so'zlar. Ko'rayotgan odamlar orasida birdaniga pul kerak bo'lib qolganlar bor. Bolasi kasaldir. Qarzining muddati kelib qolgandir. Kvartirasining to'lovi o'tayotgandir. Mana shu e'longa ishonchni xoxlab qoladi. "Qasam ichvotti-ku. Kafolat deyvotti". Ichkarida mana shu gaplar aylanadi.
Muallif bir bino egasini tanir edi. Millioner. Hurmatli oka. Muammolarni talashib hal o'tib ketardilar. Sal narsaga urishib ketardi. "Nega boshqa bino egalariga o'xshab, og'ir bosiq emas?" Hayron bo'lardik.
Bir kuni uzoq suhbatlashib qoldik. Otasiz katta bo'lgan ekanlar. 8 yoki 9 ta farzand bo'lgan ekan. Bulardan kattalarining birortasi hozir tirik qolmabdi. Maktabga chiqmasdanoq Chorsuda oldi-sotdini yuborgan ekanlar. Yetim deb necha marta uxlatishgan. Aldashgan. Haqqini berilmagan. Onalariga yordam. Uka-singillarni boqish. Birga yashab turgan akalarini yo'qotish. Ularning nuqtayi nazaridan qaralsa, bizlar ota-ona bag'rida katta bo'lgan erkatoylarmiz.
Amerikadagi eng katta kompaniyalardan General Electric rahbarini tanqid qilishardi. Ishini eplay olmayapti deyishardi. 16 yil ishlaganidan so'ng qarorga qaror. Shunda Jeff Immelt o'zidan keyin kelgan rahbarga etadi: " San qilmayotgan har qanday ish oson ko'rinuradi. Chetdan turib gapirish oson . Keyin Immelt maqolasida etib ketadi : Tanqid oson. To'g'rilash qiyinroq.
Har bitta nuqtayi nazar bitta qo'shimcha qo'l degani . Qancha ko'p bo'lsa, shuncha kattaroq ishlar qila olamiz. Shuncha ko'proq odam bilan kelisha olamiz. Shuncha nizolarimiz kichik bo'ladi. Demak, endigi muhim savol bunday bo'ladi:
Qanday qilib nuqtayi nazar qo'shamiz?
Muallif bir qiziq narsaga e'tibor beradi. Uch yoshimizdan bog'chaga chiqamiz. O'zimizga teng bolalarga qo'shib qo'yishadi. Shu bilan 22 yoshimizgacha faqat tengdoshlarimiz bilan o'qiymiz. 19 yil o'zimizdan kattalar va kichiklarning dunyoqarashidan bexabar yuramiz. Aka-singillari bilan dildan gaplashadigan kam topiladi. Ishonur)
Undan tashqari Sotsiologiyada Homofiliya birlashmasi bor . Odamlar o'ziga o'xshashlar bilan vaqt o'tkazishni xoxlaydi. O'zimizga o'xshagan din, millat, yosh, jins, kasb egalari bilan gaplashishni yaxshi ko'ramiz. Daromadimiz oshgan sari eski do'stlarimiz yoqmay qoladi. Kasbimiz o'zgarsa, eski kasbdoshlar bilan aloqani kamaytiramiz. Ko'chib ketsak, yangi joydagi tanishlarga ko'proq e'tibor beradi. bitta joyda yashashda davom etadi.
Boshqa korxonadagi bilan ko'rishganda unimiz xodimlarimiz. Ayblashga o'tamiz. Nizolar kelib chiqadi.
Xalqni tushunmaydigan amaldorlar. Rahbarlarni tushunmaydigan odamlar. Mijozini tushunmaydigan kompaniyalar. Bolasini tushunmaydigan ota-onalar. Ota-onasini tushunmaydigan bolalar. O'quvchini tushunmaydigan o'qituvchilar. Sherigini tushunmaydigan hamkorlar. Nuqtayi nazar yetishmasa shunday nizolar kelib chiquradi.
Yechim esa shu ishlarning teskarisi bo'lsa kerak. Suhbatdoshlarimizni rang-barang qilish. Bobomiz tengilar bilan gaplashib turish. Olimlar oldidan qolmas. O'zimizdan kattalar bilan hamda Yosh bolalar bilan suhbatlashish. Haydovchilar fikrini ishlatish. O'ta boylarning ham g'amlariga quloq solish. Musofirlar bilan o'tirish. Bechoralar bilan birga bo'lish. Amaldorlarni eshitib ko'rish. O'zimizga o'xshamaganlar suhbatini, o'xshaganlar suhbatidek axtarish. Gaplashganda ham eshitib qo'yish emas. Qilayotgan ishlarining sabablarini so'rash. Nega shu qarorga kelganlariga olish.
Shu joyida bitta bor. Boylar bilan ko'p gaplashish shukrning kamayishiga olib boradi. Yosh bolalar bilan ko'p gaplashish bolalarga o'xshab qolishga olib boradi. Johillar bilan ko'p gaplashish, ularga o'xshab qolishga olib boradi. Amaldorlar bilan ko'p gaplashish noo'rin havasga olib boradi.
Ular bilan, dunyoqarashini bilib, tezlik bilan suhbatlashish mumkin bo'lsa kerak. asosiy e'tibor ro'yxatdagi qolganlarga berilsa bo'ladi. olimlar, buyuklar, dovyuraklar, yoshi ulug'lar suhbati katta foyda bo'ladi.
Yuqori sanaganlarimiz orasida eng tez qila olamiz va eng foydalisi kattalar suhbatini olish bo'lsa kerak. Solih ishlarda o'tgan buncha umr, ancha nuqtayi nazar olib kiradi
Faqat o'zimizga o'xshaganlar bilan gaplashursak, o'zimizga o'xshamaganlar bilan qiynalib qolamiz. Bolalarni jiddiy bo'lmasak, ular ham bizni jiddiy olishmaydi. Kattalardagi hikmatni eshitmasak, o'sha hikmat uchun umrimiz bilan to'laymiz. Buyuklar kitoblarini o'qimasak, atrofdagilar yashayotgan hayotni yashayveramiz. Safar qilib turmasak, turgan joyimizni dunyoning markazi deb ko'ra boshlaymiz. Boshqalarning holatini ko'rsatadini xoxlamasak, "nega unday" deb siqiluramiz. Tushunishgani boshlasak, siqilish harakat, do'stlarimiz ko'payadi.
Eng muhimi esa, shu kungacha biror kimsa ko'proq nuqtayi nazari bo'lganidan afuslanmagan. Qiynalmagan. Dunyoga faqat o'zini ko'zi bilangina boqadiganlar ko'p qiynaladi. Faqat, qiynalayotganini ko'rish uchun nuqtayi nazar yetishmaydi.