Islom tarixi || Ислом тарихи
“… Odamning yer yuzida xalifa bo’lishining asosiy sabablaridan biri ilm olishga iste’dodining borligidir. Hozirda insonning ilm yordamida borliqning sirlarini kashf etayotgani ham o’shanda berilgan qobiliyat natijasidir”.
“…Nihoyat (Fir’avn) Banu Isroilni zaiflashtirish yo’lini o’ylab topdi: o’g’illarini bo’g’izlash va qizlarini tirik qoldirish siyosatini qo’lladi. Shu yo’l bilan asta-sekin Banu Isroilni yer yuzidan umuman yuqotishni rejalashtirdi. Erkaklar yo’q bo’lib ketaversa, odam soni kamayadi, ayollarni xohlagan kuyga solish oson bo’ladi”.
“Agar da’vat qilinayotgan shaxs fir’avn bo’lsa ham unga yumshoq gapirib, tushuntirb, da’vat qilish kerak”.
“Xalifa Umari Odil kechasi hech kimga bildirmay odamlar holidan xabar olib yurardilar. Bir ayolning ovqat topa olmaganidan qozonga suvning o’zini qo’yib, tagiga olov yoqib: “Sabr qilinglar, hozir ovqat pishadi” deya bolalarini uxlatishga urinayotganini ko’rdilar. Xalifa darhol orqalariga qaytib, Baytulmoldan bir qop yegulikni ajratib, hamrohlaridan qopni orqalatib qo’yishda yordam so’radilar. Hamrohlaridan biri: “Ey mo’minlar amiri, ijozat bering, yukni men ko’tarib boray” dedi. Shunda hazrati Umar r.a: “Agar qiyomat kuni o’sha oilaning och qolgani gunohini ham mening o’rnimga sen ko’taradigan bo’lsang, bu yukni ko’tar, bo’lmasa o’zimga qo’yib ber, o’zim ko’taray”, dedilar. So’ng qopni o’zlari ko’tarib olib bordilar”.
Yuqoridagi iqtiboslar Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning “Islom Tarix" nomli kitobidan olingan. Shayx hazratlarining ushbu kitobida tarixga Islom dini nuqtai nazaridan qaraladi. Asarda payg’ambarlar va ularning qavmlari qissalaridan tashqari, ularning har birining o’ziga xosliklari, qissadan hissalar, sabab va oqibatlar bayon qilinadi. Bunda “nabiylar bilan rassullarning farqlari, shariat nima, tariqatchi? Roshid xalifalar kimlar?” kabi savollarga javob topish mumkin.
“Tarix barcha o’tgan avlodlarning hayot madrasisidir. Tarix orqali tiriklar o’zlari uchun manfaatli narsani o’rganib unga amal qiladilar hamda o’zlariga zarar yetadigan narsalardan voqif bo’lib, undan chetda bo’ladilar.
Islom tarixi deganda, odatda, Islom davlatlari hamda musulmon xalqlarning vahiy nozil bo’lgan ilk davrdan boshlab hozirgi kungacha bo’lgan tarixi nazarda tutiladi. Ammo aslida ushbu tarix dunyo boshlanganidan to hozirgi, biz yashab turgan paytgacha bo’lgan davrni o’z ichiga oladi. Zero, bu tarix ilk inson, ilk payg’ambar — odam alayhissalomdan boshlanadi. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining ushbu asari Islom tarixining muxtasar bayoni bo’lib, muallifning so’ngi kitoblaridan biridir”.
“Islom tarixi” deb nomlangan kitobning ikkinchi juzida umaviylar davlatining tuzilishidan boshlab, to musulmon olamida bugungi kungacha yuz bergan voqea-hodisalar xususida so’z boradi. Tafsilotlar emas, balki o’quvchiga tariximiz haqida umumiy ma’lumotlar taqdim qilish maqsad qilinib muxtasar tarzda bitilgan ushbu kitobni mutolaa qilishni tavsiya qilaman.
Menga kitobdagi eng manzur bo’lgan qissalardan biri bu Xandaq (Ahzob) g’azoti qissasi bayoni bo’ldi. Unda shunchalik ko’p islom dushmanlari xandaq atrofida yig’iladiki, harbiy jihatdan mantiqan o’ylab ko’rilsa yaqqol ustun bo’lgan dushman faqatgina Allohning inoyati bilangina tarqalib ketadi: dushman safidagi Nu’aym ibn Mas’ud Ashja’iy musulmon bo’ladi va harbiy hiyla ishlatilib Qurayza, Quraysh va g’atafonliklarning o’rtasiga u orqali nifoq solinadi. Natijada ular tarqalib ketishadi.
P.S “O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo’yicha qo’mitaning 2022-yil 22 -iyuldagi 03-07/5980 raqamli xulosasi asosida chop etildi”.
“… Одамнинг ер юзида халифа бўлишининг асосий сабабларидан бири илм олишга истеъдодининг борлигидир. Ҳозирда инсоннинг илм ёрдамида борлиқнинг сирларини кашф этаётгани ҳам ўшанда берилган қобилият натижасидир”.
“…Ниҳоят (Фиръавн) Бану Исроилни заифлаштириш йўлини ўйлаб топди: ўғилларини бўғизлаш ва қизларини тирик қолдириш сиёсатини қўллади. Шу йўл билан аста-секин Бану Исроилни ер юзидан умуман юқотишни режалаштирди. Эркаклар йўқ бўлиб кетаверса, одам сони камаяди, аёлларни хоҳлаган куйга солиш осон бўлади”.
“Агар даъват қилинаётган шахс фиръавн бўлса ҳам унга юмшоқ гапириб, тушунтирб, даъват қилиш керак”.
“Халифа Умари Одил кечаси ҳеч кимга билдирмай одамлар ҳолидан хабар олиб юрардилар. Бир аёлнинг овқат топа олмаганидан қозонга сувнинг ўзини қўйиб, тагига олов ёқиб: “Сабр қилинглар, ҳозир овқат пишади” дея болаларини ухлатишга уринаётганини кўрдилар. Халифа дарҳол орқаларига қайтиб, Байтулмолдан бир қоп егуликни ажратиб, ҳамроҳларидан қопни орқалатиб қўйишда ёрдам сўрадилар. Ҳамроҳларидан бири: “Эй мўминлар амири, ижозат беринг, юкни мен кўтариб борай” деди. Шунда ҳазрати Умар р.а: “Агар қиёмат куни ўша оиланинг оч қолгани гуноҳини ҳам менинг ўрнимга сен кўтарадиган бўлсанг, бу юкни кўтар, бўлмаса ўзимга қўйиб бер, ўзим кўтарай”, дедилар. Сўнг қопни ўзлари кўтариб олиб бордилар”.
Юқоридаги иқтибослар Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфнинг “Ислом Тарих" номли китобидан олинган. Шайх ҳазратларининг ушбу китобида тарихга Ислом дини нуқтаи назаридан қаралади. Асарда пайғамбарлар ва уларнинг қавмлари қиссаларидан ташқари, уларнинг ҳар бирининг ўзига хосликлари, қиссадан ҳиссалар, сабаб ва оқибатлар баён қилинади. Бунда “набийлар билан рассулларнинг фарқлари, шариат нима, тариқатчи? Рошид халифалар кимлар?” каби саволларга жавоб топиш мумкин.
“Тарих барча ўтган авлодларнинг ҳаёт мадрасисидир. Тарих орқали тириклар ўзлари учун манфаатли нарсани ўрганиб унга амал қиладилар ҳамда ўзларига зарар етадиган нарсалардан воқиф бўлиб, ундан четда бўладилар.
Ислом тарихи деганда, одатда, Ислом давлатлари ҳамда мусулмон халқларнинг ваҳий нозил бўлган илк даврдан бошлаб ҳозирги кунгача бўлган тарихи назарда тутилади. Аммо аслида ушбу тарих дунё бошланганидан то ҳозирги, биз яшаб турган пайтгача бўлган даврни ўз ичига олади. Зеро, бу тарих илк инсон, илк пайғамбар — одам алайҳиссаломдан бошланади. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратларининг ушбу асари Ислом тарихининг мухтасар баёни бўлиб, муаллифнинг сўнги китобларидан биридир”.
“Ислом тарихи” деб номланган китобнинг иккинчи жузида умавийлар давлатининг тузилишидан бошлаб, то мусулмон оламида бугунги кунгача юз берган воқеа-ҳодисалар хусусида сўз боради. Тафсилотлар эмас, балки ўқувчига тарихимиз ҳақида умумий маълумотлар тақдим қилиш мақсад қилиниб мухтасар тарзда битилган ушбу китобни мутолаа қилишни тавсия қиламан.
Менга китобдаги энг манзур бўлган қиссалардан бири бу Хандақ (Аҳзоб) ғазоти қиссаси баёни бўлди. Унда шунчалик кўп ислом душманлари хандақ атрофида йиғиладики, ҳарбий жиҳатдан мантиқан ўйлаб кўрилса яққол устун бўлган душман фақатгина Аллоҳнинг инояти билангина тарқалиб кетади: душман сафидаги Нуъайм ибн Масъуд Ашжаъий мусулмон бўлади ва ҳарбий ҳийла ишлатилиб Қурайза, Қурайш ва ғатафонликларнинг ўртасига у орқали нифоқ солинади. Натижада улар тарқалиб кетишади.
П.С “Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2022-йил 22 -июлдаги 03-07/5980 рақамли хулосаси асосида чоп этилди”.