Рамазан айын жұлдызшы байқауымен немесе астроном есебімен бекіту мәселесі
Ғұлама фақиһ Мухаммад Һашим ибн Абдул-Ғафур әс-Синди әл-Хариси әл-Ханафи әл-Қадари өзінің «Мазһару әл-Ануар фи ахками ас-Сиам» (255 бет) кітабында айтты:
«Кейбір біздің ғалымдар: жұлдызшылардың сөзіне сүйенуге болады деген. Ал Мухаммад ибн Муқатил (Аллаһ оны рақым етсін) олардан сұрап, бірнешеуі бір пікірге келгеннен кейін соған сүйенетін болған.
Бірақ Имам әс-Сарахси бұл пікірді Пайғамбарымыз ﷺ хадисімен теріске шығарған: «Кім көріпкелді немесе жұлдызшыны растаған болса, Мухаммадқа түсірілген нәрсеге күпірлік жасаған болады».
«Әшбаһу уә ән-Назаир» кітабының ораза бөлімінде осы мағына келген. Имам әс-Сарахсидің осы сөзі — дұрыс пікір екені «Сираджу әл-Уәһһәдж» кітабында айтылған.
Сондықтан жұлдызшының есебіне сүйеніп, ораза бастауға да, ауыз ашуға да болмайды. Бұл «Хазанату ар-Риуаят» кітабында айтылған.
Ал «әл-Идах» кітабында: «Жұлдызшылар әділ адамдар болса да, олардың сөзіне мән берілмейді — дұрыс пікір осы екені айтылған. Бұл «ән-Нәһр әл-Фаиқ» кітабында да келген».
«Әл-Қуния» кітабында былай делінген: «Біздің мәзһабымызда оразаның уәжіп болуы да, ауыз ашудың уақыты да — айды көруге байланысты. Бұл мәселеде астрологтардың (жұлдызшылардың) сөзі алынбайды.
Имам Әбу Ханифа мәзһабының ғалымдары (Аллаһ оларды рақым етсін) бұл мәселеде жұлдызшылардың сөзіне сүйенуге болмайтынына бір ауыздан келіскен. Олардың сөзіне сүйенгендер өте аз болған, әрі (кейбір риуаяттарда) Имам Шәфиғи де айтылған».
«Миғраж әд-Дирая» кітабында: «Жұлдызшылардың сөзі ижмағ бойынша есепке алынбайды деп айтылған. Ал кім олардың сөзіне сүйенсе — шариғатқа қайшы іс жасаған болады.
Кейбір адамдар: бұл мәселеде ижтиһад жасап, жұлдызшылардың сөзімен амал етуге болады деген. Бірақ бұл — дұрыс емес пікір. Тіпті жұлдызшының өз есебімен де амал ете алмайды».
Астроном есебі де үкім жағынан жұлдызшының үкімінде. Сондықтан оның сөзімен де амал етілмейді.