August 5, 2024

Problem LJ, Ě, Y

Problem tutyh fonemov jest prosty - ne vse jezyky jih imajut. To jest glavno problem s Y, ktoro v cělom jugu ne jestvuje i v Češskom i Slovačskom jestvuje jedino grafično (bukva, ktora ne jest v izgovoru različena od mekkogo I). Ě imaje svoj osoblivy problem, jedino označaje praslovjansky/crkovnoslovjansky fonem, v dnešnyh jezykah ono imaje několiko analogov, ktore ale ne sut v něktoryh jezykah prědvidime i mogut měšati se s drugymi bukvami (E, Ę). LJ imaje specifičny problem - ne jestvuje jedino v češskom. V makedonskom jest zlo različeno i v něktoryh dialektah tuto različenje jest jedino grafično (kako Y v Češskom i Slovačskom). V bulgarskom "mekko" LJ jest alofon "tvrdogo" L. V medžuslovjanskom jest pisanje LJ nekonzistentno i pravdopodobno ne imaje nikaku točnu logiku - člověk ne može prědviděti na bazě svojego jezyka, či bude medžuslovjansko slovo iměti LJ ili ne (bolj, kralj, hmelj, myslj). V poljskom jest različenje L/LJ voobče drugo. Tvrdo L jest fonetično /w/. To ne zvuči kako prosto tvrdo L, ktoro jest vo večinstvu slovjanskyh jezykov i tak v izgovoru može byti problem. Grafično može bez učenja poljak zaměšati MS L s poljskym L, ačekoli poljsko L jest toj mekky variant. V govoru te bukvy imajut maly vliv na razumlivost. V tekstu može Y iměti osoblive problemy od južnyh kiriličnyh slovjanov. Takože jest asymetrija medžu razumlivostju i legkostju učenja. Akoli te bukvy silno ne vlivajut na razumlivost, ale sut težke za učenje (ne sut voobče intuicijne kako m, n ž, k, t...), začto jest potrěbno učiti jih, akoli hče člověk bystro naučiti se MS, da by jehal črěz slovjanske državy? Rěšenje može zavisiti od cělja každogo učennika, ne vsi učenniki sut etymologični entusiasti ravno kako ne vsi učenniki hčut upotrěbjati MS za někakove proste improvizovane razgovory.

Rěšenje?

Može byti menje radikalno, než jesm v minulosti myslil.

Sdělajmo v učebnyh materialah prěporučenje i v konverzacijah s ljudami ob MS preporučajmo: "Akoli znaješ jedino X jezyk, budeš iměti problem, zatože on ne imaje tutu Z bukvu i budeš potrěbovati zapametati, kde v ktoryh slovah i morfemah ona jest. Prěporučajemo upotrěbiti oproščeny variant tutoj bukvy, akoli ne imaješ veliky interes do historije slovjanskyh jezykov ili ne potrěbuješ trajati svoj čas dolgym memorizovanjem. Tvoja razumlivost ne bude seriozno degradovana."

Trěbujut te bukvy byti v standardu?

To zavisi od togo, kaku rolju i filosofiju imaje standard. Jest težko skazati, čto jest lěpše. Iz mojej točky zrěnja standard potrěbuje byti konzistentny i reprezentovati někaku srědinu balansa medžu razumlivostju i legkostju učenja. Iz togo povoda ja by osoblivo odstranil te bukvy iz standarda. Drugi ljudi mogut vyše respektovati etymologičnu čest MSa. Iz togo povoda ale jest potrěbno opraviti vse grěšky ili dodati do slovnika etymologične varianty něktoryh slov (slovjan x slověn). Etymologija nam ale ne pomože razrěšiti problem LJ, zatože situacije, v ktoryh tutoj fonem javi se, sut jezyk od jezyka različne.