Бобил осма боғлари қандай пайдо бўлган?
Дунёда ўз севгисини изҳор этиш учун қанчадан-қанча инсонлар турли қаҳрамонликларга қўл урган, севгилисига шеърлар битган, суратларини чизган, ҳайратомуз, ақл бовар қилмас гўзал иморатлар бино этган. Тарихдаги муҳаббат қасрларидан бири Бобил осма боғлари бўлиб, у дунёнинг етти мўъжизаси сирасига киради. Агар Навуходоносор II (мил. ав. 605–562 йй.) нинг Мидия шоҳи Киаксарнинг қизи Амитисга ишқи тушмаганда, у дунёга донғи кетган, асрлар давомида турли ривоятларга сабаб бўлган бу гўзал осма боғларни барпо этиши мумкинмиди? Тақдир афсонавий шоҳ ва маликани қандай учраштирганди? Бу савол кўпчиликни қизиқтирса керак. Бобил шоҳи кўп муддат ўзининг хавфли душмани Оссурия шоҳларига қарши иттифоқчи қидириб, тақдир изми ила бўлажак қайнотаси билан учрашади ва улар душманга қарши иттифоқ тузади. Бобил подшоҳи Навуходоносор II бу иттифоқни Мидия шоҳи Киаксарнинг севимли қизи Амитисга уйланиш билан мустаҳкамлайди.
Тақдири илоҳий уларни сиёсий эврилишлар даврида учраштиради. Ҳар қандай қиз ҳам келин бўлиб ўз уйидан кетгандан кейин ота юртини соғинади. Амитис жуда ҳам гўзал қиз бўлиб, Бобилнинг чанг кўчалари ва одамларга тўла ғала-ғовур шаҳар унинг дидига ўтирмайди. Малика ўз юртининг сўлим тоғлари, соя-салқин ерлари-ю гулзорларини соғинаверади. Бобил шоҳи севгилисининг азият чекаётганини сезиб, унинг учун ота юртидан ҳам ўтадиган бир боғ яратишни бошлайди. Подшоҳ ўз саройини баланд сунъий майдон устига қурган. Осма боғлар устун қилиб юқорига кўтарилган бир неча айвонлардан ташкил топган. Уларнинг баландлиги 24 метрдан 90 метргача етган. Дарахтлар ва гуллар айвон устида ўсган ва улар Фурот дарёси суви билан суғорилган. Майдонга қават-қават айвонлар орқали чиқилган. Ҳар бир қават айлана-қубба шаклида бажарилиб, уларни баланд тош устун тутиб турган. Айвонларнинг томи қамиш билан ёпилиб, устидан ғишт терилган, сўнг қўрғошин пластинкалар ётқизилган. Кейин юқорига жуда кўп миқдорда тупроқ чиқарилиб, бутун том бўйлаб қалин қилиб солинган. Бу боғларни суғориш учун сувни Фурот дарёсидан олганлар. Сувни тепага кўтариб берадиган, чарм идишлар ўрнатилган, улкан чархпалакни юзлаб қуллар кечаю кундуз айлантириб туришган. Бобилдаги самовий боғлар шу даражада гўзал эдики, уни етти иқлимда йўқ “боғи эрам” деб мадҳ этишарди.
Айтишларича, малика Амитис бу боғлардан она ватани соғинчини бир қадар босаркан. Осма боғ деганда кўпчилик ҳавода осилиб турган боғни тушуниши мумкин, бу боғ ундай ҳавода осилиб турмаган, балки махсус тўрт қаватли пирамидасимон кўринишда қурилиб, ҳар бир қаватида боғ барпо этилган. Бунда муҳандислик, меъморчилик ва ландшафт дизайнининг ўша даврдаги мукаммал лойиҳасини кўриш мумкин. Юқорида таъкидлаганимиздек, бу боғ пирамидасимон кўринишга эга бўлган, қават сувни тепага кўтариб берадиган, чарм идишлар ўрнатилган, улкан чархпалакни юзлаб қуллар кечаю кундуз айлантириб туришган.
кўтарилган сари боғ саҳни ҳам бироз кичрайиб бораверган. Уларни 25 метргача баландликдаги устунлар ушлаб турган. Энг пастки қават нотўғри тўртбурчак кўринишида бўлиб, катта тарафи 42, кичик тарафи 34 метрдан иборат бўлган. Боғларнинг юқорисида дунёнинг тўрт бурчагидан келтирилган гул, бута ва дарахтлар экилган. Бу эртакнамо ошиёнда палма, кипарис, кедр, чинор, дуб ва бошқа дарахтлар барқ уриб турган. Навуходоносор ўз аскарларига юришлар пайтида ҳар қандай гўзал гул, мева, бута ёки дарахт кўрса, уларнинг кўчатларини зудлик билан Бобилга олиб келишни тайинлаб, алоҳида буйруқ берган.
Айтишларича, ўша даврда гўзал ва янги навдаги кўчатлар келтирмаган карвон бўлмаган экан. Ана шу тариқа машаққатли меҳнат, изланишлар, кашфи
ётларни ўзида мужассам этган муҳаббат ошиёни барпо этилган. Қалб меҳрини бу боққа кўчириб “боғи эрам” яратганида Навуходоносор илк ботаника боғига асос солганини билганмикан? Бу осма боғларда миниатюра типидаги дарё ва шаршаралар ҳам бунёд этилиб, кичик сув ҳавзаларида ўрдаклар сузиб юрган, қурбақаларнинг қуриллаши эшитилиб турган экан. Бу ер асаларилар маконига айланиб, капалак ва ниначилар гулдан гулга қўниб, гулзорларга афсонавий гўзаллик бахш этиб турган. Осма боғлар гуллар ифорига тўлган. Бу боғларга на қуруқлик ва на иссиқлик таъсирини ўтказа олмай, ўша даврда ажойиб салқин, кислородга бой микроиқлим ҳосил бўлган экан.
Манзара абадий гуллаб-яшнаб турувчи яшил қояни эслатарди. Маълумотларга кўра, бу боғда сўнгги марта македониялик Искандар ором олган ва шу муаззам гўшадан мангу уйқуга кетган экан. Бобил осма боғларини парвариш қилишга кўп вақт, маблағ ва куч талаб этилгани боис бу мўъжизани асраб қолиш муаммо бўлиб борган. Кейинчалик бу ерда катта сув тошқини бўлиб, боғнинг пойдевори шикастланган ва у ўпирилиб тушган. Бобил осма боғлари Бағдод шаҳридан 90 км узоқликдаги Хилл шаҳри яқинида барпо этилган. Икки юз йил давомида бўй чўзиб турган муҳаббат қасри ана шу тариқа тарих қаъридан изсиз йўқолган.