Интеллект турлари ва тавсифлари
Интеллектнинг 8 тури:
- Интеллектнинг лингвистик тури
- Мантиқий ва математик ақл
- Интеллектнинг визуал-фазовий тури
- Интеллектнинг мусиқий тури
- Интеллектнинг тана-кинестетик тури
- Интеллектуал интеллект тури
- Ижтимоий разведка
- Интеллектнинг натуралистик тури
Интеллект турлари 8 тоифага бўлинади:
- Тилшунослик.
- Мантиқий ва математик.
- Визуал фазовий.
- Мусиқий.
- Тана кинестетикаси.
- Интраперсонал (экзистенциал).
- Шахслараро (ижтимоий).
- Табиий.
Одам маълум ҳаракатларга туғма мойилликка эга. Бу шахснинг қайси турига киритилиши кераклигини аниқлайди. Шунинг учун, баъзи одамлар математика соҳасида жуда ақлли, аммо шахслараро муносабатлар ҳақида гап кетганда унчалик яхши бўлмаслиги мумкин. Фавқулодда мусиқачи ўзини сўз билан ифода этиш қобилиятига эга бўлмаслиги мумкин.
Интеллектнинг лингвистик тури
Булар "сўзлар билан жонли ҳаракат" қилишни яхши кўрадиган ва биладиган одамлардир. Улар эрта гапиришни, ўқишни ва ёзишни ўрганадилар. Улар мураккаб матнни осонгина тушуна оладилар ва ўз фикрларини ифода этишда жуда яхши натижаларга эришадилар. Масалан, ақл-идрокнинг лингвистик турига эга бўлган одамлар, агар у диаграмма шаклида эмас, балки матн шаклида тақдим этилса, мебелларни йиғишда кўрсатмаларга амал қилишни осонлаштиради. Улар ҳар қандай чет тилини бемалол ўрганишлари мумкин, шунинг учун кўп қиррали тиллар орасида ақлнинг барча турлари орасида лингвистик устунлик қилади.
Ривожланиш учун улар кўп ўқишлари ва ўз фикрларини қоғозда баён қилишлари керак. Бу ҳар қандай нарса бўлиши мумкин: кундалик, блог, Твиттер ва фантастика. Кроссворд ва сўз ясовчи каби сўз ўйинларини ўйнаш. Чет тилни ўрганиш ажойиб машқ бўлади.
Карьера: журналистика, ҳуқуқшунослик, реклама, бошқа тиллардан таржима қилиш, ёзув.
Мантиқий ва математик ақл
Ақл-идрокнинг асосан мантиқий-математик турига эга бўлган одамлар мавҳум масалаларни ечишга, ҳисоб-китобларга ва объектлар сонини осонликча ҳисоблашга мойил. Масалан, кечки овқат учун чек миқдорини тақсимлаш керак бўлганда, компанияда ҳар доим буни онгида аниқ бажарадиган одам бўлади. Эҳтимол, айнан шу турдаги ақл эгаси бўлиши мумкин.
Ривожланиш учун ақлнинг мантиқий-математик тури Судокуни ҳал қила олади, ўйинлар ўйнайди, шахмат ўйнайди ва онгдаги кундалик математик муаммолар билан курашади.
Карьера: бухгалтер, муҳандис, детектив, таҳлилчи, молиячи, дастурчи.
Интеллектнинг визуал-фазовий тури
Унинг эгалари ерни жуда яхши бошқаришга қодир, чизмалар ва кўрсатмаларни диаграмма шаклида осонгина тушунишади. Улар атрофдаги бошқа одамлар эътибор бермайдиган визуал тафсилотлардан хабардор. Бу, айниқса, биноларнинг тузилиши ва уларнинг жойлашуви билан боғлиқ. Интеллектнинг визуал-фазовий турини ишлаб чиқиш учун ҳар куни янги маршрутни бажаришингиз керак (масалан, ишлаш учун) ёки харитадан фойдаланиб, нотаниш жойларда ўз йўлингизни топишга, жумбоқ ўйнашга ва моделларни яратишга ҳаракат қилишингиз керак.
Карьералари: Графика дизайни бўйича рассом, авиация бўйича мутахассис, меъмор ва жарроҳ.
Интеллектнинг мусиқий тури
Мусиқий ақл-идрокка эга бўлган одамларни бошидан мусиқани бармоқлари билан доимо чалиш одати осонгина таниб олади. Улар мусиқа асбобларини осонгина ўзлаштирадилар, мусиқани ёдлашади ва кўпайтирадилар. Ривожланиш учун улар мусиқа тинглашлари керак ва у қанчалик хилма-хил бўлса, шунча яхши бўлади. Ва, албатта, мусиқий асбобда қандай ўйнашни ўрганишга арзийди.
Карьера: кино, ижодий реклама, овоз ёзиш студияси, эстрада хонандаси, мусиқа танқидчиси.
Интеллектнинг тана-кинестетик тури
Интеллектнинг тана-кинестетик туридаги одамлар ҳеч қачон бепарволикда айбланмаган. Улар ўз таналарини жуда яхши билишади, шунинг учун улар ҳаракатни яхши мувофиқлаштирадилар ва жуда ҳаракатчан. Буни раққослар ва гимнастикачилар каби баъзи спортчиларда кўриш мумкин. Ушбу турни ривожлантириш учун сиз жуда кўп рақсга тушишингиз, координацияни ўргатишга ёки йога билан шуғулланишга ёрдам берадиган рақсни ўрганишингиз керак.
Ишга қабул қилиш: жисмоний терапевт, актёр, цирк артисти, жарроҳ, шахсий фитнесс мураббийи.
Интеллектнинг натуралистик тури
Ушбу турдаги ақл-идрокка эга одамлар табиатни яхши тушунадилар, ўсимлик ва ҳайвон турлари ўртасидаги нақшларни ажратиб, таснифлай оладилар, таний оладилар. Ушбу фазилатлар одатда биологларга ва боғдорчиликни яхши кўрадиган одамларга хосдир. Интеллектнинг натуралистик турини ривожлантириш учун биологияга оид кўплаб китобларни ўқиш, ўсимликлар етиштириш ва ҳайвонларга ғамхўрлик қилиш керак.
Карьера: ветеринария, археология, экология, туризм, ўрмон хўжалиги, деҳқончилик, геология, биология.
Ҳар бир инсон рўйхатдаги барча ақл турларига эга. Аммо фақат битта доминант мавжуд. Аксарият одамлар ақлнинг ҳар бир турида ривожланиш имкониятига эга.
Ақл-идрок биргаликда ишлайди. Ҳар бир тоифадаги ақлни талқин қилишнинг кўплаб усуллари мавжуд.
Инсон ақл-идрокнинг маълум турига эга бўлишига қарамай, ҳар ким бошқаларга ҳар хил даражада мойил. Бошқа кўникмаларга бўлган қобилият туғилишдан туғилган бўлса ҳам, кўникмаларни ривожлантириш мумкин. Шунингдек, Гарднер назарияси ҳар бир инсонда вақт ўтиши билан ўзгариш қобилиятини англатадиган ақл турларининг мослашувчанлигини кўрсатади.