Alışveriş

Alışveriş merkezleri (AVM’ler) günümüz modern kent yaşamında tüketim anlayışı ve kültürünün geçirdiği dönüşümün mekan boyutunu yansıtan önemli örneklerdir. Türkiye’de 1980’leri takiben yerleşen liberal ekonomi ve değişen küresel etkenler, AVM’leri kentsel kimliğin bir parçası haline getirmede etkili olmuştur. AVM’lerin gençlerin sosyal dünyalarının önemli bir parçası olduğu düşünüldüğünde, ‘AVM ve gençler’ üzerine yoğunlaşmak önem taşımaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, bir taraftan 13-19 yaş grubundaki gençlerin kent yaşamındaki boş zaman ve boş zaman mekan kullanımı irdelenirken, diğer taraftan AVM’lerin bu mekanlar içerisinde nerede durduğunu sorgulamaktır. Bunun yanı sıra, AVM’lerin fiziksel ve sosyal çevrelerinin ve bunların tasarımla olan ilişkilerinin gençler tarafından nasıl algılandığı sorusu da çalışmanın temel hedefi olarak belirlenmiştir. Bu amaçla, Ankara Migros Alışveriş Merkezi’nde bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verisi gözlem ve 13-19 yaş grubundaki 104 gençle yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Tüketicilerin elektronik alışveriş hakkındaki görüşlerinin incelenmesi, birçok ülkede yaygın olan elektronik alışverişin ülkemizde neden daha az tercih edildiğinin gösterilmesi açısından önemlidir. Literatür incelendiğinde internet üzerinden alışveriş konusunda daha çok yetişkinler üzerinde araştırma yapıldığı fakat üniversite öğrencilerinin görüşlerini kapsayan ve öğrencilerin internet üzerinden alışverişe ilişkin davranış ve tutumlarını sosyo-psikolojik bir model olan planlı davranış teorisini temel alarak ortaya koyan çok fazla çalışmaya rastlanılmadığı görülmektedir. Ancak yapılan çalışmalar, tüketicilerin online alışverişe yönelik risk ve fayda algılamalarını, yaşam koşulları ve bulundukları yerlerin internet üzerinden satın alma davranışlarını nasıl etkilediğini, çevrim içi
alışveriş kaygılarını ortaya koyması bakımından önemlidir. Bu açıdan öğrencilerin internet üzerinden alışverişe ilişkin tutum ve davranışlarını etkileyen faktörler arasındaki ilişkiyi planlı davranış teorisi modeli yardımıyla ortaya koymak amacıyla hazırlanan çalışmanın; literatüre ve internet üzerinden tüketicilere ulaşan firmalara, gelecekte doğru stratejilerin belirlenmesi açısından ışık tutacağı söylenebilir. Araştırma bulgularına göre, 13-19 yaş grubu için en çok tercih edilen boş zaman mekanı AVM’lerdir. AVM’nin konumu ve evlerinden AVM’ye ulaşım kolaylığı gibi fiziksel çevre etkenleri gençler için AVM tercihlerinde öncelikli nedenler olarak belirlenmiştir. Değerlendirme yüzdelerine ve görüşmeler sırasında yapılan gözlemlere bakıldığında, 13-19 yaş grubu gençlerin etraflarını saran fiziksel çevre ve fiziksel çevreyle ilgili unsurlara çok da dikkat etmedikleri ve fiziksel çevreyi oluşturan bileşenlerin neler olduğuna dair detaylı ve derinlemesine bilgi sahibi olmadıkları gözlemlenmiştir. Bu bağlamda düşündüğümüzde, gençlerin fiziksel çevre, ona ilişkin sorunlar ve tasarıma ilişkin ilgisizlikleriyle, sosyal çevre ve toplumsal konulara verdikleri öncelikleri daha detaylı araştırmalarla incelenmesinde fayda olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmanın temel amacı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’nde eğitim gören öğrencilerin internet üzerinden alışveriş yapma durumlarına ilişkin tutum ve davranışlarını Planlı Davranış Teorisi (PDT) aracılığıyla önerilen bir YEM yardımıyla açıklamaktır. Çalışmada, ayrıca internet üzerinden alışveriş yapan öğrencilere ilişkin somut veriler elde edilerek, web üzerinden tüketicilere ulaşan firmalar için doğru stratejik hedeflerin belirlenmesi amaçlanmaktadır.