Suv - tiriklik manbai

by @faolawater
Suv - tiriklik manbai

 Yer paydo bo’libdiki, suv mavjud. Shuncha vaqt o’tsa ham nega suv tugamayapti? degan savol tug’uladi albatta. Buning asosiy sababi suv moddasining yerda uzluksiz aylanma harakatda bo’lishligidir. Ya'ni okean, dengiz va boshqa manbalardagi suvlar, quyosh nuri va energiyasi ta’sirida bug’lanib havoga ko’tariladi va atmosfera namligini oshiradi. Nam havo esa, harakatlanib atmosferadagi sovuq havo qatlamlari bilan to’qnashadi va kondensatsiyalanish jarayoniga uchrab, yog’in-sochin ko’rinishida yer yuziga qaytib tushadi. Quyosh ta’sirida qor va muzlar erib soy-daryolar orqali yana dengiz, okeanlarga tushadi. Har yili okean yuzasining 1 metrgacha qatlami bug’lanadi, lekin suvning aylanma harakati natijasida uning o’rni har doim to’lib boradi.

 Gidrosfera tarkibining juda oz qismini tashkil etadigan chuchuk suv zahiralari XXI asrga kelib, har xil sabablar tufayli ko’p ifloslanib bormoqda. Suvning ifloslanishi – uning fizikaviy xossalari yani tiniqligi, rangi, hidi, ta’mi kabilarning o’zgarishida, tarkibida sulfadlar, xloridlar, nitratlar, zaharli og’ir metallar miqdorining ko’payishida, kislorod miqdorining kamayishida, radioaktiv elemtlarning paydo bo’lishida, kasallik tug’diruvchi bakteriyalar mavjudligida namoyon bo’ladi. Hozirda 400 dan ortiq turdagi moddalar suvni ifloslantirishi mumkinligi aniqlangan. Suvni ifloslantiruvchi moddalarni 3 guruhga ajratish mumkin. Bular: Kimyoviy, biologik, fizikaviy moddalardir.

 Kimyoviy ifloslantiruvchilar ichida – neft va neft mahsulotlari, sintetik yengil-faol moddalar, pestitsidlar, og’ir metallar, dioksin kabilar keng tarqalgan.

Biologik ifloslantiruvchilar ichida – viruslar, bakteriyalar va boshqa kasallik tug’diruvchi mikroblar alohida ajralib turadi.

 Fizikaviy ifloslantiruvchilar ichida – radioktiv moddalar va issiqlik, har xil kukunlar alohida ajralib turadi.

 Suvning kimyoviy ifloslanishi ancha keng tarqalgan bo’lib, bu ifloslanish, organik-fenollar, pestitsidlar, noorganik tuzlar, kislotalar, ishqorlar, zaharli–margimush,simob, qo’rg’oshin, kadmiy birikmalari va zaharsiz bo’lishi mumkin.

Suvning bakteriyali ifloslanishi suvda kasallik qo’zg’atuvchi bakteriyalar, viruslarning (700 dan ortiq) paydo bo’lishidadir.

 Suvning radioaktiv ifloslanishi g’oyat xavfli bo’lib, radioaktiv moddalarning juda kichik miqdori ham suvga tushsa, juda salbiy oqibatlarga olib keladi.  

 Suvning mexanik ifloslanishi suvga turli xil mexanik aralashmalar qum, loy-balchiq tushushi bilan izohlanadi. Ular suvning sifat ko’rsatkichlarini yomonlashtiradi.

 Xalqimizda bir naql bor "Suv yeti dumalab toza bo’ladi” lekin bu naql bugungi kunda talabga javob bermaydi. Chunki hozir "XXI – fan-texnika inqilobi asridir”, har bir bajarayotgan ishimizni, har xil loyihalarimizni har tomonlama o’ylab bajarishimiz kerak, chunki xatolarni keyinchalik to’g’irlay olmasligimiz mumkin.

 Bugungi kunda turli xil global muammolar mavjud bo’lib, bu muammolar qatoriga dunyo bo’yicha chuchuk suvning tanqisligi ham dadil qadam tashlab bormoqda. Bu muammoni bir yoqlamalik bilan hal etib bo’lmaydi, bunga qarshi butun dunyo xalqlari birgalashib kurashmog’i lozim. Shundagina bu muammoni oldini olish mumkin bo’ladi. Biz esa yurtimizdagi har bir tomchi suvni ko’z-qorachig’imizday asrashimiz lozim, chunki bu bizning – kelajak avlodlarimiz oldidagi burchimizdir.  

March 19, 2019
by @faolawater