Инобат Иброҳимова. ЙЎЛДА
Гурунг бериб узун йўлларни қисқартиришни эплолмайман. Ростини айтсам бунга хоҳишим йўқ, асли. Аммо яхши тингловчиман, буниси аниқ. Менга йўл манзараларини кузатиб бориш ёқади. Ҳар куни ёнидан ўтиб-қайтадиганим эски депо ўрнида қурилиш бошланганидан бери анча-мунча дарахтлар кесиб ташланди. Серсоя йўлак дарахтларсиз аввалги файзини йўқотган. Қурилиш қаршисида қанча дарахтлар қолганини санаганман. Ичкарида ўттизта дарахт бор, худди чўлтоқ супургига ўхшаб қолган. Навбатдаги баҳорни қаршилаш ҳаммасига насиб этармикан... Катта йўл ёқасидагилари яшнаб турибди, ҳозирча. Уларни санамаганман, катта йўл ёқаси ичкаридан кўра хавфсиз.
Эрталаб кўчани кесиб ўтгунимга қадар 17-автобус кетиб қолди. Орқасидан югурсам... Бу вазнда югуриш... Йаа-ғааай. Яхши бўлди қайтага, шу эрталабки ур-тиқилинчда кетмасам кетмасман (улгурганимда яхши бўлардику-я, ур-тиқилинчлиги ҳам билинмасди).
Дарров машина ҳам тўхтай қолди. Манзил ва йўлкира суммасини айтдим. Тошкент бир кўрган одамингни яна қайтиб кўрмайдиган даражада катта шаҳар эмас, албатта. Бу ҳайдовчининг машинасига аввал ҳам чиққан бўлсам керак, ҳазил аралаш сўради:
–Йўлкира нархи ошмадими?
–Ўтган қишда зиёдаси билан ошган, қайта ошгани йўқ, – дедим жиддий туриб.
–Ўтиринг.
Тўп этиб ўтириб олдим. Машина силкиниб кетганига парво қилганим йўқ. Ҳозирлар киракашларнинг машинаси ҳам автобуслардан кескин фарқ қилмайди. Ҳайдовчиларни айтмайсизми. Ҳар бир бекат ва бекат бўлмаган жойларда ҳам тўхтаб, қаерга кетишингизни сўрашади. Ана эътибор, ана ғамхўрлик!
Айрим ҳайдовчилар йўлда гаплашмаса, ёрилиб кетиши мумкин. Айниқса, кундан-кунга масофалари узайиб бораётган тирбандликда. Бугун ҳам шундай бўлди. Ҳайдовчининг ёши олтмишлардан ошган, оиласидан, фарзандларидан мамнун бир инсон. Уйда бекор ўтиролмайдиганлар хилидан эканлиги аниқ. Ўзи гап бошлаб қолди:
–Октябрнинг бошларида туғилган кунимни ўтказдик. Эрталаб синглимнинг ўғли кириб келди. “Ишга кетиш олдидан сизни қутлаб қўяй, дедим”. Шундай деб қоғозга ўралган қутини қўлимга тутқазди. Кўзларига қарасам, очиб кўришимни истаяпти. Кўзи ўнгида очдим. Сўнг русумли қимматбаҳо телефон. “Нега овора бўлдинг? Мен бу телефонни қўллашни билмасам? Уй қуряпсан, совға ўрнига унинг пулини қурилишга ишлатсанг бўлмайдими?” Ростини айтсам, уй қураётиб бундай қиммат совға кўтариб келганидан бироз сиқилдим. Бу пайтда ортиқча харажат барибир ортиқча-да. У эса: “Тоға, сиз бундан ҳам қиммат совғаларга муносибсиз”, деди-да, ҳай-ҳайлашимга ҳам қарамасдан чиқди-кетди. Энг қизиғи оқшомга яқин бўлди. Синглим иккинчи ўғли билан кириб келди. Бунисининг совғаси...
Эркакнинг вазмин овози шу лаҳзалар ўзгарди, ҳаяжон бор эди. Бироз тин олиб давом этди:
–Жияним Умра зиёратига йўлланма совға қилди. Унга бундай қиммат совғани қабул қилолмаслигимни айтдим. Синглим: “Ака, ўғлимнинг қўлини қайтарманг”, деди. Жияним эса: “Биз учун қилган яхшиликларингиз олдида бу ҳеч нарса эмас. Совға сизга аталган, қабул қилсангиз ҳам, қилмасангиз ҳам. Истасангиз ташлаб юборинг”, деди. Ташлаб юборармидим.
–Демак вақтида улар унутмайдиган даражада яхшиликлар қилгансизки, бугун муносиб жавоб қилишга ҳаракат қиляптилар.
–Ҳаётим давомида бир нечта инсонларга жуда яхши ёрдам берганман, қўллаб-қувватлаганман. Чунки тузуккина лавозимларда ишладим, қўлимдан кўп ишлар келарди. Аммо керак пайти ҳеч кимдан жавоб бўлмаган, унутдилар. Жиянларимга қилган яхшиликларим билан мақтана олмайман.
–Менимча, ҳозирги эътиборнинг пойдевори улар гўдаклигида қўйилган. Кейин сингиллар ҳам акаларни айрича нозиклик билан севади, – дедим ўзимдан қиёс қилиб.
–Бир каромат кўрсатганим йўқ. Фақат онамга ҳеч қачон “йўқ” демадим. Айниқса, гап сингилларим ҳақида кетганида. Онам айтарди: “Қиз бола палаҳмон тоши. Аммо ҳар жой ҳам ота уйи каби бўлавермайди. Эрининг уйида кўзёшини ичига ютиб яшайди. Акалар улардан хабар олиб туриши керак, эҳтиёжлари бўлса, миннатсиз ёрдам бериши керак. “Хўп, ойи, бугуноқ улардан хабар оламан”. Шундай, ҳеч қачон “йўқ” демадим, онамга.
*** ***
Бу суҳбатни унутиб юборишим мумкин эди. Агар... “Онамга ҳеч қачон “йўқ” демадим”, деган жойи бўлмаганда. Айнан шу гап бир неча кун қулоқларим остида жаранглаб турди, унутолмадим. Кўнглимдан бир қатор саволлар кечди.
Ватан хизматидек шарафли юмуш бўлмаса керак. Бу юмушга ҳаётингни энг кучга тўлган дамларини бахшида этасан. Асли, сени ким бу шарафли йўлга йўллади? Бу ҳақда ўйлаб кўрганмисан? Жавобинг тайин: орзуларим, интилишларим. Эҳтимол, ҳақлисан. Аммо бир фидокор, Она деган беминнат хизматчи ҳам борлигини унутишга ҳаққинг йўқ. Маош, мукофотлар талаб қилмаган хизматчи. У сени тўққиз ой қийинчиликлар билан юраккинаси остида кўтарди. Шу ҳолида битмас-туганмас уй юмушларини бажарди, қайнона-қайнота, қайнопаю, қайнбўйинлар учун таомлар пиширди, ўзи истамаган емаклардан кўнгли беҳузур бўлса ҳам қозон-ўчоқ ишларини уддалади. Туғилиб ҳам ҳаётини енгиллатганинг йўқ, аммо у шундай яралганки, сени борлигинг, табассумингга дунёсини нисор қилишга тайёр.
Товонингга тош теккизмай катта қилади, орзуларинг асли уникидир! Меҳру муҳаббат билан парваришладики орзулар юксалди, ушалди. Шому саҳарлар қилган дуоларида сен борсан.
Бугун барча одамлар каби ишларинг тиғиздир. Аммо ҳар лаҳза сенга интиқ инсонни ҳам унутма. Муҳим ишларингни пеш қилма, унга! Бирор эҳтиёжи йўқмикан? Опанг ё синглинг учун бир нарсалар сўрашга истиҳола қилаётгандир, ахир сенинг ҳам оиланг бор. Ўзинг сўра, қўрқма, имконингдан ортиқ нарса сўрамайди. Чунки у онанг! Онангдан опа-сингилларингни эҳтиёжлари ҳақида сўра, ўғлингни ҳам ўргат, қизларинг бор. Қизларнинг эса ҳамиша шафқат, меҳр, севгига эҳтиёжлари бор!