Шейх Нур-Ахмад Исламжар әл-Ханафи әл-Матуриди حفظه الله تعالى

Ауған Ислам Әмірлігіндегі Һират өлкесінің әкімі, хадис және фиқһ ұстазы, муджаһид Шейх Нур-Ахмад Исламжар әл-Ханафи әл-Матуриди حفظه الله تعالى

Ол — хадис шейхы, фақиһ, усулші, кәлам ғалымы әрі муробби, шейх Нур-Ахмад Исламжар әл-Хаққани әл-Һарауи әл-Ханафи әл-Матуриди.

Оның тегі ғурилердің шанасбани сұлтандарына барып тіреледі. Бұл әулет һиджри IV ғасырда Әмір Сури патшадан бастау алады. Тарихшылар олардың шыққан тегі жөнінде әртүрлі пікір айтқан: араб, тәжік немесе пуштун деген көзқарастар бар.

Шейх һиджри 1401 жылдың 10 Рабиус-сәни күні Һират уәлаяты, Келран аймағы, Канда Сухта ауылында дүниеге келген. Балалық шағы ауыр жағдайда өтті: ол Ресей соққы ұшақтарының дыбыстарын, соғыс оқиғаларын көріп өсті. Отбасы Иранға қоныс аударғандықтан, һижрет пен жат жерде өмір сүру қиындықтарын бастан кешті. Ол туған елінің адамдарының арасында жүріп, бөтен жерде таршылық көрді. Бұл оқиғалар оның жанына екі жасынан бастап терең әсер қалдырды.

Алғаш білімін Мешһед қаласындағы «әл-Бәғс» мектебінде бастады. Кейін Ирандағы Тус қаласының мектептерінде дайындық (орта) деңгейіне дейін оқуын жалғастырды. Мужаһидтер жеңіске жетіп, Ресей әскері қуылып, оларға бағынышты үкімет құлағаннан кейін, ол құрметті отбасымен бірге отанына қайта оралды.

Оның отбасы экономикалық қиындықтарға тап болды. Сондықтан шейх отбасын асырауға көмектесу үшін қой бағуға мәжбүр болды. Алайда, Аллаһтың қалауымен, ол шариғи білімін табандылықпен жалғастырды.

Ол әуелі ғалым Маулауи Джума хан әл-Юсуфиден тәлім алды. Кейін хазірет Шарафуд-Дин Иғтисамнан білім алды. Хазірет Шарафуд-Дин оны бір қызықты сұхбаттан кейін шәкірт ретінде қабылдаған. Бұл сұхбатта оның зеректігі байқалған.

Шейх өзі хазірет Шарафуд-Динмен алғаш кездескен кездегі осы қызықты оқиғаны былай баяндайды: «Ол одан «العيد» сөзінің иғрабын сұрайды. Сонда ол бұл сөзді «من» сияқты әріп деп жауап береді. Шейх одан оның себебін сұрағанда, ол оған иғләл жасау мүмкін емес деп жауап береді. Сонда шейх оған: «Иғлял жасалмайтын сөз бар ма?» — дейді.

Шейх: «Иә, мысалы “تبره” сөзі бар. Бұл — парсы сөзі, мағынасы: дорба (азық салатын қап)», — деді. Сонда шейх күліп: «Саған менің қасымда оқуңа рұқсат бердім», — деді.

Шейх араб марфологиясы мен грамматика кітаптарын өте тез меңгерді. Ол «Сарф Мир» кітабын жиырма күнде, ал «Шарх Миғат ғамил» кітабын алты күнде оқып шықты.

Шейх білімге қатты құмар, ғылымға ынтық болды. Ол өз өңіріндегі ғалымдарды аралап, олардың ілімінен сусындап жүрді. Ол:
— мантықты хазірет Алау-Ддиннен,
— математиканы хазірет Сахиб Фаизден,
— ақида мен хикметті хазірет Мухйид-Дин Ахундзададан,
— Құран тәпсірін Шейхул-Ислам хазірет Джалилуллаһ Маулауи Зададан,
— усулул-фиқһты шейх Абдул-Бақи Ахундзададан оқыды.

Сондай-ақ «дәура сағирада» (кіші курс кезеңінде) хазірет Идрис ұстаздан кейбір фиқһ және хадис кітаптарын оқыды.

Кейін «Джамиағ әл-Хаққания» университетіне түсіп, хадисті ірі ғалымдардан оқыды. Олардың қатарында:
— шейх Шир Әли Шаһ әл-Мадани,
— хазірет Мағфуруллаһ,
— Дир Баба деген атпен танымал хазірет Абдул-Халим болды.

Сондай-ақ ол ханафи фиқһы, қазылық және ифта ілімдерін муфти Сайфуллаһ Хаққани, Аллаһ оны сақтасын, ұстаздан меңгерді. Ал сопылық жолын шейх муфти Мухаммад Фарид әз-Зарубауи ән-Нақшбанди әл-Мужаддиди ұстаздан алды.

Һиджри 1422 жылы шейх дәріс беруге шықты. Ол бірнеше жыл бойы ақлия ілімдерін — ақида, мантық және усул ілімдерін оқытты. Кейін хадис кітаптарын және ифта ілімін оқытуға көшті. Ол өзінің тәлімі мен иршады арқылы танылып, оның қолынан көптеген талапкерлер білім алды.

2001 жылы Америка Ауғанстанды басып алғаннан кейін, шейх саясат сахнасына шықты. Ол бұл оккупацияны ашық түрде қабылдамайтынын білдіріп, Ислам Әмірлігіне байғат және адалдығын жариялады. Ғалымдар мен жетекшілердің нұсқауымен ол білім беру, дағуат қызметін жалғастырды. Екі онжылдық бойы мужаһидтерге шариғи үкімдер мен жиһадтың шарттарын оқытты.

2021 жылы жеңіс жүзеге асып, АҚШ және оның одақтастары қолдаған үкімет құлағаннан кейін, шейх Һират уәлаятының әкімі болып тағайындалды. Ол бұл қызметінде қоғамға қызмет ету және халықтың істерін реттеу бағытындағы жұмысын жалғастырды.

Шейхтің жиырмадан астам еңбегі бар. Олардың көпшілігі әлі басылып шықпаған. Солардың қатарында:
— «Рафиғ әл-хижаб ғән бараһин хуласат әл-хисаб»,
— «Ниһаят әл-идрак шарх ташрих әл-әфләк»,
— «әс-Сайр ғәлә нәһж әл-бәләғә»,
— «Ахкам әл-фулус» еңбектері бар.

Ал басылып шыққандары:
— «әл-Мәтин фи әл-фиқһ әл-ханафи» (екі бөлім: ғибадаттар және неке мәселелері),
— «Муғтамад мә турид мин муғтақид мә турид»,
— «Рисәлә фи әхкәм әл-хайд уән-нифас».