Инобат Иброҳимова. ДУНЁНИНГ ЭНГ ЯХШИ ВА ЭНГ ГЎЗАЛ ҲИКОЯСИ
Унинг асарлари кўнгилга бир ажиб ёруғлик олиб киради. Назокат билан ёзади. Қаҳрамонлари ҳам бегона эмас, атрофимиздаги одамлар, Она, Ота, Сингил...
Яқиндан бошлаб адибнинг “Навоий” романи тилга туша бошлади. Ҳали ўқиб кўрмадим. Гўзал бир асар яралганига шубҳа қилмайман. Аммо энг аввал Ойбекнинг “Навоий”си ҳақида сўз айтмай туриб унинг романини тавсия қилишдан истиҳола қилдик. Ҳали газетамиз саҳифаларида Ойбекнинг бу машҳур асарини ўқувчиларимизга тавсия қилганимиз йўқ. Зукко ўқувчиларимизда машҳур асарларни тавсия қилиш шартмикан, деган ҳақли савол туғилиши табиий. Албатта, шарт. Чунки китоблар кўп, асл асарлар кўп. Биз эса энг аслларини сизга танлашда кўмакчимиз, холос. Улар ҳақида эслатиб ўтишга ўзимизни бурчли деб биламиз.
Ҳар доимгидек бироз шошилдим, ёзувчининг кимлигини айтмабман. Бугун сизга таниқли адиб Исажон Султоннинг ҳикояларини тавсия қиламиз. 2017 йилда ёзувчи асарларининг 1-жилди нашрдан чиқарилди. Бу китобда унинг турли йилларда ёзилган ҳикоялари жамланган.
Адиб ҳикояларининг тили содда, нафис. Уларни таҳлил қилиш фикридан йироқман, албатта, ҳаддим етмайди, чунки мен оддий ўқувчиман. Бу иш адабиёт синчиларига ҳавола. Мен севиб ўқиган асарларимни газета ўқувчиларига ҳам тавсия қиламан. Китоблар танлашни биламан, десам, нокамтарликка йўйманг. Биз тавсия қилган асарларни ўқисангиз бунга ўзингиз ҳам амин бўласиз.
Исажон Султоннинг айрим ҳикояларини ўқиб, жуда оддий экан, деган ўйга борганим рост. Аммо шу оддийлик руҳиятингни забт этишга қодир-да!
Унинг битта ҳикояси бор. Аслида ҳикоялари кўп, бироқ биттаси... Менинг назаримда у дунёнинг энг гўзал, энг яхши ҳикоясидир! Ҳикоянинг номи – “Ота қасидаси”.
Ўқиймиз: “Қадрингни энди билмоқдаман, онам.
Қадринг шунчаларки, агар бу дунёда сен бўлмасайдинг, мен ҳам бўлмас эдим. Сен бир сирли-сеҳрли маҳак тошимидинг, ҳаётимни, оламимни ўзгартира оладиган?
Бир йўнилмаган гавҳар эмасмидим, ўзининг қийматини, нималигини билмаган, фикрлашни ҳам билмайдиган бир ғовак тош?
Жоним ипига бойланганим деб оҳ урсанг, юзингнинг пардаларини сидириб ташлаб ташқарига югуриб чиқсанг, оҳингдан етти дўзахнинг тутуни енгил буғ каби бўлиб қолсаю... бор-йўғи бир тошга қоқилиб тиззам шилингани учун етти оламнию фаришталарни, тақдирнию қисматни куйиниб-куйиниб қарғаган ҳам сен эдинг.
Мени деб Худодан ҳам қўрқмасмидинг, она?
Ҳар нарсада сенга зор эдим. Сен бўлмасанг ҳайвондан фарқим йўқ эди.
Ҳайвоннинг ҳам боласи ширин бўлади-ку, кўзингга ўша ҳайвон боласидай ширин кўринган бўлсам не ажаб?”
Она... У боласи учун ўзини ўққа-чўққа уради. Айтишларича, фарзанд доғида куйган аёлдан дўзах ўти ҳам қочар эмиш.
Ҳикоянинг номи “Ота қасидаси” бўлса, нега она ҳақида сўз айтиляпти?!
Бу отанинг Сўзи-да!
Агар қўлимдан келганида мен сизга бу ҳикояни қисқагина қилиб мазмунини гапириб берган бўлар эдим. Ҳа, ҳа, бу ҳикояни сизга чуқурроқ англатиш учун одатимни тарк этиб, мазмунини сўзлаб берардим. Бироқ, бу -- дунёнинг энг яхши, энг гўзал ҳикояси-да! Эртак бўлса экан ёки бошқа ҳикоялар каби бўлсайди...
Ўқиймиз: “Муҳташам бир бинонинг ойнаванд кириш эшиги олдида кўкиш зарҳал кийим кийган икки бақувват дарбон зерикиб турар эди.
Ёмғир шивалаб ёғар. Қизил тош терилган йўлаклар, қимматбаҳо аравалар турли-туман чироқлар ёғдусида товланиб турар эди.
Кишилар шоша-пиша йўлакдан ўтиб бормоқда эдилар. Салдан кейин усти боши ёмғирда анчайин ивиган, дўппи кийган ўрта яшар бир киши дарбонлар ёнига яқинлашди.
Башанг йигитлар илк қарашдаёқ унинг кимлигини аниқлаб бўлишган, ҳар ҳолда юпунгина бу одамнинг ҳашаматли ресторанда қилар иши йўқлиги шу бир қарашдаёқ аниқ-равшан бўлган эди.
Кишининг сочлари оқарган, пойабзали ҳам анча уринган.
У бир нафас тўхтаб, турганлардан ниманидир сўради. Ҳар ҳолда, юз-қўлимни ювиб чиқсам май лими, деган бўлиши мумкин.
Дарбонлар қош чимириб, бош чайқашди.
Шундан кейин у одам иккиланиб бир оз турди. Сўнг ёмғир томчилаётган қизил йўлакдан қаддини букканча, йўлида кетди.
Бор-йўқ воқеа шу: бир юпун киши келди, эшик олдидагилардан бир нима сўради, жавоб олгач, йўлида давом этди”.
Шундай оддий воқеа дунёнинг энг яхши ҳикояси бўлишга арзийдими?
Арзийди. Уни ўқиганлар билади. Сиз ҳам ўқиб кўринг-а, бунга ўзингиз ишонч ҳосил қиласиз.
Китобда “Қисмат” деган яна бир ҳикоя бор. Ёзувчи буни қандай ёзди экан? Юраккинаси тилка-пора бўлгандир? Қалам шунчалар қувватлими? Синиб, майдаланиб кетмабди-я?
Ўқиймиз: “Ана, дедим қониқиш билан. Ана, энди бўлди!
“...Ана энди қозонда жизиллаб куйяпсан, ота. Дўзахда шунақа куйишингни орзу қилган эдим. Худои таоло шунга белги қилиб сени жўнатди, жўнатгандаям оловда қовуриладиган қилиб жўнатди.
Энамни урганларингда қўлингга ёпишганларим эсингдами? Мана сенга! Жизилла, жизиллайвер!
Ичиб келиб, ҳаммани тум-тарақай қилганларингдачи? Менга кетмон отганингда елкамни ўпириб юборувдинг, изи ҳалиям бор, ҳалиям қони силқиб турипти, елкамда эмас, ичкарида, юрагимда!
Умр бўйи ота деб ёнингга яқинлашолмадим, бир бола бўлиб бағрингда эркалангим келса-да, ҳайбатингдану ўшқиришингдан чўчидим, токи ўн икки ёшимга етгунча мени кўтариб томга отиб юборишингдан қўрқардим, бир марта укамни шунақа қилиб отиб юборувдинг, чириллаб йиғлаётган бечора болани овози чиқмай қолувди, ғўзапояларнинг устига бориб тушганида ҳам йиғлолмаган эди... Уйдан милтиқни опчиқиб, энамга “отиб ташлайман!” деб бақирган эдинг, энам шўрлик “отсанг от, ўлар бўлсам ўлиб бўлдим” деб ўзини ерга уриб йиғлаган эди...
Яна айтайми?”
Ўҳ-ҳҳ... Одам боласи бундай дардларни кичкина юрагида қандай олиб юрар экан?
Бу ҳикояни биринчи марта ўқиб чиққанимда ростдан ҳам Исажон Султон ёзганмикан дея муаллиф номига қайта кўз ташлаган эдим. Бир бошқача бошланади... кейин жуда оғир, ўқишда давом этасан барибир, саҳифаларни ёпган бўлсанг-да, анча вақтга қадар кўнглингни оғир тош каби босиб ётаверади...
Каттагина китоб, бир-биридан ажойиб ҳикоялар, таассуротларим кўп, аммо тайинли гап айта олмаяпман. Азиз ўқувчи, бу китоб жавонингиздаги жавоҳирларнинг энг яхшиси бўлади, ишонинг.
Сўзимни “Тошкелинчак” ҳикоясидаги бир парча билан мухтасар қиламан.
Ўқиймиз: “Ҳа, бу – мана шундай қайғули, ҳасратли ишқ достонидир. Аслида қайси бир ишқ достони қайғули ва ҳасратли бўлмаган? Қайси ишқ шодликлару қувончларни етаклаб келибдики, бу етаклаб келсин? Қачонки ишқ оташи туташса, одам сўзона бўлади. Индамаса, ичи лов-лов ёнади. Айтай деса, тили куяди, айтмай деса, дили...
Ишқсизлар эса, тўсатдан Назарнинг ҳасратларини ифодалай бошлаган ўша ажойиб қўшиқ остида, тўй-тўйчиқларда дастурхондаги нарсалардан бемалол еб-ичиб, маза қилиб яйраб ўтиришади”.
Инобат ИБРОҲИМОВА