Инобат Иброҳимова. НОГИРОН БОЛАЛАР, УЛАРНИНГ ОНАЛАРИ, БИЗ

Ёнимиздаги одамлар

Пойтахтнинг чеккасида, аниқроғи, Мирзо Улуғбек туманининг Аҳмад Югнакий кўчасида, яна ҳам аниқроқ айтсам, қачонлардир жуда таниқли бўлган Тошкент трактор заводи қаршисида яшайман. Ҳозир кўпроқ вақтимни очиқ ҳавода ўтказишга ҳаракат қиламан. Бундай пайтда истайсизми, йўқми атрофни, одамларни синчиклаб кузата бошлайсиз.
Бу ерлар яна гавжумлаша бошлаган. Яна деганимнинг сабаби қачонлардир бир неча ўн минглаб одамлар ишлайдиган завод қисқариб кетди. Унинг сердарахт ҳудудида турар-жой бинолари қурилди. Ишчилар билан гавжум бўладиган жойлар маълум бир вақт ҳувиллаб қолган эди. Ҳозир эса бозор кенгайиб кетди, янги кийим-кечак дўконлари, ошхоналар... Мева-чевалар, сабзавот ва полиз маҳсулотлари тўкинлиги кўзингизни тўйдиради, яшнатади.
Аммо гап шусиз ҳам кўриниб турган тўкинчилик ҳақида эмас. Баҳор ойларида пиёдалар йўлакчаси ковланиб, аллақаерга трубалар ўтказилди. Аввал қазиб чиқилди, анча вақт очиқ ётди, жазирама иссиқларда дарахтларнинг илдизлари очилиб, бир ачинарли манзара пайдо бўлди. Кейин трубалар ташланиб, кўмилди. Ҳа, кўмилди! Йўлак наридан-бери текисланди, ўйдим-чуқур ва бутун ёз давомида тупроқ қайнади, ўзгариш йўқ.
Назаримда бу ҳолатга кўзларимиз кўникиб ҳам қолди. Одамлар тупроқ кечиб ўтиб-қайтяпти, ёмғирлар ёға бошласа, қандай ҳолга тушиши аён. Сабр билан кутасан, балки йўлга деярли тақаб қурилган кўп қаватли иморат қурилиши битиб қолса, тартибга тушар. Эҳтимол. Балки... Фақат баъзи-баъзида айрим ҳолатларга кўзинг тушганида юрагингда безовталик пайдо бўлади.
...Одатдаги кунларнинг бири. Дориларим тугаган эди. Кўчага чиқиб, пиёдалар йўлакчасидан юрсамми ёки ҳайдовчилардан сўкиш эшитсам ҳам катта йўлнинг четидан юрсамми, деб ўйланиб турсам катта ёшли киши аравасини ғилдиратиб ўтиб қолди, терга тушиб кетибди. У келган томонга қарадим, араваси енгил ҳаракатланса ҳам бундай нотекис тупроқ йўлда юришнинг ўзи эмас. Кўринишидан қиммат, бақувват арава. Аммо йўлак... Икки-уч қадамдан сўнг аравача юрмай қолди. Клиникага кириш жойида бир нечта чуқурчалар бўлиб, арава ғилдираги биттасига тушса ҳам одам билан ағдарилиб кетиши турган гап эди. «Келинг, ёрдамлашаман», деб беш-олти қадам араванинг юришига кўмаклашдим...
Негадир шу манзара кўзимдан, хотирамдан кетмай қолди.
Бу йўлаклар... Қазилмасдан аввал ҳам авло эмас эди, аслида. Ҳар ҳолда тузукроқ эди, вайрон бўлмаган эди. Кейин ҳамма ногиронларнинг ҳам араваси йўқ. Эътибор берган бўлсангиз, биз ўзбеклар негадир имконияти чекланган ёки бошқаларга ўхшамайдиган фарзандларимизни уйдан чиқармасликка ҳаракат қиламиз. Нега? Туғма нуқсон уятлими?! Ахир бу болага боғлиқ эмаску?! Кўп ҳолларда ўжарлик билан қабул қилган қарорларимиз меваси...
Менда имконияти чекланган болалар ёки катталарнинг статистикаси йўқ. Аммо баъзи нарсаларни кузатаман, баъзи инсонлар тақдиридан, чекига тушган оғир юкидан хабардорман.
Раҳматли Шаҳодат опамнинг дугоналари кўп эди. Балки кўп бўлмагандир аммо ўзим билан солиштирсам кўп эди. Бир куни кўчада сочлари оқариб кетган оқ-сариқ аёл билан бир-бирларига «дугона-дугона» деб гаплашиб қолдилар. Аёл негадир йиғлади, опамнинг ҳам овозлари титраб, унга қўшилганидан безовта бўлдим. «Сочлари оппоқ бу аёл қанақасига опамга дугона бўлади, опам улардан анча ёшку?» деб ўйлаганим ёдимда. Ўзларидан ҳам сўраган эдим. Ўшанда дугоналарининг икки ақли заиф қизи борлиги, улғайгани сари уларни эплаш қийинлашиб бораётганини, бугун уларни деразалари панжарали кичик хонага қамаб, мажбурликдан кўчага юмуш билан чиққанини айтганлар. Ўқитувчи опам тилидан чиққан «ақли заиф» сўзининг маънисини тушунмаганман аммо у кап-катта аёлларни йиғлатадиган оғир сўзлигини ҳис қилганман.
Бундай фарзандлари бор аёлларга жуда оғир. Улар худди маҳкумларга ўхшайди, маҳкумларки озодликка чиқиш имконияти йўқ.
Қаршимиздаги «дом»да бир аёл бор. У қизимнинг дугонаси. Эрта турмушга чиқди. Тўғрироғи эрта узатилди. Унинг ҳам шундай «оғир юки» бор. Ҳеч нарсани англамайдиган, бақрайиб ётаверадиган. Овқат ейди, тагини ҳўллайди... Кундан-кун ўсаяпти. Аёл ёш, йигирма бешга киргандир. Аммо бола отли қайғуси уни қаритган. Уй юмушлари, иккинчи ҳомиладорлик, эр, қайнона-қайнотага қараш, меҳмонлар кутиш, улар келганида бола ётган уй эшигини қулфлаб қўйиш... Қулфлаб қўймасачи? Меҳмонларнинг шу болага кўзи тушса, нима бўлади? Ахир бу бола мавжудку? Бундай оғир юкни ёлғиз ўзи ортмоқлаб юрган жувонга ҳам шафқат кўрсатсалар, унинг матонатига тан бериб, яхши гаплар билан кўнглини кўтарсалар, хаста болани ташқарига олиб чиқиб, шамоллатиб, ёш она юкига озгина елка тутсалар қандай улуғ савоб бўларди, қариндошлар, яқинлар...
Бундай юк билан яшаётган аёлларга жуда оғир.
Йўл ёқасида уйдан аёл бўйи бўйига тенг шалвираб ётган боласини кўтариб чиқиб, қийинчилик билан аравасига ўтқиздирди. Ўтқиздиришдан аввал ҳарсиллаб қолган аёл бир нафас тин олди.
Аёлнинг бу юки жуда оғир.
Болалар суяк сили санаторияси. Аравачадаги ўн-ўн бир ёшли бола инжиқланиб йиғлайди, она бағрига узоқ босиб туради. Учрашув вақти тугади, кетиши керак, бола ажралгиси келмайди. Она уни аравадан олиб, авайлаб кўтаради... паст овозда унга тасалли беради. Бола оғиргина, она чарчайди аммо қўлидан қўймайди. Ихтиёрсиз шоиранинг ногирон ўсмир боласини бешинчи қаватга кўтариб чиқаётган аёлга бағишланган шу сўзларини пичирлайман: «Болам менга юк эмас...» Зиёратига борганим қумри каби қизалоқ менга ажабланиб қарайди.
«Аравани бузиб қўясиз, ҳовлига олиб чиқманг» – дейди ҳамшира зардали оҳангда яна бир онага.
Она ўзига тенглашаёзган полвонгина боласини кўтариб, аравачани қолдириб, зиналардан пастга туша бошлайди.
Чидолмайман. Ҳамширани саволга тутаман: «Ўз-ўзидан бузилмайдику? Бузилса, нима бўлади?»
«Бузилса, биздан ундириб олинади, ўзи маошимиз кам бўлса».
Руҳимда бир қоронғилик билан ташқарига йўл оламан. Ҳовлида боласини кўтариб юрган аёлга кўзим тушади. Ёнига бориб нимадир деб, тасалли бергим келади аммо керакли сўзни топа олмайман. У билан аввал ҳам гаплашган эдим. Сурхондарёдан келибди. Кундузи кунлик ишларда ишлаб, кечда боласининг олдига келар экан. Ижара уйига фақат ётиш учун борар экан. «Менга ўхшаганлар кўп», деган эди.
Қанчалар оғир юк. Аёлга бундай юк билан яшаш кў-ўп оғир.
*** *** ***
Келинг, эй ҳимматли инсонлар, суяк емирилиши хасталиги билан узо-оқ даволанишга маҳкум болалар учун улар даволанаётган муассасаларга аравачалар ҳадя қилинг.
Ўз дарди билан, оғир юки билан ёлғиз қолган оналарни қўллаб-қувватлайлик.
Болаларимизга уларга ўхшамайдиган болаларга шафқат кўрсатишни гўдакликдан ўргатайлик. Улар ҳам ҳаётимизнинг бир қисмига айлансин.
*** *** ***
Йўллар, йўлаклар... Азизлар, кўчаларда юрганингизда, бир лаҳза бўлсин, ўзингизни аравачада тасаввур қилиб кўринг. Соғлом одам юриши мушкул бўлган йўлаклар бор. Номигагина, замон талаби бўлгани учун қурилган пандусларга сизнинг ҳам кўзингиз тушганми? Айримлари тик қояга ўхшайди, чиқиб бўлмайди, тушишда ўқдек отилади, ҳатто оддий болалар аравачаси билан эплаб тушиб бўлмайди.
Буларга эътиборсиз бўлмайлик. Йўлакларда аравачаларда юриш ҳам навбатдаги азобга айланмасин.
Эй, сиз, оғир юкни ортмоқлаб яшаётган аёллар, бу юкингиздан хижолат бўлманг, уларни кишилар кўзидан пана қилманг, имконингиз етганича уларни ташқи олам билан таништиринг. Ишонаман, ташқарида сизга ҳамдард бўладиган, ёрдам қўлини чўзадиган очиқ қалбли инсонлар қаршингизга чиқади.
*** ***
Нега бу ҳақида ёздим? Ижтимоий тармоқларда бошини тик тутиб туролмасдан чайқалаётган ўсмир қизига овқатни чайнаб, оғзига тутаётган фидокор бир онани кўрдим. Боласи ногирон туғилгани учун ота ташлаб кетган экан. Аёл ёлғиз боши билан курашяпти, касалхонама-касалхона юришдан тўхтамаяпти...
Улар ёнгинамизда, балки қўшнимиз, балки қариндошимиз, балки бутунлай бегонадир. Инсонлар, биз бир-биримизга масъулмиз!
Инобат ИБРОҲИМОВА